Yargıtay

3. Hukuk Dairesi

2021/2967 E., 2021/5391 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :SULH HUKUK MAHKEMESİ

Taraflar arasında görülen kira bedelinin tespiti davasının mahkemece yapılan yargılaması sonucunda, davanın kısmen kabulüne yönelik olarak verilen hükmün, süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosya içerisindeki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı; davalının, 08.03.2011 başlangıç tarihli sözleşme ile kiracı olduğunu, son ödenen 1.200,00TL kira bedelinin rayiçlere göre düşük kaldığını belirterek 08.03.2015 günü başlayan dönemde kira bedelinin aylık 4.000,00TL olarak tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı, ödenen kira bedelinin hak ve nesafete uygun olduğunu, beş yıllık süre dolmadığından endekse göre artış yapılması gerektiğini beyanla davanın reddini istemiştir.

Davalı; davanın reddini dilemiştir.
Mahkemece, davanın kısmen kabulü ile 08.03.2015 tarihinden geçerli olmak üzere aylık kira parasının hak nesafete göre davalının eski kiracı olduğu da dikkate alınarak takdiren aylık brüt 2.700,00TL olarak tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine dair verilen hükmün taraflarca temyizi üzerine; Dairemizin 05.12.2017 tarih,2017/4242 E-2017/17036 K. sayılı ilamı ile; Mahkemece, davalının Türk Ticaret Kanunu gereğince tacir olup olmadığının araştırılmadığı, davalının tacir olup olmadığı araştırılarak tacir olmadığının anlaşılması halinde, TBK'nun 344. maddesince getirilen yeni yasal düzenleme karşısında tespiti istenilen dönemin endeks dönemi olduğu kabul edilerek, ÜFE endeksine göre kira parasının tespitine karar verilmesi; davalının tacir olduğunun anlaşılması halinde ise hak ve nesafete göre kira bedelinin tespiti doğru olmakla birlikte, hükme esas alınan bilirkişi raporu denetime elverişli olmayıp hüküm kurmaya da yeterli görülmediği; mahkemece, tespiti istenen döneme yakın başlangıç tarihli emsal bildirmesi için taraflara yeniden fırsat verilerek ya da bilirkişi tarafından ya da mahkemece resen tesbit edilerek dava konusu kiralananın kira bedelinin tespiti yoluna gidilmesi gerekirken eksik araştırma ve inceleme ile karar verilmesinin doğru görülmediğinden bahisle hükmün, her iki taraf yararına bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece, bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulü ile 08.03.2015 tarihinden geçerli olmak üzere mecurun aylık kira bedelini brüt 3.187,50 TL olarak tespitine, fazlaya ilişkin taleplerin reddine, karar verilmiş, hüküm davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

1- Dosyadaki yazılara, kararın bozmaya uygun olmasına ve delillerin dayandığı bilgi ve belgelere göre, davalının sair temyiz itirazlarının reddi gerekir.

2- Taraflar arasında 08.03.2011 başlangıç tarihli bir yıl süreli kira sözleşmesinin varlığı hususunda bir uyuşmazlık bulunmamaktadır. Her ne kadar mahkeme gerekçesinde davalı kiracının esnaf işletmesi olarak kaydı bulunduğu, bu nedenle tacir sayılmadığı, TBK 344 maddesi gereğince 5 yıl endeks uygulaması suretiyle kira artışının yapılması gerektiği belirtilmiş ise de bozma ilamına uyulduktan sonra dosya kapsamına giren, İstanbul Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği tarafından verilen 06.07.2018 tarihli müzekkere cevabında, davalı ...'ın kaydının bulunmadığı belirtildiği gibi İstanbul Ticaret Sicil Müdürlüğü tarafından verilen 10.07.2008 tarihli müzekkere cevabında davalı ...'ın 11.10.2012 tarihinde tescil edilen .... ... ünvanlı gerçek kişi tacir ticari işletme kaydı bulunduğu ve firmanın halen müseccel olup sicil kaydının faal olarak devam ettiği bildirilmiştir. Bu itibarla; davalı kiracının tacir olduğu sabit olup TBK 'nun 344. maddesinin uygulanmasının tacirler için ertelenmiş olması nedeniyle tespiti istenen dönemin hak ve nesafet dönemi olduğu anlaşılmaktadır. Mahkeme gerekçesinde davalı kiracının esnaf işletmesi olarak kaydı bulunduğu, bu nedenle tacir sayılmadığı TBK 344 maddesi gereğince 5 yıl endeks uygulamasıyla artışın yapılması gerektiğinin belirtilmesi karşısında dosya kapsamında aldırılan bilirkişi raporlarından dava konusu taşınmazın boş olarak kiraya verilmesi halinde getireceği aylık kira bedelinin brüt 3.750,00TL olabileceğinin belirtildiği,mahkemece de belirlenen bu kira bedeli üzerinden % 15 oranında hakkaniyet indirimi yapılmak suretiyle karar verildiği nazara alındığında, mahkeme gerekçesinde yer alan ''davalı kiracının esnaf işletmesi olarak kaydı bulunduğu, bu nedenle tacir sayılmadığı TBK 344 maddesi gereğince 5 yıl endeks uygulamasıyla artışının yapılması gerektiği'' şeklindeki ifadenin hata ile yazıldığı anlaşılmış olmakla hükmün gerekçesinden çıkartılmasına, yerine " davalı kiracının tacir olduğu,TBK 344. maddesinin uygulanmasının tacirler için ertelenmiş olması nedeniyle tespiti istenen dönemin hak ve nesafet dönemi olduğu" ifadelerinin yazılması suretiyle, hükmün gerekçesinin bu şekilde düzeltilmesine ve hükmün değiştirilen gerekçe ve düzeltilmiş bu şekli ile ONANMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine, 6100 sayılı HMK'nın Geçici Madde 3 atfıyla 1086 sayılı HUMK'nın 440. maddesi gereğince karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 25/05/2021 tarihinde oy birliği ile karar verildi.

Ancak zaman, ekonomik dengeleri de beraberinde değiştirir. Ülkede yaşanan yüksek enflasyon, değişen ekonomik koşullar ve taşınmazın bulunduğu bölgeye olan kiralık ev talebinin bir anda patlaması, mahalledeki dengeleri tamamen altüst eder. Bir bakarsınız ki, o düzenli olarak TÜFE oranında artırılan kira bedeli, yan binaya yeni taşınan birinin ödediği rakamın yanında adeta çerez parası gibi kalmıştır. Ev sahibi, mülkünün güncel değerinin çok altında kaldığını görerek huzursuz olur; kiracı ise kapısının çalınmasından endişe eder. Yıllar önce koruyucu görünen o yasal artış oranı, artık taraflar arasındaki ekonomik uçurumu kapatmaya yetmemektedir.

Bu noktada şu sorular gündeme gelir:

- Sözleşmede geçerli bir artış şartı bulunsa dahi, aradan uzun yıllar geçtikten sonra mevcut kira bedeli emsal rayiçlerin altında kalırsa ne yapılmalıdır?

- Sadece TÜFE oranındaki artış, taşınmazın güncel ekonomik değerini ve hakkaniyeti korumaya yeterli midir?

- Beş yıllık süre dolduktan sonra açılacak bir kira tespit davasında, tarafların daha önce uzlaşma amacıyla sundukları teklifler kendilerini bağlar mı?

- Ve en önemlisi, internet ilanları veya mahkemece yapılacak bilirkişi incelemeleri yeni kira bedelinin tespitinde nasıl bir rol oynar?

İşte bu uyuşmazlık, yalnızca bir mülk sahibi ile kiracı arasındaki basit bir zam tartışması olmaktan çıkmakta; mülkiyet hakkı, sözleşme serbestisi, hak ve nesafet ilkesi ile hukuki istikrar gibi borçlar hukukunun en temel prensiplerinin tartışıldığı bir alana dönüşmektedir.

Uyuşmazlığın çözümünde öncelikle "5 yıllık sürenin dolması" ve "hakkaniyete uygun belirleme" kavramları üzerinde durulmalıdır. Hukuki güvenlik ve hakkaniyet ilkesinin bir gereği olarak kanun koyucu, uzun süreli kira ilişkilerinde taraflar arasındaki ekonomik dengenin aşırı bozulmasını önlemek amacıyla özel bir düzenleme öngörmüştür.

Nitekim 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 344/3. maddesinde; taraflarca bir anlaşma yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde yeni kira yılında uygulanacak kira bedelinin, hâkim tarafından tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri göz önünde tutularak hakkaniyete uygun biçimde belirleneceği hüküm altına alınmıştır.

Yargıtay uygulaması da bu yöndedir. Sözleşmede artış şartının bulunması, mülk sahibinin beşinci yılın sonunda hak ve nesafet uyarınca dava açma hakkını ortadan kaldırmaz. Yargıtay bir kararında bu hususu açıkça ifade etmiştir:

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2017/7675 Esas 2019/2965 Karar sayılı kararında "Somut olayımızda, davada dayanılan ve hükme esas alınan 23.04.2010 başlangıç tarihli 5 yıl süreli kira sözleşmesi konusunda uyuşmazlık bulunmamaktadır. Kira sözleşmesinin 5. maddesinde her yıl kira bedelinin TÜİK’in açıklayacağı ÜFE+TÜFE ortalaması ile artırılacağı kararlaştırılmıştır. Bu hale göre sözleşmede kira bedelinin artırılacağı düzenlenmiştir. Bu durumda 12.06.2015 tarihinde açılan dava süresinde olup mahkemece sözleşmede artış şartı olduğu gözetilerek hak ve nesafet dönemi sayılan 23.04.2015 tarihinden itibaren kira bedelinin tespitine karar verilmesi gerekirken davanın reddine karar verilmesi doğru olmadığından hükmün bozulması gerekmiştir."

Bu kapsamda, beş yıllık süre dolduktan sonra kira bedelinin artık yalnızca TÜFE oranına bağlı kalınarak değil; emsal kira bedelleri, taşınmazın nitelikleri ve hakkaniyet ilkesi birlikte değerlendirilerek tespiti gerektiği kabul edilmelidir.

Benzer şekilde, dava açılmadan önce tarafların uyuşmazlığı sulhen çözmek adına birbirlerine gönderdikleri ihtarnameler veya uzlaşma teklifleri de bu noktada önem arz etmektedir. Hukuk sistemimizde tarafların yargı yoluna gitmeden önce sundukları iyi niyetli teklifler, uzlaşma sağlanamadığı takdirde kendilerini bağlayıcı bir beyan olarak kabul edilmez. Davada asıl olan, taşınmazın gerçek piyasa değeridir.

Nitekim Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2021/2967 Esas 2021/5391 Karar sayılı kararı "Mahkemece, tespiti istenen döneme yakın başlangıç tarihli emsal bildirmesi için taraflara yeniden fırsat verilerek ya da bilirkişi tarafından ya da mahkemece resen tesbit edilerek dava konusu kiralananın kira bedelinin tespiti yoluna gidilmesi gerekirken eksik araştırma ve inceleme ile karar verilmesinin doğru görülmediğinden bahisle hükmün, her iki taraf yararına bozulmasına karar verilmiştir." şeklinde vurgulanarak, mahkemenin dar bir incelemeyle değil, güncel emsal araştırmalarıyla gerçek rayici bulması gerektiği net bir biçimde ortaya konulmuştur.

Öte yandan, kira tespit davalarında sıklıkla karşılaşılan bir diğer sorun da emsal araştırmalarının hangi araçlarla ve nasıl yapılacağıdır. Günümüz teknolojisinde internet kiralama platformları, bölgedeki genel kira seviyesini ve piyasa hareketlerini göstermesi açısından mahkemelerce "fikir verici emsal" olarak kabul edilmektedir.

Nitekim ilk derece mahkemelerinin yerleşik uygulamalarında da bu durum yer bulmaktadır:

İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi 2019/393 Esas 2021/117 Karar sayılı kararı "İnternet ortamında doğrudan satış hizmetleri sunan, sahibinden.com internet sitesi üzerinden yapılan emsal araştırmasında, aşağıdaki tablodan da görüleceği gibi, dava konusu taşınmazla aynı semtte ve yakın konumda bulunan emsal villa kiralama ilanı tespit edilmiş ve, bu ilanda davaya konu taşınmazın, m2 si, kullanımı, ve benzeri özelikleri düzeltilerek, villanın bedelinin tespit edilmiş olup, Emsallerde gerekli düzeltmeler yapılarak fikir verici emsal olarak değerlendirilmiştir."

Bu çerçevede değerlendirildiğinde; merkezi konumda bulunan, ulaşım akslarına yakın ve kiralama talebinin yoğun olduğu bir bölgedeki taşınmazın kirası belirlenirken, internet sitelerindeki ilanların incelenmesi, fiziki niteliklerin karşılaştırılması ve bölge dinamiklerinin göz önünde bulundurulması hem hakkaniyete hem de usul hukukuna uygun düşmektedir.

Ayrıca, yüksek mahkemenin yerleşik içtihatlarında, kira bedelinin somut veriler ve yerinde inceleme ile belirlenmesi gerektiği kriterleri net olarak çizilmiştir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2017/7880 Esas 2019/4579 Karar sayılı kararında "Davacıların, belirlenen kira bedeline yönelik temyiz itirazlarının incelenmesine gelince, 18.11.1964 gün ve 2/4 sayılı Y.İ.B.K. ve yerleşik Yargıtay uygulamalarına göre “hak ve nesafet” ilkesi uyarınca kira parasının tespit edilmesi için, öncelikle tarafların tüm delilleri varsa emsal kira sözleşmeleri aslı veya onaylı örnekleri dosyaya alınmalı, bilirkişi marifetiyle kiralanan taşınmaz ve taraf emsalleri tek tek görülüp incelenmeli, böylece elde edilen veriler somutlaştırılarak, dava konusu yer ile ayrı ayrı (konumu, çevresi, niteliği, kullanım şekli, kira başlangıç tarihi, kira süreleri vb.) kira parasına etki eden tüm nitelikleri karşılaştırılmalı, emsal kira bedellerinin niçin uygun emsal olup olmadığı somut gerekçelerle açıklanmalı, dava konusu taşınmazın tespiti istenen kira dönemi itibariyle yeniden kiraya verilmesi halinde boş olarak getirebileceği kira parası belirlenmeli, hakimce bu kira parası dikkate alınmak suretiyle hak ve nesafete uygun makul bir kira parasına hükmedilmelidir."

Tüm bu değerlendirmeler birlikte ele alındığında; 5 yıllık yasal süresi dolan bir kira ilişkisinde, mülk sahibinin sırf sözleşmedeki TÜFE oranına mahkum edilmesi beklenemez. Mahkemece yapılacak keşif, emsal karşılaştırması ve bilirkişi incelemesi neticesinde taşınmazın boş olarak kiraya verilmesi halinde getirebileceği "boş rayiç bedel" bulunmalı, ardından bu bedelden kiracının eski kiracılığı gözetilerek hakkaniyete uygun makul bir indirim (hak ve nesafet indirimi) yapılarak yeni dönem kira bedeli objektif esaslara göre tayin edilmelidir.

Sonuç olarak; beş yıllık süreyi deviren kira sözleşmelerinde ekonomik dengenin yeniden kurulması ve tarafların hak kaybına uğramaması adına "kira tespit davası" açılması yasal bir haktır. Bu davalarda belirlenecek bedel ne kiraya vereni zenginleştirmeli ne de kiracıyı mağdur etmelidir; hedef, Yargıtay içtihatlarında da açıkça çizildiği üzere somut veriler ışığında "hak ve nesafet" dengesini yakalamaktır.

Aksi yöndeki yaklaşımlar, mülkiyet hakkını zedeleyerek piyasa gerçeklerinden uzak, adaletsiz sonuçlara yol açacaktır. Bu nedenle, beş yılı dolan kira ilişkilerinde rayiç uyuşmazlığı yaşayan tarafların, arabuluculuk ve dava süreçlerini titizlikle yürütmeleri ve hak kaybına uğramamak adına mutlaka uzman bir hukukçudan profesyonel destek almaları büyük önem taşımaktadır.

Av. Umut ÖZER

Bu ay sözleşmesi yenilenen konut ve işyeri kiracılarına TÜFE 12 ay ortalamasına göre en çok yüzde 32,03 zam yapılacak.

Geçen ay kira ve iş yerlerine uygulanacak tavan zam oran yüzde 32,24 olarak gerçekleşmişti.

SON 10 AYLIK KİRA ARTIŞ ORANLARI ŞU ŞEKİLDE:

Avukat Hakları Grubu Ankara'dan yapılan açıklamada; "06/12/2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Personel Sertifikasyon Mekanizmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ hakkında açtığımız iptal davasında verilen Danıştay 10. Daire kararı, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından kesin olarak onanmıştır.

Danıştay 10. Daire, 6698 sayılı Kanun’da yer almayan “veri koruma görevlisi” statüsünün tebliğ ile ihdas edilmesini; kanuni idare, normlar hiyerarşisi ve hukuki belirlilik ilkelerine aykırı bularak iptal etmişti.

Davalı idarenin temyiz başvurusu Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından reddedilmiş; böylece iptal kararı kesinleşmiştir.

Bu karar; avukatlık mesleğinin yetki alanına, hukuki danışmanlığın niteliğine ve mesleğimizin onuruna sahip çıkan haklı mücadelemizin sonucudur.

Kanunda olmayan statülerle, tebliğ ve sertifikasyon mekanizmaları üzerinden avukatlık alanına müdahale edilmesine izin vermedik; vermeyeceğiz.

Mesleğimizin haklarını, savunmanın bağımsızlığını ve avukatların yetki alanını korumaya devam edeceğiz." denildi.

>> DANIŞTAY'DAN AVUKATLIK MESLEĞİ İÇİN ÖNEMLİ KARAR!

Danıştay 10. Daire kararı için TIKLAYINIZ

Değerlendirmede dikkate alınan başlıca kriterler şunlardır;

-Karara bağlanan dosya sayısı,

-Dosyaların ortalama sonuçlandırılma süresi,

-Bozma ve kaldırma oranları,

-Mesleki bilgi ve yeterlilik,

-Disiplin durumu,

-Teftiş raporları,

-İş cetvelleri ve istatistiklerdir.

Özellikle ilk derece mahkemelerinde ve savcılıklarda “iş çıkarma kapasitesi” önemli bir kriter olarak karşımıza çıkmaktadır.

Dosya çıkarma sayısına aşırı ağırlık verilmesi, nitelikten çok niceliğin öne çıkması, bozma oranlarının her zaman hakimin başarısını göstermemesi, hakim bağımsızlığı üzerinde dolaylı baskı oluşturabilmesi eleştirilmektedir.

Karşılaştırılmalı hukuk açısından konu incelendiğinde;

Almanya’da hakimler kariyer mesleği mensubudur.

Performans değerlendirmesinde;

-Karar kalitesi,

-Hukuki muhakeme gücü,

-Kararların gerekçelendirilmesi,

-Meslektaş ve üst mahkeme değerlendirmeleri,

-İş yükü yönetimi esas alınır.

Ancak Almanya’da sadece dosya sayısına bakılarak performans puanı verilmesi kabul görmez.

Özellikle Federal Anayasa Mahkemesi kararlarında hakim bağımsızlığını zedeleyecek nicelik baskılarından kaçınılması gerektiği vurgulanmıştır.

Fransa’da hakim ve savcılar kariyer mesleği ifa etmektedirler.

-Yıllık mesleki görüşmeler,

-Dosya yönetimi,

-Karar kalitesi,

-Mesleki eğitim faaliyetleri,

-Vatandaş şikayetleri üzerinden değerlendirme yapılır.

Terfi ve atamalarda performans raporları etkilidir.

Hollanda’da oldukça gelişmiş bir performans sistemi vardır.

Ancak sistem;

Kararın sonucunu değil,

Mahkemenin kurumsal verimliliğini ölçmeye yöneliktir.

Hakimlerin verdiği kararların içeriği performans puanlamasına konu edilmez.

Birleşik Krallık’ta hakimlerin performans değerlendirmesi çok sınırlıdır.

Temel gerekçe;

“Hakim karar verirken kariyer kaygısı yaşamamalıdır.”

Bu nedenle;

-Dosya sayısı hedefleri yoktur.

-Bozma oranı üzerinden puanlama yapılmaz.

-Düzenli mesleki gözlem ve eğitim uygulanır.

-Şikayet mekanizmaları bulunur.

-Disiplin ve etik ihlaller dışında performans değerlendirmesi oldukça dar kapsamlıdır.

Amerika Birleşik Devletleri’nde sistem eyaletten eyalete değişir.

Federal hakimler ömür boyu görev yapar.

Bu nedenle;

-Performans puanı verilmez.

-Dosya hedefi bulunmaz.

-Terfi sistemi yoktur.

Eyalet hakimleri ise;

Bazı eyaletlerde;

-Avukat anketleri,

-Vatandaş memnuniyeti,

-Duruşma yönetimi,

-Kararların zamanında yazılması

gibi kriterlerle değerlendirme yapılabilir.

-Ancak kararın içeriği genellikle değerlendirme konusu yapılmaz.

Savcılar bakımından Anglo-Sakson sisteminde savcılar için performans ölçümü hakimlere göre daha yaygındır.

Örneğin;

-Açılan dava sayısı,

-Sonuçlanan dava sayısı,

-Uzlaşma oranları,

-Mağdur memnuniyeti,

-Dosya yönetimi ölçülebilir.

Bununla birlikte mahkumiyet oranının tek başına performans ölçütü olması ciddi şekilde eleştirilmektedir.

Son yıllarda Avrupa’da hakim performansının yalnızca “kaç dosya bitirdiği” ile ölçülmesinden uzaklaşılmıştır. Özellikle Council of Europe (Avrupa Konseyi) ve European Commission for the Efficiency of Justice (Avrupa Adaletin Etkinliği Komisyonu veya CEPEJ) raporlarında, hakimlerin performans değerlendirmesinde nicelik (dosya sayısı) ile nitelik (karar kalitesi ve gerekçelendirme) arasında denge kurulması gerektiği vurgulanmaktadır.

