Ebülulâ Mardin

Ebülulâ Mardin

Hukukçu, yazar, siyaset adamı (D. 1881, İşkodra / Arnavutluk - Ö. 1957, İstanbul). Özel bir öğrenim gördükten sonra Çarşambalı Ahmed Hamdi Efendi ve Kastamonulu Ebubekir Sıdkı Efendi gibi zamanın büyük hocalarından, seçkin âlim ve fâzıl kişilerinden de ders gördü. İstanbul Mekteb-i Hukuku (Hukuk Fakültesi) birincilikle bitirdi (1903). Öğrencilik yıllarında Yargıtay’da kâtiplik yaptı. Mezun olduktan sonra da İstanbul Bidayet Hukuk ve Ticaret Mahkemeleri üyeliğinde bulundu. 1910 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde öğretim üyesi olarak çalışmaya başladı. Aynı yıl, o zamanlar İstanbul’da olan Mülkiye Mektebi (Siyasal Bilgiler Fakültesi)’nde de dersler verdi. Fakültenin Ankara’ya taşınmasının ardından bu görevinden ayrıldı. İstanbul Üniversitesi’ndeki görevini ise emekli oluncaya kadar (1951) sürdürdü. Burada profesör (1926) ve ordinaryüs profesör (1933) unvanlarını aldı.

1914–19 yılları arasında Niğde, 1920’de de Mardin milletvekili olarak Osmanlı Mebusan Meclisi’nde bulundu. Meclis’in İngilizler tarafından kapatılması üzerine Şeyhülislâm mektupçuluğu, kadı yetiştirmek üzere açılan Medreset-ül-Kuzât’ta müderrislik, Tapu ve Kadastro Umum Müdürlüğü Mütehassın Müşavirliği ve çeşitli şirketlerde idare meclisi üyeliği yaptı. 1922 yılında Türk ordusunun İstanbul’a girmesi üzerine şehrin yönetimi için kurulan komisyonda çalıştı. İsviçre Medeni Kanunu’nun iktibası için yapılan çalışmalara katıldı.

1908 yılında Eşref Edip’le birlikte haftalık yayımlanan Sırat-ı Müstakim gazetesini çıkardı ve Sırat-ı Müstakim Yayınevini kurdu. 1912 yılında Kelime-i Tayyibe adlı aylık bir İslâmî dergi çıkardı. 1915’te, Adalet Bakanlığı ve milletvekilliği yapmış Necmeddin Molla'nın (Necmeddin Kocataş'ın) kızı sayın Bedriye Hanım’la evlenmiş; bu evlilikten üç çocuğu olmuştur:  Yusuf Mardin (şair, milletvekili), Hatice Utku ve Türkân Mardin. Boğaziçi Üniversitesi Profesörlerinden sosyolog Şerif Mardin de, Ebül'ulâ Mardin'in akrabalarındandır.

Ebulula Mardin, hocalığında gösterdiği nev’i şahsına münhasır, dillerden düşmeyen nüktedan kişiliği ve hazırcevaplığıyla da tanınmış olup, meslekî eserlerinden daha çok Ahmet Cevdet Paşa ile ilgili incelemesi ve ilk cildini kendisinin yayımladığı Huzur Dersleri adlı çalışmasıyla meşhurdur.

Ebulula Mardin’in ders kitapları dışında kalan üç önemli eserinden en önemli olan Huzur Dersleri” nasıl bir esrdir ve önemi hangi özelliklerinden kaynaklanamktdır. Öğrencilerin Profesör İsmet Sungurbey’in konuyla ilgili çalışmalarında verdiği bilgilere göre;

Ebülulâ Mardin, bu önemli çalışmasında  Üçüncü Sultan Mustafa devrinde (h. 1172) Osmanlı Devleti teşkilatına dahil edilerek krumsal kimlik kazandırılan, dönemin ülke yönetiicleri ile ilim ve irfan ehlinin katıldıkları "Huzûr Dersleri" adlı bilim ve düşünce toplantıları hakkında değerli bilgiler vermiştir.

