28 Ekim 2020

İş Hayatında Görünmez Duvar: Yaşçılık

“20 - 30 yaş arasında en az 5 yıl tecrübeli” adayın hangi ara okuldan mezun olup, iş bulup, mevcut ekonomide o işi kaybetmeden beş senelik tecrübeye sahip olacağı ise çok da üzerinde durulmayan bir ayrıntı. Kimse tecrübesiz, yetiştirmeye yönelik eleman istemezken, aynı zamanda kariyer birikimine güvenen, yetenekli bir grup da bu sefer “fazla yaşlı” olduğu için istenmiyor. Bu sistemin içerisinde gençler orta yaşa gelene dek doğru düzgün deneyim edinemezken, tecrübe sahibi olgun çalışanlarsa kariyerlerinde ilerleyemiyor veya değişime gidemiyorlar. Özellikle muhtemel bir işten çıkarma durumunda koltuğunu genç ve işsizlikten kaçınmak adına daha az ücrete boyun eğecek adaylara kaybedecek birçok çalışan, yetenek ve emeklerinin karşılığını alamıyor ve belli bir yaştan sonra iş bulmanın çok daha zor olduğunu bilerek bu kaygı ile hayatına devam ediyor.

Nedir Bu Görünmez Duvar?

Hayatın her alanında kendini gösteren ve artık profesyonel hayatın da bir parçası haline gelen yaşçılık (ageism) bir ayrımcılık biçimidir. Kısaca özetlemek gerekirse, yalnız yaşlıları değil gençleri de kapsayan, yaşa bağlı gelişen önyargılı yaklaşımlar; ayrımcı tavırlar ve kalıplaşmış algıları destekleyen uygulamalardır. Örneğin yalnızca yaşı ellinin üzerinde diye kişinin dijital medyadan anlamayacağını düşünmek veya yirmilerin başlarındaki birinin belli bir iş disiplinine sahip olamayacağına inanmak eşit derecede ayrımcıdır ve profesyonel alanda yaşçılığın en bariz örneklerindendir. İşverenlerin sizi tanımadan, hatta özgeçmişinize bakmadan hakkınızda peşin hükümler vermesi maalesef ki en çok karşılaşılan yaş ayrımcılığı biçimidir.

Değişime Kendinizden Başlayın

Elbette her ayrımcılık biçiminde olduğu gibi yaşçılığın da temelinde önyargı vardır. Bunu değiştirmenin en etkili yolu ise zihniyetin değişmesinden geçer. Toplumların düşünsel kalıplarının yıkılması içinse ilk önce bireylerin bunun farkına varması ve işe kendini değiştirmekle başlaması gerekir.

Bu yazıyı okurken size karşı yapılan yaş ayrımcılığına dair birkaç örnek aklınızda canlanmıştır. Şimdi bir de sizin bizzat uyguladığınız ayrımcılıkları düşünün? Bir çocuğun fikrini bir yetişkininkinden daha az önemsediğiniz, bir gencin tasasını küçümsediğiniz veya sizden yaşça büyük birinin tavsiyesini “artık zaman değişti” diyerek göz ardı ettiğiniz mutlaka olmuştur. Bir kişinin önem, yetenek ve yeterliliğine, o kişinin karakterinden bağımsız olarak yaş endeksli bir değer biçtiyseniz bu çorbada sizin de tuzunuz var demektir.

Sınırları Yıkın

Bu sınırlar, gerek toplum tarafından üzerinize kurulan beklentiler gerekse sizin kendinize yaşınız sebebiyle koyduğunuz bariyerler olabilir. “Bu yaştan sonra maceraya mı atılacağım?”, “Bunca yıl bu alanda çalıştım şimdi sıfırdan mı başlayacağım?”, ‘Bilgisayar gençlerin işi, ben uğraşsam bile onlar kadar beceremem, bilgisayarla büyümedim ki!” diye düşünmekten vazgeçin. Sizden bekleneni vermeyi bırakın ve özel olduğunuzu kanıtlayın. 60 yaşında ama evrak dosyası ile gezmeyen, onun yerine dijital özgeçmiş kullanan bir profesyonel olabilirsiniz. Üstelik özgeçmişinizi çok kısa sürede ve çok daha az emek ile tasarlamanızı sağlayacak CVmaker gibi siteler sayesinde siz de hayatınızın kolaylaştırabilirsiniz.