Bu itibarla;

Ülkemizde hakim ve savcıların performans ölçümüne esas olmak üzere, kanaatimce;

1- Türkiye’de hakim ve savcı performansı ölçümünde halen mutlak şekilde uygulanmakta olan nicelik (dosya sayısı),
nitelik (bozma ve onama oranları) ve müfettiş raporları kıstasları gözden geçirilmeli,

2- Salt nicelik (dosya çıkarma oranı) ya da nitelik ( bozma ve onama oranları) üzerinden değerlendirme yapılmamalı,
bazen bir dosyayı karara bağlamanın bin dosyaya bedel olduğu, ”orta” not takdir edilen bir dosyada tarifsiz çaba sarf edildiği gözetilmeli,

3- Kanun yolu incelemesinde kimi zaman subjektif değerlendirmelerle not takdir edildiği, dosyada asıl emek sarfeden hakim ya da savcı sırf karar duruşmasına katılmadığı için hakkında not fişi düzenlenmediği, istinaf incelemesinde “orta” not takdir edildiği halde Yargıtay aşamasında istinaf kararının bozulması sonucu “iyi” not takdir edildiği veya tam tersi olduğu ya da özellikle iş sayısı az bölgelerde sırf not fişi düzenlenmesi için kanun yoluna başvurulduğu, basit bir dosyada “iyi” not takdir edilirken karmaşık bir dosyada basit bir usul hatası nedeniyle not takdir edilmediği ya da derece incelemesinde karar muhalefet şerhli ve oy çokluğu ile çıktığı, konu esasen tartışmalı olduğu halde “orta” not takdir edildiği ve benzer örneklerin sıklıkla yaşandığı bilinmekle hakim ve savcılara not fişi düzenlemesi uygulamasından derhal vazgeçilmeli,

4- HSK Teftiş Kurulu Başkanlığı aracılığı ile belirli zaman aralıklarında ya da şikayet üzerine objektif, tarafsız, ön yargısız ve etkin denetimlerin meslekte kıdemli, tecrübeli müfettişler aracılığı ile gerçekleştirilerek hakim ve savcılar hakkında performans değerlendirme raporları düzenlenmeli ve bu raporlar ilgilisine tebliğ edilmeli, Ankara merkezli teftiş sistemi yerine, Ankara merkezli ve özellikle İstanbul, İzmir, Bursa, Samsun gibi büyük şehirler başta olmak üzere Bölge Adliye Mahkemeleri bulunan illerde sabit görevli müfettişler aracılığı ile teftişler yapılmalı, böylelikle müfettişlerin bölgelerinde görev yapan hakim ve savcıları yakından tanıma ve değerlendirmelerinin önü açılmalı, teşkilatın büyüklüğü gözetilerek müfettiş sayısı artırılmak sureti ile etkin ve süratli teftiş sağlanmalı,

5- Hakim ve savcılar hakkındaki inceleme ve soruşturmalar titizlikle ve en kısa sürede yerine getirilmeli, bu süreçte gizliliğe azami gayret gösterilmeli, lekelenmeme hakkı mutlak surette korunmalı,

6- Hakim ve savcıların görev yaptıkları adliyelerde birbirleri hakkındaki değerlendirmeleri belirli kıstaslarda ve konu başlıklarında anket yapılarak ölçülmeli,

7- Hakim ve savcıların görev yaptıkları yerlerdeki barolara mensup avukatlar arasında hakim ve savcıların dosyalara hakimiyeti, dosyalara hazırlıklı çıkmaları, duruşma saatlerine riayetleri, duruşma idareleri, kararlarındaki isabet ve hız, mesleki bilgi ve tecrübeleri ve benzeri konu başlıkları belirlenerek anket yapılmak sureti ile hakim ve savcıların performansları ölçülmeli,

8- Hakim ve savcıların görev yaptıkları yerlerdeki vatandaşların adalete erişim, mağduriyetlerinin etkin ve hızlı biçimde giderilmesi ve benzeri yönlerdeki memnuniyet ve şikayetleri hakim ve savcıların performanslarının ölçümünde nazara alınmalı,

9- Hakim ve savcıların nezdinde görev ya da staj yapan hakim ve savcı yardımcıları ile avukat stajyerlerinin yetişmelerine katkıları performans değerlendirmelerinde nazara alınmalı,

10- Hakim ve savcıların görev yaptıkları yerlerdeki adliye personeli ve çalışanları ile ilişkileri mutlak surette değerlendirilmeli,

11- Tüm bu kıstaslar, HSK teftiş raporları, disiplin cezaları ve ödülleri, mesleki çalışmaları ve eğitimlere katılmaları bir arada ele alınarak hakim ve savcıların bulundukları adliyede ya da başka yer adliyelerinde hak ettikleri, kıdem ve liyakatlerine uygun, meslektaşları başta olmak üzere herkes tarafından memnuniyetle karşılanan ve kabul edilen ünvanlı görevlere atanmaları sağlanmalı,

12- Sırf dosya sayısını azaltma kaygısı ya da derece mahkemelerince not verilmesi baskısı ortadan kaldırılmalı, hızlı olduğu kadar isabetli, isabetli olduğu kadar hızlı karar verilmesinin önü açılmalı, örneğin, bir savcının elindeki soruşturmaları bitirmesi kadar soruşturmaları sonunda düzenlediği iddianamelerdeki isabeti ve mahkumiyet oranları ya da kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlarındaki isabeti ya da bir hakimin karar sayısı kadar gerekçelerinin niteliği, AYM, AİHM, Yargıtay ve İstinaf içtihatlarına hakimiyeti, usul kurallarına riayeti, uyguladığı tutuklama, adli kontrol ve benzeri koruma tedbirlerinin isabeti ya da isabetsizliği araştırılmalı, nicelik, nitelik, yetkinlik, mesleki bilgi ve tecrübe, etik ilkelere bağlılık, müfettiş raporları, disiplin cezaları ve ödül, mesleki çalışma ve eğitimlere katılma, meslektaşları ve personeli ile uyum, anket sonuçları, hakim ve savcı yardımcıları ile avukat stajyerlerinin yetişmelerine katkı gibi tüm kriterler birlikte ele alınmalıdır.

Önder YAMAN
Bakırköy Cumhuriyet Savcısı

ÖZEL TEKNELERİN DONATIMI VE ÖZEL TEKNELERİ KULLANACAK KİŞİLERİN YETERLİKLERİ HAKKINDA YÖNETMELİKTE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

MADDE 1- 17/1/2026 tarihli ve 33140 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Özel Teknelerin Donatımı ve Özel Tekneleri Kullanacak Kişilerin Yeterlikleri Hakkında Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “ADB 10” ibaresinden sonra gelmek üzere “veya gemici yeterlik belgesi” ibaresi eklenmiş, sekizinci fıkrasında yer alan “yarış sınıfı tekneleri” ibaresinden sonra gelmek üzere “ile Gençlik ve Spor Bakanlığınca tescil edilmiş spor kulübü ve federasyonların envanterinde kayıtlı olup da münhasıran spor faaliyetleri için kullanılan gemi, deniz ve içsu araçlarını” ibaresi eklenmiş ve dokuzuncu fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(9) Sekizinci fıkrada belirtilen deniz araçları hariç olmak üzere özel tekne ve yatlar, EK-2’de yer alan teçhizat listesine göre donatılır.”

MADDE 2- Aynı Yönetmeliğin 14 üncü maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “özel tekneler” ibaresi “ticari yatlar” şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 3- Aynı Yönetmeliğin 18 inci maddesinin altıncı fıkrasında yer alan “0,25 mg/ml” ibaresi “0,25 mg/L” şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 4- Aynı Yönetmeliğin EK-2’si ekteki şekilde değiştirilmiştir.

MADDE 5- Bu Yönetmelik 17/7/2026 tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 6- Bu Yönetmelik hükümlerini Ulaştırma ve Altyapı Bakanı yürütür.

İTHALATTA HAKSIZ REKABETİN ÖNLENMESİNE İLİŞKİN TEBLİĞ

(TEBLİĞ NO: 2026/25)

Amaç ve kapsam

MADDE 1- (1) Bu Tebliğin amacı, yerli üretici Petkim Petrokimya Holding A.Ş. tarafından yapılan başvuruya istinaden Almanya Federal Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri menşeli 3904.10.00.00.19 gümrük tarife istatistik pozisyonu altında yer alan “yalnız süspansiyon tipi polivinil klorür” ürününün ithalatına yönelik yürürlükte bulunan dampinge karşı kesin önleme ilişkin olarak bir nihai gözden geçirme soruşturması açılması ve açılan soruşturmanın usul ve esaslarının belirlenmesidir.

Dayanak

MADDE 2- (1) Bu Tebliğ, 14/6/1989 tarihli ve 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun, 20/10/1999 tarihli ve 99/13482 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Karar ve 30/10/1999 tarihli ve 23861 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmeliğe dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 3- (1) Bu Tebliğde geçen;

a) ABD: Amerika Birleşik Devletleri’ni,

b) Almanya: Almanya Federal Cumhuriyeti’ni,

c) Bakanlık: Ticaret Bakanlığını,

ç) CIF: Masraflar, sigorta ve navlun dâhil teslimi,

d) EBYS: Elektronik Belge Yönetim Sistemini,

e) Genel Müdürlük: Bakanlık İthalat Genel Müdürlüğünü,

f) GTİP: Gümrük tarife istatistik pozisyonunu,

g) KEP: Kayıtlı elektronik posta adresini,

ğ) NGGS: Nihai gözden geçirme soruşturmasını,

h) TGTC: İstatistik Pozisyonlarına Bölünmüş Türk Gümrük Tarife Cetvelini,

ı) Yönetmelik: 30/10/1999 tarihli ve 23861 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmeliği,

ifade eder.

Soruşturma konusu ürün

MADDE 4- (1) Soruşturma konusu ürün, ABD ve Almanya menşeli 3904.10.00.00.19 GTİP’i altında yer alan “yalnız süspansiyon tipi polivinil klorür” (PVC-S) tanımlı üründür.

(2) Bahse konu GTİP yalnızca bilgi amaçlı verilmiş olup bağlayıcı mahiyette değildir.

(3) Soruşturma konusu ürünün TGTC’de yer alan tarife pozisyonlarında ve/veya eşya tanımlarında yapılacak değişiklikler, bu Tebliğ hükümlerinin uygulanmasına engel teşkil etmez.

Başvurunun temsil niteliği

MADDE 5- (1) Başvuru aşamasında sunulan delillerden, Yönetmeliğin 18 inci maddesi çerçevesinde yerli üretim dalını temsil niteliğini haiz olduğu anlaşılan yerli üretici Petkim Petrokimya Holding A.Ş. tarafından yapılan başvurunun Yönetmeliğin 20 nci maddesi uyarınca yerli üretim dalı adına yapıldığı anlaşılmıştır. Bu kapsamda, söz konusu firma bu Tebliğin ilgili bölümlerinde “yerli üretim dalı” olarak anılacaktır.

Mevcut önlem

MADDE 6- (1) 3904.10.00.00.19 GTİP’i altında sınıflandırılan soruşturma konusu ürüne yönelik, 6/2/2003 tarihli ve 25016 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2003/2) ile Almanya, Belçika, İtalya, İsrail ve Romanya için 25-45 ABD doları/ton arasında firma bazında değişen oranlarda; ABD, Finlandiya, Hollanda, Macaristan ve Yunanistan için 45 ABD doları/ton oranında dampinge karşı önlem yürürlüğe konulmuştur.

(2) 1/2/2008 tarihli ve 26774 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2008/7) ile yalnızca ABD, Almanya, İtalya ve Romanya’ya yönelik olarak NGGS başlatılmış olup diğer ülkelere uygulanan önlemler yürürlükten kaldırılmıştır. 25/6/2009 tarihli ve 27269 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2009/18) ile ABD, Almanya, İtalya ve Romanya’ya yönelik uygulanan dampinge karşı önlemlerin devamına karar verilmiştir.

(3) İtalya ve Romanya menşeli başvuru konusu ürün ithalatına yönelik dampinge karşı önlemler 25/6/2014 tarihinde sona ermiştir. 10/7/2015 tarihli ve 29412 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2015/24) ile mevcut önlemlerin ABD için CIF bedelin %18,81’i ve Almanya için CIF bedelin %16,44’ü olarak değiştirilerek uygulanmasına devam edilmiştir.

(4) 14/7/2021 tarihli ve 31541 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2021/29) ile ABD ve Almanya menşeli “yalnız süspansiyon tipi polivinil klorür” (PVC-S) ürününe yönelik tamamlanan son NGGS sonucunda ise dampinge karşı önlemlerin değiştirilerek her iki ülke için CIF bedelin %7,93’ü oranında uygulanmaya devam edilmesine karar verilmiştir.

Gerekçe

MADDE 7- (1) Yönetmeliğin 35 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmünce, 6/2/2026 tarihli ve 33160 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2026/4) ile mevcut önlemlerin yürürlükte kalma sürelerinin sona ereceği ilan edilmiştir. İlgili ürünün yerli üreticileri tarafından mevzuatta öngörülen süreler içinde, önlemin sona ermesinin damping ve zararın devam etmesine veya yeniden meydana gelmesine yol açacağı iddiasını içeren yeterli delillerle desteklenmiş bir başvuru ile NGGS açılması talebinde bulunabilecekleri duyurulmuştur.

(2) Mezkûr ilanı müteakip yerli üretim dalı tarafından iletilen başvurunun incelenmesi neticesinde, uygulanan dampinge karşı önlemin yürürlükten kalkması halinde dampingin ve zararın devam etmesinin veya yeniden meydana gelmesinin muhtemel olduğu ve bir NGGS açılmasını haklı kılacak bilgi, belge ve delillerin mevcut olduğu anlaşılmıştır.

Karar ve işlemler

MADDE 8- (1) Yapılan inceleme sonucunda, bir NGGS açılabilmesi için yeterli bilgi, belge ve delillerin bulunduğu anlaşıldığından, İthalatta Haksız Rekabeti Değerlendirme Kurulu Kararı ile ABD ve Almanya menşeli 3904.10.00.00.19 GTİP’i altında yer alan “yalnız süspansiyon tipi polivinil klorür” (PVC-S) tanımlı ürüne yönelik olarak Yönetmeliğin 35 inci maddesi çerçevesinde bir NGGS açılmasına karar verilmiştir.

İlgili taraflara soruşturma açılışının bildirilmesi

MADDE 9- (1) Yönetmeliğin 23 üncü maddesi uyarınca, soruşturma konusu ürünün ihracatçısı, yabancı üreticisi, ithalatçısı, üye çoğunluğu bunlardan oluşan meslek kuruluşları, ihracatçı ülke hükümeti, benzer malın Türkiye’deki üreticisi, üye çoğunluğu benzer malın Türkiye’deki üreticilerinden oluşan meslek kuruluşları ilgili taraflar olarak kabul edilir. Ancak, 11 inci maddede belirtilen süreler içinde soru formlarını cevaplamak veya görüşlerini sunmak suretiyle kendilerini yetkili mercie bildirenler soruşturmada ilgili taraf olarak dikkate alınır.

(2) Soruşturma açılmasını müteakip, soruşturma konusu ülkelerde yerleşik bilinen üretici/ihracatçılara, soruşturmaya konu ülkenin Ankara’daki büyükelçilikleri ile başvuruda belirtilen ve Bakanlıkça tespit edilen soruşturmaya konu ürünün bilinen ithalatçılarına soruşturmanın açılışına ilişkin bildirimde bulunulur.

(3) Bildirimde, soruşturma açılış Tebliği, başvurunun gizli olmayan özeti ve soru formlarına erişim hususunda bilgiye yer verilir.

(4) Bildirim gönderilemeyen veya kendilerine bildirim ulaşmayan diğer ilgili taraflar, soruşturma ile ilgili bilgilere Bakanlığın “https://www.ticaret.gov.tr/ithalat” uzantılı internet sitesinden sırasıyla “Ticaret Politikası Savunma Araçları”, “Damping ve Sübvansiyon”, “Soruşturmalar” sekmelerini takip ederek soruşturmaya dair ilgili başlıktan erişebilir.

Yetkili merci, ilgili tarafların görüş ve cevaplarının sunulması

MADDE 10- (1) Soruşturma, aşağıda iletişim bilgileri yer alan Genel Müdürlük tarafından yürütülür.

T.C. Ticaret Bakanlığı

İthalat Genel Müdürlüğü

Damping ve Sübvansiyon Dairesi

Adres: Söğütözü Mah. Nizami Gencevi Caddesi No:63/1 06530 Çankaya/ANKARA

Tel: +90 312 204 75 00

(2) Soruşturmada “Türkiye’de yerleşik firma, kurum ve kuruluşlar”, soru formlarına cevapları ile resmî görüşlerini kendilerine ait KEP adreslerinden Bakanlığın aşağıda yer alan KEP adresine gönderir.

KEP Adresi: ticaretbakanligi@hs01.kep.tr

(3) Soruşturmada “yurt dışında yerleşik firma, kurum ve kuruluşlar”, soru formlarına cevapları ile resmî görüşlerini yazılı olarak, soru formu cevaplarına ve resmî görüşlerine ilişkin ekleri ise yalnızca elektronik ortamda (CD/USB ile) Bakanlığın posta adresine gönderir. Soru formu cevapları, resmî görüşler ve bunların ekleri ayrıca aşağıda yer alan EBYS e-posta adresine gönderilir.

EBYS e-posta adresi: ithebys@ticaret.gov.tr

(4) Soruşturma kapsamında yurt dışında yerleşik firma, kurum ya da kuruluşların soru formu cevaplarını bir yasal temsilci vasıtasıyla Bakanlığa iletmeleri durumunda, ilgili firma, kurum ya da kuruluşların anılan yasal temsilci adına resmî bir vekâletname (yetki belgesi) düzenlemesi gerekir. Düzenlenecek vekâletnamenin soru formu cevaplarını ileten yurt dışında yerleşik firma, kurum ya da kuruluşun imza yetkilisi tarafından imzalanmış olması; Türkçe veya İngilizce tercümesinin sunulması, Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesine uygun olarak “apostil tasdik şerhi” taşıması, apostil tasdik şerhi bulunmaması halinde o ülkedeki Türk Konsolosluğunun tasdikini içermesi gerekir.

(5) Soruşturmaya ilişkin yazılı ve sözlü iletişim Türkçe yapılır. Soru formuna yanıtlar hariç olmak üzere, Türkçe dışında bir dilde sunulan hiçbir bilgi, belge, görüş ve talep dikkate alınmaz.

(6) İlgili taraflarca soru formuna verilen cevaplar, soruşturmayla ilgili sunulan diğer bilgi, belge, görüş ve destekleyici deliller aksi belirtilmedikçe yazılı olarak sunulur. Yazılı sunumlarda ilgili tarafların isim ve unvanı, adres bilgileri, elektronik posta adresi, telefon numaraları belirtilir. “Türkiye’de yerleşik firma, kurum ve kuruluşlardan ilgili taraf olmak isteyenler” tarafından yazılı sunumlarda kendilerine ait KEP adresleri de belirtilir.

(7) İlgili taraflar, soru formunda istenilen bilgiler haricinde soruşturmayla ilgili olduğu düşünülen diğer bilgi, belge ve görüşlerini, destekleyici deliller ile birlikte Genel Müdürlüğe yazılı olarak 11 inci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen süre içerisinde sunabilir.

(8) Soruşturma süresince Yönetmeliğin 22 nci maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde gizlilik kaydıyla verilen her türlü bilgi, belge ve görüşün gizli olmayan bir özeti sunulur. Gizli olmayan özet, esas bilginin makul ölçüde anlaşılmasına olanak sağlayacak ayrıntıda olur. İlgili taraflar, istisnai hallerde bu bilgilerin özetlenemeyecek nitelikte olduklarını belirtebilir. Bu gibi istisnai durumlarda, bilgilerin özetlenemeyecek nitelikte olmasının nedenlerinin belirtilmesi gerekir.

Süreler

MADDE 11- (1) 9 uncu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen bildirimin gönderildiği bütün ilgili taraflar için soru formunu cevaplandırma süresi, soruşturmanın açılışına ilişkin bildirimin gönderildiği tarihten itibaren posta süresi dâhil 37 gündür.

(2) 9 uncu maddenin dördüncü fıkrasında yer alan bildirimin gönderilemediği ilgili taraflar soru formuna ilişkin cevaplarını ve soruşturma ile ilgili görüşlerini bu Tebliğin yayımı tarihinden itibaren başlayacak 37 günlük süre içerisinde sunar.

(3) Soruşturmanın sonucundan etkilenebileceklerini iddia eden 9 uncu maddenin birinci fıkrası dışında kalan diğer yerli ve yabancı taraflar görüşlerini bu Tebliğin yayımı tarihinden itibaren soruşturmanın akışını etkilemeyecek şekilde soruşturma süreci içerisinde sunabilir.

İş birliğine gelinmemesi

MADDE 12- (1) Yönetmeliğin 26 ncı maddesi hükmü çerçevesinde, ilgili taraflardan birinin verilen süreler dâhilinde ve istenilen biçimde gerekli bilgi ve belgeleri sağlamaması ya da bu bilgi ve belgelere erişimi reddetmesi veya soruşturmayı engellediğinin anlaşılması veya yanlış ya da yanıltıcı bilgi vermesi hallerinde söz konusu taraf iş birliğine gelmemiş sayılır. Bu gibi hallerde soruşturma kapsamındaki geçici veya nihai belirlemeler, olumlu ya da olumsuz şekilde, mevcut verilere göre yapılabilir.

(2) İlgili tarafların iş birliğine gelmemesi veya kısmen iş birliğine gelmesi halinde bahse konu taraf için soruşturmanın sonucu iş birliğine gelinmesine nazaran daha az avantajlı olabilir.

Meri önlemin uygulanması

MADDE 13- (1) Yönetmeliğin 35 inci maddesi uyarınca, meri önlem soruşturma sonuçlanıncaya kadar yürürlükte kalmaya devam eder.

Soruşturmanın başlangıç tarihi

MADDE 14- (1) Soruşturma, bu Tebliğin yayımı tarihinde başlamış kabul edilir.

Yürürlük

MADDE 15- (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 16- (1) Bu Tebliğ hükümlerini Ticaret Bakanı yürütür.

---

Ticaret Bakanlığından:

İTHALATTA HAKSIZ REKABETİN ÖNLENMESİNE İLİŞKİN TEBLİĞ

(TEBLİĞ NO: 2026/27)

Amaç ve kapsam

MADDE 1- (1) Bu Tebliğin amacı, yerli üretici Marcegaglia TR Paslanmaz Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından yapılan ve Borşen Boru Sanayi ve Ticaret A.Ş., YC INOX TR Çelik A.Ş., Nikel Paslanmaz Çelik San. Tic. A.Ş., Kaya Çelik İnşaat ve Pazarlama San. Tic. Ltd. Şti., Erk Boru Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Sts Paslanmaz Boru Üretim Paz. San. ve Tic. A.Ş. firmaları tarafından desteklenen başvuruya istinaden Vietnam Sosyalist Cumhuriyeti menşeli 7306.40.20.90.00 ve 7306.40.80.90.00 gümrük tarife istatistik pozisyonları altında yer alan “diğerleri” ile 7306.61.10.00.00 gümrük tarife istatistik pozisyonu altında yer alan “paslanmaz çelikten olanlar” ürünlerine yönelik yürürlükte bulunan dampinge karşı kesin önleme ilişkin olarak nihai gözden geçirme soruşturması açılması ve açılan soruşturmanın usul ve esaslarının belirlenmesidir.

