'Hal Kanunu': Tarladan sofraya ticarette güven
Hayati Yazıcı
Gümrük ve Ticaret Bakanı 
Bu potansiyel, ülkemizin, özellikle sebze ve meyve üretimi bakımından dünyada sayılı ülkeler arasında yer almasını sağlamaktadır. 

Türkiye İstatistik Kurumu verileri de bu durumu ortaya koymaktadır. TÜİK verilerine göre 2011 yılında ülkemizde; sebze üretim miktarı yaklaşık 27,5 milyon ton, meyve üretim miktarı ise 17,2 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Ancak, özellikle sebze ve meyvenin pazarlanmasında yaşanan birtakım sorunlar, mevcut üretim potansiyelimizi kullanmamızı olumsuz yönde etkilemektedir. Sebze ve meyve üretimimiz yaklaşık 45 milyon tondur. Bu da yaklaşık 60 milyar TL'ye tekabül etmektedir. Ancak, ürettiğimiz bu miktarın neredeyse yüzde 25'i yanlış paketlemeden veya sevkiyatta zayi olmaktadır. Zayiat 15 milyar TL'ye denk gelmektedir. Böylesine büyük bir üretim potansiyeline rağmen, ürettiğimiz ürünlerin sadece yüzde 5'lik kısmını ihraç edebilmekteyiz. 

İhraç edilen ve zayi olan miktardan geri kalan sebze ve meyvenin sadece yüzde 30'u kayıt altında işlem görmektedir. Kayıt dışı rakamın yaklaşık 23 milyar TL olduğu hesaplanmaktadır. İşte, yeni Hal Kanunu ile birlikte, yaşadığımız bu sıkıntıları bertaraf etmeyi ve üretim potansiyelimizi yeterince kullanarak bu sektörde ülkemizin 2023 vizyonuna paralel bir dönüşüm gerçekleştirmeyi hedefliyoruz. Bu hedefimizi de, Hal Kanunu'nun sloganı olarak kullandığımız "tarladan sofraya, ticarette güven" diyerek ortaya koyuyoruz. 

Sebze ve meyve ticareti, üretim yönüyle çiftçilerimizi; pazarlama yönüyle sektörde faaliyet gösteren meslek mensuplarımızı ve tüketim yönüyle de 74 milyon vatandaşımızı, yani hepimizi yakından ilgilendirmektedir. Uygulamada aksayan yönleri gidermek, sebze ve meyve ticaretini yeniden düzenlemek amacıyla, 5957 sayılı Hal Kanunu, 1 Ocak 2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 

Bundan böyle, toptancı haline bildirimde bulunmak şartıyla genel olarak hal dışında toptan alım ve satım yapılabilecektir. Bu sayede; ticarete serbestlik getirilebilecek ve alternatif pazarlama kanalları oluşabilecektir. Ayrıca, maliyetler azaltılarak zaman kayıpları giderilmiş olacaktır. Söz konusu bildirim işlemi, Bakanlığımız bünyesinde kurulan ve elektronik ortamda web tabanlı çalışan "Hal Kayıt Sistemi" üzerinden gerçekleştirilmektedir. Hal Kayıt Sistemi ile ticarete konu sebze ve meyvelere ilişkin fiyat ve miktar gibi bilgiler elektronik ortamda tutulabilecek ve izlenebilecektir. Ayrıca, sektörde faaliyet gösterenlere yönelik bir veritabanı oluşturulabilecek ve toptancı halleri arasında ortak bilgi paylaşımı ve iletişimi sağlanabilecektir. Elde edilecek bu veriler ışığında, sebze ve meyve ticaretine yönelik daha sağlıklı politikalar oluşturulabilecektir. 

Bu bildirimler sonucunda, bildirimi yapılan mallar için sistem üzerinden birer ürün künyesi oluşacak ve bu künyeler satışa sunulan mallar üzerinde veya bunların kap veya ambalajlarında bulundurulacaktır. Bu künyeler sayesinde tüketicilerimiz özellikle ürünlerin üretim yeri ve tazeliği hakkında bilgi sahibi olabilecektir. 

Bu kanunla, hem hal içindeki hem de hal dışındaki işlem maliyetleri azaltılmıştır. Daha önceden hallerde satılan mallardan yüzde 2, hal dışında satılan mallardan yüzde 15 oranında hal rüsûmu alınmaktaydı. Bu kanun ile birlikte işlem maliyetlerinde önemli bir indirim sağlanmış ve hallerde satılan mallardan yüzde 1, hal dışında satılan mallardan ise yüzde 2 oranında hal rüsûmu alınması öngörülmüştür. 

Toptancı halleri; sebze ve meyvelerin toptan alım ve satımının gerçekleşmesinde, fiyatın oluşmasında ve ticaretin kayıt altına alınmasında üstlendiği roller ile üretici, pazarlayıcı ve tüketici açısından icra ettiği fonksiyonlar bakımından pazarlama sisteminin temelini oluşturmaktadır. Özellikle sebze ve meyvelerin pazarlama yapısından kaynaklı birtakım sorunlar yaşanmakta ve bu sorunların bazıları toptancı hallerinden kaynaklanmaktadır. 