Aksi durumu düşünecek olursak; yirmilerinde bir gençseniz ve yıllarca çabalamanıza rağmen İngilizce öğrenemiyor, bilgi teknolojilerinde kendinizi geliştiremiyor ve sosyal medya kurdu olmak bir yanda dursun siz dijital iz bırakmadan, sade bir hayat mı yaşamak istiyorsunuz? Kariyer inşasında önemli olan sizden beklenen yolu takip etmeniz ve kalabalıktan biri olmanız değil, aksine kendi yolunuzu çizmeniz ve yalnızca kendinizi geliştirmekten vazgeçmemeniz. Photoshop bilmiyor olabilirsiniz ama artık kaç kişi film banyo ettirmeyi biliyor ki? İngilizce ile probleminiz varsa Çince, Rusça, Hintçe gibi birçok seçeneği deneyip farkınızı ortaya koyabilirsiniz.

Başarının Anahtarı Özgüven

Bir sokak köpeği size karşı tehditkar davranıyorsa korktuğunuzu belli etmeyin denir. Bu, iş yaşamında da böyledir. Kimi zaman agresif olabilen iş hayatı hiçkimse için kolay değildir ve herkesin kafasında “acaba” dediği, kendini acımasızca sorguladığı zamanları olur. Bu durumda yapılması gereken kaygının sizi ele geçirmesine izin vermemek ve kaç yaşında  olursanız olun on sekiz yaşındaki o cesaretinizi koruyabilmektir. Elbette mantığınızı elden bırakmanıza gerek yok ama kalbinizin de sesini bastırmamaya özen gösterin.

Birçok yeni mezun veya genç işsiz, iş bulamayacağını düşündüğü için veya adaletsiz koşullarda komik rakamlara emeğini satmamak adına kendi şirketini kurmayı düşünürken gerek toplum gerek aile gerekse kendi iç sesleri tarafından bastırılmaktadır. Genel kanı, kendi işini kurmak isteyen kişinin kariyer basamaklarını en alttan tırmanmaya başlaması gerektiği ve önce çalışan olarak tecrübe kazanması gerektiği yönündedir. Ancak bu inanış, birçok muhtemel iş insanının heves ve motivasyonunu kilit altında tutarken aslında yalnızca işsizler ordusuna katkıda bulunmalarını sağlamaktır. Şirketler her yaş ve ekonomik ortamda batabilir veya hızlı yükselişler gösterebilir. Analizlerinize ve kendi yeteneklerinize güveniyorsanız korkuyu göz ardı etmeyi öğrenmelisiniz.

Belli bir iş kolunda yıllarca dirsek çürütmüş ve alanında uzmanlaşmış çalışanlar için ise daha büyük bir tehdit var. Belki de yıllardır sorulmamış sorular, bastırılmış arzular.

“Bu sektörden mutlu muyum?”

“Bu işten hala keyif ve doyum alıyor muyum?”

“Gerçekten hayatımı böyle mi geçirmek istiyorum?”

Seneler önce bankada işe girmiş, kariyerinizde yükselmiş, finansal açıdan belli bir standarda kavuşmuş olabilirsiniz. Ancak bu sizin hayaliniz mi? Niçin “bu yaştan sonra” o hep ilgi duyduğunuz sektöre geçiş yapamayasınız? Toplumun sizden beklentilerini boşverip kendinize güvenin. İstediğinizi giyebilir, istediğiniz yaşta istediğiniz eğitimi alabilir, istediğiniz işte çalışabilirsiniz. Hayaliniz hep pastacı olmak idiyse niçin bir muhasebeci olarak ömrünüzü tüketesiniz? Özellikle bunca yıl çalıştıktan sonra belli bir güvenceniz de varsa bu adımı atmak için beklemenize gerek kalmamış demektir.

Görünmez duvarlar adı üzerinde, görünmezdir ve her birinin gerçekliği sorgulanabilir. Cinsiyetiniz, yaşınız, medeni haliniz, görüntünüz sizin profesyonel tanımlarınız değildir. Kariyerinizi arzularınız, yetenekleriniz ve birikiminiz üzerine özgüven ile inşa etmeniz hayatınızda mutluluğa giden yolda size yardımcı olacaktır.


Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.