AYM'den 'sınır dışı edilme' kararı verilen Suriyeli hakkında 'hak ihlali' kararı
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu'nun kararı, Resmi Gazetede yayımlandı. 

Karara göre, Suriye'nin Kamışlı vilayetine bağlı Serekaniye ilçesinde ikamet eden 30 yaşındaki K.A, ülkesindeki istikrarsızlık ve iç savaş ortamı nedeniyle 2013'te bir grup yabancı uyrukluyla Şanlıurfa'nın Viranşehir ilçesi yakınlarındaki bir bölgeden Türkiye'ye giriş yaptı. 

Türkiye sınırından geçerken jandarma tarafından yakalanarak Viranşehir'e götürülen K.A, serbest bırakıldı. 

Daha sonra İstanbul'a geçen başvurucu, Mardin Kızıltepe'de yaşanan bir olaya karıştığı iddiasıyla Zeytinburnu'nda gözaltına alınarak sorgulandı. İfadesi alınarak salıverilen K.A, Sınırdışı İşlemleri ve Geri Gönderme Merkezi Büro Amirliğince, Kumkapı Geri Gönderme Merkezi'ne teslim edildi. 

Başvurucu hakkında "kamu düzeni, güvenliği veya sağlığı açısından tehdit oluşturduğu" gerekçesiyle sınır dışı etme ve 6 ay süreyle idari gözetim altında tutulma kararı verildi. 

Kızıltepe Cumhuriyet Başsavcılığınca, başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan delil yetersizliği nedeniyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verildi. 

K.A'nın, bu karar üzerine, idari gözetim kararının kaldırılması için yaptığı başvuru reddedildi. Mültecilik talebinde de bulunan K.A'nın, bu başvurusuyla ilgili henüz karar verilmedi. 

Kumkapı Geri Gönderme Merkezi'ndeki fiziki koşulların kötü olduğundan şikayet eden başvurucu, avukatına, merkezin üçüncü katında bulunan 15-16 ranzalı 6 odada, uyuşturucu bağımlılarının kalması ve sürekli kavga çıkması nedeniyle 12-13 kişiyle televizyon odasında yere sünger sererek kaldığını, haftada 1 gün havalandırma izni olmasına rağmen 1 aydır çıkarılmadığını, vücudunda çeşitli yaralar çıktığını, doktor kontrolü yapılmadığını, tutuldukları yerde hayvanın bile yaşamayacağını" belirtti. Merkezden tahliyesini isteyen K.A'nın bu başvuruları da reddedildi. 

Aynı olaya ilişkin Anayasa Mahkemesine toplam üç başvurusu bulunan K.A'nın ilk başvurusu, idari gözetim kararına yaptığı ilk itirazın Sulh Ceza Hakimince reddi üzerine yapıldı. Başvurucu, sınır dışı etme işlemine karşı açtığı iptal davasının İstanbul 1. İdare Mahkemesince reddedilmesi üzerine, Anayasa Mahkemesi'ne tedbir talepli ikinci kez bireysel başvuruda bulundu. 

Başvurucunun, sınır dışı edilme işlemine yönelik tedbir kararı verilmesi istemi, Anayasa Mahkemesi'nin 10 Aralık 2014 tarihli kararıyla kabul edildi ve yeniden bir karar verilinceye kadar sınır dışı etme işleminin uygulanmamasına hükmedildi. 

Anayasa Mahkemesi tarafından verilen tedbir kararından sonra idari gözetim altında bulundurulmasına ilişkin karara karşı başvurucunun beşinci kez yaptığı itiraz, Sulh Ceza Hakimliğinin 31 Aralık 2014 tarihli kararı ile kabul edildi ve başvurucunun gözetim altında tutulmasına 6 Ocak 2015'te son verildi.

Sekiz ay on gün idari gözetim altında tutulan K.A, tahliye kararı sonrasında Anayasa Mahkemesine üçüncü kez bireysel başvuru yaptı. Yüksek Mahkeme, üç başvuruyu birleştirerek sonuçlandırdı.

Suriye uyruklu K.A, başvurusunda, "sınır dışı edilmesi halinde öldürülme, işkence ve kötü muameleye tabi tutulma riski bulunması nedeniyle yaşam hakkı ile işkence ve eziyet yasağının, geri gönderme merkezindeki koşullar nedeniyle 'insan haysiyetiyle bağdaşmayan' ceza veya muamele yasağının, idari gözetim kararının çok uzun süre devam ettirilmesi nedeniyle de özgürlük ve güvenlik hakkının ihlal edildiğini" savundu.

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunca ele alınan bireysel başvuruda, K.A'nın, özgürlük ve güvenlik hakkının ihlal edildiğine ve 10 bin lira manevi tazminat ödenmesine karar verildi. 

