Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün 05.09.1938 tarihli El Yazılı Vasiyetnamesi ile Türkiye İş Bankası’nın yüzde 28,09’una sahip olan Cumhuriyet Halk Partisi’nin bu malvarlığı hakkında siyasi ve iktisadi tartışmalar yapılmakta, o dönem geçerli olan tek parti sistemi gereğince, CHP ile Devletin birlikte telakki edildiğinden, hatta Hindistan’ın gönderdiği paranın Bankanın kuruluşunda kullanıldığından bahisle, hisselerin mülkiyetinin Hazine’ye devrinin gerektiği ileri sürülmektedir. Bu tür tartışmalar siyaseten yapılsa da hukuki karşılığa sahip değildir. Esasen işin hukuki yönü önemlidir.

12 Eylül 1980 döneminde kapatılan CHP, 03.07.1992 tarihinde yürürlüğe giren 3821 sayılı Kanuna dayanarak, 09.09.1992 tarihinde tekrar açılmıştır. CHP’nin tüzel kişiliğinde bir değişiklik olmamıştır. Parti, 09.09.1992 tarihinden itibaren tüm hak ve yetkilerin sahibi ve kullanıcısı olmaya devam etmiştir. 09.09.1923 tarihinde kurulan CHP; 1980 döneminde kapatılsa ve bazı yerlerde tekrar açılış tarihi olan 09.09.1992’ye yer verilse de, ilk tüzel kişiliğini muhafaza etmekte, tüm hak ve yetkilerini kullanmaktadır.

Atatürk’ün El Yazılı Vasiyetnamesinin geçerliliği ve iradesi tartışmaya açılabilir mi, içeriğine ve özüne dokunulabilir mi?

Kazanç elde etmemek ve gelirlerinden yararlanmamak kaydıyla İş Bankası’nın hisselerinin yüzde 28,09’unun mülkiyeti; Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Atatürk tarafından, 5 Eylül 1938 tarihinde Dolmabahçe’de hazırladığı ve vefatının ardından 28.11.1938 tarihinde Ankara 3. Sulh Hukuk Mahkemesi’nde açılan El Yazılı Vasiyetname ile kurucusu olduğu CHP’ye bırakıldı. Vasiyetnameye itiraz edilmediği gibi, Vasiyetnamenin geçerliliği hakkında tartışma yapılmamıştır. Somut olayda, vasiyet edenin iradesi ürünü olan muteber bir vasiyetname bulunmaktadır. Bu nedenle, Vasiyetname içeriğine ve murisin iradesine müdahale edilmemelidir.

05.09.1938 tarihli Vasiyetname tüm hükümleri ile geçerli olup, Anayasanın 2, 13, 35 ve 134. maddeleri ile Türk Medeni Kanunu’nun ilgili hükümlerinin koruması altındadır. Ayrıca; İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin 1. Ek Protokolü’nün “Mülkiyetin korunması” başlıklı 1. maddesi, mülkiyet hakkını güvence altına almıştır.

Miras ve mülkiyet haklarına; ancak Anayasanın 13. maddesine uygun olarak kamu yararı amacıyla sınırlama getirilebilir ki, sınırlamalarla bu hakların özüne dokunulamayacağı gibi, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gerekleri ile “ölçülülük” ilkesine aykırı sınırlama da getirilemez.

Acaba Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Atatürk’ün El Yazılı Vasiyetnamesine rağmen, kuru mülkiyeti CHP’de, gelirleri Vasiyetnamenin 6. maddesi gereğince ve Anayasa m.134/2’nin güvencesi ile Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu’na aktarılan/tahsis edilen, CHP’nin İş Bankası’nda bulunan hisselerine kanun çıkarmak suretiyle müdahale edilebilir mi, kamu yararı gerekçe gösterilerek, Atatürk’ün iradesi hilafına tasarrufta bulunulabilir mi?