Dayanak

MADDE 2- (1) Bu Tebliğ, 14/6/1989 tarihli ve 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun, 20/10/1999 tarihli ve 99/13482 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Karar ve 30/10/1999 tarihli ve 23861 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmeliğe dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 3- (1) Bu Tebliğde geçen;

a) Bakanlık: Ticaret Bakanlığını,

b) CIF: Masraflar, sigorta ve navlun dâhil teslimi,

c) EBYS: Elektronik belge yönetim sistemini,

ç) Genel Müdürlük: Bakanlık İthalat Genel Müdürlüğünü,

d) GTİP: Gümrük tarife istatistik pozisyonunu,

e) KEP: Kayıtlı elektronik posta adresini,

f) NGGS: Nihai gözden geçirme soruşturmasını,

g) TGTC: İstatistik Pozisyonlarına Bölünmüş Türk Gümrük Tarife Cetvelini,

ğ) Vietnam: Vietnam Sosyalist Cumhuriyeti’ni,

h) Yönetmelik: 30/10/1999 tarihli ve 23861 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmeliği,

ifade eder.

Soruşturma konusu ürün

MADDE 4- (1) Soruşturma konusu ürün, Vietnam menşeli 7306.40.20.90.00 ve 7306.40.80.90.00 GTİP’leri altında yer alan “diğerleri” ile 7306.61.10.00.00 GTİP’i altında yer alan “paslanmaz çelikten olanlar”dır.

(2) Bahse konu GTİP’ler yalnızca bilgi amaçlı verilmiş olup bağlayıcı mahiyette değildir.

(3) Soruşturma konusu ürünün TGTC’de yer alan tarife pozisyonunda ve/veya eşya tanımında yapılacak değişiklikler, bu Tebliğ hükümlerinin uygulanmasına engel teşkil etmez.

Başvurunun temsil niteliği

MADDE 5- (1) Başvuru aşamasında sunulan delillerden, Yönetmeliğin 18 inci maddesi çerçevesinde yerli üretim dalını temsil niteliğini haiz olduğu anlaşılan yerli üretici Marcegaglia TR Paslanmaz Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından yapılan başvurunun Yönetmeliğin 20 nci maddesi uyarınca yerli üretim dalı adına yapıldığı anlaşılmıştır. Bu kapsamda, söz konusu firma bu Tebliğin ilgili bölümlerinde “yerli üretim dalı” olarak anılacaktır.

Mevcut önlem

MADDE 6- (1) 10/7/2021 tarihli ve 31537 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2021/38) çerçevesinde Vietnam menşeli 7306.40.20.90.00 ve 7306.40.80.90.00 GTİP’leri altında yer alan “diğerleri” ile 7306.61.10.00.00 GTİP’i altında yer alan “paslanmaz çelikten olanlar” ithalatına yönelik olarak CIF bedelin %19,64’ü ile %25’i arasında firma bazında değişen oranlarda dampinge karşı önlemler yürürlüğe konulmuştur.

Gerekçe

MADDE 7- (1) Yönetmeliğin 35 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmünce 6/2/2026 tarihli ve 33160 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2026/4) vasıtasıyla mevcut önlemin yürürlükten kalkacağı ve ilgili ürünün yerli üretici veya üreticilerinin mevzuatta öngörülen sürelerde yeterli delillerle desteklenmiş bir başvuru ile NGGS açılması talebinde bulunabilecekleri duyurulmuştur.

(2) Mezkûr ilanı müteakip yerli üretim dalı tarafından iletilen başvurunun incelenmesi neticesinde, uygulanan dampinge karşı önlemin yürürlükten kalkması halinde dampingin ve zararın devam etmesi veya yeniden meydana gelmesinin muhtemel olduğuna ilişkin olarak bir NGGS açılmasını haklı kılacak bilgi, belge ve delillerin mevcut olduğu anlaşılmıştır.

Karar ve işlemler

MADDE 8- (1) Yapılan inceleme sonucunda, bir NGGS açılabilmesi için yeterli bilgi, belge ve delillerin bulunduğu anlaşıldığından, İthalatta Haksız Rekabeti Değerlendirme Kurulu Kararı ile Vietnam menşeli 7306.40.20.90.00 ve 7306.40.80.90.00 GTİP’leri altında yer alan “diğerleri” ile 7306.61.10.00.00 GTİP’i altında yer alan “paslanmaz çelikten olanlar” ürününe yönelik olarak Yönetmeliğin 35 inci maddesi çerçevesinde bir NGGS açılmasına karar verilmiştir.

Piyasa ekonomisi değerlendirmesi

MADDE 9- (1) Vietnam’da yerleşik soruşturmaya tabi üretici veya üreticilerin soruşturma konusu ürünün üretiminde ve satışında Yönetmeliğin ek 1 inci maddesinde yer alan ölçütler çerçevesinde piyasa ekonomisi koşullarının geçerli olduğunu 12 nci maddede belirtilen süreler içinde yeterli deliller ile ispat etmesi durumunda bu üretici veya üreticiler için normal değerin tespitinde Yönetmeliğin 5 inci maddesi, aksi takdirde Yönetmeliğin 7 nci maddesi hükümleri uygulanır. Yönetmeliğin 7 nci maddesi hükümlerinin tatbiki halinde adı geçen ülke için piyasa ekonomisi uygulayan emsal ülke olarak Türkiye’nin seçilmesi öngörülür.

İlgili taraflara soruşturma açılışının bildirilmesi

MADDE 10- (1) Yönetmeliğin 23 üncü maddesi uyarınca, soruşturma konusu malın ihracatçısı, yabancı üreticisi, ithalatçısı, üye çoğunluğu bunlardan oluşan meslek kuruluşları, ihracatçı ülke hükümeti, benzer malın Türkiye’deki üreticisi, üye çoğunluğu benzer malın Türkiye’deki üreticilerinden oluşan meslek kuruluşları ilgili taraflar olarak kabul edilir. Ancak, 12 nci maddede belirtilen süreler içinde soru formlarını cevaplamak veya görüşlerini sunmak suretiyle kendilerini yetkili mercie bildirenler soruşturmada ilgili taraf olarak dikkate alınır.

(2) Soruşturma açılmasını müteakip, soruşturma konusu ülkede yerleşik bilinen üretici/ihracatçılara, soruşturma konusu ülkenin Ankara’daki Büyükelçiliği ile başvuruda belirtilen ve Bakanlıkça tespit edilen soruşturma konusu ürünün bilinen ithalatçılarına soruşturmanın açılışına ilişkin bildirimde bulunulur.

(3) Bildirimde, soruşturma açılış Tebliği, başvurunun gizli olmayan özeti ve soru formlarına erişim hususunda bilgiye yer verilir.

(4) Bildirim gönderilemeyen veya kendilerine bildirim ulaşmayan diğer ilgili taraflar, soruşturma ile ilgili bilgilere Bakanlığın “https://www.ticaret.gov.tr/ithalat” uzantılı internet sitesinden sırasıyla “Ticaret Politikası Savunma Araçları”, “Damping ve Sübvansiyon”, “Soruşturmalar” sekmelerini takip ederek soruşturmaya dair ilgili başlıktan erişebilir.

Yetkili merci, ilgili tarafların görüş ve cevaplarını sunmaları

MADDE 11- (1) Soruşturma, aşağıda iletişim bilgileri yer alan Genel Müdürlük tarafından yürütülür.

T.C. Ticaret Bakanlığı

İthalat Genel Müdürlüğü

Damping ve Sübvansiyon Dairesi

Adres: Söğütözü Mah. Nizami Gencevi Caddesi No:63/1 06530 Çankaya/ANKARA

Tel: +90 312 204 75 00

(2) Soruşturmada “Türkiye’de yerleşik firma, kurum ve kuruluşlar”, soru formlarına cevapları ile resmî görüşlerini kendilerine ait KEP adreslerinden Bakanlığın aşağıda yer alan KEP adresine gönderir.

KEP adresi: ticaretbakanligi@hs01.kep.tr

(3) Soruşturmada “yurt dışında yerleşik firma, kurum ve kuruluşlar”, soru formlarına cevapları ile resmî görüşlerini yazılı olarak, soru formu cevaplarına ve resmî görüşlerine ilişkin ekleri ise yalnızca elektronik ortamda (CD/USB ile) Bakanlığın posta adresine gönderir. Soru formu cevapları, resmî görüşler ve bunların ekleri ayrıca aşağıda yer alan e-posta adresine gönderilir.

EBYS e-posta adresi: ithebys@ticaret.gov.tr

(4) Soruşturma kapsamında yurt dışında yerleşik firma, kurum ya da kuruluşların soru formu cevaplarını bir yasal temsilci vasıtasıyla Bakanlığa iletmeleri durumunda, ilgili firma, kurum ya da kuruluşların anılan yasal temsilci adına resmî bir vekaletname (yetki belgesi) düzenlemesi gerekir. Düzenlenecek vekaletnamenin soru formu cevaplarını ileten yurt dışında yerleşik firma, kurum ya da kuruluşun imza yetkilisi tarafından imzalanmış olması; Türkçe veya İngilizce tercümesinin sunulması, Yabancı Resmi Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesine uygun olarak “apostil tasdik şerhi” taşıması, apostil tasdik şerhi bulunmaması halinde o ülkedeki Türk Konsolosluğunun tasdikini içermesi gerekir.

(5) Soruşturmaya ilişkin yazılı ve sözlü iletişim Türkçe yapılır. Soru formuna yanıtlar hariç olmak üzere, Türkçe dışında bir dilde sunulan hiçbir bilgi, belge, görüş ve talep dikkate alınmaz.

(6) İlgili taraflarca soru formuna verilen cevaplar, soruşturmayla ilgili sunulan diğer bilgi, belge, görüş ve destekleyici deliller aksi belirtilmedikçe yazılı olarak sunulur. Yazılı sunumlarda ilgili tarafların isim ve unvanı, adres bilgileri, elektronik posta adresi, telefon numaraları belirtilir. “Türkiye’de yerleşik firma, kurum ve kuruluşlardan ilgili taraf olmak isteyenler” tarafından yazılı sunumlarda kendilerine ait KEP adresleri de belirtilir.

(7) İlgili taraflar, soru formunda istenilen bilgiler haricinde soruşturmayla ilgili olduğu düşünülen diğer bilgi, belge ve görüşlerini, destekleyici deliller ile birlikte Genel Müdürlüğe yazılı olarak 12 nci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen süre içerisinde sunabilir.

(8) Soruşturma süresince Yönetmeliğin 22 nci maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde gizlilik kaydıyla verilen her türlü bilgi, belge ve görüşün gizli olmayan bir özeti sunulur. Gizli olmayan özet, esas bilginin makul ölçüde anlaşılmasına olanak sağlayacak ayrıntıda olur. İlgili taraflar, istisnai hallerde bu bilgilerin özetlenemeyecek nitelikte olduklarını belirtebilir. Bu gibi istisnai durumlarda, bilgilerin özetlenemeyecek nitelikte olmasının nedenlerinin belirtilmesi gerekir.

Süreler

MADDE 12- (1) 10 uncu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen bildirimin gönderildiği bütün ilgili taraflar için soru formunu cevaplama süresi, soruşturmanın açılışına ilişkin bildirimin gönderildiği tarihten itibaren posta süresi dâhil 37 gündür.

(2) 10 uncu maddenin dördüncü fıkrasında yer alan bildirimin gönderilemediği ilgili taraflar soru formuna ilişkin cevaplarını ve soruşturma ile ilgili görüşlerini bu Tebliğin yayımı tarihinden itibaren başlayacak 37 günlük süre içerisinde sunar.

(3) Soruşturmanın sonucundan etkilenebileceklerini iddia eden ve 10 uncu maddenin birinci fıkrası dışında kalan diğer yerli ve yabancı taraflar görüşlerini bu Tebliğin yayımı tarihinden itibaren soruşturmanın akışını etkilemeyecek şekilde soruşturma süreci içerisinde sunabilir.

İş birliğine gelinmemesi

MADDE 13- (1) Yönetmeliğin 26 ncı maddesi hükmü çerçevesinde, ilgili taraflardan birinin verilen süreler dâhilinde ve istenilen biçimde gerekli bilgi ve belgeleri sağlamaması ya da bu bilgi ve belgelere erişimi reddetmesi veya soruşturmayı engellediğinin anlaşılması veya yanlış ya da yanıltıcı bilgi vermesi hallerinde söz konusu taraf iş birliğine gelmemiş sayılır. Bu gibi hallerde soruşturma kapsamındaki geçici veya nihai belirlemeler, olumlu ya da olumsuz şekilde, mevcut verilere göre yapılabilir.

(2) İlgili tarafların iş birliğine gelmemesi veya kısmen iş birliğine gelmesi halinde bahse konu taraf için soruşturmanın sonucu iş birliğine gelinmesine nazaran daha az avantajlı olabilir.

Meri önlemin uygulanması

MADDE 14- (1) Yönetmeliğin 35 inci maddesi uyarınca, meri önlem soruşturma sonuçlanıncaya kadar yürürlükte kalmaya devam eder.

Soruşturmanın başlangıç tarihi

MADDE 15- (1) Soruşturma, bu Tebliğin yayımı tarihinde başlamış kabul edilir.

Yürürlük

MADDE 16- (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 17- (1) Bu Tebliğ hükümlerini Ticaret Bakanı yürütür.

ARI ZEHRİNİN TOPLANMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK

BİRİNCİ BÖLÜM

Başlangıç Hükümleri

Amaç ve kapsam

MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; arı zehri işletmelerinin, sözleşmeli üretim kapsamında, arı zehri üreticilerinden tekniğine uygun, izlenebilir ve denetimli şekilde ham arı zehri temin etmelerini sağlamaktır.

(2) Bu Yönetmelik; bal arılarından ham arı zehri toplanmasına ilişkin usul ve esasları kapsar.

Dayanak

MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, 11/6/2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 6 ncı maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar ve kısaltmalar

MADDE 3- (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) AKS: Arıcılık Kayıt Sistemini,

b) Arı zehri: Apis mellifera türü bal arılarının zehir salgı bezlerinde üretilen ve zehir keselerinde depolanan protein ve peptid ağırlıklı doğal bir dış salgı ürününü,

c) Arı zehri toplama aparatı: Arıların sokma davranışını tetikleyerek arıların keselerinde bulunan zehrin arıya ve koloniye zarar vermeden salgılanmasına ve toplanmasına elverişli aparatı,

ç) Arı Zehri Toplama Sertifikası: Bakanlıkça düzenlenen Arı Zehri Toplama Eğitim programlarına katılarak başarılı olan arıcılara verilen sertifikayı,

d) Arı zehri üreticisi: Arı zehri işletmesine bağlı ya da sözleşme yapmış ve Arı Zehri Toplama Sertifikası almış AKS’ye kayıtlı arı yetiştiricisini,

e) Arı zehri işletmesi: Bakanlıktan arı zehri toplama/işleme izni alan işletme, müessese veya merkez birliğini,

f) Arılık: Üretim faaliyetinde kullanılan arılı kovan ve ekipmanların bulunduğu açık ya da kapalı tesis/alanları,

g) Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığını,

ğ) Birlik: Merkez birliği tarafından arı zehri üreticisi ile sözleşme yapma yetkisi verilen, 5996 sayılı Kanun ve 29/6/2004 tarihli ve 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu ile kurulmuş arıcı örgütlerini,

h) Ekotip: Coğrafik bölgelerin geçiş kısımlarına doğal olarak uyum sağlamış arı genotipini,

ı) HAYGEM: Hayvancılık Genel Müdürlüğünü,

i) Irk: Orijinini sınırları belli bir coğrafik bölgeden alan, ortak morfolojik, genetik, davranış ve fizyolojik özelliklere sahip alt türü,

j) Koloni: Yumurtlayan ana arısı bulunan, 3-4 çerçevesi açık ve kapalı yavrulu alana sahip en az 7-8 arılı çerçevede koloni faaliyetlerinin sürdürüldüğü arı ailesini,

k) Merkez birliği: Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği ve Bal Üreticileri Merkez Birliğini,

l) Müessese: Bünyesinde arıcılık birimi bulunan üniversite, araştırma enstitüleri ve Kafkas Arısı Üretim, Eğitim ve Gen Merkezi Müdürlüğünü,

m) Sözleşmeli üretim: Üretici ve alıcı arasında karşılıklı menfaat esaslarına dayalı olarak yazılı akitlerle yürütülen tarımsal üretim şeklini,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Arı Zehrinin Toplanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Arı zehri toplama aparatı ve özellikleri

MADDE 4- (1) Arı zehri toplama aparatının aşağıda belirtilen nitelikleri taşıması zorunludur:

a) Arı zehri aparatı ve kazıma aleti zehrin fiziksel ve biyokimyasal yapısını olumsuz yönde etkilemeyecek malzemeden imal edilir.

b) Aparatın telleri üzerinde 12-30 volt arası gerilim, 50-1000 Hz arası sinyal frekansı, 2-3 saniye titreşim süresi ve 3-6 saniye duraklama süresi bulunur. Kullanılan aparatların, yüksek gerilim ve sinyal frekansları içermesi nedeniyle, arıların doğal yaşam süreçlerine zarar vermeyecek ve ölümlerine neden olmayacak nitelikte olması gerekir.

c) Aparatın cam levhası üzerinde, aralıkları 0,5 cm, kalınlıkları 0,5-1,5 mm olan teller, zehrin özelliklerini etkilemeyecek arıya zarar vermeyecek alaşımlardan yapılır.

Arı zehrinin toplanması

MADDE 5- (1) Arı zehrinin toplanması aşağıda belirtilen yöntemlere göre yapılır:

a) Arıların elektrik yüklü tel ile temasları sonucu zehir bıraktıkları cam plakalar, güneş ışığına maruz bırakılmadan taşınır. Cam yüzeyden arı zehrinin kazınması işlemi, hijyenik şartlarda, kapalı hava akımının olmadığı ve doğrudan güneş ışığı almayan ortamda gerçekleştirilir.

b) Arılıkta, olası alerjik reaksiyona karşı gerekli ilaçlar ile temiz su bulundurulur.

c) Arı zehri toplama sırasında, zehirde kalıntıya neden olabilecek körük veya repellent etkili duman çıkaran herhangi bir destek malzemesi kullanılamaz.

ç) Arı zehri toplama aparatının, kazıma işleminin yapılacağı yere nakli sırasında kullanılacak kaplar; çapraz kontaminasyonu önleyecek özellikte, dayanıklı ve kolay temizlenebilir nitelikte olmak zorundadır.

d) Cam plakalar ve tellerin sterilizasyon işleminin etüvde 160-180 °C’de 2 saat süreyle gerçekleştirilmesi ve steril kutularda saklanması gerekir. Bunun mümkün olmaması durumunda, temizlik amacıyla arı zehri toplama cam plakaları kaynar su ile dikkatlice yıkanıp durulanır ve açık havada kurutulur. Sterilizasyon amacıyla ise cam plakalar ve teller %70’lik izopropil alkol ile silinip kurumaya bırakılır.

e) Zehir kazıma aleti jileti paslanmaz çelikten ve tek kullanımlık olmak zorundadır.

(2) Arı zehrinin toplanmasında aşağıda belirtilen hususlara uyulur:

a) Arı zehrine koruma amaçlı hiçbir katkı maddesi karıştırılamaz.

b) Zehir toplama aparatı kovandan çıkarıldıktan sonra 30 dakika içerisinde cam levhalardan zehir kazıma işlemine başlanır.

c) Toplanan arı zehri, gıdaya uygun kalıntı bırakmayacak amber renkli, tek kullanımlık, hava ve nem geçirgenliği olmayan vida kapaklı şişelere konur; üzerinde işletme numarası, toplama tarihi ile "Bal Arısı Zehri" ibaresini içeren etiket bulunur. Zehir, soğuk zincir koşullarında (-18 °C) muhafaza edilir.

ç) Kalıntı ve kontaminasyon riskini minimize etmek ve apiterapiye uygun arı zehri için filtreli cihaz ile toplama yapılır.

d) Filtreli cihazlarda kullanılacak olan filtre materyali medikal plastikten üretilir.

(3) Arı zehri toplama tekniğine ilişkin hususlar şunlardır:

a) Arı zehrinin; arı dışkısı, toz, polen, bal ile diğer kovan içi ve çevresel bileşenlerle bulaşmasını en aza indirmek amacıyla kovan içi cihazların kullanılması veya tablaların kovan içine doğru uygun şekilde konumlandırılması gibi yöntemler uygulanır. Kontaminasyonun önlenmesi amacıyla filtreli cihazlar kullanılır.

b) Koloni sağlığı ve devamlılığının korunması amacıyla arı zehri toplama işlemi, aynı kovandan 7 günden daha kısa aralıklarla yapılamaz.

c) Zehir toplama aparatı kovanda 15-20 dakikadan fazla bulundurulmaz. Zehir toplama işlemi sabah erken saatlerde, öğleden sonra veya akşam gerçekleştirilir.

(4) Arı zehri toplayacak kişinin uyması gereken kurallar şunlardır:

a) Arı zehrinin solunmaması, göze ve çıplak tene temas ettirilmemesi esastır.

b) Tıbbi gözlük, maske, cerrahi eldiven, bone, önlük gibi kişisel koruyucu donanımların kullanılması zorunludur.

Arı zehri toplama izinli arılıkta aranacak şartlar

MADDE 6- (1) Arı zehri toplama izinli arılık ve kolonilerde aşağıdaki şartlar aranır:

a) Arılıklar, zirai mücadele yapılan tarımsal alanlardan en az 200 metre uzaklıkta bulunur.

b) Toplama işlemi, arı popülasyonu güçlü kolonilerde yürütülür.

c) Arı zehri toplama döneminde sadece polen ikame besleme yapılır. Şeker şurubuyla besleme yapılmaz.

ç) Arı sağlığını korumak amacıyla hastalık ve zararlılarla mücadelede kalıntı bırakacak sistemik etkili ilaçların kullanımı yasaktır. Kullanılması durumunda arı zehri toplanmasına başlamadan en az 15 gün öncesinde ilaçlamanın kesilmesi gerekir.

d) Arı zehri üretimine uygun arı ırkı veya ekotipine sahip arılar kullanılır.

