Yeni YÖK yasa tasarısı’nda gözden kaçan noktalar
SELIM UZUNOĞLU
Doç. Dr., Celal Bayar Üniversitesi Öğretim Üyesi


Akademisyenlerin idarecilik ve yöneticilik pozisyonlarına getirilmesi, temelde bir kaynak israfı olarak düşünülmelidir. Bu kaynak israfının en az seviyede tutulabilmesi için, üniversitenin her kademesinde idareci ve yönetici olarak seçilecek veya atanacak kişilerin sadece belli bir akademik unvana sahip olmasının yeterli olamayacağı açıktır. Unvanlar ve diplomalar belli bir alana mahsus olduğundan, yönetici ve idareci olacak kişilerin, yeterli şart olarak, iletişim, yönetim, finans muhasebe, insan kaynakları, bilişim ve yönetişim alanlarında da asgari düzeyde bilgi sahibi olmaları gerekir. Üst yönetim, üniversitede idareci ve yönetici olmak isteyen akademisyenler için bu tür kurslar düzenleyebilmeli ve insan kaynakları alanında uzman kişiler ve psikolog, psikiyatristler tarafından bu kurslar verilmelidir. Üniversitede yöneticilik ve idareciliğe uygun kişilerin bir havuzu oluşturulmalı ve o havuzdan yönetici seçilmelidir. Ayrıca yöneticilik ve idarecilik yapmak isteyen bu işe uygun olan kimseler için bir yöneticilik kariyeri basamakları oluşturulmalıdır. Kişi, bu basamaklardan geçerek üst düzey yönetimlere gelebilmelidir. Bu konuda yeterliliğin olup olmadığı belgeler, sertifikalar veya mülakat tekniğiyle ölçülmelidir. Ayrıca bu kişilerin mizaç, karakter ve kişilik bakımından yöneticiliğe uygun olup olmadıkları veya psikolojik sağlıklarının yöneticilik için yeterli olup olmadığının da bir şekilde ölçülmesi gerekir. Özerkliğe ve kendi kendine yönetimi isteyen bir kurumun bu hususu göz ardı etmesi, kendi içinde ironi bir durum oluşturacaktır.

Üniversitede idari işlerin yönetimi ile akademik işlerin yönetimi ayrıştırılmalı ve paralel bir yapılanma olmalıdır. Genel sekreterin görevi, işletmelerdeki baş yönetici (CEO) kişinin bilgi, beceri ve yetkinlikleriyle benzer olmalıdır. Genel sekreter etkin yöneticilik yaparken, rektör ağırlıklı olarak akademik işlerden sorumlu olmalı ve üniversiteyi daha ileriye taşıyacak liderlik fonksiyonlarını üstlenmelidir. Fakültede yöneticilik fonksiyonları daha çok sekreterde, liderlik fonksiyonları ise dekanda olmalıdır. Bu açıdan üst düzey görevlere aday adayı olacak kişilerde bu tip özelliklerin olup olmadığı araştırılmalıdır. Belirtilen bu hususlar, yasa taslağında, rektör ve genel sekreterin görevleri kısmında açık ve net olarak ortaya konulmalıdır.

Bir başka önemli husus, günümüzde bireysel bilim yapma dönemi, yerini takım ve ekip ruhuna dayanan kolektif bilim anlayışına bırakmıştır. Ayrıca bilimsel üretim, yenileşme, buluş, keşif ve patent üretimi takım çalışmalarına bağımlı hale gelmiştir. Araştırma ekiplerinde bireysel parlak bilim insanlarının bulunması gerekli ama yeterli değildir. Bu insanlar takımlar halinde organize olup ekip ruhu ile çalışmalıdırlar. Mevcut yapıda bölümlerde herkes, kendi istediği konuda çalışabilmekte ve ortaya konulan yayınlar, bir sorunu çözmeye veya tanımlamaya yönelik olamamaktadır. Üniversitelerimizde hâlâ bireysel ve yığınsal kümelenmelerin olduğu, ama takım ve ekip ruhunun olmadığı araştırmalar yapılıyor. Bu verimsizliğe son verecek tedbirler, mutlaka yeni yasaya konulmalıdır. Bölüm ve bilim dalları düzeyinde tematik araştırma gruplarının oluşturulmasını düzenleyici, bilim insanlarının takım oluşturmalarını teşvik edici maddeler de yeni yasaya konulmalıdır.