Hal Kanunu'yla, toptancı hallerinin daha iyi hizmet standartlarına kavuşmasını sağlamaya yönelik önemli düzenlemeler yapılmıştır. Toptancı hallerinin belli altyapı standartlarında kurulması sağlanarak ve faaliyetleri disiplin altına alınarak, ticaretin daha sağlıklı fiziki mekânlarda ve gıda güvenilirliğine uygun olarak yapılmasını sağlayıcı tedbirler alınmıştır. Yine bu amaçla, mevcut toptancı hallerine bu kanunun öngördüğü şartları sağlaması için kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren, 4 yıllık bir geçiş süresi verilmiştir. Bu süre içinde kanunda belirtilen asgari koşulları sağlamayan hallerin faaliyetlerinin durdurulması öngörülmektedir. 

Yine bu kanunla, pazar yerlerinin de çağdaş bir sisteme kavuşturulması ve işletilmesine yönelik düzenlemelere yer verilmiştir. Böylece, ilk defa pazar yerlerinin kuruluş, işleyiş, yönetim ve denetimine ilişkin geniş bir düzenleme yapılmıştır. Bakanlığımızın pazar yerlerini kapatmak gibi bir amacı kesinlikle yoktur ve hiç olmamıştır. Amacımız, halkımızın geleneksel alışveriş mekânları olan pazar yerlerini daha güvenli ticari mekânlar haline getirmek ve standart bir yapıya kavuşturmaktır. 

Pazar yerleri ile ilgili olarak yaptığımız ve yapacağımız düzenlemelerin temel amacı; tüketicilerimize daha düzenli, modern ve sağlıklı bir ortama sahip yerlerde alışveriş imkânı sağlamak, aynı zamanda buralarda ticaret yapan meslek mensuplarına daha iyi şartlarda ticaret yapma imkânı sunmaktır. 

Sebze ve meyve ticaretinde yaşanan önemli sorunlardan biri de, üreticilerin özellikle ürünlerinin pazarlanmasında yeterince etkili olamamasıdır. Bu bağlamda, kanunda üreticilerimizi ve üretici örgütlerini teşvik edici düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemeler şunlardır: Daha önce üreticilerden alınan hal rüsumunun malı satın alanlardan tahsil edilmesi, üretici örgütlerinin kurulmasının kolaylaştırılması, üretici ve üretici örgütlerinin mallarını kolaylıkla pazarlayabilmesi için hallerde ve pazar yerlerinde belli oranlarda yer ayrılması zorunluluğunun getirilmesi, üreticinin sattığı ürünün bedelini zamanında alabilmesi için azami ödeme süresi öngörülmesidir. 

Kanunda, sektörde yaşanan anlaşmazlıkların kolay, hızlı ve düşük maliyetle çözülmesine imkân verecek mekanizmalara da yer verilmiştir. Bu kapsamda, daha önceden toptancı haller bünyesinde faaliyet gösteren ve sorunların çözümünde etkin olmayan "Hal Hakem Kurulları" yeniden yapılandırılmıştır. Buna göre, üyeleri arasında sektör temsilcilerinin yer aldığı yeni hal hakem heyetlerinin il nezdinde oluşturulması ve değeri 50 bin TL'nin altındaki uyuşmazlıklarda heyete başvurulması zorunlu hale getirilmiştir. Bunun yanında; ürün kaybının önlenmesi ve daha hijyenik mal tüketilmesini temin etmek amacıyla kanunda; malların ayıklanması, sınıflandırılması, hazırlanması, ambalajlanması, işaretlenmesi, etiketlenmesi, taşıma ve muhafazasına ilişkin standartların belirlenmesi ve bu standartların 3 yıl içinde mecburi uygulamaya konulması öngörülmüştür. 

Hal Kanunu'nun uygulanmasıyla ilgili yönetmelik çalışmalarımız tamamlanmak üzeredir. Toptancı hallerinin kuruluş ve işleyişi, üretici birlikleri, hal konseyi ve hal hakem heyetleri ile ilgili usul ve esaslar ile pazar yerlerinin kuruluş ve işleyişine ilişkin esasların belirleneceği yönetmeliklerimizle ilgili görüşler alınmıştır. Hal Kanunu'nun tanıtımına yönelik eğitim ve bilgilendirme toplantılarında Bakanlığımıza iletilen görüş ve önerileri değerlendirmek suretiyle yönetmelik çalışmalarımızı tamamlama aşamasına geldik. Kısa bir süre sonra bunları yayınlayacağız. Yönetmeliklerimizin de yürürlüğe girmesi ile birlikte kanunun uygulamasının daha iyi bir noktaya geleceğine inanıyorum.  




Zaman
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.