Arı zehri toplama eğitimi ve sertifikası

MADDE 7- (1) Uygulamalı arı zehri toplama eğitimi aşağıda belirtilen esaslara göre yapılır:

a) Arı zehri toplama eğitimi programına katılmak isteyen arıcının, arı zehri işletmesi ile sözleşme yapması zorunludur.

b) Arı zehri işletmesi ile sözleşme yapan birlik üyesi arıcı, birlikleri aracılığı ile ya da doğrudan merkez birliğine dilekçe ile başvuruda bulunur.

c) Merkez birliği, en az iki gün süreli eğitim programını, kurs yerini ve başvuru yapanlardan en fazla 25 kursiyeri belirler.

ç) Arı zehri eğitim programında uygulamalı eğitime, iş sağlığı ve güvenliği konularına yer verilir. Eğitim süresince kursiyerlere temel ilk yardım eğitimi verilerek alerjik reaksiyonlara karşı bilinçlendirilmeleri sağlanır.

d) Merkez birliği, eğitimci olarak görevlendirmek üzere üniversitelerden, konusunda uzman kişi veya müesseselerden yararlanır.

e) Merkez birliği; eğiticilerin bilgilerini, kurs yerini, katılımcı listesini ve ders programını içeren eğitim programını, eğitim izni almak üzere Bakanlığa gönderir.

f) Bakanlık, uygun görülen arı zehri toplama eğitimi programlarını onaylar.

g) Eğitim ile ilgili bilgiler HAYGEM/merkez birliği aracılığı ile katılımcılara bildirilir.

ğ) Eğitim giderleri ve sertifika ücretleri kursiyerlere aittir.

h) Kursiyerlerin başarı ve eğitim devam çizelgesi eğitici tarafından onaylanarak HAYGEM’e gönderilir.

ı) Bakanlık, eğitim sonucunda başarılı olan ve Bakanlık Merkez Döner Sermaye hesabına ücretini yatıran kursiyere, Arı Zehri Toplama Sertifikası verir.

i) Gerek görülmesi durumunda Bakanlık arı zehri eğitimi yapar/yaptırır.

Arı zehri toplamada yükümlülükler

MADDE 8- (1) Arı zehri toplama sürecinde arı zehri üreticisi ve arı zehri işletmesinin sorumlulukları şunlardır:

a) Arı zehri işletmesi ile sözleşmesi bulunmayan arı zehri üreticileri, Arı Zehri Toplama Sertifikasına sahip olsalar dahi arı zehri toplayamazlar.

b) Arı zehri işletmesi, toplanan arı zehrinin soğuk zincirde muhafazası için gerekli tedbirleri almak zorundadır.

c) Arı zehri üretim miktarı dönemsel olarak arı zehri üreticisi tarafından AKS’de kayıt altına alınır.

ç) Arı zehri üreticisi, gen kaynaklarının korunması amacıyla, ülkemiz arı ırkı veya ekotipi arılardan arı zehri toplar.

d) Arı zehri toplama aşamasında, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatında yer alan tedbirler arı zehri üreticisi ve arı zehri işletmesi tarafından alınır.

e) Arı zehri toplama ve üretim sürecinde ortaya çıkacak olumsuzluklardan arı zehri işletmesi sorumludur.

İşletme gereklilikleri

MADDE 9- (1) 4 üncü ve 5 inci maddelerde belirtilen faaliyetler, 24/12/2011 tarihli ve 28152 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği hükümlerine uygun olan ve kayıt altına alınmış arı zehri işletmelerinde yürütülür. Bu işletmelerden elde edilen arı zehri gıda sanayiinde kullanılamaz.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Denetim

MADDE 10- (1) Bakanlık, gerekli gördüğü hallerde arı zehri üreticisi ve arı zehri işletmesini denetler. Bakanlık tarafından yapılacak denetimlerde gerekli kolaylık sağlanır.

Yaptırımlar

MADDE 11- (1) Bu Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında, 5996 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi hükümlerine göre yaptırım uygulanır.

Yürürlük

MADDE 12- (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 13- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Tarım ve Orman Bakanı yürütür.

SAĞLIK BİLGİ YÖNETİM SİSTEMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİKTE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

MADDE 1- 25/8/2022 tarihli ve 31934 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sağlık Bilgi Yönetim Sistemleri Hakkında Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ç), (r), (s) ve (ş) bentleri yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 2- Aynı Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmış, aynı maddenin yedinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “üçüncü” ibaresi “birinci” şeklinde ve “bir yıl süre verilir” ibaresi “gereken süre Genel Müdürlük tarafından ilan edilir” şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 3- Aynı Yönetmeliğin 8 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “ve KTS’ye yeniden kaydedilmek için yaptığı başvuru bir yıl süreyle kabul edilmez” ibaresi yürürlükten kaldırılmış ve aynı maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“(7) KTS’den kaydı silinen SBYS hizmet sağlayıcısının yeniden kayıt başvurusu, kayıt silme tarihinden itibaren bir yıl süreyle işleme alınmaz.”

MADDE 4- Aynı Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında” ibaresi yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 5- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 6- Bu Yönetmelik hükümlerini Sağlık Bakanı yürütür.

SAĞLIK BAKANLIĞI BAĞLI KURULUŞLARI HİZMET BİRİMLERİNİN GÖREVLERİ İLE ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİKTE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

MADDE 1- 22/12/2017 tarihli ve 30278 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sağlık Bakanlığı Bağlı Kuruluşları Hizmet Birimlerinin Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde yer alan “11/10/2011 tarihli ve 663 sayılı Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 36 ncı maddesinin dördüncü fıkrasına” ibaresi “4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 511 inci ve 654 üncü maddelerine” şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 2- Aynı Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan “663 sayılı Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 25 inci maddesinin ikinci fıkrası” ibaresi “1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 371 inci maddesinin ikinci fıkrası” şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 3- Aynı Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan “İlaç ve Eczacılık Başkan Yardımcılığı:” ibaresi “İlaç ve Biyolojik Ürünler Başkan Yardımcılığı:” şeklinde değiştirilmiş, aynı bendin (1), (3), (6) ve (9) numaralı alt bentleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, aynı bendin (4), (5) ve (8) numaralı alt bentleri yürürlükten kaldırılmış, aynı fıkranın (b) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, (c) bendinde yer alan “Ekonomik Değerlendirmeler ve Laboratuvar Hizmetleri Başkan Yardımcılığı:” ibaresi “Eczacılık ve Piyasa Yönetimi Başkan Yardımcılığı:” şeklinde değiştirilmiş, aynı bendin (1), (5) ve (8) numaralı alt bentleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, aynı bendin (4) ve (11) numaralı alt bentleri yürürlükten kaldırılmış, aynı bende (12) numaralı alt bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki alt bentler eklenmiş ve diğer alt bent buna göre teselsül ettirilmiş, aynı fıkranın (ç) bendinin (3) numaralı alt bendi yürürlükten kaldırılmış, aynı bendin (5) ve (8) numaralı alt bentleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, aynı bende (12) numaralı alt bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki alt bentler eklenmiş ve diğer alt bent buna göre teselsül ettirilmiş, aynı fıkranın (d) bendinde yer alan “Destek Hizmetleri ve Bilgi Yönetimi Başkan Yardımcılığı:” ibaresi “Analiz ve Destek Hizmetleri Başkan Yardımcılığı:” şeklinde değiştirilmiş, aynı bendin (10) ve (11) numaralı alt bentleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, aynı bendin (12) ve (13) numaralı alt bentleri yürürlükten kaldırılmış, aynı bende (13) numaralı alt bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki alt bentler eklenmiş ve diğer alt bent buna göre teselsül ettirilmiştir.

“1) İlaçlar, ilaç üretiminde kullanılan etkin ve yardımcı maddeler, geleneksel bitkisel tıbbî ürünler, homeopatik tıbbî ürünler, kenevirden elde edilen sağlık ve destek ürünleri, tıbbi bitki çayları, aromaterapötik ürünler ve özel tıbbî amaçlı gıdalar hakkında düzenleme çalışmalarını yapmak, bu ürünlerin etkililik, kalite ve güvenlilik verileri doğrultusunda başvuru, izin ve ruhsat işlemlerini yürütmek.”

“3) Kök hücre, organ doku nakli ve geleneksel tamamlayıcı tıp uygulamaları hariç olmak üzere tedavi yöntemleri ve beşeri tıbbi ürünler ile sağlık beyanlı ürünlerin, tıbbi cihazların ve kozmetik ürünlerin, kenevirden elde edilen ürünlerin klinik araştırmaları ile özel tıbbi amaçlı gıdaların kullanım amacına ilişkin çalışmalar ve gıda ve takviye edici gıdaların sağlık beyanı kullanımına ilişkin çalışmalar ile ilgili işlemleri yürütmek.”

“6) Somatik hücre tedavisi tıbbi ürünü, gen tedavisi tıbbi ürünü, doku mühendisliği ürünü ve/veya kombine ileri tedavi tıbbi ürünü sınıfına giren ileri tedavi tıbbi ürünleri ile doku ve hücre ürünleriyle ilgili düzenleme yapmak ve bu ürünlerin etkililik, kalite ve güvenlilik verileri doğrultusunda izin işlemleri ile ruhsat başvurusuna ilişkin ön değerlendirme süreci ve ruhsatlandırma işlemlerini yürütmek.”

“9) Farmasötik Ürün Sertifikası, Serbest Satış Sertifikası ve Sağlık&Serbest Satış Sertifikası düzenlemek.”

“b) Tıbbi Cihaz ve Kozmetik Ürünler Başkan Yardımcılığı:

1) Tıbbi cihazlar, kozmetik ürünler ve insan vücuduna doğrudan temas eden biyosidal ürünler hakkında düzenleme yapmak, strateji ve proje geliştirmek ve bu ürün gruplarına ilişkin iş ve işlemleri yürütmek.

2) Tıbbi cihazların kullanım güvenliği kapsamında teknik servis faaliyetleri ile test, kontrol, kalibrasyon, kalite kontrol ve kalite uygunluk işlemlerine ilişkin kuralları belirlemek, ürünün Tıbbi Cihaz Yönetmelikleri kapsamında olup olmadığına ilişkin değerlendirme yapmak, tıbbi cihazların risk sınıfını belirlemek ve ilgili iş ve işlemleri yürütmek.

3) Tıbbi cihaz alanında faaliyet gösteren kişi, kurum ve kuruluşları yetkilendirmek ve ilgili iş ve işlemleri yürütmek.

4) Tıbbi cihazların kayıt, bildirim, takip ve izlenebilirlikleri ile ilgili düzenleme yapmak ve ilgili iş ve işlemleri yürütmek.

5) Tıbbi cihaz alanında faaliyet gösteren uygunluk değerlendirme kuruluşları ile ilgili düzenleme yapmak ve uygunluk değerlendirme kuruluşlarına ilişkin iş ve işlemleri yürütmek.

6) Tıbbi cihaz alanında faaliyet gösteren onaylanmış kuruluşlar ile ilgili düzenleme yapmak, bunları yetkilendirmek ve onaylanmış kuruluşlar ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek.

7) Kozmetik ürünlerin bildirimlerine ve kayıtlarına ilişkin düzenleme yapmak ve ilgili iş ve işlemleri yürütmek.

8) İnsan vücuduna doğrudan temas eden biyosidal ürünlerin ruhsatlandırılması ve ruhsatlı ürünlerin güncellenmesi ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek.

9) Tıbbi cihaz, kozmetik ürün ve insan vücuduna doğrudan temas eden biyosidal ürünler ile ilgili belge düzenlenmesine ilişkin değerlendirme yapmak ve ilgili iş ve işlemleri yürütmek.

10) Tıbbi cihaz satış, tanıtım ve reklam faaliyetleri ile ilgili düzenleme yapmak, bu faaliyetlere yönelik inceleme ve denetim süreçlerinin takibini sağlamak ve ilgili iş ve işlemleri yürütmek.

11) Avrupa Birliği mevzuatını takip etmek, uyumlaştırma çalışmalarını yapmak ve bunlara ilişkin iş ve işlemleri yürütmek.

12) Tıbbi cihazların sağlık teknolojilerini değerlendirmek.

13) Tıbbi cihaz, kozmetik ürün ve insan vücuduna doğrudan temas eden biyosidal ürün sektörlerine yönelik piyasa araştırmaları yapmak.

14) Kurum Başkanı tarafından verilen benzeri görevleri yapmak.”

“1) İlaçların sağlık teknolojilerini değerlendirmek.”

“5) Kurumun görev alanına giren beşeri tıbbi ürünlerin, geleneksel bitkisel tıbbî ürünlerin, homeopatik tıbbî ürünlerin, kenevirden elde edilen sağlık ve destek ürünleri, tıbbi bitki çaylarının, aromaterapötik ürünlerin ve özel tıbbi amaçlı gıdaların tanıtımı ile ilgili mevzuat çalışmalarını yapmak ve bu ürünlerin tanıtımına ilişkin iş ve işlemleri yürütmek.”

“8) İlaca yönelik piyasa araştırmaları yapmak.”

“13) Beşeri tıbbi ürünler ile Kurumun görev alanına giren diğer ürünlerin öncelik değerlendirme süreci ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek ve sürecin takibini sağlamak.

14) Eczanelerle ilgili düzenleme çalışmalarını yapmak ve doğabilecek ihtilafların çözümüne yönelik usulleri belirlemek.

15) Ecza depoları hakkında düzenleme çalışmalarını yapmak, ecza depolarının ruhsatlandırılması ile ilgili işlemleri yürütmek ve ecza depoları ile ilgili il sağlık müdürlüklerince yürütülecek denetimlerle ilgili koordinasyonu sağlamak.

16) Beşeri tıbbi ürünler ile beşeri tıbbi ürün üretiminde kullanılan ilaç hammaddelerinin ithalatına ilişkin iş ve işlemleri yürütmek, bu ürünlerin ihracat izleme faaliyetini yürütmek.

17) Ulusal ve uluslararası kontrole tâbi maddeler ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek.

18) Avrupa Birliği müktesebatına uyuma ilişkin iş ve işlemleri yürütmek ve görüş bildirmek.

19) Uluslararası ilişkiler ve işlemlerle ilgili kurum içi ve dışı iletişimi ve koordinasyonu sağlamak.”

“5) Sahte ve kaçak ilaç veya tıbbi ürünlere ilişkin işlemleri yürütmek.”

“8) Kurumun görev alanına giren ürünlerin piyasa gözetim ve denetimlerini yapmak, sürekli gözetim faaliyeti yürütmek.”

“13) Kurumun görevi alanına giren konularda risk değerlendirmesi, risk analizi yapmak, risk değerlendirmesi, risk denetimleri yapmak.

14) Denetimlere ileri teknoloji ve yenilikçi dijital yöntemleri entegre etmek.”

“10) Kurumun sayısallaşma ve dijital dönüşüm süreçlerini yürütmek; veri analizi, raporlama ve istatistiksel çalışmalar yapmak.

11) Kurumun bilgi teknolojileri altyapısının planlanması, kurulması, geliştirilmesi, işletilmesi ve yönetilmesine ilişkin iş ve işlemleri yürütmek.”

“14) İleri bilgi teknolojileri ve yenilikçi dijital çözümlere yönelik araştırma, geliştirme ve uygulama ve yönetim faaliyetlerini yürütmek.

15) Kurumsal yazılım ve dijital çözümlerin standartlaştırma ve uyum süreçleri çerçevesinde yönetilmesini sağlamak; doğru veri oluşumunu temin etmek ve kaynakların etkin kullanımını sağlamak.

16) Ulusal ve uluslararası işbirlikleri kapsamında sistemler arası uyumlaştırma, entegrasyon, veri paylaşımı ve iletişim alt yapısının geliştirilmesini sağlamak, bilişim projeleri geliştirmek, yönetmek.

17) Yurt dışı görevlendirmelerine dair işlemleri yürütmek.

18) Kurumun görev alanına giren ürünlerin analizlerini ve tıbbi cihaz kalite kontrol testlerini yapmak, yaptırmak.

19) Türk Farmakopesini hazırlamak.”

MADDE 4- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 5- Bu Yönetmelik hükümlerini Sağlık Bakanı yürütür.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ORTAÖĞRETİM KURUMLARI YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

MADDE 1- 7/9/2013 tarihli ve 28758 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğinin 20/B maddesinin birinci ve ikinci fıkraları, üçüncü fıkrasının (a) bendi ve altıncı fıkrasının (b) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“(1) Okul/program/alanın merkezi sınav puanıyla öğrenci alan okul kapsamına alınma ve mevcut okul/program/alanın izleme sürecinde; akademik başarı, gerçekleştirilen proje ve program dışı faaliyetler, alınan sertifika, tescil ve belgeler, ulusal ve uluslararası yarışmalara katılım ve elde edilen başarılar, paydaşlarla yürütülen iş birliği çalışmaları değerlendirilir.

(2) Merkezi sınav puanıyla öğrenci alan okul teklifleri ve onay süreci aşağıdaki şekilde yürütülür:

a) Başvurular ocak ayı içerisinde il/ilçe millî eğitim müdürlüklerine yapılır.

b) Merkezi sınav puanıyla öğrenci alan okul il değerlendirme komisyonu tarafından Bakanlıkça hazırlanan kılavuza göre değerlendirme yapılır.

c) Merkezi sınav puanıyla öğrenci alan okul il değerlendirme komisyonu, okullara ilişkin değerlendirmesini şubat ayı sonuna kadar merkezi sınav puanıyla öğrenci alan okul il teklif komisyonuna sunar. Değerlendirme raporları ve ekleri talep edilmesi hâlinde Bakanlığa gönderilmek üzere il millî eğitim müdürlüklerinde muhafaza edilir.

ç) Aday okullar, merkezi sınav puanıyla öğrenci alan okul il teklif komisyonu tarafından değerlendirilir ve komisyon, değerlendirmesini mart ayının sonuna kadar Bakanlığın ilgili birimine gönderir.

d) Aday okulun bağlı bulunduğu genel müdürlükçe oluşturulan merkezi sınav puanıyla öğrenci alan okul Bakanlık tespit komisyonu, aday okullara dair mütalaalarını nisan ayının sonuna kadar tamamlar ve tekliflerini Bakan onayına sunar. Onaylanan okullar en geç mayıs ayı sonuna kadar ilgili valiliğe bildirilir.

e) Fen lisesi ve sosyal bilimler lisesi olarak açılacak okullar, bu maddede belirlenen usule tabi olmaksızın Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün teklifi ve Bakan onayı ile merkezi sınav puanıyla öğrenci alan okul kapsamına alınır.

f) Meslekî ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğüne bağlı okullardaki alan/dal/program türlerinden merkezi sınav puanıyla öğrenci alacaklar, Meslekî ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğünün teklifi ve Bakan onayı ile merkezi sınav puanıyla öğrenci alan okul kapsamına alınır.

g) Program çeşitliliğine dayalı eğitim faaliyetleri yürüten Anadolu imam hatip liselerinden merkezi sınav puanıyla öğrenci alacaklar, Din Öğretimi Genel Müdürlüğünün teklifi ve Bakan onayı ile merkezi sınav puanıyla öğrenci alan okul kapsamına alınır.”

“a) Merkezi sınav puanıyla öğrenci alan okul il değerlendirme komisyonu; valilik onayıyla il millî eğitim müdürünün görevlendireceği, okulun bağlı bulunduğu birimi temsilen bir il müdür yardımcısı veya şube müdürü ile iki eğitim müfettişinden oluşur. Komisyon, aday okulları Bakanlıkça hazırlanan kılavuzda yer alan ölçütlere göre inceleyerek değerlendirme raporunu hazırlar.”

“b) İzleme ve değerlendirme faaliyetleri; Bakanlıkça hazırlanan kılavuzdaki ölçütler esas alınarak ilgili genel müdürlüğün izleme ve değerlendirme daire başkanlığı koordinesinde, il millî eğitim müdürlüklerinde kurulan merkezi sınav puanıyla öğrenci alan okul il teklif komisyonu ile eş güdüm içerisinde yürütülür.”

“(7) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan kılavuzla belirlenir.”

MADDE 2- Aynı Yönetmeliğin 69 uncu maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“(7) Ülkemizdeki resmî ortaöğretim okullarından mezun olan yabancı uyruklu öğrencilere talepleri halinde bu maddeye göre düzenlenen diplomanın yanında; Türkçe ve yabancı dilde düzenlenen Anadolu lisesi diploması da verilebilir. Düzenlenecek ikinci diplomaya ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.”

MADDE 3- Aynı Yönetmeliğin EK-6’sı yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 4- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 5- Bu Yönetmelik hükümlerini Millî Eğitim Bakanı yürütür.

Yönetmelikle “görüntü cihazı” ve “sürücü görüş alanı” tanımları Karayolları Trafik Yönetmeliği’ne eklendi. Buna göre, sürücünün izleme ve kullanma sahasında kalan ve aracın hareketi sırasında televizyon veya video yayını izlenen cihazlar “görüntü cihazı” olarak tanımlandı.

Düzenlemeyle, sürücü görüş alanı içinde kalan aksesuar ve eşyaların; sürücünün karayolunu, yaya ve araç hareketlerini, trafik işaret levhalarını, cihazlarını ve yer işaretlemelerini görmesini engelleyecek şekilde bulundurulması yasaklandı. Ancak, direksiyon simidinin veya gösterge panelinin en üst seviyesinden itibaren beş santimetreyi aşmayacak yükseklikte ön cama monte edilen araç kamerası ve telefon tutucu, görüşü engelleyici unsur olarak kabul edilmeyecek.

Sürücülerin seyir halindeyken izleme ve kullanma sahası içinde kalan görüntü cihazlarında video veya televizyon yayını izlemesi yasaklandı. Sürüş, park veya navigasyon yardımı amacıyla kullanılan cihazlar, araç içi ve dışı gösteren kamera ve kayıt cihazları ile aracın kontrolü ve sistem ayarlarına ilişkin cihazların bu amaçlarla kullanımı yasak kapsamında değerlendirilmeyecek.

ARACA İLAVE HOPARLÖR YASAKLANDI

Araçtaki ses cihazlarının, sesi araçtan dışarı taşacak ve kamunun rahat ve huzurunu bozacak şekilde kullanılması yasaklandı. Ayrıca, araç üreticisi tarafından belirlenen alanlar saklı kalmak üzere araçlarda ilave hoparlör, amplifikatör, subwoofer ve benzeri ses sistemlerinin bulundurulması veya kullanılması yasaklandı. Araçların bagaj kısmında ilave bir adet maksimum 45 Hz subwoofer ile bir adet maksimum 300 watt amplifikatör bulundurulabilecek.