 
ÖNERİLER

Üniversitelerin etkin ve sağlıklı yönetimi için, üniversite rektörü değiştiğinde rektörlüğe bağlı üst birimlerin sorumlularının da değişmesi gerekir. Bunun için var olan maddeler, aşağıdaki şekilde yeniden düzenlenmelidir.

Rektörün görev süresi 6 yıldır. Dekan seçimleri, rektörlük seçimi ve atamasının hemen arkasından yapılır. Rektörün süresi dolduğunda veya yeni rektör atandığında, genel sekreter, daire başkanları, dekanlar, enstitü ve konservatuvar müdürleri, meslek yüksekokulu müdürleri, başhekim, araştırma uygulama merkezi müdürlerinin ve yardımcılarının görevi, rektörün kendi çalışma ekibini kurabilmesi için kendiliğinden sona erer. Dekanın görevi sona erdiğinde de, fakülte kurullarının, yönetim kurullarının ve bölüm başkanlarının da görevi kendiliğinden sona erer. Dekan seçiminin veya atamasının ardından, fakülte kurulu, yönetim kurulu ve bölüm başkanlıklarının seçimi yenilenir.

"Malî hükümler" başlığı altında gelir kaynaklarına (MADDE 66– (1) aşağıdaki g fıkrası eklenmelidir: “g-) Üniversitelerin araştırma ve geliştirme faaliyetlerine kaynak sağlamak üzere, kurulun bütçesine, ülkemizde oynanan her türlü şans oyunlarından, Milli Piyango İdaresi gelirlerinden, at yarışlarından, futbol ve eğlence gelirlerinden Maliye Bakanlığı ve Bakanlar Kurulu kararıyla belli bir yüzdelik dilim gelir olarak aktarılır. Bu gelirin yükseköğretim kurumlarına nasıl paylaştırılacağı veya kullandırtılacağı, kurul tarafından hazırlanacak ayrı bir yönetmelikle belirlenir.”

Üniversitelerarası kurulun yaptığı doçentlik sınavında sözlü aşaması kaldırılmalı. Onun yerine yayın sayısı ve akademik etki değerlendirme puanları zenginleştirilmelidir.

Lisansüstü eğitim yapan öğrencilere en azından asgari ücret maaşı ödenmelidir.

Eğitim fakülteleri kaldırılarak, ya öğretmenlik akademisine veya lisansüstü eğitim yapan eğitim bilimleri enstitülerine dönüştürülmelidir. Fen, edebiyat ve mühendislik, teknoloji fakültelerini bitiren öğrenciler, öğretmenlik akademisine giderek, orada lisansüstü formasyon eğitimlerini aldıktan sonra öğretmenlik sınavlarına hazırlanmalılar.

Eğitim, öğretim ağırlıklı ve araştırma ağırlıklı bölümler ve fakülteler ayrımı getirilmeli. Ona göre her fakülte ve bölüm kendini yeniden yapılandırmalıdır.

Temel bilimler, mühendislik bilimleri, uygulamalı bilimler, sosyal ve beşeri bilimler, ilahiyat bilimlerine ait programlar gözden geçirilerek, üniversitelerde bölüm yapılanmaları, interdisipliner, multidisipliner, gerçekliğin kaos ve karmaşıklık, dolanıklık paradigmaları ekseninde, lisans ve lisansüstü programlar ve bölümler yeniden yapılandırılmalıdır.

Enstitülerde verilen doktora derecelerinin kalitesi gözden geçirilmeli. Doktora eğitiminde bütün bilim dallarındaki öğrencilerin alması zorunlu ortak dersler (araştırma ve deney tasarımı, istatistiksel modelleme ve analiz, bilim-teknoloji tarihi ve felsefesi, sorun çözme ve sorgulama teknikleri, araştırma ve makale yazım teknikleri, proje hazırlama ve yönetimi teknikleri, sistem bilimi ve analizi gibi) konulmalıdır. Mevcut durumda çok farklı kalitelerde, doktora dereceleri verilmektedir. Bu açıdan doktora tezinin ilerlemesine ve ortaya konulan bulgulara göre, doktora unvanı kendi içinde çeşitlendirilmeli ve kişi hangi tür doktora unvanı alabileceğini öngörmelidir. Mesela, filozof-bilim kalitesindeki doktoralar (Ph.D), teknisyen-teknoloji ağırlıklı bilim doktoraları, patent ve yenilik üretimine, buluşlara, keşiflere yol açmış doktora dereceleri şeklinde bir sınıflandırmaya gidilmesi ve doktora diplomasında alt başlık olarak doktoranın alt türünün veya çeşidinin mutlaka belirtilmesi gerekir.




Zaman

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.