Mardin, hayatının büyük bölmünü, III. Mustafa’dan itibaren Sultan Abdülmecid’e kadar tüm padişahlarının katılımıyla İmparatorluğun en seçkin ilmî şahsiyyetlerinin iştirakiyle yapılan ve iki yüz yıla yakın bir zaman devam etmiş bulunan "Huzur Dersleri" hakkında bilgiler toplamaya ve bunları yazmaya ayırmıştır denilebilir.  Bunun anlamı, bir imparatorluğun iki yüz yıllık kültür birkiminin bir araya toplanması ve bu birikimin yeni kuşaklara aktarılmasının sağlanmasıdır. Eserde bu derslerde okumalarda bulunan ve görüş belirien zatlar hakkında biyografik bilgiler de verilmiş olması, esere ayrı bir zenginlik katmakta, önemini ayrıca arttırmaktadır. Bu derslerin bir bölümünün, ülkenin en üst düzey yöneticilerinin katılımıyla okunan Kur’an tefsiri derslerini içermesi ayrıca dikkat çekicidir. Eserde Huzur Dersleri’ne katılanlar ve okuma yapanlar da aranan şartlar, toplantıda uyulacak kurallar, katılanlara verilen armağan ve cezalar, toplantı mekanları (mesela Sepetçiler Köşkü, Sarık Odası (Revan Kasrı), Sofa, Sofa Köşkü, İncili Köşk, Sünnet Odası, Yalı Kasrı, Topkapı Sarayı, Eski Mabeyn Dairesi, Has Oda, Yeni Köşk) hakkında bilgiler verilmekte; ayrıca “Huzûr Derslerinden Örnekler” verilerek, derslerde konu edinilen olaylar hakkında değerli bilgiler yer almaktdır.

Ebül'ulâ Mardin, ‘Sayın Âlim Ali Himmet Berkî'ye’ ithaf ettiği ‘Huzûr Dersleri’nin 1 inci cildinin önsözünde, bu son büyük eserini niçin yazdığını şöyle belirtmektedir :

"Üçüncü Sultan Mustafa devrine müsadif Hicri 1172 yılında Osmanlı Devleti teşkilâtına idhâl olunan "Huzûr Dersleri" adlı ilmî meclisler hakkındaki malûmatımız, işin azamet ve ehemmiyyetiyle mütenâsip değildir. (...)

İki yüz seneye yakın uzun bir zaman devam eden şu kıymetli müessesenin dikkate değer hiçbir iz bırakmaksızın unutulmaya mahkûm bulunması ve tarihin derinliklerine âdetâ "nakışberâb" gibi süzülüp gitmesi, ilim nâmına doğrusu acı bir mazlıariyyet olduğu kadar, ahlâfın bihakkın tenkidini de müstelzim ve telâfisi mümkün olamıyan bir mahrumiyettir.

Yüksek ve câzip mansıbları kendi ihtiyarlariyle terkederek bütün mevcudiyyetlerini ilme hasreden memleketin binlerce güzide, iedakâr âlimlerinin çalış­ma faaliyetlerine saha olan bu derslerde yorulmak bil­meyen mesaisiyle terneyyüz eden şahsiyyetleri bilme­miz, tanımamız hepimiz için bir kadir bilirlik borcudur.

Hele bu hizmet ve himmet neticesinde maktel-i ekâbir’ olan nisyandan, sayıları binleri aşan feragat sahi­bi büyük âlimleri kurtararak namlarını ve hizmetlerini tahlîd gibi hadîsi şerifte "ihya" diye tavsîf buyrulan mazhariyyete nâil kılmak hakîkaten gıptaya değer bir saadettir.” (İsmet Sungurbey)"

Osmanlıca yazım yanlışlarına örnek olarak "Hasan ile Hüseyin Muaviye'nin üç kızıydı" örneğini verip; öğrencilerine "Bunun ben neresini düzelteyim bu cümlenin!" sözünü sık sık tekrarlamasıyla da meşhurdur.