Ticari amaçla yolcu taşımacılığı yapılan M2 ve M3 sınıfı araçlarda ise şoförlerin izleyemeyeceği şekilde olmak şartıyla bireysel sesli ve görüntülü cihaz bulundurulabilecek. Ancak bu cihazlar şoförler tarafından yönetilemeyecek.

Yönetmelik, yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.

---

İçişleri, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlıklarından:

KARAYOLLARI TRAFİK YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

MADDE 1- 18/7/1997 tarihli ve 23053 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine aşağıdaki alt bentler eklenmiştir.

“26) Görüntü Cihazı: Sürücünün izleme ve kullanma sahasında kalan ve aracın hareketi sırasında; televizyon veya video yayını izlenen cihazdır.

27) Sürücü Görüş Alanı: Sürücü koltuğu dikey ve en yüksek sürüş konumunda iken sürücünün; ön cam, ön yan camlar ile dış aynalar aracılığıyla yolu, trafiği ve çevresini doğrudan veya dolaylı olarak görebildiği alandır.”

MADDE 2- Aynı Yönetmeliğin 63 üncü maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“Sürücü görüş alanı içerisinde kalan aksesuar ve eşyaların; sürücünün karayolunu, yaya/araç hareketlerini, trafik işaret levhalarını/cihazlarını ve yer işaretlemelerini görmesini engelleyecek şekilde bulundurulması yasaktır. Aracın üretimindeki donanımlar saklı kalmak üzere sürücünün görüş alanında, direksiyon simidinin veya gösterge panelinin en üst seviyesinden itibaren beş santimetreyi aşmayacak yükseltiler ile ön cama monte edilen araç kamerası ve telefon tutucu istisna kapsamında değerlendirilir ve görüşü engelleyici unsur olarak kabul edilmez.”

MADDE 3- Aynı Yönetmeliğin 144 üncü maddesinin birinci fıkrasına (a) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki bentler eklenmiş ve diğer bent buna göre teselsül ettirilmiştir.

“b) Araçtaki ses cihazlarını, sesi araçtan dışarıya taşacak ve kamunun rahat ve huzurunu bozacak şekilde kullanmak yasaktır. Bu bent hükümlerine uymayanlara Kanunun 72 nci maddesinin birinci fıkrası kapsamında işlem yapılır.

c) Sürücülerin seyir halinde iken izleme ve kullanma sahası içinde kalan görüntü cihazlarında video veya televizyon yayını izlemeleri yasaktır. Bu bent hükümlerine uymayanlara Kanunun 72 nci maddesinin ikinci fıkrası kapsamında işlem yapılır. Sürüş, park veya navigasyon yardımı amacıyla kullanılan cihazlar, araç içi ve dışını gösteren kamera ve kayıt cihazı ile aracın kontrolü ve sistem ayarlarına ilişkin cihazların sayılan bu amaçlarla kullanımı birinci cümle kapsamında değerlendirilmez.

ç) Araç üreticisi tarafından belirlenen alanlar saklı kalmak üzere araçlarda ilave hoparlör, amplifikatör, subwoofer ve benzeri ses sistemlerinin bulundurulması veya kullanılması yasaktır. Araçların bagaj kısmında ilave bir adet maksimum 45 Hz subwoofer ile bir adet maksimum 300 watt amplifikatör bulundurulabilir. İlave sistemlerin belirlenen standartlara aykırı veya bagajda birden fazla bulunması veya sesin araçtan dışarı taşarak kamunun rahat ve huzurunu bozacak şekilde kullanıldığının tespiti halinde Kanunun 72 nci maddesinin ikinci fıkrası kapsamında işlem yapılır.”

MADDE 4- Aynı Yönetmeliğe ekli 2 sayılı Cetvelin “Görüntü cihazları” satırı aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“

”

MADDE 5- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 6- Bu Yönetmelik hükümlerini İçişleri, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanları birlikte yürütür.

Başkan Kadir Özkaya, Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesinin 2025-2026 Akademik Yılı Mezuniyet Töreni’ne katıldı. Törende konuşan Başkan Kadir Özkaya, üniversitelerin yalnızca meslek sahibi bireyler yetiştiren kurumlar olmadığını, bu kurumların aynı zamanda düşünen, sorgulayan, araştıran ve topluma yön veren insanların yetiştiği ilim ve irfan merkezleri olduğunu ifade etti. Bir ülkenin geleceğinin yetiştirdiği insanın niteliğiyle şekillendiğini vurgulayan Başkan Özkaya, güçlü eğitim kurumlarının, nitelikli bilim insanlarının ve özgür düşünce ortamlarının medeniyetlerin yükselişindeki belirleyici rolüne işaret etti.

Gençlerin yalnızca bir fakülteden mezun olmadıklarını, aynı zamanda adaletin tecellisine katkı sunacak onurlu bir mesleğin ilk adımını attıklarını belirten Başkan Özkaya, “Hukuk eğitimi birçok alandan farklı olarak yalnızca bilgi edinmeyi değil güçlü bir muhakeme yeteneği geliştirmeyi gerekli kılar. Sizler yarının hukukçuları olarak toplumun devlete olan güvenini daha da güçlendirecek, hukuka duyulan saygıyı pekiştirecek, adaletin tesisini sağlayacak kişilersiniz. Mesleğin icrasında sürekli kendinizi geliştirmenin, hukuka bağlılığın ve sorumluluk bilinciyle hareket etmenin gerekliliğini bir an bile aklınızdan çıkarmayın. Görevinizin yalnızca davaları sonuçlandırmak olmadığını; toplumsal barışın, huzurun ve güvenin teminatı olduğunu da unutmayın.” ifadelerini kullandı.

Başkan Özkaya, her kararın topluma güven ve istikrar sunması gerektiğini kaydederek adalet terazisini doğru tutabilmek için yalnızca kanun bilgisinin yeterli olmadığını, vicdan hassasiyeti ile ahlaki müktesebatın da hukuk mesleğinin ayrılmaz unsurları olduğunu vurguladı. Başkan Özkaya, “Hakikati aramayan bilginin, vicdanla buluşmayan hukukun ve insan onurunu merkeze almayan adalet anlayışının kalıcı bir güven inşa etmesi mümkün değildir. İnanıyorum ki sizler; bilgiyle vicdanı, özgür düşünceyle sorumluluk duygusunu bir arada taşıyan hukukçular olarak ülkemizin hukuk sistemine önemli katkılar sunacaksınız.” şeklinde konuştu.

Konuşmasının devamında sürekli öğrenmenin ve kendini geliştirmenin önemine işaret eden Başkan Özkaya, şunları söyledi: “Çok okuyun. Okuduğunuz eserler yalnızca bilginizi değil düşünce dünyanızı ve muhakeme gücünüzü de geliştirsin. Yabancı dil öğrenmeye önem verin. Yabancı dil bilmek farklı düşünce dünyalarına, bilimsel kaynaklara ve yeni ufuklara kapı aralar. Hangi mesleği seçerseniz seçin yalnızca kendiniz için değil aileniz, toplumunuz ve ülkeniz için de değer üretmeye çalışın. Daima adalet ve vicdan dolu kalpleriniz olsun. Dürüst olun, adaletli olun, iyiliğin ve erdemin sembolü olmaya çalışın. Emekle kazanmanın, alın terinin ve helal lokmanın değerini hiçbir zaman küçümsemeyin. Hayat size zaman zaman kolay olanla doğru olan arasında bir tercih sunacaktır. Her daim, kolay olanı değil, doğru olanı tercih etme cesareti gösterin. Bilgiden ve bilimden daima en üst düzeyde yararlanma gayreti içinde olun. İnsanı gerçekten değerli kılan; dürüstlüğü, çalışkanlığı, adalet duygusu ve insan onuruna duyduğu saygıdır. Hayatınız boyunca gösterişten, haksızlıktan ve kolay yoldan kazanma arzusundan uzak durun.”

Adaletin, hayatın üzerinde yürüdüğü temel olduğunu, bu temelin sağlamlığı ve sarsılmazlığının her şeyden daha öncelikli ve önemli olduğunu vurgulayan Başkan Özkaya, “Elbette adalet yalnızca hukukçuların meselesi değildir. Ama hukukçular açısından daha özel ve daha büyük bir anlam ifade etmektedir. Bu nedenle ne olursa olsun hiçbir zaman ve zeminde asla adaletten ayrılmayın. Çünkü adaletin zayıfladığı yerde güven azalır, güvenin azaldığı yerde ise toplumsal huzur ve istikrar zarar görür.” dedi.

Başkan Kadir Özkaya; anayasal hakların korunmasına yönelik her samimi çabanın, hukuk devletinin güçlenmesine ve adalet idealinin daha sağlam temeller üzerinde yükselmesine katkı sağlayacağına, gençlerin de bu çabanın başarılı birer paydaşı olacağına olan inancını dile getirerek mezun olan öğrencilere meslek hayatlarında başarılar diledi.

Bunun yanı sıra yargı hizmetlerinde dijital dönüşüm sürecine ve yapay zekâ teknolojilerinin yargı alanındaki kullanımına yönelik güncel gelişmeler de ele alındı. Yargı alanında yapay zekâ teknolojilerinin kullanımının giderek yaygınlaşmasıyla birlikte yüksek yargı kurumları arasındaki tecrübe paylaşımının önem kazandığı dikkat çekildi. Bu kapsamda dijital dönüşüm sürecinde edinilen deneyimlerin yargı hizmetlerinin etkinliğinin artırılmasına sağlayabileceği katkılar değerlendirildi.

Kabulde; Anayasa Mahkemesi Başkanvekili Basri Bağcı, Genel Sekreter Murat Azaklı, Hâkimler ve Savcılar Kurulu Genel Sekreter Yardımcısı Müjgan Karyağdı ve diğer yetkililer yer aldı.

BİRİNCİ BAŞKANLIK KURULU ÜYELERİ BELİRLENDİ

Yargıtay’ın idari işleyişinde önemli görevler üstlenen Birinci Başkanlık Kurulu için yapılan seçimlerde, 5. Ceza Dairesi Başkanı Yaşar Şimşek, 9. Hukuk Dairesi Başkanı Seracettin Göktaş ve 3. Ceza Dairesi Başkanı Mustafa Kurtaran üyeliğe seçildi.

Seçim sonuçlarına göre Yaşar Şimşek 178 oy, Seracettin Göktaş 165 oy ve Mustafa Kurtaran 166 oy alarak kurulda görev yapmaya hak kazandı.

DİVAN HEYETİ’NDE DE YENİ İSİMLER

Yargıtay Büyük Genel Kurulu çalışmalarının yürütülmesinde görev alan Divan Heyeti için yapılan seçimlerde ise 5. Hukuk Dairesi Üyesi Memet Boran ile 7. Ceza Dairesi Üyesi Erdoğan İshakoğlu asıl üyeliğe seçildi.

Memet Boran 172 oy alırken, Erdoğan İshakoğlu 165 oyla Divan Heyeti’nde görev almaya hak kazandı.

313 ÜYE OY KULLANDI

Seçimlere toplam 313 Yargıtay üyesi katıldı. Yapılan sayımda 5 oyun geçersiz olduğu belirlenirken, seçimler yüksek katılım oranıyla tamamlandı.

Yargıtay kulislerinde seçim sonuçlarının yüksek mahkemenin önümüzdeki dönemdeki idari yapılanması açısından önemli bir gösterge olduğu değerlendiriliyor.

YARGITAY YÖNETİMİNDE KRİTİK GÖREVLER ÜSTLENECEKLER

Birinci Başkanlık Kurulu, Yargıtay’ın daireler arasındaki iş bölümü, idari işleyiş ve kurumsal karar süreçlerinde önemli yetkilere sahip bulunuyor. Divan Heyeti ise Büyük Genel Kurul toplantılarının yürütülmesi ve seçim süreçlerinde görev üstleniyor.

Tamamlanan seçimlerle birlikte Yargıtay’ın yeni yönetim kadrosu da şekillenmiş oldu. (Sontv)

BEKLEYEN DOSYA KALMADI

"1973 yılında açılan ve 53 yıldır devam eden son kadastro uyuşmazlığının da karara bağlanmasıyla birlikte mahkemede bekleyen kadastro dosyası kalmadı.

Bu sonuç; Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğümüzün koordinasyonunda yürütülen çalışmaların, Hâkimler ve Savcılar Kurulumuzun yargının yönetimi ve organizasyonunu güçlendirmeye yönelik uygulamalarının ve en önemlisi hâkimlerimizin, Cumhuriyet savcılarımızın, yazı işleri personelimizin ve adalet teşkilatımızın özverili emeğinin ortak ürünüdür.

Uzun yıllardır çözülemeyen uyuşmazlıkların karara bağlanması; sadece dosyaların kapanması değil, vatandaşlarımızın Anayasal güvence altındaki mülkiyet hakkına kavuşması ve adalete olan güvenin güçlenmesi anlamına gelmektedir.

Hâkimler ve Savcılar Kurulumuzun yargının yönetimi ve organizasyonunu güçlendiren yaklaşımı doğrultusunda, gecikmeye neden olan süreçleri yerinde tespit eden, çözüm odaklı ve sürdürülebilir uygulamalarla daha etkin, verimli ve öngörülebilir bir adalet sistemi için çalışmalarımızı kararlılıkla sürdürüyoruz.

ÖZVERİLİ ÇALIŞMANIN ÜRÜNÜ

Bu başarıda, Elbistan Kadastro Mahkemesi Hâkimimizin kararlı ve özverili çalışmasının önemli bir payı bulunmaktadır. Aynı zamanda Cumhuriyet başsavcılığımızı, Cumhuriyet savcılarımızı, yazı işleri müdürlerimizi, zabıt kâtiplerimizi, mübaşirlerimizi ve adalet teşkilatımızın tüm mensuplarını emekleri ve fedakârlıkları dolayısıyla gönülden tebrik ediyor, her birine teşekkür ediyorum. Adalet, ancak ortak emekle güç kazanır."

Yine İYUK 37/b fıkrasına göre[2]; Gümrük Kanunu’na göre alınması gereken vergilere ilişkin işlemlerde vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümleri tarh ve tahakkuk ettiren idari birimin bulunduğu yerdeki vergi mahkemeleri yetkilidir.

Cahit YERCİ’nin “Gümrük Hukuku ve Davaları” isimli kitabında yer alan, idari yargılamaya konu olmuş bir örnekteki[3] yetki kuralına ilişkin sorun bu makalenin konusunu oluşturmaktadır. Kitaptaki örnek ve Danıştay 7. Daire E.:2018/3056 K:2021/4347 sayılı ve 01/11/2021 tarihli Karar konusu olay; Kapıkule TIR Gümrük Müdürlüğü’nden ülkeye girişi yapılan eşyanın Halkalı Gümrük Müdürlüğü tarafından antrepoya alınması, daha sonra mahrece iadesi amacıyla Halkalı Gümrük Müdürlüğünce yeni bir TIR karnesi düzenlenmesi, Kapıkule TIR Gümrük Müdürlüğü tarafından da TIR karnesi konusu eşyanın araç içinde bulunmadığının tespit edilerek durumun Halkalı Gümrük Müdürlüğüne iletilmesi ve Halkalı Müdürlüğünce (Gümrük Kanunu 183 ncü maddeye istinaden) gümrük ile diğer vergilerin istenilmesi ile ilgilidir. İlk derece Mahkemesi, “ithal edilen eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine giriş işlemlerini gerçekleştirerek anılan rejime tabi tutan idarenin Kapıkule TIR Gümrük Müdürlüğü olması nedeniyle söz konusu eşyayla ilgili olarak işlem tesis edilmesine anılan Müdürlüğün yetkili olduğu eşyanın serbest dolaşıma giriş rejimi işlemlerinin yapılması amacıyla sevk edildiği Halkalı Gümrük Müdürlüğünce işlem tesis edilmesinde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı..” gerekçesiyle idari işlemin iptaline karar vermiştir. Bölge İdare Mahkemesi ile Danıştay da kararlarında söz konusu ilk derece mahkemesi kararının hukuka uygun olduğuna hükmedilmiştir[4].

Yazımız konusu örneğimizde, TIR Karnesi kapsamı eşyanın araçta bulunmadığını tespit eden ve Halkalı Gümrük Müdürlüğünü bilgilendiren idare Kapıkule TIR Gümrük Müdürlüğüdür. Gümrük Kanunu 183. Madde hükümleri uyarınca gümrük ile diğer vergilere dair işlemleri başlatan idare ise Halkalı Gümrük Müdürlüğüdür.

4458 sayılı Gümrük Kanununda yer alan tanımlara göre ülkeye girişte Kapıkule TIR Gümrük İdaresi “giriş” gümrük idaresi, eşyanın antrepo rejimine tabi tutulduğu Halkalı Gümrük Müdürlüğü ise “ithalat” gümrük idaresidir[5]. Eşya, Halkalı tarafından gümrükçe onaylanmış rejimlerden birisi olan antrepo rejimine tabi tutulmuştur. Örneğimizdeki mahrece iade işlemlerinde ise ihracat gümrük idaresi Halkalı, çıkış Gümrük idaresi ise Kapıkule gümrük idaresidir. Olayda, kontrolleri yapan idare Kapıkule TIR, vergilere dair işlemleri başlatan idare ise Halkalı Gümrük Müdürlüğüdür.

Gümrük Kanunu 183 ncü maddede gümrük vergilerinden sorumluluğun doğması halinde bu vergilerin tahsil edilmesine ilişkin işlemlerin hangi yerdeki gümrük idaresince yerine getirileceği hususunda bir hüküm bulunmamaktadır. Yukarıda da belirttiğimiz gibi bu husus Gümrük Kanununun bir eksikliğidir. Ancak yine de farklı bir açıdan bakarsak, Gümrük Kanununda hüküm bulunmamakla birlikte kısıtlama da bulunmamaktadır. Yani, Halkalı Gümrük İdaresinin vergilerin tahsiline dair işlemleri başlatmasının hukuka aykırı olduğu, bu konuda yetkisi olmadığı hususunda da bir hüküm bulunmamaktadır. İYUK 37/b de göz önüne alındığında, vergiyi tarh ve tahakkuk ettiren idarenin Halkalı olduğu anlaşılmaktadır, Kapıkule’nin eksikliğin farkına varması ve Halkalı’yı uyarması vergi tahsil işlemlerinin başlaması kapsamında değerlendirilmemelidir; Kapıkule’nin yaptığı bilgilendirme faaliyetleri hukuki sonuç doğurmaya elverişli olmadığından idari işlem olarak nitelendirilemez. Bilakis vergilerin tahsilat işlemlerini başlatan idare Halkalı Gümrük İdaresidir. Diğer taraftan, mahrece iade işlemleri kapsamında transit rejimini başlatan idare de Halkalı Gümrük Müdürlüğüdür[6].

Diğer taraftan mahrece iade işlemleri için eşyanın Halkalıdan Kapıkule’ye varana dek transit rejimi kapsamında olacaktır. Transit rejimi işlemleri de Halkalı Gümrük Müdürlüğünde başlamıştır. İYUK 32, 37 hükümleri uyarınca da yetkili mahkemenin Halkalı Gümrük İdaresinin bulunduğu yargı çevresindeki mahkemeler olduğu anlaşılmaktadır.

Görüldüğü üzere, gümrük işlemleri karmaşık bir yapıya sahiptir. Ceza/tahsil işlemleri için yetkili gümrük idarelerinin Gümrük Kanununda (bu karmaşık süreci kolaylaştıracak şekilde) detaylı belirlenmesi amacıyla düzenleme yapılması, yetki konusundaki belirsizliklerin önüne geçilmesi anlamında faydalı olacaktır. Gümrük Kanununda bu tür usule dair hükümlerin yer almamasının eksiklik olduğu görüşünü[7] biz de isabetli buluyoruz.

Kısaca, eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine/Bölgesinden getirilmesine/çıkartılmasına ilişkin ceza/tahsilat işlemlerinin, “ithalat”, “giriş” ya da “çıkış” veya “ihracat”[8] gümrük idarelerinden hangisince yerine getirileceğinin her bir rejim için bu kuralların ayrı ayrı belirtilmesiyle yargılama sürecindeki belirsizlikler ortadan kalkacak yargılama sürecinin de gereksiz uzamasının önüne geçilmiş olacaktır. Ayrıca, İYUK 32/1 hükmü de özel kanunlarda yetkili idare mahkemelerinin belirlenmesine cevaz vermektedir[9]. Dolayısıyla, Gümrük Kanununda yetkili gümrük idareleri yanında hangi bölgedeki mahkemelerinin de söz konusu işlemlerde yetkili olduğu belirlenebilir.

Av. Murat TAM

KAYNAKÇA

Yerci, Cahit; “Gümrük Hukuku ve Davaları”, 4. Basım, Seçkin Yayınları,2023, Ankara,

------------

[1] İdari davalarda genel yetki:

Madde 32 – 1. Göreve ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla bu Kanunda veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması halinde, yetkili idare mahkemesi, dava konusu olan idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.

2. Bu Kanunun uygulanmasında yetki kamu düzenindendir.

[2] Vergi uyuşmazlıklarında yetki:

Madde 37 – Bu Kanununa göre vergi uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme:

a) Uyuşmazlık konusu vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümleri tarh ve tahakkuk ettiren, zam ve cezaları kesen,

b) (Ek: 10/6/1994-4001/17 md.) Gümrük Kanunu’na göre alınması gereken vergilerle Vergi Usul Kanunu gereğince şikayet yoluyla vergi düzeltme taleplerinin reddine ilişkin işlemlerde; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümleri tarh ve tahakkuk ettiren,

c) Amme Alacaklarının Tahsil Usulu Kanunun uygulanmasında, ödeme emrini düzenleyen,

d) Diğer uyuşmazlıklarda dava konusu işlemi yapan,

Dairenin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesidir.

[3] Yerci, Cahit; “Gümrük Hukuku ve Davaları”, 4. Basım, Seçkin Yayınları,2023, Ankara, s:81-82

[4] Benzer bir kararında (2025/3468 E. , 2025/3944 K. T. 27/11/2025) Danıştay 7. Dairesi dava konusu işlemi yapan davalı idarenin Derince Gümrük Müdürlüğü olduğu, uyuşmazlığın 2577 sayılı Kanunu'nun 37. maddesinin 1. fıkrası uyarınca ihtilaf konusu vergiyi tahakkuk ettirmeye yetkili olan gümrük müdürlüğünün bulunduğu yerdeki idari yargı merciince çözümlenmesi gerektiği gerekçesiyle davanın görüm ve çözümünde, Kocaeli Vergi Mahkemesinin yetkili mahkeme olarak belirlenmesine hükmetmiştir.