Elbette; temel haklardan olan miras ile mülkiyet haklarına, Anayasada düzenlendikleri yer sebebiyle ancak kanunla getirilecek kamu yararı sınırlamasının somut, kabul edilebilir ve kanunun genel düzenleyici niteliğine uygun olması, yani bu kısıtlamanın bir gerçek veya tüzel kişinin malvarlığına özgülenmemesi gerekir. Mülkiyet hakkı sınırlandırılabilir, ancak özüne dokunulmaz veya bundan da öte tümü ile ortadan kaldırılamaz.

Geçmiş dönemde CHP’nin Banka hisselerinin mülkiyetinin Hazine’ye aktarılmasını da kapsayan 6195 sayılı Haksız İktisapların İadesi Kanunu; Anayasa Mahkemesi’nin 11.10.1963 tarihli, 1963 E. ve 1963/243 K. sayılı kararı ile Anayasaya aykırı bulunarak iptal edilmiştir. İptal kararında iki sebep gösterilmiştir. Yüksek Mahkeme; somut, kabul edilebilir üstün bir kamu yararının gösterilmediğini ve miras ile mülkiyet haklarının özüne dokunulduğunu tespit etmiştir. Hisseleri de kapsayan CHP’nin malvarlığına elkoymaya ilişkin Kanun, hem kamu yararı olmadığı ve hem de Gazi Atatürk’ün El Yazılı Vasiyetnamesinin özüne dokunulamayacağından bahisle iptal edilmiştir. Bu karar hukuki açıdan isabetlidir, çünkü el yazılı ve geçerli olan bir vasiyetname kanunla iptal edilemez. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi de 18.02.1997 tarihli, 1997/201 E. ve 1997/815 K. sayılı kararında, Atatürk’ün Vasiyetnamesine ve bu Vasiyetname yoluyla CHP’ye intikal eden İş Bankası hisselerine dokunulamayacağına dair bir onama karar vermiştir.

CHP’nin; Atatürk’ten miras yoluyla elde ettiği hisselere, kötü yönetim, Atatürk’ün kurduğu zamana göre CHP’nin çizgisinin değiştiği veya paranın kaynağının Hindistan’dan geldiği gibi sübjektif ve hukuki dayanaktan yoksun gerekçelerle müdahale edilmesi mümkün değildir. Bir an için hisselerle ve gelirlerle ilgili kötü yönetim iddiası varsa, bunun tartışma zemini miras ve mülkiyet haklarının özüne müdahale edilmesi olamaz. Varsa kötü yönetim iddialarının incelenmesi, hukuki ve cezai boyutları ile ayrı bir incelemenin konusu yapılabilir.

Anayasa m.134/2 ile Atatürk’ün Vasiyetnamesi korunmuştur. Normlar hiyerarşisinde Anayasa en tepede olup, bu prensip “Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü” başlıklı Anayasa m.11 ile korunmaktadır. Bu nedenle; bir kamu yararı gerekçe gösterilerek, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusunun Vasiyetnamesine ve iradesine dokunulamaz. Ne zaman CHP bu hisseleri isteği ile devretmek isterse, o vakit Atatürk’ün vasiyeti hilafına tasarruf tartışması veya Siyasi Parti kapanıp tasfiye sürecine girecek olursa, belki o zaman hisselerin başkasına devri veya bir kanuna konu edilmesi gündeme gelebilir. Bunun dışında; hisseler veya bu yolla Banka üzerinde bulunan yönetim hakkı kötü veya yanlış kullanılsa dahi, bunun çözümü hisselere kanun çıkarılarak elkoyulması olamaz. Kanunla dahi miras ve mülkiyet haklarının özüne dokunulamaz (Anayasa m.13). Türkiye Cumhuriyeti; “kanun devleti” değil, “hukuk devleti” niteliğini haizdir (Anayasa m.2).

Anayasa m.69/2 ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu m.67 gereğince, siyasi parti ticari faaliyette bulunamaz. CHP’nin ticaret faaliyete bulunmadığı ortadadır. Ticari faaliyetin doğası gereği, kişide bir kazanç elde etme amacı ve gayreti olmalıdır. Vasiyet yoluyla CHP’ye intikal eden hisselerle CHP’nin ticaret yapmadığı ve kazanç elde etmediği, hem Vasiyetname içeriği ve hem de Anayasa m.134/2 ile sabittir.

