banner647

19 Mayıs 2022

ÇEK VE BONO KEŞİDE EDERKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER

ÇEK

Çek, ticari hayatın ihtiyaçlarına cevap verebilmek ve aynı zamanda nakit para taşımanın çeşitli zorluklarını aşmak için kullanılan kambiyo senetlerinin bir türüdür. Çek, nitelikli bir havaledir. Çekte, keşideci, hesabın bulunduğu muhatap banka ve çek bedelini tahsile yetkili lehtar bulunur. Özel hüküm bulunmayan hallerde, mahiyetine uygun düştüğü oranda Borçlar Kanunu’nun havaleye ilişkin hükümleri uygulanır. Uygulamada çeki keşide edilip tedavüle koyulmasında bazı sıkıntılar yaşanmaktadır. Bu nedenle çek keşide ederken dikkat edilmesi gerekenleri sıralı cümleler halinde kısa kısa izah etmek yararlı olacaktır. Pek tabii yazılan maddelerin birçoğu senet keşide ederken de geçerlidir. Senet başlığında hangi maddelerin geçerli olduğu hususen belirtilecektir.

1. Evvela çek/bono bir bütün olarak tarafların aynı anda olduğu durumda keşide edilmelidir. Tarafların aynı anda olmadığı ortamda çek keşide edilmesi düzenlenmesi gereken meblağın çok çok üstünde bir meblağ belirtilmesi gibi kabul edilemez sonuçlar doğurabilir.

2. Ayrıca güven ilkesi kapsamında mümkünse çekin tamamını aynı kişi aynı kalemle keşide etmelidir. Aksi takdirde sonradan aleyhe değişiklik yapıldı şüphesi oluşturabilir.

3. Asla ve Kat’a boş çek/bono imza etmemek gerekir. Aksi takdirde öngörülemez dolandırıcılık iş ve işlemleri ile karşılaşıp mağdur olabiliriz.

4. Çek/Bono ödeme tutarı yazıldıktan sonra ‘’#’’ işareti ile kapatmak yine olası dolandırıcılıkların önüne geçmek adına faydamıza olacaktır.

5. Çek/Bono keşide edecek kişi bir tüzel kişi adına (şirket, dernek, vakıf vs.) keşide ediyor ise keşide edilmeden evvel keşidecinin tüzel kişi adına çek/bono keşide etme yetkisinin olup olmadığı mutlak kontrol edilmelidir. Binaenaleyh yetkisi olmadığı halde çek/bono keşide eden kişi ilgililere karşı şahsen sorumlu olacaktır.

6. Çek/Bono tüzel kişi tarafından düzenleniyor ise tüzel kişinin tam ismi ve Vergi Kimlik numarasının doğruluğu bağlı bulunulan kurumdan (Ticaret Odası, Esnaf Odası)teyit edilmelidir.

7. Diğer kambiyo senetlerinde olduğu gibi çekte de şekle sıkı sıkıya bağlılık söz konusudur. Çekin zorunlu unsurlardan birinin dahi eksikliği çek geçersiz sayılmakta (Y. İBGK, E. 1992/1, K. 1992/5, T. 14.12.1992) ve bu şekilde ilgililerin hukuki menfaati korunmaya çalışılmaktadır.

8. Çekin geçerliliğine ilişkin hususlar TTK’nun 780-781. Maddesinde düzenlenmiştir. Bir çekin geçerli olabilmesi için anılan hükümlerdeki şekil şartlarını sağlıyor olması ve çekin geçersiz olmasına neden olacak unsurları taşımaması gerekmektedir.

9. Çekin Şekli unsurlarının ‘’a-Çek Kelimesi, b-Kayıtsız ve Şartsız Belli Bir Meblağın Ödenmesi(ödeyiniz ibaresi) c- Ödeyecek kimsenin (muhatabın) ad ve soyadı veya ünvanı, d-Keşide Tarihi, e-Keşide Yeri(Şanlıurfa gibi) f-Ödeme Yeri, g-Keşidecinin ıslak imzası,’’ çek muhatap bankaya ibraz edildiği anda çekin üzerinde bulunması gerekir. Çekin zorunlu unsurlardan birinin eksikliği durumunda banka ödeme yapmayacaktır.

10. Eğer çekte avalist var ise Aval şerhi çek üzerine açıkça yazılmalıdır. Aval sorumluluğunun oluşabilmesi için bunun çek üzerinde oluşması gerekir. Çek dışında ayrı bir belge ile verilen teminat, aval olarak hüküm ifade etmeyecektir.

11. Aval şerhinin unsurlarının ‘’a-Aval açıklaması, b-Lehine aval verilenin belirtilmesi, c-Aval verenin ıslak imzası’’ eksiksiz olmasına dikkat edilmelidir.

12. Lehdarlar arasında çeklerin güvenle tedavülünü sağlanmak için çeki alacak kişi/ler, çekin üzerinde yazan banka şubesinden bu çek karşılığının ilgili hesapta hazır bulunup bulunmadığını mutlak teyit etmelidir.

13. Ödemeyi şarta bağlayan veya asıl borç ilişkisine bağlayan kayıtlar çekte bulunduğu takdirde, senet çek olma niteliğini kaybedecektir.

