banner613

28 Eylül 2021

TÜRK CEZA KANUNU'NDA HUKUKA UYGUNLUK NEDENLERİ

Eylemle hukuk düzeni arasındaki çelişkiyi, dolayısıyla hukuka aykırılığı ortadan kaldıran ve eylemin baştan itibaren hukuka uygun biçimde ortaya çıkmasını sağlayan nedenler hukuka aykırılığı ortadan kaldıran nedenlerdir. Hukuka aykırılığı ortadan kaldıran nedenler şunlardır;

1) Yasa Hükmünün Yerine Getirilmesi 

2) Yasal Savunma (Müdafaa)

3) İlgilinin (Mağdurun) Rızası

4) Hakkın Kullanılması 

1) Yasa Hükmünün Yerine Getirilmesi

Türk Ceza Yasası’nda ‘’kanunun hükmünü yerine getiren kimseye ceza verilmez’’ denilmektedir.(TCK md.24/1). Kanun emrini ifa halinde, bir kanun ya da tüzük , yönetmelik gibi maddi hukuk kuralı hükmünü uygulayan kişinin eylemi tipe uygun olsa da hukuka uygun olacaktır. Yasanın belli kişilere tanıdığı hak ve yetkileri sadece bu kişilerin kullanması hukuka aykırılığı ortadan kaldıran neden olur; diğer kişilerin kullanması ise suç teşkil eder.Örneğin; Bir kolluk görevlisinin arama kararını veya emrini yerine getirmesi, bir icra memurunun haciz için konuta girmesi gibi.

2) Yasal Savunma

Türk Ceza Yasası’na göre;  ‘’kendisine veya başkasına ait bir hakka yönelmiş haksız bir saldırıyı derhal uzaklaştırma  zorunluluğu ile işlenen suçlardan dolayı faile ceza verilmez.(TCK md.25/1) Haksız bir saldırıdan korunmak için yapılan hareketlerin suç oluşturması durumunda eylemin hukuka aykırı sayılmayacağı bazı koşullarla kabul edilmiştir ;

a. Saldırıya ilişkin koşullar

- Mevcut bir saldırı olmalıdır.

- Saldırı kişilerin korunabilen bir hakkına yönelik olmalıdır.

- Saldırı, meşru müdafaa ile giderilebilecek bir tarzda olmalıdır.

b. Savunmaya ilişkin koşullar

- Savunmada zorunluluk olmalıdır.

- Savunma saldırana karşı olmaldır.

- Savunma saldırı ile orantılı olmalıdır.

Örneğin; Bir kişinin elinden çantası alınıp kaçılıyorsa o kişiyi etkisiz hale getirmek için yumruk atılması veya yere düşürülmesi orantılı olacaktır.

3) İlgilinin (Mağdurun) Rızası

Türk Ceza Yasası'nın 26.maddesinin 2.fıkrasında; ‘’Kişinin üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakkına ilişkin olmak üzere, açıkladığı rızası çerçevesinde işlenen fiilden dolayı kimseye ceza verilmez.’’ Hükmü yer almakla birlikte ilgilinin rızası hukuka uygunluk nedeni olarak düzenlenmiştir. Rıza, hak sahibinin sahibi olduğu hukuki değerden vazgeçmesi olup, o değeri ceza normunun korumasından çıkmaktadır. Mağdurun rızasının hukuka aykırılığı ortadan kaldıran bir neden olması için aranan koşullar;

- Mağdurun rıza gösterme yeteneğinin bulunması,

- Rızanın açıklanması

- Rızanın konusunun elverişli olmasıdır.  

4) Hakkın Kullanılması

Türk Ceza Yasası’nın 26.maddesinin 1.fıkrasında; ‘’Hakkını kullanan kimseye ceza verilmez.’’ Hükmü yer almakla birlikte hakkın kullanılması hukuka uygunluk sebebi olarak düzenlenmiştir. Bir hakkın kullanılmasının hukuka aykırılığı ortadan kaldıran bir neden sayılması için bulunması gereken koşullar vardır. Bu koşullar şunlardır;

- Subjektif bir hakkın bulunması

- Hakkın fail tarafından doğrudan doğruya kullanılabilmesi

- Hakkın hakkı doğuran nedenin belirttiği sınırlar içinde kullanılması

- Hakkın kullanılması ile işlenen suç arasında düşünsel bir bağlantı bulunmasıdır.

Av. Feyzanur AVCILAR

KAYNAKÇA

1- Türk Ceza Hukukuna Giriş, Centel/Zafer/Çakmut, sayfa 287-324

2- www.tbbdergisi.barobirlik.org.tr, TCK Genel Hükümler Ceza Sorumluluğunu Kaldıran Ve Azaltan Sebepler

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.