Banka hisselerinden gelen gelirlerin tahsisi ile ilgili Vasiyetnamenin 6. maddesinde yazılı iradeye dokunulmaksızın, yalnızca hisselerin mülkiyetinin el değiştireceğine dair gerekçe de kabul edilemez. Çünkü Mustafa Kemal Atatürk El Yazılı Vasiyetnamesinde; malvarlığını CHP’ye terk ve vasiyet etmiştir. Bu nedenle; CHP’den Banka hisselerinin alınması, Vasiyetnamenin içeriğine ve Atatürk’ün vasiyet iradesine ve hakkın özüne müdahale anlamını taşır. CHP’nin o tarihte geçerli olan tek partili yönetim modeli sebebiyle Devletle birlikte anıldığı ve bundan dolayı Atatürk’ün iradesinin esasen malvarlığının Devlete intikali olduğu iddiası da hukuki olmayıp siyasi içeriklidir. Çünkü Atatürk’ün iradesinin ne olduğu hazırladığı Vasiyetnamede belli olup, Vasiyetnamenin düzenlediği tarihte de Devlet ve Hazine ile CHP ayrı tüzel kişiliklere sahiptir. Banka hisselerinin mülkiyetine ve gelirlerinin tahsisine müdahale edilmesi; kamu yararı gerekçe gösterilse dahi, hakkın özüne dokunan veya hakkı ortadan kaldırmaya yönelik olacağından, Anayasaya ve İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’ne aykırılık tartışması gündeme gelecektir.

(Bu köşe yazısı, sayın Prof. Dr. Ersan ŞEN tarafından www.hukukihaber.net sitesinde yayınlanması için kaleme alınmıştır. Kaynak gösterilse dahi köşe yazısının tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan köşe yazısının bir bölümü, aktif link verilerek kullanılabilir. Yazarı ve kaynağı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayınlanması şahsi haklara ve fikri haklara aykırılık teşkil eder.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Joker62 5 ay önce

Her zamanki gibi gündem değiştirmeden öte değildir.Ekonomi berbat durumda.İşsizlik her geçen gün büyüyor ve salgın sonrası çok daha büyük olacak.Her şey ateş pahası.Ne kadar uğraşsada gündem değişmez.Değişen tek şey iktidar olacaktır.Biliyor ve gündem yaratıyor

Avatar
Fatih sultan 5 ay önce

Fatih sultan mehmetde ayasofyanın cami olarak kalmasını vasiyet etmişti ama müzeye çevrildi, bu yazınızdan anlaşılacağı üzere ayasofya cami olabilir doğrumu sayın profesör!!!!!

Misafir Avatar
Dünya İnsanı 4 ay önce @Fatih sultan

Fatih ne alaka arkadaş, Fatih Sultan Mehmet Döneminde medeni kanunun mu vardı, Anayasa mı vardı. Trollüğünü başka yerde yap.

Beğenmedim! (0)
Misafir Avatar
Vatih'in Vasiyetnamesi var mı? 5 ay önce @Fatih sultan

Vasiyetnameyi paylaşırsanız sevinirim. Vakıf senedi olmasın o?

Beğenmedim! (0)
Misafir Avatar
Eee yapın da Cuma Kılalım. 5 ay önce @Fatih sultan

Elbette sayın Fatih Sultan olabilir. Yapın işte 18 yıldır niye bekliyorsunuz!!!
Size karşı duran mı var.