14. Çekte faiz yazılmamalıdır. Zira yazılmışsa dahi yazılmamış sayılacaktır.

15. Çek niteliği gereği görüldüğünde ödenir. Buna aykırı her hangi bir kayıt yazılmamış hükmündedir. Keşide günü olarak gösterilen günden önce ödenmek için ibraz olunan bir çek banka tarafında her halükarda ibraz günü ödenir.

16. Çeklerde vade olamayacağından, düzenlenen çekte, iki tarih bulunması durumunda, önceki tarihin, keşide tarihi olarak kabulü gerekir.

17. Çek; mevzuat gereği, emre yazılı senetlerdendir. Bu nedenle bir çekin nama düzenlenmesi için sadece lehdarın belirtilmesi (adı, soyadı, tüzel kişi ise ticaret unvanı) yeterli değildir. Belirli bir kimse lehine olan çekin “emre” olmadığının da ayrıca belirtilmesi gerekir. Örneğin Abdulkadir TOK’a ödeyiniz (emre yazılı değildir) gibi ibare eklenmelidir.

18. Çek tahsil cirosu ile devredilebilir. Tahsil cirosunun amacı, alacağın tahsiline yönelik olup, hamil yalnızca senetten doğan hakları kullanma yetkisini elde eder. Emre yazılı senetlerin devri ise TTK 788/1 uyarınca ciro+zilyetliğin devri ile gerçekleştirilir. Burada dikkat edilmesi gereken cironun, kayıtsız ve şartsız olmaıdır. Ciro, belli bir koşula bağlanamaz. Bağlanmışsa dahi bunlar yazılmamış sayılır. Nama yazılı senetlerin cirosu ise TTK 788/2 uyarınca alacağın temliki yoluyla yani TBK 183 vd. uyarınca devredilecektir.

19. Pek tabi bize de cirolu bir çek geliş olabilir. Çek ciro edilebilen bir araç olduğundan dolayı ilk sahibinden çıktıktan sonra bize gelene kadar birçok defa ciro edilmiş olabilir. Bu durumda çekin niteliğine göre cironun hukuka uygun bir şekilde yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir. Nitekim çeki size borcu karşılığında veren kişi bu çeki düzenleyenden farklı kişi olabilir. Bu şekilde gelen çeklerde mümkün ise keşidecisine ulaşarak sorgulama yapılmalıdır. Muhatap bankadan teyit edilmelidir.

20. Çekin üzerindeki yazılı tarihlerde banka hesabında çekin üzerinde yazan tutarda para bulunmaması durumunda karşılıksız çek olur. Alınan çekin belirtilen tarihte karşılığının çıkmaması durumunda banka çekin arkasını imzalar ve karşılıksız olduğunu tescil eder. Bu durumda yapılması gereken çeki keşide edene durumu bildirmek ve çek karşılığının derhal ödenmesini talep etmektir. Keşidecinin bu talebi karşılayamaması durumunda kambiyo senetlerine mahsus icra takibi yoluna gidilmelidir.

BONO/SENET

Genel bir ifadeyle, bono senedi düzenleyen borçlunun alacaklıya belirli bedeli belirli bir zamanda kayıtsız ve şartsız olarak ödeme vaadini içeren belirli şekli şartlara bağlı bulunan kıymetli evrak niteliğinde bir kambiyo senedidir. Uygulamada genellikle *Kredi kuruluşlarından/bankadan kredi sağlamak, *Teminat/güvence olarak, *Satış sözleşmesinden kaynaklı, *Tüketici iş ve işlemlerinden kaynaklı, *Verilen bir borç kaarşılığı olarak gerçek veya tüzel kişiler tarafından sıkça kullanılmaktadır. Pek tabii senetler çeke göre daha fazla alanda kullaanıldığı için farklı farklı uyuşmazlıklar karşımıza çıkabilmektedir. Farkedilmeden yapılacak olan küçük bir keşide hatası senedin geçersizliğine sebebiyet vererek alacağın tahsilini engelleyebilmektedir. Bu nedenle senedi hangi amaç için kullanıyorsak ona uygun bir şekilde keşide etmek gerekmektedir. Çekte olduğu gibi senedi de keşide ederken dikkat edilmesi gereken hususları maddeler halinde sıralamak yerinde olacaktır;

1. Çek başlığı altında yazdığımız ilk 6 madde aynen senetler için de geçerlidir.

2. Bir senet keşide edilirken çoğu kere Kambiyo vasfı taşımadığı gerekçesiyle senet adi bir belge olarak işlem görmekte ve bu durumda aleyhimize hak kayıplarına sebep olmaktadır. Bu nedenle senedin kambiyo vasfı taşıyıp taşımadığına dikkat edilmelidir.

3. Genel olarak bir senedin kambiyo vasfını taşıması için TTK 776 uyarınca; a- Kayıtsız şartsız bir bedel ödeme vaadi, b- Kime ya da Kimin Emrine Ödenecekse (Lehtarın) ad ve soyadı, c-Bono veya Emre Muharrer Kelimesi, d- Tanzim/Keşide Tarihi, e-Vade Tarihi, f-Ödeme Yeri, g- Keşidecinin İmzası, unsurlarını ihtiva etmesi gerekmektedir.