[5] Gümrük Kanununa göre “İthalat gümrük idaresi” deyimi, Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşyanın risk analizine dayalı kontrolleri de dâhil olmak üzere gümrükçe onaylanmış bir işlem ve kullanıma tabi tutulmasına ilişkin işlemlerinin yerine getirildiği gümrük idaresini ifade eder.

[6] Yerci, s.82

[7] Yerci, s. 82

[8] “İthalat gümrük idaresi” deyimi, Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşyanın risk analizine dayalı kontrolleri de dâhil olmak üzere gümrükçe onaylanmış bir işlem ve kullanıma tabi tutulmasına ilişkin işlemlerinin yerine getirildiği gümrük idaresini;

“Giriş gümrük idaresi” deyimi, eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine getirildiği ve risk analizine dayalı giriş kontrolüne tabi tutularak geciktirilmeksizin sevk işlemlerinin yapıldığı gümrük idaresini;

“İhracat gümrük idaresi” deyimi, Türkiye Gümrük Bölgesini terk edecek eşyanın risk analizine dayalı kontrolleri de dâhil olmak üzere gümrükçe onaylanmış bir işlem ve kullanıma tabi tutulmasına ilişkin işlemlerinin yerine getirildiği gümrük idaresini;

“Çıkış gümrük idaresi” deyimi, eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesini terk etmeden önce sunulmasının gerekli olduğu ve çıkış işlemlerinin tamamlanması ile ilgili gümrük kontrolleri ve risk analizine dayalı kontrollere tabi tutulduğu gümrük idaresini;

[9] Örneğin, İYUK 33/1 gereğince Kamu görevlilerinin atanması ve nakilleri ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlilerinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir. Diğer taraftan 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu 37 md hükmüne göre, kamulaştırma işlemlerinden doğan tüm anlaşmazlıkların adli yargıda çözümlenmesi gerekenleri, taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemelerinde basit yargılama usulü ile görülür.

Yargıtay

12. Ceza Dairesi

2015/2851 E., 2016/3143 K.

"İçtihat Metni"

Mahkemesi :Ağır Ceza Mahkemesi
Dava : Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat
Hüküm : Davanın reddi

Davacının tazminat talebinin reddine ilişkin hüküm, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü;
Yapılan incelemeye, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre davacı vekilinin yerinde görülmeyen sair temyiz itirazlarının reddine, ancak;

Davacı vekili 14.02.2014 tarihli dilekçeleri ile müvekkili olan davacı hakkında 2009 yılında başlayan kovuşturmanın devam ettiğini ve davacının (sanığın) 5 yıldır tutuklu olarak yargılandığını uzun süren yargılama ve tutukluluk halinin yasa ve mevzuat ihlali olduğunu, tutuklamanın bir tedbir olması kuralının ihlal edildiğini, başka bir adli kontrol mekanizmasına başvurulmadan tutuklama tedbirinin uzun süre devam ettiğini, maktu ve esasa etkili olmayan gerekçelerle tutukluluk durumunun sürdürüldüğünü ve davacının manevi kayba uğradığı gerekçeleriyle CMK’nın 141/1-a-d maddeleri gereğince 50.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

Makul sürede yargılamanın yapılıp yapılmadığı ve tutukluluk süresinin uzun olduğu gerekçesi ile yasa ve mevzuat ihlali yapıldığına ilişkin iddia yönünden konuyla ilgili uluslararası ve ulusal normlar esas alınarak yapılan incelemede;

Konuya yürürlükteki hukuk normları açısından bakıldığında, 5271 sayılı CMK’nın 100. maddesinde tutuklama nedenleri, 101. maddesinde tutuklama kararı ile ilgili usul ve koşullar, 102. maddesinde ise, tutuklulukta geçecek azami süreler ve uzatma süreleri ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir. Tutuklamaya ilişkin 5271 sayılı sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 100. maddesinin 1 inci fıkrasında;

"1)Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez, hükmü ile tutuklama kararındaki ölçüt belirtilmiştir. 2 nci fıkrasında ise, tutuklama nedeni olarak öngörülen temel esaslar sayılmış, 3 üncü fıkrasında da "katolog halinde sayılan bir takım suçların işlendiği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı halinde, tutuklama nedeninin var sayılabileceği belirtilmiş, 4 üncü fıkrasında ise tutuklama yasağına yer verilmiştir. Aynı Kanun'un tutuklama kararı başlıklı 101. maddesinde; "(1) Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re'sen mahkemece karar verilir. Bu istemlerde mutlaka gerekçe gösterilir ve adlî kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukukî ve fiilî nedenlere yer verilir. (2) Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda; a) Kuvvetli suç şüphesini, b) Tutuklama nedenlerinin varlığını, c) Tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir. Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir, ayrıca bir örneği yazılmak suretiyle kendilerine verilir ve bu husus kararda belirtilir. (5) Bu madde ile 100 üncü madde gereğince verilen kararlara itiraz edilebilir." hükmü ile kararın verilme yöntemi ile kararın gerekçesinde bulunması gereken hususlar ayrıntılı olarak belirtilmiş, tutuklulukta geçecek azami süreler ise 102. maddede (1) Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi en çok bir yıldır. Ancak bu süre, zorunlu hallerde gerekçeleri gösterilerek altı ay daha uzatılabilir. (2) Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde, tutukluluk süresi en çok iki yıldır. Bu süre, zorunlu hallerde, gerekçesi gösterilerek uzatılabilir; uzatma süresi toplam üç yılı geçemez. (3) Bu maddede öngörülen uzatma kararları, Cumhuriyet savcısının, şüpheli veya sanık ile müdafiinin görüşleri alındıktan sonra verilir" şeklinde ayrıntılı olarak düzenlenmiş, ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar bakımından maddede yazılı süreler 5320 sayılı Yasanın 5739 sayılı Yasa ile değiştirilen 12. maddesi uyarınca 31.12.2010 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Aynı Kanun'un 108. maddesinde ise, "(1) Soruşturma evresinde şüphelinin tutukevinde bulunduğu süre içinde ve en geç otuzar günlük süreler itibarıyla tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceği hususunda, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından 100’ üncü madde hükümleri göz önünde bulundurularak, şüpheli veya müdafii dinlenilmek suretiyle karar verilir.

(2)...

(3) Hâkim veya mahkeme, tutukevinde bulunan sanığın tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceğine her oturumda veya koşullar gerektirdiğinde oturumlar arasında ya da birinci fıkrada öngörülen süre içinde de re'sen karar verir" şeklinde tutukluluk halinin gözden geçirilmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir. Anılan normatif düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, genel görevli mahkemeler açısından tutuklulukta geçecek azami süreler ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde bir yıl, ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren işlerde iki yıl, uzatma süresi ise üç yıldır. Tutukluluk süresinden kural olarak iki yıllık temel süre anlaşılmalıdır. Zira uzatma süresine ayrıca "zorunlu hallerde" denilmek suretiyle ek koşul getirilmiştir. Bu nedenle de ‘uzatma süresi daha sıkı şartlara bağlanmıştır. Burada üzerinde durulması gereken husus, uzatma süresine zorunluluk bulundukça başvurulması ve temel tutukluluk süresi dolduktan sonra verilecek uzatma kararlarında gösterilecek gerekçenin ilk tutuklama kararından daha kuvvetli suç şüphesinin ve suçun işlendiği şüphesinin bulunduğunun ortaya konulması yönünden daha açıklayıcı nedenlere ve bu nedenleri haklı gösteren farklı hukuki gerekçelere dayanılmasını gerekli kılmaktadır. Buradan çıkarılacak sonuç ise, her dava dosyası ve olayın özelliği nazara alınmakla birlikte, beş yıllık azami tutukluluk süresinin mutlak uygulanmasının beklenmeyeceğidir.

Dolayısıyla uzatma süreleri de dahil olmak üzere, tutukluluk süreleri Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde bir yıl altı ay, Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde ise beş yılı aşamayacak, bu süre dolduğunda, yargılama makamları başkaca hiçbir değerlendirme yapmadan tutukluluğa son vereceklerdir. Bu kapsamda 102. maddedeki sürelerin dolması halinde artık bir tutuklama yasağı söz konusu olacağından, yargılama makamlarınca tutuklama kararı verilemeyeceği gibi tutukluluğun devamına da karar verilemeyecektir. Ayrıca Ağır Ceza Mahkemesinin görevine giren suçlarda toplam tutukluluk süresinin mutlak olarak beş yıl kabul edilmesi halinde gerek kanuni düzenleme ve uygulama gerekse AİHM’nin kararları birlikte gözetildiğinde ülkemizin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin (Sözleşme) 5. maddesinin 3. fıkrasının ihlali sonucunu doğuracağı da açıktır. Aynı bağlamda Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 90/5 maddesindeki "Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. "Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.” şeklindeki düzenleme uyarınca uluslararası antlaşmaların hükümleri ile iç hukukun çatışması ve antlaşma hükmünün lehe olması halinde iç hukuk kuralı uygulanamayacaktır.

İnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi (AİHS): Madde 5- (1.) Herkesin kişi özgürlüğüne ve güvenliğine hakkı vardır. Aşağıda belirtilen haller ve yasada belirlenen yollar dışında hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.(...)

c) Bir suç işlediği hakkında geçerli şüphe bulunan veya suç işlemesine ya da suçu işledikten sonra kaçmasına engel olmak zorunluluğu inancını doğuran makul nedenlerin bulunması dolayısıyla, bir kimsenin yetkili merci önüne çıkarılmak üzere yakalanması ve tutulu durumda bulundurulması; (...) (3.) Bu maddenin l. (c) fıkrasında öngörülen koşullar uyarınca yakalanan veya tutulu durumda bulunan herkes hemen bir yargıç veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmış diğer bir görevli önüne çıkarılır; kendisinin makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli kovuşturma sırasında serbest bırakılmaya hakkı vardır. Salıverilme, ilgilinin duruşmada hazır bulunmasını sağlayacak bir teminata bağlanabilir." Son (5) fıkrada da, "Bu madde hükümlerine aykırı olarak yapılmış bir yakalama ve tutulu kalma işleminin mağduru olan herkesin tazminat istemeye hakkı vardır." hükmüne yer verilmiş,

Anayasanın 19. maddesinde de sözleşme hükmüne benzer şekilde; herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir. Tutuklanan kişilerin, makul süre içinde yargılanmayı ve soruşturma veya kovuşturma sırasında serbest bırakılmayı isteme hakları vardır. Serbest bırakılma ilgilinin yargılama süresince duruşmada hazır bulunmasını veya hükmün yerine getirilmesini sağlamak için bir güvenceye bağlanabilir. Her ne sebeple olursa olsun, hürriyeti kısıtlanan kişi, kısa sürede durumu hakkında karar verilmesini ve bu kısıtlamanın kanuna aykırılığı halinde hemen serbest bırakılmasını sağlamak amacıyla yetkili bir yargı merciine başvurma hakkına sahiptir. Bu esaslar dışında bir işleme tabi tutulan kişilerin uğradıkları zarar, tazminat hukukunun genel prensiplerine göre, Devletçe ödenir, hükmüne yer verilmek suretiyle kişi özgürlüğünün sınırlanması açısından aynı koruma ve güvence sağlanmıştır.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Adil yargılanma hakkı" kenar başlıklı 6. maddesinde ise "Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini isteme hakkına sahiptir, hükmü ile makul sürede hakkaniyete uygun yargılama ilkesine yer verilmiş, adil yargılanma hakkının kapsam ve amacı, davada taraf olanların, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle, uğrayacakları maddi ve manevi elem ve sıkıntılardan korunmaları ile adaletin etkin şekilde sağlanması ve hukuka olan inanç ve güvenin korunmasıdır. Yine Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrasına göre: ''Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Anayasa'nın "Duruşmaların açık ve kararların gerekçeli olması" başlıklı 141. maddesinin dördüncü fıkrasında: Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır. "Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargıya bir görev olarak yüklenmiştir. Makul süre incelemesinde yapılan yargılamaya ilişkin maddi vakıalar ve ispat araçları veya uygulanacak hukuk kurallarının karmaşık olması; tarafların yargılama sürecindeki tutumları, yargılama sürecinin uzamasındaki etkileri ve haklarını kullanırken gereken dikkat ve özeni gösterip göstermedikleri; yargı makamları yanında dava süreciyle ilgili kamu otoritesi kullanan tüm devlet organlarına atfedilebilir yapısal sorunlar ve organizasyon eksikliğinden kaynaklanan bir gecikme olup olmadığı ve yargılamanın süratle sonuçlandırılması hususunda gerekli özenin gösterilip gösterilmediği; somut olayda davacı için hukuki korumanın bir an önce gerçekleştirilmesindeki yararının ne olduğu gibi davanın niteliği ve niceliğine ilişkin birçok hususun birlikte değerlendirilerek karar verilmesi gerekmektedir. Somut olayda tazminat isteminin haklı olup olmadığı irdelemesini yapacak olan mahkemenin temel amacı, tutukluluğun hukuka aykırı olduğunun ya da devamını haklı kılan sebep veya sebeplerin bulunup bulunmadığının tespitidir. Konuya ilişkin AİHM ve Anayasa Mahkemesi'nin yargılama süresinin makul olup olmadığını her olayın kendine özgü koşullarını ve özellikle davanın karmaşık olup olmadığı, başvurucunun yargılama süresince gösterdiği tavır ve davranışlar, kamu otoritelerinin ve özellikle de yargılama organlarının tutumları, davanın başvurucu açısından taşıdığı önem ve eğer söz konusu yargılama bir ceza yargılaması ise başvurucunun tutuklu olup olmadığı gibi ölçütleri dikkate alarak değerlendirdiğini kararlarında belirtmektedirler.

Aynı şekilde tutuklamanın uzun sürmesi nedeniyle açılacak tazminat davalarında dayanak mahkeme kararının kesinleşmesi beklenmeyeceği gibi, davacının beraat etmesi koşulunun aranmayacağı da dikkate alınarak bu çerçevede, dosya kapsamı itibariyle 02.10.2009 tarihinde tutuklanan ve dosyaya fotokopisi sunulan ve dosya içerisine alınan bir kısım kararlara göre tutukluluk hali farklı tarihlerde uzatılan sanık (davacı) hakkında 5271 sayılı CMK’nın 141/l-a-d maddeleri gereğince uzun süre tutukluluk halinin sürdürülmesi gerekçelerinin, makul sürede hakkında karar verilip verilmediğinin ve dolayısıyla davacının manevi tazminata hak kazanıp kazanmadığının belirlenmesi açısından, hakkındaki soruşturma ve kovuşturma kapsamı incelenerek, soruşturma ve kovuşturmanın uzun sürmesinin nedenlerinin incelenmesi gerektiğinin anlaşılması karşısında, tazminat talebinin dayanağı olan ceza dava dosyasının celp edilip soruşturma ve kovuşturma kapsamı ayrıntılı olarak incelenip bu hususa ilişkin ayrıntılı dosya inceleme tutanağı da düzenlenerek, özellikle davacı (sanık) hakkında düzenlenmiş olan yakalama, gözaltı ve ifade tutanakları, tutuklama kararı, tüm tutuklama inceleme tutanakları, tutuklama ve tahliye müzekkereleri ile iddianameler başta olmak üzere ilgili bütün karar, tutanak ve belgelerin eksiksiz ve Yargıtay denetimine olanak verecek şekilde aslı ya da onaylı örnekleri de dosya içine alınarak yargılamaya konu olayın, savcılık ve mahkemece yapılan işlemlerin kapsamı ve niteliği ile soruşturma aşamasından itibaren yargılama süreci boyunca geçirilen tüm safhalar belirlenip göz önünde bulundurularak, davacının taleplerinin incelenmesi ve yukarıda bahsedilen Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 19/son maddesi “Hürriyeti kısıtlanan kişilerin en kısa zamanda bırakılmasının" sağlanmasını öngördüğü gibi yine Anayasa'nın 90/son maddesine göre, usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalardan olan ve uygulama önceliği olan, İnsan Hakları Sözleşmesinin 5/3. maddesindeki “Yakalanan veya tutuk durumda bulunan herkes hemen bir hakim veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmış diğer bir görevli önüne çıkarılır” düzenlemeleri ile birlikte 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 141/1-d maddesine göre, “Kanuna uygun olarak tutuklandığı halde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen” kişilere de tazminat verilmesini öngördüğünden, somut olayda beş yıllık azami tutukluluk süresinin dolup dolmadığı da nazara alınarak tutukluluğun yasal dayanağının kalıp kalmadığı irdelenerek, tutukluluk hali ve yargılama süreci yönünden makul sürenin aşıldığı iddiasının değerlendirilmesi gerektiği gözetilmeden, eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde davanın reddine karar verilmesi,

Kanuna aykırı olup, davacı vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden, hükmün bu sebepten dolayı 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK'nın 321. maddesi gereğince isteme aykırı olarak BOZULMASINA, 29.02.2016 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

A. Bireysel Başvuru Öncesi Süreç

2. 10/7/2021 tarihinde Van'daki bir otobüs durağında PKK/KCK silahlı terör örgütünün propagandasını içeren broşür bulunduğuna dair ihbar yapılmıştır. Sonrasında "[O.Y.] futbol turnuvası, örgütlü gençlik ile özgür geleceğe, takımını kur, harekete geç" ibareli broşürler bulunması ve broşürün alt kısmında iletişim bilgisi olarak verilen GSM hattının başvurucu tarafından kullanıldığının tespit edilmesi üzerine başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan Van Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) tarafından soruşturma başlatılmıştır.

3. Başvurucu 13/8/2021 tarihinde gözaltına alınmıştır. Başvurucu; kolluktaki ifadesinde, Halkların Demokratik Partisi (HDP) parti meclis üyesi olduğunu, daha önceden terör suçlarından dolayı 5-6 defa gözaltına aldığını ve 14 ay ceza infaz kurumunda kaldığını, HDP Genel Merkezinin yönlendirmesiyle gençlik meclisi tarafından tiyatro, folklor ve halı saha turnuvalarının düzenlendiğini söylemiştir. Başvurucu ayrıca Komalen Ciwan ve Devrimci Gençlik Hareketi ile bir irtibatının bulunmadığını, futbol turnuvası için halı saha organizasyonlarını sağladığını, ayrıca turnuvanın reklamı için broşür dağıtıp afiş astığını, O.Y.nin HDP Gençlik Meclisinin eski çalışanı olduğunu ve ölmesi nedeniyle turnuvanın onun adına düzenlendiğini, turnuvanın O.Y. adına düzenlenmesi talimatının HDP Genel Merkezinden geldiğini, terör örgütü adına eylem ve faaliyetlerde bulunmadığını beyan etmiştir.

4. Başvurucu, Van 3. Sulh Ceza Hâkimliği (Hâkimlik) tarafından müsnet suçtan 16/8/2021 tarihinde tutuklanmıştır. Sorgusunda başvurucu; turnuvanın HDP Van il merkezi tarafından organize edildiğini, broşürdeki numaranın kendisine ait olmadığını, sadece HDP Gençlik Merkezine üye olduğunu ve futbol turnuvasında takımların eşleşmesiyle ilgilendiğini, broşürlerin Genel Merkez tarafından bastırıldığını belirtmiştir. Hâkimlik tutuklama gerekçesinde "kollukça tanzim edilen tüm tutanaklar, hep birlikte değerlendirildiğinde kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin bulunduğu, şüpheli[n]in üzerine atılı suçun... katalog suçlardan olması sebebiyle bir tutuklama nedeninin varsayıldığı, yargılama sonunda şüpheli... hakkında mahkumiyet hükmü tesis edilmesi halinde verilmesi muhtemel cezaya göre tutuklama tedbirinin ölçülü olacağı kanaatine varıl[dığı]... " ifadelerine yer vermiştir.

5. Başvurucunun tutuklama kararına itirazı öncelikle Hâkimlik tarafından 25/8/2021 tarihinde incelenmiştir. Hâkimlik, itiraz sebeplerini yerinde görmeyerek dosyayı ilgili Hâkimliğe göndermiştir. Başvurucunun itirazını inceleyen Van 1. Sulh Ceza Hâkimliği 31/8/2021 tarihinde Hâkimliğin değindiği aynı gerekçelerle itirazın reddine karar vermiştir.

6. Ret kararı başvurucuya 8/9/2021 tarihinde tebliğ edilmiş olup başvurucu 13/9/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. Bireysel Başvuru Sonrası Süreç

7. Bireysel başvuru sonrasında Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden yapılan incelemede, Başsavcılık tarafından düzenlenen 2/11/2021 tarihli iddianameyle başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan kamu davası açıldığı anlaşılmıştır. İddianamede "... afişlerin bulunması üzerine... kolluk kuvvetince yapılan açık kaynak araştırmalarında söz konusu broşürlerin [Ç.T.] ve [R.V.] isimli şahıslar tarafından dağıtıldığı, suça konu broşürün alt kısmında iletişim bilgisi verilen 05... nolu GSM numarasının iltisaklı kurumlar ile yapılan koordineli çalışmalar neticesinde F.A.isimli şahıs tarafından kullanıldığı ve söz konusu futbol turnuvasını F. A. isimli şahsın organize ettiğinin değerlendirildiği, broşürlerin üzerinde resmi ve adı bulunan [O.Y.] isimli şahsın HDP Gençlik Meclisi üyesi olduğu, terör örgütünün kırsal alanına katılım yapmış biri olduğu, PKK/KCK terör örgütünün güdümünde yayın organı olan 'Nuçe Ciwan' isimli internet sitesinde yapılan haberler ile bahse konu ... turnuvasının sahiplenildiği, 'HDPvangençlikmeclisi' isimli twitter kullanıcısı tarafından yapılan paylaşımlarla bahse konu broşürlerin dağıtımının ve turnuvaya davet edilmenin kendilerince sahiplenildiği, ilgi sayılı mahkeme kararınca HDP Gençlik Meclisi isimli oluşumun ... PKK/KCK terör örgütünün güdümünde hareket ederek terör örgütünün propagandasını yaptıkları, ... F.A.'ın ilgili mahkeme kararı doğrultusunda ikametinde arama yapıldığı, ... herhangi bir suç unsurunun tespit edilemediği, ... dosya kapsamında bulunan ve farklı illerde örgüt üyeliğinden yürütülen soruşturma kapsamında elde edilen tanık beyanlarından, dijital materyallerden ve mevcut delillerden, HDP Gençlik yapılanmasının KCK kapsamında faaliyet yürüten YDGH (Yurtseven Devrim ve Gençlik Hareketi)'nin Silahlı Terör Örgütü PKK'nın illegal faaliyetlerine legal görünüm kazanmaya çalıştığının açıkça anlaşıldığı, ...yukarıda açıklandığı üzere HDP Gençlik Meclisi oluşumunun kırsala eleman temin eden, sözde şehir gerillacılığını hedefe geçirmeyi hedefleyen ve örgütün parçası olan bir yapılanma olduğu, şüphelilerin de bu yapılanma içinde faaliyet yürüttüğüne dair kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösterir somut delillerin mevcut olduğu, şüpheliler hakkında daha önce adli işlem yapılmış olmasına rağmen eylemlerine devam ettikleri, şüphelilerin yukarıda belirtilen eylemleri nedeniyle üzerlerine atılı silahlı terör örgütüne üye olmak suçunu işledikleri..." bilgilerine yer verilmiştir.