Beğenmedim! (0)
Avatar
Muhammet emin 5 ay önce

Salt vasiyetnamenin TMK açısından geçerliliği yönünden yapmış olduğunuz değerlendirmeye katılmak mümkün değildir. Özellikle Siyasi Partiler Kanunu ve yasal diğer mevzuat yönünden durum incelenmelidir.
Kaldı ki Adı geçen siyasi parti kapatalıp tüzel kişiliği sona erince bu hakkın devam edip edemeyeceği yönündeki incelemeniz yetersiz. Kaldı ki tek partili dönemde bu vasiyetnamenin yazıldığı dikkate alındığında vasiyetnamedeki iradeyi doğru değerlendirdiğinizi düşünmüyorum.

Misafir Avatar
Özgür 5 ay önce @Muhammet emin

Sizin şimdiye kadar yaptığınız bir değerlendirme veya inceleme varsa bizimle paylaşın ki farklı bir görüş açımız daha olsun. "Siyasal parti kapatılıp tüzel kişilik ortadan kalkarsa ne olur?" sorusunun cevabı bence önemli. Çok şükür hukuk alanında birçok profesör var mutlaka bir çözümü olacaktır. Yoksa birileri hisselerin üzerine yatacak.

Beğenmedim! (0)
Avatar
Mustafa Kaya 5 ay önce

İş Bankası Yönetiminde CHP’yi temsil eden üyeler İş Bankasından maaş almıyor mu, masraflarını İş Bankası karşılamıyor mu? Dolayısı ile CHP kazanç temin etmiyor mu?

Avatar
akdrzdgn 5 ay önce

Benim anlamadığım nokta şu. Hindistan'dan geen bir para var bu para milli mücadelede kullanılsın diye bir kısmı MSB ye devrediliyor savaş bittikten sonra bu para tekrar Atatürk e iade ediliyor. Ve Atatürk bu parayı hazineye vermiyor şahsi hissesi olarak kullanıyor ve bankanın kurucu ortağı oluyor. Bu durum normal mi bu para Hintli müslüman lar tarafından Atatürk ün şahsına değil Türk milletine gönderildi. Dolayısı ile şahsi kanaatim bu bankadaki hisse yine vasiyet ettiği kurumlara verilmek şartı ile hazine veya BDDK kontrolunde olmalıdır. Bu da benim vatandaş görüşüm.

Avatar
Vatandaş 5 ay önce

Evet ülkemizin kurucu lideri olduğundan dolayı şahsi serveti olsa dahi halkın bir kısmının bir ırkın bir kurulusun bir toplulugun bir guruba kullanımına bırakması doğru olmaz kurucu lider halkının tümüne adil olmalıdır bence atatürk yaşasa idi bu durumu tartışmaya gerek kalmadan devlet hazinesine devrederdi

Misafir Avatar
Dünya İnsanı 4 ay önce @Vatandaş

Vasiyetnamede bu bankanın vasiyet edilen hisse payı gelirlerinin Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu ve buna benzer diğer kuruluşların gelişimi için harcanacağı beyan edilmiş. Kişi haklarına saygı duymayı geçtim zaten chp bir kuruş para almıyor. Bütün para devletin kurumlarının gelişmesi için bağışlanıyor.

Beğenmedim! (0)
Avatar
Banker Bilo 5 ay önce

Para Kurtuluş Savaşına destek için Hindistan'daki müslümanlar tarafından gönderilmiş YARDIM.Gelen yardım nasıl oluyorda dönemin cumhurbaşkanının uhtesine geçiyor.YARDIM PARASI nasıl oluyor da CHP ye mirasa dönüşüyor? Paranın kaynağı geliş şekli belli statü değiştirmesi belli değil hukukçu prof.bu konuyu açıklarsa iyi olur.

Avatar
Ahmet Kılıç 5 ay önce

Bir servetin miras olarak aktarılabilmesi için o servetin dogrudan doğruya kişinin kendisinin olması gerekir siz her ne kadar paranın Hindistandan gelmedigini söyleseniz de ki hiç önemli degil, paranin Mustafa Kemalin kendisinin olmadığı tarihi gerçeklere bağlıdir herhangi bir kişi bu Mustafa Kemal bile olsa kendisinin olmayan bir sermayeyi bir başkasına miras bırakma hakkina sahip degildir.