İNSAN HAYSİYETİYLE BAĞDAŞMAYAN MUAMELE YASAĞI VE ÖZGÜRLÜK VE GÜVENLİK HAKKINA İLİŞKİN K. A. KARARI BASIN DUYURUSU

(Karara ulaşmak için tıklayınız)


Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, 11/11/2015 tarihinde K.A. bireysel başvurusunda (B. No: 2014/13044), sınır dışı edilmek amacıyla Kumkapı Geri Gönderme Merkezinde idari gözetim altına alınan başvurucunun, tutulma koşullarının uygun olmaması nedeniyle Anayasa’nın 17. ve 40. maddelerinde koruma altına alınan insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağı ve etkili başvuru hakkının; idari gözetim altına alma işleminin hukuki olmaması, hakkında verilen kararların usule uygun olarak bildirilmemesi ve kararlara karşı etkili bir yola başvuru imkanının bulunmaması nedenleriyle de özgürlük ve güvenlik hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.


Ülkesindeki iç savaş nedeniyle 15/12/2013 tarihinde Türkiye’ye giriş yapan Suriye uyruklu başvurucu, İstanbul’da bulunduğu sırada, hakkında yürütülen bir ceza soruşturması kapsamında Kızıltepe Cumhuriyet Başsavcılığının talimatıyla 25/4/2014 tarihinde yakalanmış, ifadesi alınmış, sonrasında Cumhuriyet savcısının salıverilmesi talimatına rağmen, İstanbul Emniyet Müdürlüğünün ilgili birimi tarafından Kumkapı Geri Gönderme Merkezine (Kumkapı GGM/Merkez) teslim edilmiştir. Başvurucu hakkında, İstanbul Emniyet Müdürlüğünün 28/4/2014 tarihli işlemiyle
“kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturduğu” gerekçesiyle sınır dışı etme ve 6 ay süreyle idari gözetim altında tutma kararı verilmiştir.

Olaylar

Başvurucunun Kumkapı GGM’de tutulu bulunduğu dönemde, Kızıltepe Cumhuriyet Başsavcılığı, başvurucu hakkında 13/6/2014 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığı kararı vermiştir. Başvurucu, 25/6/2014 tarihinde İstanbul Valiliğine uluslararası koruma başvurusunda bulunmuş ve Kumkapı GGM’den tahliyesini talep etmiştir. 22/10/2014 tarihinde yürürlüğe giren Geçici Koruma Yönetmeliği’nin geçici birinci maddesi ile Suriye Arap Cumhuriyeti vatandaşları geçici koruma altına alınmıştır.

Başvurucu, hakkında verilen idari gözetim kararının hukuka aykırı olduğu, usulüne uygun olarak yürütülmediği ve hukuki durumundaki değişikliklerin bu tedbirin sürdürülmesine engel olduğu gerekçeleriyle Sulh Ceza Hâkimliklerine farklı tarihlerde dört kez itiraz başvurusunda bulunmuştur. Başvurucunun itirazları, sulh ceza hâkimlerince, sınır dışı etme işlemine dayalı olarak alınan idari gözetim kararında herhangi bir “usulsüzlük olmadığı" gerekçesiyle kesin olarak reddedilmiştir. Başvurucu aynı dönemde, İstanbul Emniyet Müdürlüğü ve Göç İdaresi Genel Müdürlüğüne benzer gerekçelerle Kumkapı GGM’den tahliye edilmesi ve sınır dışı edilmemesine yönelik başvurularda bulunmuştur.


Aynı olaya ilişkin Anayasa Mahkemesine toplam üç başvurusu bulunan başvurucunun ilk başvurusu, idari gözetim kararına yaptığı ilk itirazın Sulh Ceza Hâkimince 24/6/2014 tarihli kararla reddi üzerine gerçekleşmiştir.


Başvurucunun sınır dışı etme işlemine karşı açtığı iptal davası, İstanbul 1. İdare Mahkemesinin 18/9/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Başvurucu anılan kararın kendisine tebliği üzerine Anayasa Mahkemesine tedbir talepli olarak ikinci kez bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucunun sınır dışı edilme işlemine yönelik tedbir kararı verilmesi istemi, Anayasa Mahkemesinin 10/12/2014 tarihli kararı ile kabul edilmiş ve yeniden bir karar verilinceye kadar sınır dışı etme işleminin uygulanmamasına hükmedilmiştir.


Anayasa Mahkemesi tarafından verilen tedbir kararından sonra idari gözetim altında bulundurulmasına ilişkin karara karşı başvurucunun beşinci kez yaptığı itiraz, Sulh Ceza Hâkimliğinin 31/12/2014 tarihli kararı ile kabul edilmiş ve başvurucunun gözetim altında tutulmasına 6/1/2015 tarihinde son verilmiştir. Başvurucu 26/4/2014 ila 6/1/2015 tarihleri arasında yaklaşık sekiz ay on gün idari gözetim altında tutulmuştur.


Başvurucu tahliye kararı sonrasında Anayasa Mahkemesine üçüncü kez bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucunun Anayasa Mahkemesine yaptığı üç başvuru, usul ekonomisi gözetilerek 2014/13044 numaralı bireysel başvuruda birleştirilmiştir.