8. Van 2. Ağır Ceza Mahkemesi 11/11/2021 tarihli tensip kararıyla başvurucunun tahliyesine, hakkında yurt dışına çıkmama ve kolluk birimine giderek imza atma şeklinde adli kontrol tedbirlerinin uygulanmasına karar vermiştir.

9. Yargılama dosyası Van 4. Ağır Ceza Mahkemesinde başvurucu hakkında silahlı terör örgütü üyeliği isnadıyla yürütülen bağlantılı diğer yargılamayla birleştirilmiştir. Söz konusu yargılamaya esas iddianamede; başvurucunun müsnet suçtan 2/12/2020 tarihinde tutuklandığı, HDP Gençlik Meclisi içinde yer aldığı, aramalarda elde edilen dijital materyallerin incelemesinde PKK/KCK silahlı terör örgütünün propagandasının yapıldığı değerlendirilen müziklerin, videoların bulunduğu, iletişimin tespiti tedbiri sırasında bazı şahıslarla terör örgütü propagandası sayılabilecek pankartları yapma hazırlığında olduklarının tespit edildiği bilgilerine yer verilmiştir. Başvurucu bu yargılama sırasında, isnat edilen suçla ilgili mevcut delil durumu, kaçma şüphesini uyandıracak somut olguların bulunmaması, bu aşamadan sonra delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme hususunda kuvvetli şüphe oluşturacak herhangi bir davranışının olmaması, tutuklu kaldığı süre gözetilerek bu aşamada adli kontrol tedbirinin yeterli olacağı kanaatine ulaşılması gerekçesiyle 30/4/2021 tarihinde tahliye edilmiş; hakkında yurt dışına çıkış yasağı ve en yakın kolluk birimine imza atma yükümlülüğü şeklindeki adli kontrol tedbirine hükmedilmiştir.

10. Anılan dosya, Van 7. Ağır Ceza Mahkemesinde başvurucu hakkında silahlı terör örgütü üyeliği isnadıyla yürütülen bağlantılı bir başka dosyayla birleştirilmiştir. Bu yargılamaya esas iddianamede başvurucunun A.Ö.nün fotoğrafının bulunduğu iki pankart ile "15 Şubat Komplosunu Lanetliyoruz" ibaresinin yazılı olduğu bir adet pankartı asmaya çalışırken yakalanıp kaçtığı, twitter.com/WanHDP sosyal medya adresinde duyurulan A.Ö.ye destek amaçlı yapılan açlık grevine ilişkin açıklamada yer aldığı, PKK/KCK silahlı terör örgütünü simgeleyen bezi bağlayarak gökyüzüne balon bıraktığı, gençlik yapılanmasına yönelik PKK/KCK terör örgütü propagandası içeren bir film gösterimine katıldığı, evindeki aramada ele geçen CD'de PKK/KCK silahlı terör örgütünün propagandası amacıyla hazırlanmış şarkıların tespit edildiği, Facebook hesabından 2016 tarihinde "PKK halktır, halk burada" şeklinde yorum yaptığı, 2017 tarihinde "Sizce gerçek özgürlük nedir bir insana özgürlüğüm diyecek kadar sevmek mümkün müdür. Gerçek özgürlüğün aslında hiç kimseye bağlı olmama gerçeği ya da özgürlüğü o kadar isterken bi kadına bile bile mahkum olmak (gerillama)" yazısını, yine "Yüreğini, kimliğini ve siyasi birliğini kazanan bir halk için tanklar, toplar, bir hiçtir gerilla" yazısını yazarak paylaştığı bilgilerine yer verilmiştir. Bu soruşturma kapsamında 26/4/2019 tarihinde müsnet suçtan tutuklanan başvurucu, yargılama sırasında 18/12/2019 tarihinde atılı suçun vasıf ve mahiyeti, tutuklulukta geçen süre, mevcut delil durumu, beklenen delillere başvurucunun müdahale edemeyeceği ve kaçma şüphesini uyandıracak somut delillerin bulunmadığı gerekçesiyle tahliye edilmiş; hakkında yurt dışına çıkış yasağı ve en yakın kolluk birimine imza atma yükümlülüğü şeklindeki adli kontrol tedbirine hükmedilmiştir. Başvurucu hakkındaki yargılama derdesttir.

11. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne ve yargılama giderlerini ödemekten geçici olarak muaf tutulmasına, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

12. Başvurucu; futbol turnuvasının kendisinin üye olduğu siyasi parti tarafından düzenlenmesinin suç oluşturmayacağını, kuvvetli suç şüphesi bulunmadığını, tutuklanması sırasında kaçmasına ya da delilleri karartmasına yönelik bir değerlendirme yapılmadığını belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Adalet Bakanlığı görüşünde; başvurucunun tahliye olması nedeniyle tazminat davası yolunu tüketerek bireysel başvuruda bulunması gerekip gerekmediğinin başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinde gözetilmesi gerektiği, iddianın esası bakımından yapılacak incelemede ise kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin bulunduğu ve başvurucunun tutuklanmasına karar verilirken işlendiği iddia olunan suça ilişkin olarak kanunda öngörülen yaptırımın ağırlığı dikkate alındığında adli kontrolün yetersiz kalacağının belirtildiğinin dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir.

13. Başvuru; otobüs durağında PKK/KCK silahlı terör örgütünün propagandasını içeren ve terör örgütü üyesi olduğu değerlendirilen O.Y. adına düzenlenen futbol turnuvasıyla ilgili broşürün alt kısmında başvurucunun iletişim bilgisine ulaşılması sonucu yapılan araştırmada başvurucunun terör örgütüyle irtibatı bulunduğu şüphesiyle tutuklanmasının hukuka aykırı olduğu iddiasına ilişkindir.

14. Başvuru, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında incelenmiştir.

15. Anayasa Mahkemesi içtihadına göre tutuklama tedbirinin uygulandığı yargılama neticesinde verilen kararının kesinleşmiş olması hâlinde başvurucunun tutuklamanın hukuka aykırı olduğu iddiasına yönelik olarak 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi kapsamında tazminat davası açabileceği kabul edildiğinden (Reşat Ertan, B. No: 2013/5700, 15/4/2015, § 26; Ömer Köse, B. No: 2014/12036, 16/11/2016, § 34; Eyyüp Güneş [GK], B. No: 2017/28308, 21/10/2021, § 88; Murat Ağırel ve diğerleri [GK], B. No: 2020/11655, 7/4/2022, §§ 23-26) somut olayda başvurucu hakkındaki hüküm henüz kesinleşmemiş olmakla, başvuru yollarının tüketildiği sonucuna varılan ve açıkça dayanaktan yoksun olmayıp kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

16. Somut olayda öncelikle başvurucunun tutuklanmasının kanuni dayanağının olup olmadığının belirlenmesi gerekir. Başvurucu, PKK/KCK silahlı terör örgütünün üyesi olma suçundan 5271 sayılı Kanun'un 100. maddesi uyarınca tutuklanmıştır. Dolayısıyla başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayanağı bulunmaktadır.

17. Kanuni dayanağı bulunduğu anlaşılan tutuklama tedbirinin meşru bir amacının olup olmadığı ve ölçülülüğü incelenmeden önce tutuklamanın ön şartı olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerekir.

18. Başvurucu; PKK/KCK silahlı terör örgütünün yayın organlarında düzenlenen futbol turnuvasının sahiplenildiği, başvurucunun HDP gençlik yapılanması üyesi olduğu, HDP Gençlik Meclisinin PKK/KCK terör örgütünün güdümünde hareket ettiği gibi bilgilere dayalı olarak terör örgütü üyeliği isnadıyla tutuklanmıştır. Belirtilen bu hususların tutuklama tedbirinin uygulanmasında suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti olarak kabul edilmesinin temelsiz ve keyfî olduğu söylenemeyecektir.

19. Başvurucu hakkında uygulanan ve kuvvetli suç şüphesinin bulunması şeklindeki ön şartı yerine gelmiş olan tutuklama tedbirinin meşru bir amacının olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir.

20. Tutuklama kararında tutuklama tedbirinin meşru bir amacı bakımından sadece isnat edilen suçun 5271 sayılı Kanun'un 100. maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamındaki katalog suçlardan olması hususuna değinilmiştir. Bir suçun katalog suç olması öncelikle tutuklama nedenlerinin bulunup bulunmadığını tespit etmeye engel oluşturmamaktadır. 5271 sayılı Kanun'un 100. maddesinin (3) numaralı fıkrası tutuklama nedeninin varsayılabilmesine imkân tanısa da tutuklama nedeninin olmaması yönündeki tespiti geçersiz kılmaya imkân tanımamaktadır (M.O.A., B. No: 2020/8074, 18/1/2023, § 20). Kanunun tutuklama nedenlerine ilişkin bir karine öngörmesi durumunda bile kişi özgürlüğüne müdahaleyi gerektiren somut olguların varlığının ikna edici biçimde ortaya konması gerekir (Engin Demir [GK], B. No: 2013/2947, 17/12/2015, § 66). Bu itibarla başvurucu hakkındaki tutuklama tedbirine ilişkin kararda başvurucunun kaçma ve delilleri karartma şüphesinin bulunduğuna dair ilgili ve yeterli gerekçenin ortaya konulup konulmadığı değerlendirilmelidir.

21. Başvurucunun tutuklanmasına esas olan terör örgütü üyeliği isnadına dair yargılama başvurucu hakkında başka eylemleri nedeniyle yine terör örgütü üyeliğinden yürütülen diğer iki yargılama ile sırasıyla birleştirilmiştir (bkz. §§ 9, 10). Bu yargılamalar kapsamında 2/12/2020 tarihinde tutuklanan başvurucu; Van 4. Ağır Ceza Mahkemesince kaçma şüphesini uyandıracak somut olguların bulunmaması, bu aşamadan sonra delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme hususunda kuvvetli şüphe oluşturacak herhangi bir davranışının olmaması gerekçesiyle hakkında adli kontrol tedbirine hükmedilerek 30/4/2021 tarihinde tahliye edilmiştir (bkz. § 9). Benzer şekilde 26/4/2019 tarihinde tutuklanan başvurucu, Van 7. Ağır Ceza Mahkemesince 18/12/2019 tarihinde beklenen delillere başvurucunun müdahale edemeyeceği ve kaçma şüphesini uyandıracak somut delillerin bulunmadığı gerekçesiyle hakkında adli kontrol tedbiri uygulanarak tahliye edilmiştir (bkz. § 10).

22. Bu durumda bireysel başvuruya konu edilen 16/8/2021 tarihli tutuklama tedbirinden önceki tarihler olan 18/12/2019 ve 30/4/2021'de başvurucunun benzer eylemleri nedeniyle terör örgütü üyeliği suçundan tahliyesine ve hakkında adli kontrol tedbiri uygulanmasına karar verildiği de gözetildiğinde, tutuklama kararında başvurucunun kaçma şüphesi bulunup bulunmadığına dair bir gerekçenin bulunmaması bir eksiklik olarak değerlendirilmiştir. Yine, silahlı terör örgütü üyeliğinden hakkında yürütülen diğer iki yargılamada gelinen aşamada delilleri yok etme gizleme veya değiştirmesine dair bir şüphe bulunmadığı belirtilen başvurucunun bireysel başvuruya konu ettiği tutuklama tedbirine esas teşkil eden delilin futbol turnuvasına ilişkin bir broşür olup bu delilin değiştirilmesi ya da karartılması ihtimalinin bulunmadığı dikkate alınarak bu tutuklama nedenine ilişkin olarak da tutuklama kararında hiçbir gerekçe bulunmadığı görülmektedir. Dolayısıyla, başvurucu hakkındaki tutuklama tedbirine ilişkin kararda yer alan açıklamaların başvurucunun kaçma şüphesinin ve delilleri karartma şüphesinin bulunduğunu ve buna dair somut olgular olduğunu ilgili ve yeterli gerekçelerle ortaya koyduğunu söylemek mümkün değildir. Bu nedenle tutuklama tedbirinin hukuki olmadığı sonucuna varılmıştır.

23. Varılan bu sonuç karşısında tedbirin ölçülülüğü yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerek bulunmamaktadır.

24. Açıklanan gerekçelerle tutuklama tedbirinin meşru bir amacının varlığına dair olgular yeterli dayanaklarla ortaya konulmadan başvurucu hakkında bu tedbirin uygulanmasının Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan güvencelere aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

25. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fıkrası bağlamında kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

III. GİDERİM

26. Başvurucu; ihlalin tespitini, yeniden yargılama yapılmasını ve 10.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

27. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktadır.

28. Anayasa Mahkemesince yapılan inceleme sonucunda Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fıkrasının ihlal edildiğine karar verilmiştir. Bu itibarla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmıştır. Başvurucu hakkındaki tutuklama tedbiri sona ermiştir. Dolayısıyla ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmamaktadır. Diğer taraftan yalnızca kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğinin tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya talebiyle bağlı olarak net 10.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekmektedir.

IV. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 19. maddesi üçüncü fıkrası bağlamında kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvurucuya net 10.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,

D. 18.800 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,

E. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 11/6/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Uygulamacıların tutuklama isteminde bulunurken ve tutuklama kararı verirken yasa koyucunun iradesine uygun bir şekilde hareket etmesi, istem ve kararlarında tutuklamanın neden gerekli olduğuna ilişkin somut gerekçeler ortaya koyması, aslolanın hürriyet ve tutuksuz yargılanma olduğunu ve tutuklamanın son çare olduğunu bilerek hareket etmesi, sırf şüpheli ya da sanığı cezalandırmak için bu tedbire başvurulmaması gerektiğini içselleştirmesi, herkesin hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı verilinceye kadar masum olduğu bilincinde olması gerektiği kanaatindeyiz.

Yazımızın başında tutuklamaya ilişkin yasal düzenlemelerden bahsetmekte fayda görmekteyiz. Yasa koyucu istisnai bir tedbir olan tutuklamanın şartlarını yasada açıkça ortaya koymuştur. Tutuklama nedenleri 5271 sayılı CMK’nin 100.maddesinde düzenlenmiştir.

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100.maddesine göre tutuklamanın şartları şu şekildedir:

1-) Kuvvetli suç şüphesinin olduğunu gösteren somut delillerin bulunması tutuklama koruma tedbirine başvurulabilmesi için ilk koşuldur. Ancak hiç şüphesiz suç işlendiğine dair kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin bulunması tek başına tutuklama koruma tedbirine başvurulması yeterli olmayacaktır (CMK m.100/1-ilk cümle).

2-) Tutuklama koruma tedbirine başvurulabilmesi için somut delillerle desteklenen kuvvetli suç şüphesi mevcut olsa dahi ayrıca kanunda açıkça sayılan tutuklama nedenlerinden birinin somut olayda mevcut olması gerekmektedir. Yasada açıkça sayılan ve bir tutuklama nedeninin varsayılabileceği durumlar şunlardır:

a) Şüpheli veya sanığın kaçması veya saklanması (CMK m.100/2-a)

b) Şüpheli veya sanığın kaçacağı şüphesini uyandıran somut olguların varlığı (CMK m.100/2-a)

c) Şüpheli veya sanığın davranışlarının; delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme ya da tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma hususlarında kuvvetli şüphe oluşturması (CMK m. 100/-b)

d) Ceza Muhakemesi Kanunu m.100/3/a-k arasında sayılan suçların (kasten öldürme, işkence, cinsel saldırı gibi) işlendiği hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı (kanun koyucu burada hangi suçların varlığı halinde tutuklama nedeni olacağını suçları tek tek saymak suretiyle belirtmiştir)

Yukarıda belirttiğimiz bu dört nedenden birinin varlığı halinde ve kuvvetli suç şüphesinin olduğunu gösteren somut delillerin bulunması halinde, tutuklama yasağı durumu söz konusu değilse ve tutuklama koruma tedbirine başvurmanın ölçülü olduğu değerlendiriliyorsa tutuklama koruma tedbirine başvurulabilecektir.

Nitekim CMK m.100/1-son cümleye göre; İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemeyecektir.

Yine sadece adlî para cezasını gerektiren suçlarda veya vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç olmak üzere hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemeyecektir (CMK m.100/4).

Yukarıda tutuklamanın şartlarına ilişkin yaptığımız bu açıklamalardan sonra esasen yazımızın başlığından da anlaşılacağı üzere tutuklamanın son çare olması hususuna ilişkin açıklamalarda bulunmakta fayda görmekteyiz.

Yasada geçen açık ifadelerden de anlaşılacağı üzere; kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin varlığı söz konusu olması tek başına tutuklama koruma tedbirine başvurulmasına yetmemektedir. Yasa koyucu somut delillerle desteklenen kuvvetli suç şüphesinin yanında yasada sayılan tutuklama nedenlerinden (delillerin karartılması tehlikesi, kaçma şüphesi, CMK m.100/3’de sayılan suçların işlendiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı) birinin olması ve işin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olması durumda (tutuklamada orantılılık/ölçülülük ilkesi) ve tutuklama yasağı söz konusu değilse (CMK m.100/4) tutuklama koruma tedbirine başvurulabileceğini belirtmektedir. Buradan anlaşılması gereken en önemli husus; kuvvetli suç şüphesi+ tutuklama nedenlerinden birinin varlığı söz konusu olsa dahi tutuklama kararı verilmesini zorunlu tutmamış, tutuklama kararı verilebileceğini belirtmiştir.

Söz konusu bu düzenlemeler; tutuklamanın bir koruma tedbiri olduğunu ve istisnai bir müessese olduğunu, tutuklamanın son çare olduğunu açıkça göstermektedir.

Bunun yanında cumhuriyet savcısı tutuklama talebinde bulunurken mutlaka gerekçe göstermeli ve adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukuki ve fiili nedenlere isteminde yer vermelidir (CMK m.100/1). Ancak uygulamada; genellikle tutuklama istemlerinin söz konusu yasa hükümlerine uygun olmadığını, adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukuki ve fiili nedenlerin somutlaştırılmadığını, yasada geçen ifadelerin genel-geçer bir şekilde kullanılarak tutuklama isteminde bulunulduğunu görmekteyiz.

Ancak kanun; tutuklama istemlerinin gerekçeli olması gerektiğini ve tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda da; kuvvetli suç şüphesini, tutuklama nedenlerinin varlığını, tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu, adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını gösteren delillerin somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilmesini emretmektedir.

Yani tutuklama istemlerinde ve tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda kanundaki tabirlerin genel-geçer şekilde kullanılarak sonuca gidilmesi kanaatimizce hukuki bir gerekçe sayılamayacaktır. Gerekçesiz istemler ve kararlar kanuna aykırı olduğu gibi hiç şüphesiz tutuklamanın son çare olması ilkesine, adil yargılanma hakkına, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına da aykırı olacaktır.

Yargıtay birçok kararında tutuklama nedenlerinin somut gerekçelerle ortaya konulması gerektiğini vurgulamaktadır. Örneğin Yargıtay 12.CD 29.02.2016 tarih, 2015/2851 Esas-2016/3143 Karar sayılı kararında; "...Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda; a) Kuvvetli suç şüphesini, b) Tutuklama nedenlerinin varlığını, c) Tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir..." diyerek kanun maddesine atıfta bulunmuştur.

Anayasa Mahkemesi'de; tutuklama ile ilgili kararlarda kaçma ve delilleri karartma şüphesinin bulunduğuna dair ilgili ve yeterli gerekçenin ortaya konulması gerektiğini hatta CMK m.100/3'de belirtilen suçlarda dahi tutuklama nedenlerinin varlığının somutlaştırılması gerektiğini kararlarında vurgulamakta ve bu yönde olmayan kararlara karşı yapılan bireysel başvurularda hak ihlali kararları vermektedir.

Örneğin; Anayasa Mahkemesi’nin 11.06.2024 tarihli ve 2021/40469 başvuru numaralı kararı bu yöndedir: “…Başvurucu hakkında uygulanan ve kuvvetli suç şüphesinin bulunması şeklindeki ön şartı yerine gelmiş olan tutuklama tedbirinin meşru bir amacının olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir.

Tutuklama kararında tutuklama tedbirinin meşru bir amacı bakımından sadece isnat edilen suçun 5271 sayılı Kanun'un 100. maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamındaki katalog suçlardan olması hususuna değinilmiştir. Bir suçun katalog suç olması öncelikle tutuklama nedenlerinin bulunup bulunmadığını tespit etmeye engel oluşturmamaktadır. 5271 sayılı Kanun'un 100. maddesinin (3) numaralı fıkrası tutuklama nedeninin varsayılabilmesine imkân tanısa da tutuklama nedeninin olmaması yönündeki tespiti geçersiz kılmaya imkân tanımamaktadır (Mehmet Onur Artar, B. No: 2020/8074, 18/1/2023, § 20). Kanunun tutuklama nedenlerine ilişkin bir karine öngörmesi durumunda bile kişi özgürlüğüne müdahaleyi gerektiren somut olguların varlığının ikna edici biçimde ortaya konması gerekir (Engin Demir [GK], B. No: 2013/2947, 17/12/2015, § 66). Bu itibarla başvurucu hakkındaki tutuklama tedbirine ilişkin kararda başvurucunun kaçma ve delilleri karartma şüphesinin bulunduğuna dair ilgili ve yeterli gerekçenin ortaya konulup konulmadığı değerlendirilmelidir.