4. Belirtmek gerekir ki vadesi belirtilmemiş bir bono görüldüğünde ödenecektir. Ödeme yeri gösterilmemiş bonolarda ise keşide yeri ödeme yeri sayılacaktır.

5. Senedin sadece imzalanarak bir başkasına verilmesi durumunda açık bono durumu söz konusu olacaktır. TTK 680. Maddesi uyarınca bu geçerlidir. Lakin kişiler arasından akitten farklı şekilde doldurulur ise bu durumun ‘’yazılı/somut’’ belge ile kanıtlanması gerekmektedir.

6. Borçlu tarafından doldurulacak senette borçlu ve varsa kefilin(kefalet sözleşmesine dikkat edilmelidir) TCKN’sunu adresi muhakkak yazıılmalıdır.

7. Senedin ön yüzünde senet bedelinin NAKDEN” veya “MALEN” şekilde belirtilmesi önemlidir. Nitekim MALEN kaydı mal karşılığında alındığını gösterir.

8. Ayrıca Senette herhangi bir ihtilaf çıkması, veya borcun ödenmemesi halinde icra takibinde yetkili olan İcra müdürlüğü veya mahkemelerin “İhtilaf vukuunda ŞANLIURFA icra ve mahkemeleri yetkili olacaktır’’ şeklinde şerh düşülmesine dikkat edilmelidir.

9. Senette çift imza şart değildir. Fakat sahte imzaların önüne geçbilmek adına çift imza alınması faydalı olacaktır.

10. Uygulamada sıkça karşılaşılan iki önemli senet çeşidi vardır. Teminat ve Tüketici senetleri. Senetlerimizi keşide ederken ya da kabul ederken bu hususlara dikkat edilmelidir.

11. Teminat senedi; bir işin, taahhüdün, alım-satımın veya hizmetin kararlaştırıldığı şekilde tamamlanacağının, aksi halde senette yazan parasal miktarın ödeneceğinin taahhüt edildiği yazılı belgedir. Teminat senedinin, bir ödemeye ilişkin teminat alınması gereken her durumda düzenlenmesi mümkündür. Teminat senedi şarta bağlı olması yönüyle bir kambiyo senedi olan borç senedinden ayrılır.

12. Teminat senedinin yazılı bir akde dayanmasına dikkat edilmelidir. Bu durum da ilgili senet üzerine, neye karşılık teminat olduğu ‘’Şu sözleşmeye konu olarak hazırlanmıştır." Şeklinde ve ödeme günü yerine muhakkak ‘’TEMİNAT’’ şeklinde şerh düşülmelidir.

13. Tüketici senetleri, tüketicilerin tüketici işlemi nedeniyle verdikleri kıymetli evrak niteliğindeki senetlerdir. Ancak bu senetler başlı başına bir kıymetli evrak türü değildir, sadece bir kıymetli evrakın tüketici tarafından düzenlenmesi durumunda aldığı isimdir.

14. TKHK 4/5 uyarınca, tüketicinin yapmış olduğu işlemler nedeniyle kıymetli evrak niteliğinde sadece nama yazılı ve her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı olacak şekilde senet düzenlenebileceği kuralını getirerek, bu kurala aykırı şekilde düzenlenen senetlerin tüketici yönünden geçersiz sayılacağını belirtmiştir. Yani tüketici açısında emre muharrer olarak düzenlenen senetler geçersiz sayılacaktır.

15. Tüketici senedi nama yazılı olarak düzenlenebileceğinden devrinin de alacağın temliki yoluyla mümkün olacağı unutulmamalıdır.

16. Tüketici senedi tanzim ediyor isek senedin üzerine ‘’Tüketici Senedidir’’ ibaresi eklemeyi unutmayalım.

17. Belirtmek gerekir ki; teminat senediyle kambiyo senetlerine mahsus takip yoluna başvurulamaz. Teminat senetleri genel haciz yoluyla ilamsız takibe konu edilebilir.

18. Taksitli alışveriş senedindeki meblağ kısmı doldurulmalı ve borç ödendikten sonra sözleşme geri alınmalıdır.

19. Borç ödendikten sonra senetteki imzaların bize ait olup olmadığı kontrol edilmelidir.

20. Her halükarda ödemesi yapılmış senedin üzerinde ödendiğine dair bir ibarenin bulunmasını sağlamak lehimize olacaktır.

21. Tarafımıza gelen senetlerde Cironun şekline ve varsa ciro silsilesine dikkat edilmelidir.

Yukarıda özet halinde çek ve bonoları keşide ederken dikkat edilmesi gereken hususlar ile ilgili kısaca bilgi vermeye çalıştık. En nihayetinde uygulamada karmaşık problemlerle karşılaşmamak adına en küçük bir tereddütte uzman bir avukata danışmak yararlı olacaktır.

Stj. Av. Abdulkadir TOK

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Av. 2 ay önce

Genel olarak sade ve göz yormayan bir paylaşım olmuş. Tebrik ederim.