İddialar

Başvurucu, terör örgütü üyesi olduğu yönündeki bilgiye dayalı olarak sınır dışı edilmek üzere idari gözetim altına alındığını, bu işleme karşı açtığı idari davanın reddedilmesi nedeniyle sınır dışı edilebilecek kişi durumuna geldiğini, yargılamada idarenin savunması üzerinden hüküm kurulduğunu, ceza soruşturması neticesinde hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verildiği hâlde Derece Mahkemesince bu durumun dikkate alınmadığını, uluslararası koruma başvurusunda bulunmasına ve geçici koruma statüsüne alınmasına rağmen hukuksuz şekilde idari gözetim altında tutulmaya devam edildiğini, sınır dışı edilmesi hâlinde öldürülme, işkence ve kötü muameleye tabi tutulma riski bulunduğunu, geri gönderme merkezinde maddi ve manevi bütünlüğünü ihlal edecek biçimde, insan onuruna yakışmayan koşullar altında tutulduğunu belirterek, yaşam hakkının, işkence ve eziyet yasağının, hak arama hürriyetinin ve özgürlük ve güvenlik hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

Mahkemenin Değerlendirmesi

Başvurucunun sınır dışı edilmesi durumunda öldürülme, işkence ve kötü muameleye tabi tutulma riskinin bulunması nedeniyle Anayasa’nın 17. maddesinin ihlal edildiği iddiasına ilişkin olarak yapılan incelemede; geçici koruma statüsünde bulunan başvurucu hakkında uygulanmış veya güncel olarak uygulanma durumu bulunan bir sınır dışı etme kararından söz edilemeyeceği, kendisinin sınır dışı edilmesinin mümkün olmadığı, dolayısıyla bu hakların ihlal edildiği iddiaları açısından mağdur sıfatının bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Kumkapı GGM’nin başvurucunun kaldığı dönemdeki koşullarını; başvurucunun iddiaları, Türkiye İnsan Hakları Kurumu ve TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonunun bu konuda yayınladığı raporları, ilgili Bakanlıkların görüşlerini, konuya ilişkin uluslararası sözleşmeleri ve standartları ve AİHM içtihatlarını dikkate alarak inceleyen Anayasa Mahkemesi, kişi başına üç metrekarenin altında bir yaşam alanına karşılık gelebilecek şekilde Merkezin aşırı kalabalık olmasının, başlı başına başvurucunun Merkezde kaldığı dönemde maruz kaldığı koşulların Anayasa’nın 17. maddesinde yasaklanan “insan haysiyetiyle bağdaşmayan” muamele düzeyinin aşılmasına yol açabilecek nitelikte olduğunu değerlendirmiştir. Merkez içinde kalma mekânları dışında rahatlamaya imkân sağlayacak ortak kullanım alanlarının yetersiz ve daha da önemlisi başvurucuya sağlanan açık havadan yararlanma imkânının çok sınırlı olmasının, başvurucunun Merkezde sahip olduğu koşulları kendisi açısından daha da zorlaştırdığını ve başvurucunun bu şartlarda sekiz ayın üzerinde bir süre idari gözetim altında tutulmasının, Anayasa’nın 17. maddesinin ihlaline yol açtığı sonucuna varılmıştır.

Mahkeme, aynı zamanda, somut olayın özel koşullarında, tutulma koşullarından kaynaklanan ihlal iddiaları açısından Anayasa’nın 40. maddesinin öngördüğü etkili bir başvuru yolunun bulunmadığına hükmetmiştir.

Özgürlük ve güvenlik hakkı kapsamında idari gözetim altında tutulmanın hukuki olmadığı iddiasını da inceleyen Anayasa Mahkemesi, bu konuda 6458 sayılı Kanun’la oluşturulan yasal çerçeve ile somut olayda alınan ilk idari gözetim kararında esaslı bir eksiklik olmadığını ifade etmiştir. Ancak sınır dışı etme işleminin yürütülebilmesi açısından belirleyici ve başvurucunun daha önceki bir tarihte salıverilmesini gerektirebilecek nitelikteki değişikliklerin (uluslararası koruma başvurusunda bulunması ve geçici koruma kapsamına alınması) tedbirin devamına karar verilmesi açısından yeterli olup olmadığının, anılan Kanun uyarınca idare ve sulh ceza hâkimlikleri tarafından değerlendirilmediği dikkate alınarak, sınır dışı etme sürecinde uygulanan idari gözetim işleminin, “gerekli özen” içinde yürütülmediği, özgürlükten mahrumiyetle ilgili keyfiliklere karşı koruma sağlamadığı ve dolayısıyla “hukuki” olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.

Başvuruyla ilgili son olarak başvurucunun idari gözetim altına alınmasına ve bu tedbirin devam ettirilmesine ilişkin kararların zamanında bildirilmediği ve başvuru yollarının, serbest bırakılma sonucunu doğurabilecek gelişmelere ilişkin etkili bir şekilde inceleme imkânı sağlamadığı tespitlerine dayanılarak, Anayasa’nın 19. maddesinin dördüncü ve sekizinci fıkralarında güvence altına alınan hakların da ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.


Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.