“... Ebül'ulâ Bey'e çok inanırım. O, hukukî zihniyyet denilen felsefî zihniyyeti hakkıyle, yüksek bir salâhiyyet ve asaletle temsil eden bir zattır. Son derece hasbî bir insandır. Beni bütün idarî hayatımın hukukî cephesinde aydın­latan, durmayıp irşad eden kendisi olmuştu. Mânevi ho­cam, üstâdımdır.” (İsmail Hakkı Baltacığlu)

Ebül'ulâ Mardin, kendisiyle röportaj yapan bir gazetecinin "Ahlâklı insan kime dersiniz?" yolundaki sorusunu "Kur'an'ın anladığı ve anlattığı mânadaki insa­na derim." diye cevaplandırmıştır. Bu cevap, kendi­lerinin ahlâk telâkkisini ve kişiliğini en güzel ve veciz bir tarzda ifade etmektedir.” (İsmet Sungurbey)

Şair ve yazar Prof. Dr. Hüseyin Hatemî’nin, Ebulula Mardin’in vefatına tarih düşürdüğü şiir şöyledir:

"Ebül-alâ o üstadı mükerrem

Bu a'lâ kârı başlatmıştı evvel

Yarım kalmıştı le'lîfi ne çâre

Dolup va'de bu dünyâdan çekip el

Fakat Sungurbey'in himmetleriyle

Hitâm buldu şükür gaayet mükemmel

Ve işte Hâtemi târih düşürdü

Huzur Dersi tamâm oldu cânım gel"

(1964)

BAŞLICA ESERLERİ:

İlmiyye Salnamesi (İstanbul, H. 1334. Ebül'ulâ Mardin'in Meşîhat-ı İslâmiyye (Şeyhülis­lâmlık) Mektupçusu iken Meşîhati İslâmiyye'nin ilk ve son salnamesi olarak gerçekleştirdiği büyük bir ortak eserdir),  Medeni Hukuk Cephesinden Ahmed Cevdet Paşa 1822-1895 (1946, Ahmed Cevdet Paşa'mn ellinci ölüm yıl­dönümü vesilesiyle yazılmıştır), Medeni Hukuk Cephesinden Cevdet Paşa / 1822-1895 (Cevdet Paşa’nın ölümünün 50. yıldönümü dolayısıyla, 1946), Huzur Dersleri (3 cilt, 1. cilt kendisi tar., 1956; bu derslere katılanların biyografilerini veren 2. ve 3. ciltler, ölümünden sonra öğrencisi İsmet Sungurbey tarafından yapılan eklerle yayımlandı, 1966), Colloquial Turkish (Türkçe dil ve gramer ki­tabı, 1961 de Routledge-Kegan Paul yaymevince yayın­landı). Ayrıca, kitap hâlinde yayınlanmamış makale­leri, piyesleri ve tercüme eserleri ile birlikte hukuk alanında ders kitapları vardır.

>> EBEDÎ ÜSTAT: EBÜLULÂ MARDİN

KAYNAKÇA: Medenî Hukuk Ordinaryüs Profesörü Ebül'ulâ Mardin'e Tedris Hayatının Otuzuncu Yıldönümü Hâtırası Olmak Üzere Anııağan (1943. İ.Ü. Hukuk ve İktisat Fakülteleri öğretim üyeleri tarafından hazırlanan eserde Ebül'ulâ Mar­din'in 1899, 1910 ve 1943 yıllarına ait üç portresi de bulunmaktadır), İbrahim Alaeddin Gövsa / Türk Meşhurları (1946), Mehmet Zeki / Türkiye Teracim-i Ahval Ansiklopedisi (c. II, 1929), Mücellidoğlu Ali Çankaya / Yeni Mülkiye Tarihi ve Mülkiyeliler (c. II, 1968), Türkiye Ansiklopedisi (c. 3, s.1020, 1974), İsmet Sungurbey / - İsmet Sungurbey / “Sunuş” (Medenî Hukuk Sorunları, 1984) - Ebu’l Ula Mardin (s. 13-84, 1988), İhsan Işık / Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) –- Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007) - Ünlü Bilim Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 2, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013). 

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.