ACELE KAMULAŞTIRMA, BEDEL TESPİTİ VE TESCİL DAVASININ MAKUL SÜREDE AÇILMAMASI HALİNDE MALİKİN BAŞVURABİLECEĞİ HUKUKİ YOLLAR

2942 Sayılı Kamulaştırma Kanununun “Acele kamulaştırma” başlığını taşıyan 27. Maddesi gereğince, 
3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya aceleliğine Bakanlar Kurulunca karar alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere, ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın 10 uncu madde esasları dairesinde ve 15 inci madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına 10 uncu maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir.    


Bu Kanunun 3 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında belirtilen hallerde yapılacak kamulaştırmalarda yatırılacak miktar, ödenecek ilk taksit bedelidir.

Görüldüğü gibi 27. maddede acele kamlaştırma kararı alınabilmesi için gerekli olan haller açıkça sayılmıştır. Özellikle baraj, otoyol gibi büyük çaplı projelerde kamulaştırmayı yapacak olan idareler çoğu zaman işin aciliyetine binaen Bakanlar Kurulu kararı ile “Acele Kamulaştırma” yoluna başvurmakta ve karar uyarınca mahkemeye başvurup, mahkemece tespit edilen bedeli bankaya yatırmak sureti ile gayrimenkule el koymaktadır. 

Acele el koyma kararından sonra, davalı idarenin 4650 Sayılı Kanunla değişik 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan tespit ve tescil davası açması gerekirken, idareler tarafından çoğu zaman bu kurala riayet edilememekte ve taşınmaza el konularak malikin tasarruf hakkı tamamen ortadan kaldırılmış olmasına rağmen, taşınmazın idare adına tescili işlemi yapılmamaktadır.


Bu durum ise malikin mağduriyetine sebebiyet vermektedir. Zira Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin bir kararında da açıkça belirttiği üzere “2942 sayılı Kanununun 27. maddesi uyarınca tespit edilen bedel kamulaştırma bedeli değildir. Tarafların uzlaşmaması ve tapuda ferağ verilmemesi halinde, idarece aynı Kanunun 10. maddesine göre açılan tespit ve tescil davasında, aynı Kanunun 15/son maddesine göre dava tarihi itibarıyla taşınmazın değeri tespit edilmelidir.” (¹)


Yukarıda anlatmaya çalıştığımız gibi, idare tarafından 10. madde uyarınca “Kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın idare adına tescili” davası açılmadığı sürece malik, mahkemece tespit edilen ancak taşınmazın tam kamulaştırma bedeli olmayan bir bedelle taşınmazını fiilen idareye devretmekte, tam ve gerçek kamulaştırma bedelini ise alamamaktadır.


Son zamanlarda sıkça rastlanan bu gibi durumlar karşısında akla hemen malikin başvurabileceği hukuki bir yolun olup olmadığı sorusu gelmektedir ki, Yargıtay 5. Hukuk Dairesi bu gibi durumlarda, malikin “kamulaştırmasız el koyma sebebi ile tazminat davası” açabileceğine hükmetmiştir.


Gerçekten de, idarenin el koyma kararından sonra makul bir süre içinde bedel tespiti ve tescil davası açmaması durumunda ortaya çıkan fiili durum, tam olarak kamulaştırmasız el koymadır. Zira kanunun gerekli kıldığı işlemler (merasim) tamamlanmadığından ortada geçerli bir kamulaştırma işleminin varlığından söz edilemez.
Nitekim 5. Hukuk Dairesi bir kararında “Acele el koyma kararından sonra, davalı idarenin 4650 Sayılı Kanunla değişik 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan tespit ve tescil davası açması için gereken makul sürenin geçmesine rağmen davanın açılmadığı, bu itibarla söz konusu ihtilafın kamulaştırmasız el atma olarak değerlendirilerek, işin esasına girilip sonucuna göre hüküm kurulması gerekir.” diyerek durumu açıklığa kavuşturmuştur. (²) Aynı nitelikteki başka bir kararı (³)
Makul sürenin ne olduğu sorusuna da yine Yargıtay 5. Hukuk Dairesi “Acele el koyma kararından sonra 6 aylık makul süre içinde bedel tespiti ve tescil davası açılmaz ise ; taşınmaz malikinin kamulaştırmasız el  atma davası açma hakkı vardır”  şeklinde hüküm kurarak cevap vermiştir. (⁴)


Yukarıdaki kararda 6 ay olarak belirlenen makul süre idare açısından bağlayıcı olduğu gibi, malikin kamulaştırmasız el atma davası açabilmesi için de geçmesi gereken asgari süredir ve bu sürenin dolmasından önce de kamulaştırmasız el koyma davası açılması mümkün değildir. 


Nitekim Yargıtay 5. Hukuk Dairesi bu konuda verdiği bir kararda da “ Davacıların, idarenin 4650 sayılı kanunla değişik kamulaştırma kanununun 10. Maddesine göre bedel tespiti ve tescil davasını açması için makul bir süre beklemeleri, böyle bir davanın açılmaması halinde kamulaştırmasız el atma davası açma hakları doğacağı…” demek sureti ile malike verilen kamulaştırmasız el atma davası açma hakkının ne zaman kullanılabileceğini açıklamıştır.(⁵)


Kamulaştırmasız el atma davası açılması üzerine, idarenin 10. Maddeye uygun olarak bedel tespiti ve tescili davası açması halinde, malik tarafından açılan ilk davanın konusuz kaldığından reddi gerekecek, ancak bu durumda bedel tespiti ve tescil davasını makul süre içinde açmamak sureti ile kamulaştırmasız el atma davasının açılmasına sebebiyet verdiği için yargılama giderleri ve vekâlet ücreti idareye yükletilecektir.


(1) Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 2008/1494 E - 2008/3602 K.
(2) Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 2011/10590 E - 2011/12721 K.
(3) Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 2011/7489 E – 2011 / 16045 K.
(4) Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 2008/8776 E – 2008/13436 K.
(5) Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 2004/4272 E – 2004/5949 K.


(Bu köşe yazısı, sayın Av. Rahmi ARSLAN tarafından www.hukukihaber.net sitesinde yayınlanması için kaleme alınmıştır. Kaynak gösterilse dahi köşe yazısının tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan köşe yazısının bir bölümü, aktif link verilerek kullanılabilir. Yazarı ve kaynağı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayınlanması şahsi haklara ve fikri haklara aykırılık teşkil eder.)
Misafir Avatar
İsim
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Misafir Avatar
ALİ TAŞ 1 yıl önce

acele kamulaşmada paralar azmi olur anamur ala köprü barajinda önce ki kamulaşanlar evler 80,90,108,gibi ödendi şu anki evler ise 32,52,28,35 tl gibi acele kamulaşma böylemi olur lütfen yardimci olun ne yapmamiz lazim teşekürler