banner644

30 Mart 2022

AYIP KAVRAMI VE TÜKETİCİNİN YASAL HAKLARI

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.8/1’e göre ayıplı mal tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır. Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerinden bir veya birden fazlasını taşımayan; satıcı tarafından bildirilen veya teknik düzenlemesinde tespit edilen niteliğe aykırı olan; muadili olan malların kullanım amacını karşılamayan, tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar da ayıplı olarak kabul edilir.

Maldaki ayıp, maddi, ekonomik ve hukuki ayıp olarak karışımıza çıkmaktadır. Maddi ayıplar bir malın yırtık, kırık, parçalanmış, bozulmuş vb. fiziken zarar görmüş olması durumunda söz konusu olur. Ekonomik ayıp, normal şartlar altında tüketicinin satılandan elde etmeyi beklediği gelir ya da verimi sağlayamaması durumuna denir. Hukuki ayıp, tüketicinin satılandan yararlanma ve satılan üzerinde tasarruf etme yetkisini sınırlandıran ayıba denir.

Ayıp halinde satıcının veya sağlayıcının sorumluluğuna gidilebilmesi için öncelikle maldaki ayıbın esaslı ayıp olması gerekir. Yani, malın sözleşmede kararlaştırılan şekle aykırı olması, objektif olarak gereken niteliklere sahip olmaması, maldan beklenen yararın elde edilememesi, değerinin önemli ölçüde azalması veya tamamen ortadan kalkması gerekmektedir.

Önemli bir diğer kriter ise malın teslimi anında tüketici tarafından gerekli tüm kontrollerin sağlanmış olmasıdır. TBK’nın 223. maddesi uyarınca alıcı, devraldığı satılanın durumunu işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve satılanda satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp görürse, bunu uygun bir süre içinde ona bildirmek zorundadır. Alıcı gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse, satılanı kabul etmiş sayılır.

Ancak (özellikle ikinci el araç satışlarında karşımıza çıkmakta) olağan bir gözden geçirme ve araştırmayla ortaya çıkarılamayacak bir ayıbın bulunması halinde tüketici satılanı kabul etmiş sayılmaz. Gizli ayıp kavramının muhteviyatı gereği, mal veya hizmetteki ayıp, başlangıçta gözle görülememekte ve zamanla ortaya çıkmaktadır. Bu tür bir ayıbın bulunduğu sonradan anlaşılırsa tüketici durumu derhal satıcıya bildirmelidir. Buradaki bildirimin herhangi bir şekil şartı yoktur. Ancak ispat kolaylığı açısından noter vasıtasıyla satıcıya ihtarname gönderilmesi yerinde olacaktır.

Nitekim T.C. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas: 2017/ 3030 Karar: 2021 / 1077 ve 22.09.2021 tarihli kararında gizli ayıp kavramını ve ihbar sürelerini şöyle açıklamıştır: "Gizli ayıp ise, basit bir kontrol ve muayene ile tespit edilemeyen, eserin kullanılmaya başlanmasından sonra ortaya çıkan ayıptır...Mülga Borçlar Kanunu’nda ve TBK’da eserdeki açık ve gizli ayıpların yükleniciye bildirim şeklinin nasıl olacağına dair herhangi bir düzenleme yapılmamıştır. Ayıp ihbarının yazılı olarak yapılması ispat kolaylığı sağlar. Ancak ayıp ihbarı hukukî işlem olmayıp, hukukî işlem benzeri maddî vakıa olduğundan, Yargıtay’ın yerleşik içtihat ve uygulamalarında eser sözleşmelerinde aksi sözleşmede veya eki şartnamelerde kararlaştırılmadıkça taraflar tacir dahi olsa ayıp ihbarının her türlü delille ve bu arada tanık beyanı ile de ispatlanabileceği kabul edilmektedir."

Son olarak tüketicilerin ayıplı mal veya hizmetle karşı karşıya kalmaları durumunda TKHK m.11 gereğince seçimlik hakları bulunmaktadır: Malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketici; a) Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, b) Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme, c) Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme, ç) İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme, seçimlik haklarından birini kullanabilir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.

Av. Büşra ÇETİN ÖZ

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.