Başvurucunun tutuklanmasına esas olan terör örgütü üyeliği isnadına dair yargılama başvurucu hakkında başka eylemleri nedeniyle yine terör örgütü üyeliğinden yürütülen diğer iki yargılama ile sırasıyla birleştirilmiştir (bkz. §§ 9, 10). Bu yargılamalar kapsamında 2/12/2020 tarihinde tutuklanan başvurucu; Van 4. Ağır Ceza Mahkemesince kaçma şüphesini uyandıracak somut olguların bulunmaması, bu aşamadan sonra delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme hususunda kuvvetli şüphe oluşturacak herhangi bir davranışının olmaması gerekçesiyle hakkında adli kontrol tedbirine hükmedilerek 30/4/2021 tarihinde tahliye edilmiştir (bkz. § 9). Benzer şekilde 26/4/2019 tarihinde tutuklanan başvurucu, Van 7. Ağır Ceza Mahkemesince 18/12/2019 tarihinde beklenen delillere başvurucunun müdahale edemeyeceği ve kaçma şüphesini uyandıracak somut delillerin bulunmadığı gerekçesiyle hakkında adli kontrol tedbiri uygulanarak tahliye edilmiştir (bkz. § 10).

Bu durumda bireysel başvuruya konu edilen 16/8/2021 tarihli tutuklama tedbirinden önceki tarihler olan 18/12/2019 ve 30/4/2021'de başvurucunun benzer eylemleri nedeniyle terör örgütü üyeliği suçundan tahliyesine ve hakkında adli kontrol tedbiri uygulanmasına karar verildiği de gözetildiğinde, tutuklama kararında başvurucunun kaçma şüphesi bulunup bulunmadığına dair bir gerekçenin bulunmaması bir eksiklik olarak değerlendirilmiştir. Yine, silahlı terör örgütü üyeliğinden hakkında yürütülen diğer iki yargılamada gelinen aşamada delilleri yok etme gizleme veya değiştirmesine dair bir şüphe bulunmadığı belirtilen başvurucunun bireysel başvuruya konu ettiği tutuklama tedbirine esas teşkil eden delilin futbol turnuvasına ilişkin bir broşür olup bu delilin değiştirilmesi ya da karartılması ihtimalinin bulunmadığı dikkate alınarak bu tutuklama nedenine ilişkin olarak da tutuklama kararında hiçbir gerekçe bulunmadığı görülmektedir. Dolayısıyla, başvurucu hakkındaki tutuklama tedbirine ilişkin kararda yer alan açıklamaların başvurucunun kaçma şüphesinin ve delilleri karartma şüphesinin bulunduğunu ve buna dair somut olgular olduğunu ilgili ve yeterli gerekçelerle ortaya koyduğunu söylemek mümkün değildir. Bu nedenle tutuklama tedbirinin hukuki olmadığı sonucuna varılmıştır.

Varılan bu sonuç karşısında tedbirin ölçülülüğü yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerek bulunmamaktadır. Açıklanan gerekçelerle tutuklama tedbirinin meşru bir amacının varlığına dair olgular yeterli dayanaklarla ortaya konulmadan başvurucu hakkında bu tedbirin uygulanmasının Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan güvencelere aykırı olduğu sonucuna varılmıştır…”.

Ayrıca uygulamada karşılaşılan bir diğer husus ise delillerin henüz toplanmadığı gerekçesiyle tutuklama koruma tedbirine başvurulduğudur. Ancak yasa koyucu delillerin toplanmamasını tutuklama nedenleri arasında saymamıştır. Anayasa mahkemesi delillerin henüz toplanmadığı gerekçesiyle tutuklama kararı verilemeyeceğini kararlarında vurgulamaktadır.

Örneğin Anayasa Mahkemesi’nin 08.01.2025 tarihli ve 2021/28682 başvuru numaralı kararı bu yöndedir: “…Sulh Ceza Hâkimliğinin adli kontrol tedbirine ilişkin kararı tutuklama sebepleri olan şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması ya da kaçacağı şüphesini uyandıran somut olguların bulunması, şüpheli veya sanığın delilleri yok etme, gizleme veya değiştirmesi, tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı girişiminde bulunması hususlarına dair bir gerekçe içermemektedir. Kararda sadece delillerin tam olarak toplanamadığından bahsedilmiştir. Ancak bu husus bir tutuklama nedeni değildir…”.

Sonuç olarak; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda ve Ceza Muhakemesi Hukukunda kişi hürriyetinin esas olduğu asıldır. Tutuklamanın istisnai bir koruma tedbiri olduğu ve aslolanın tutuksuz yargılanma olduğu hem kanunun emredici hükümlerinden hem Anayasa Mahkemesi kararlarından açıkça anlaşılmaktadır. Bu sebeple; tutuklama koruma tedbirinin gayesine uygun olarak şayet şüpheli ya da sanık hakkında somut delillerle desteklenen kuvvetli suç şüphesi var ise ve şüpheli ya da sanığın kaçma şüphesi olduğu somut olgularla gerekçeli bir şekilde ortaya konulabiliyorsa ya da şüpheli ya da sanığın davranışlarından delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme, tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma, hususlarında kuvvetli şüphe oluşuyorsa ve bu davranışlar somut olarak ortaya konulabiliyorsa tutuklama koruma tedbirine başvurulabilmelidir. Ayrıca tutuklama istemlerinde ve tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda; kuvvetli suç şüphesini, tutuklama nedenlerinin varlığını, tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu, adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını gösteren delillerin somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilmesi gerekmektedir. Tutuklama istemlerinde ve tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda gerekçesiz bir şekilde sadece kanundaki ifadelere yer verilerek özgürlüğün kısıtlanması sonucunu doğuracak şekilde karar verilmesi Anayasa’nın “Kişi Hürriyeti ve Güvenliği” başlıklı 19.maddesine, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin “Özgürlük ve Güvenlik Hakkı” başlıklı 5.maddesine, CMK 100 vd. hükümlerine aykırı olacağı gibi şüpheli ya da sanık açısından da telafisi güç ağır sonuçlar ortaya çıkarabilecektir.

Yazımıza son verirken bir kez daha; tutuklamanın son çare olduğunu, aslolanın tutuksuz yargılanma ve özgürlük olduğunu, son çare olan tutuklamanın ilk tercihe dönüşmemesi gerektiğini, keyfi uygulamalarla ve kişiyi cezalandırmak maksadıyla gerekçesiz ve somut olgularla desteklenmeyen tutuklama kararları verilmemesi gerektiğini hukuk adına vurguluyoruz.

John Locke’nin ifade ettiği gibi “Hukukun amacı, özgürlüğü ortadan kaldırmak veya kısıtlamak değil, korumak ve genişletmektir".

Av. Hamit GENÇ

Boşanma davası, taraflardan birinin boşanmak istemesine rağmen diğer eşin karşı çıkması halinde de açılabilir. Türk Medeni Kanunu’na göre eşin rızası şart değildir. Mahkeme, boşanma davası kapsamında evlilik birliğinin temelinden sarsılıp sarsılmadığını inceler.

Boşanma Türleri

• Anlaşmalı boşanma davası: Tarafların boşanmayı ve şartlarını kabul etmesiyle hızlı ilerler.

• Çekişmeli boşanma davası: Eşlerden biri boşanmaya karşı çıkıyorsa açılır ve süreç daha uzun olabilir.

Hukuki Dayanak

Boşanma davası TMK 166. maddeye dayanır. Ortak yaşamın sürdürülemeyecek ölçüde bozulması boşanma gerekçesidir. Bir eşin boşanmak istememesi boşanma davası açılmasına engel olmaz.

Delillerin Önemi

Boşanma davası sürecinde mahkeme, tarafların iddialarını somut delillerle değerlendirir.

• Tanık anlatımları

• Mesaj kayıtları

• Raporlar

• Diğer yazılı veya görsel deliller

Delil yetersizliği durumunda boşanma davası reddedilebilir.

Aynı Evde Yaşama Durumu

Aynı çatı altında yaşamaya devam edilmesi boşanma davası açılmasına engel değildir. Ayrı odalarda yaşamak, iletişimin kopması, ilgisizlik gibi unsurlar evliliğin fiilen bittiğini gösterebilir.

Sonuç

Eşin boşanmaya karşı çıkması boşanma davası açılmasını engellemez. Önemli olan evliliğin sürdürülemez olduğunun somut şekilde ortaya konmasıdır. Boşanma davası süreci delillerin gücüyle şekillenir.

1. Boşanma davası sürecinin duygusal boyutu

Boşanma davası, tarafların en yoğun duyguları yaşadığı dönemlerden biridir. Bu duygusal yük nedeniyle boşanma davası sırasında sağduyulu karar vermek çoğu zaman zorlaşır. Ancak unutulmamalıdır ki boşanma davası sırasında yapılan her yanlış hamle, hem hukuki hem ekonomik açıdan uzun vadeli sonuçlar doğurabilir.

2. Boşanma davası açmadan önce doğru hazırlık yapmanın önemi

Birçok kişi ani öfke ve kırgınlıklarla boşanma davası açmaktadır. Oysa boşanma davası, sadece ayrılığı değil; mal paylaşımı, velayet, nafaka ve tazminat gibi birçok konuyu kapsayan kapsamlı bir hukuki süreçtir. Bu nedenle boşanma davası açmadan önce durumun dikkatle değerlendirilmesi gerekir.

3. Delil olmadan boşanma davası açmanın riskleri

Boşanma davasında en sık rastlanan hatalardan biri delilsiz başvuru yapılmasıdır. Aldatma, şiddet veya terk iddiaları somut delillerle desteklenmediği sürece mahkeme boşanma davasında istenen sonucu vermez. Mesaj kayıtları, görüntüler, tanık anlatımları veya kamera kayıtları olmadan açılan boşanma davalarının reddedilmesi çok yaygındır.

4. Mal paylaşımı ve boşanma davasındaki yanlış bilinenler

Boşanma davası sürecinde malların paylaşımı konusunda çok sayıda yanlış bilgi bulunmaktadır. Malın bir eşin üzerine kayıtlı olması diğer eşin hakkı olmadığı anlamına gelmez. Edinilmiş mallara katılma rejimi gereğince evlilik süresince edinilen mallarda her iki eşin de hakkı vardır. Bu nedenle boşanma davası açılmadan önce mal varlığının doğru tespit edilmesi önemlidir.

5. Nafaka ve tazminat haklarının doğru değerlendirilmesi

Boşanma davasında tazminatın boşanmayı kimin istediğine göre belirlendiği yönünde yaygın bir yanılgı vardır. Oysa tazminat, tarafların kusur durumuna göre değerlendirilir. Daha az kusurlu olan ve boşanma davası sonucunda ekonomik kayba uğrayan taraf tazminat talep edebilir. Nafaka hakkı da aynı şekilde boşanma davası içerisindeki genel durum ve ihtiyaçlara göre değerlendirilir.

6. Velayet konusunun boşanma davasındaki yeri

Boşanma davası sırasında velayeti bir rekabet alanı olarak görmek ciddi bir hatadır. Mahkemeler velayet kararını ebeveynlerin duygusal beyanlarına göre değil, çocuğun üstün yararını gözeterek verir. Çocuğun gelişimini hangi ebeveynin daha iyi destekleyebileceği belirleyici unsurdur.

7. Sosyal medyanın boşanma davasına etkisi

Boşanma davası devam ederken yapılan sosyal medya paylaşımları sürecin seyrini olumsuz etkileyebilir. Kişinin duygusal bir anla yaptığı paylaşım, boşanma davasında karşı taraf için delil niteliği taşıyabilir ve mahkemenin bakış açısını değiştirebilir.

8. İletişimin tamamen kopması ve boşanma davasına etkileri

Boşanma davasında tarafların iletişimi tamamen kesmesi özellikle çocukların olduğu durumlarda büyük sorunlara yol açar. Saygılı ve kontrollü bir iletişim biçimi, hem boşanma davasının sağlıklı ilerlemesini sağlar hem de çocukların psikolojik açıdan korunmasına katkıda bulunur.

9. Sonuç: Boşanma davası bir son değil, yeni bir başlangıçtır

Boşanma davası, yalnızca bir evliliğin bitişi değildir; yeni bir hayatın başlangıcıdır. Bu nedenle boşanma davasının bilinçli, planlı ve hukuka uygun yürütülmesi, gelecekte karşılaşılabilecek sorunların önüne geçmek açısından büyük önem taşır

Bu video, eşinizin sizi aldatması durumunda Türk Medeni Kanunu’nun size tanıdığı tüm hakları anlaşılır şekilde öğrenebilmeniz için hazırlanmıştır. Zina, kanunda özel boşanma sebebi olarak düzenlenmiştir ve atacağınız her adım hukuki sonucunuzu doğrudan etkiler. Aldatma fiilini öğrendiğiniz tarihten itibaren 6 ay içinde ve her hâlde fiilin üzerinden 5 yıl geçmeden dava açabilirsiniz. Eşinizi açık veya örtülü biçimde affetmişseniz dava hakkınız ortadan kalkar. Birlikte yaşamaya devam etmek dahi affetme olarak kabul edilebilir.

Sadakat yükümlülüğünün ihlali ağır bir kusur sayıldığından, boşanma davasında kusur tespiti maddi ve manevi tazminat taleplerinizi güçlendirir. Mahkeme tazminat miktarını tarafların ekonomik durumu, evliliğin süresi ve aldatmanın etkilerine göre belirler. Çocukların velayetinde ise çocuğun üstün yararı esastır. Sadakatsizlik çocuğun gelişimini olumsuz etkiliyorsa velayet çoğunlukla sadakatsiz olmayan tarafa verilir.

Bu süreçte geçerli delillerin hukuka uygun şekilde toplanması önemlidir. Tanık beyanları, otel kayıtları, sosyal medya paylaşımları ve alenileşmiş mesajlaşmalar kullanılabilir. Boşanma ile birlikte mal paylaşımı da gündeme gelir ve yasal mal rejimi gereği evlilik süresince edinilen mallar eşit şekilde paylaşılır.

Bu açıklama, aldatma gibi sarsıcı bir durumda haklarınızı doğru adımlarla kullanabilmeniz için hazırlanmıştır. Duygusal tepkiyle değil, hukuki bilinçle hareket etmek sürecin en önemli unsurudur.

Boşanma hakkı, anayasal ve yasal güvencelere sahip temel bir haktır. Türk Medeni Kanunu’na göre evlilik birliği ortak hayatı sürdürmeyi eşlerden beklenemeyecek ölçüde sarsılmışsa, kadın tek başına boşanma davası açabilir. Eşin rızası aranmaz ve kimse istemediği bir evliliği sürdürmek zorunda değildir.

Şiddet veya baskıya maruz kalan kadınlar 6284 sayılı Kanun çerçevesinde güvence altındadır. Uzaklaştırma kararı, gizlilik tedbirleri, geçici maddi destek ve gerektiğinde devlet koruması gibi önemli hukuki mekanizmalar kadınların güvenliği için düzenlenmiştir.

Ekonomik endişeler de çoğu zaman gerçeği tam olarak yansıtmaz. Nafaka, maddi tazminat ve mal paylaşımı gibi süreçler, boşanma sonrası kadının ekonomik güvencesini desteklemek amacıyla kanunda düzenlenmiştir. Evlilik sürecinde edinilen mallarda her iki eşin de hakkı bulunmaktadır ve kadın yoksulluk nafakası talep edebilir.

Çocukların velayeti konusunda mahkemeler çocuğun üstün yararını esas alır. Özellikle küçük yaştaki çocukların bakım ve ilgisinde anne önemli bir konumda kabul edilmekte olup, annenin sorumluluk bilinci ve çocuğa sağladığı duygusal istikrar dikkate alınmaktadır.

Boşanma bir bitiş değil, yeni bir başlangıçtır. Hukuk sistemi bireyin özgür ve bağımsız yaşam hakkını esas alır. Kadın haklarını bildiğinde ve bilinçli hareket ettiğinde, toplumsal önyargılara rağmen kendine güçlü bir yol çizebilir.

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 110/A maddesi, adlî kontrol süresi, uzatma koşulları ve çocuklar açısından uygulanma biçimi konusunda temel düzenlemeleri içerir. Bu videoda, adlî kontrol tedbirinin ne kadar süreyle uygulanabileceğini, hangi durumlarda uzatılabileceğini ve hukuki sınırlarını ayrıntılı biçimde ele alıyoruz.

⚖️ Bu videoda yanıt bulacağınız sorular:

Adlî kontrol süresi ne kadar olabilir?
CMK 110/A maddesi neyi düzenler?
Adlî kontrol süresi hangi hâllerde uzatılabilir?
Ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlarda adlî kontrol süresi kaç yıldır?
Çocuklar için adlî kontrol süresi nasıl uygulanır?
Adlî kontrol tedbirinin sınırları nelerdir?

📚 Kısa Özet:
Ceza yargılamasında tutuklama yerine uygulanan adlî kontrol, bireyin özgürlüğünü daha az sınırlayan bir önlemdir. Ancak bu tedbirin süresiz devam etmesi hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz. CMK madde 110/A, hem soruşturma hem de kovuşturma aşamasında adlî kontrolün süre sınırlarını, uzatma şartlarını ve çocuklar yönünden indirimi açıkça düzenleyerek kişi özgürlüğünü korur.

🔹 Ağır ceza kapsamına girmeyen suçlarda: En fazla 2 yıl, zorunlu hâllerde 1 yıl uzatma
🔹 Ağır ceza kapsamındaki suçlarda: En fazla 3 yıl, uzatma ile birlikte toplam 4 yıl
🔹 Çocuklar bakımından: Süre yarı oranında uygulanır

Sonuç:
CMK madde 110/A, adlî kontrolün süresiz hale gelmesini engelleyerek hukuk devleti ilkesini ve insan haklarına saygıyı somut biçimde güvence altına alır.

Ceza muhakemesi süreci, bir yandan toplumsal adaletin sağlanmasını, diğer yandan bireyin özgürlüğünün korunmasını amaçlar. Bu iki ilke arasında kurulan hassas denge, yargılamanın temelini oluşturur. İşte bu noktada, adli kontrol tedbirleri, tutuklamaya alternatif bir önlem olarak devreye girer. Ancak bu tedbirlerin etkili olabilmesi, şüpheli veya sanığın yükümlülüklere tam anlamıyla uymasına bağlıdır.

Bu videoda Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 112. maddesi (CMK m.112) kapsamında, adli kontrol hükümlerine uymamanın sonuçlarını tüm yönleriyle inceliyoruz. Kanun koyucu, bu maddeyle hem yargılama sürecinin güvenliğini hem de tedbirlerin ciddiyetini korumayı hedeflemiştir. Adli kontrolün bir “lütuf” değil, kamu düzenini ve yargılamanın sağlıklı yürütülmesini güvence altına alan bir yargısal sorumluluk olduğunu vurguluyoruz.

Videoda şu sorulara detaylı yanıtlar bulabilirsiniz:

- Adli kontrol yükümlülüklerine uymayan kişi hakkında ne yapılabilir?

- Mahkûmiyet kararı verilmiş bir kişi adli kontrolü ihlal ederse ne olur?

- Tutukluluk süresi dolmuş ve salıverilmiş bir kişi adli kontrolü ihlal ederse yeniden tutuklanabilir mi?

CMK 112’nin hukuk sistemimizdeki işlevi ve önemi nedir?

CMK 112’nin birinci fıkrasına göre, adlî kontrol yükümlülüklerini kasten yerine getirmeyen şüpheli veya sanık, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun derhâl tutuklanabilir. Bu düzenleme, yargılamanın disiplinini sağlamak amacıyla getirilmiştir.

Ayrıca 14 Nisan 2020’de yapılan değişiklikle, hakkında mahkûmiyet kararı verilmiş ve bu karar istinaf veya temyiz aşamasında olan kişiler de artık aynı hükme tabidir. Yani adlî kontrolü ihlal eden bu kişiler hakkında da ilk derece mahkemesi doğrudan tutuklama kararı verebilir.

Öte yandan, 24 Kasım 2016 tarihli değişiklik ile getirilen bir diğer önemli hüküm, azami tutukluluk süresi dolduğu için serbest bırakılan sanıkların durumunu düzenlemiştir. Buna göre, bu kişiler hakkında adlî kontrol kararı verilmişse ve bu tedbiri ihlal ederlerse, yeniden tutuklanmaları mümkündür. Ancak bu tutuklama süresi, ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarda en fazla dokuz ay, diğer suçlarda ise iki ayla sınırlıdır.

Bu hüküm, hem kişi özgürlüğünün korunması hem de adli sürecin güvenliği açısından son derece önemlidir. CMK 112, bireyin özgürlük hakkını ortadan kaldırmadan, yargılamanın sağlıklı yürütülmesi için bir denge mekanizması kurar. Tedbirlere uymamanın ciddi sonuçları olduğunu hatırlatır ve adli kontrolün hukuk sistemimizdeki caydırıcı gücünü ortaya koyar.

Sonuç olarak, CMK madde 112; adli kontrol tedbirine uymamanın hukuki sonuçlarını belirleyerek, ceza muhakemesinin etkinliğini artıran ve yargı sürecinin disiplinini koruyan bir düzenlemedir. Bu madde, bireysel hak ve özgürlükleri gözetirken aynı zamanda adaletin tecellisini sağlamayı hedefler.

Bir yargılamada özgürlük, yükümlülüklerle anlam kazanır. Adli kontrolün ihlali, sadece bir kural ihlali değil, aynı zamanda adaletin işleyişine müdahale anlamına gelir.

CMK 111 – Adlî Kontrolün Kaldırılması ve İtiraz Süreci

Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 111 Açıklaması

Hukuki Haklarım programından merhaba. Ceza muhakemesi sürecinde bireyin özgürlüğünü sınırlayan her tedbirin geçici olması, hukuk devleti ilkesinin temel gereklerinden biridir. Adlî kontrol tedbiri, tutuklamaya alternatif olarak kişisel özgürlüğü koruyan bir güvence niteliği taşır. Ancak bu tedbirin süresiz biçimde devam etmesi, kişi hak ve özgürlükleriyle bağdaşmaz.

Bu videoda, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 111. maddesini (CMK 111) ele alarak adlî kontrolün hangi koşullarda kaldırılabileceğini, başvuru yollarını ve itiraz sürecini ayrıntılı şekilde açıklıyoruz.

Videoda ele alınan konular:

CMK 111 nedir?
Adlî kontrolün kaldırılması nasıl talep edilir?
Hâkim veya mahkeme bu talebi nasıl değerlendirir?
Adlî kontrol kararına itiraz mümkün müdür?
Adlî kontrol tedbirinin süresi ve ölçülülük ilkesi

Öne çıkan noktalar:
CMK’nın 111. maddesi, adlî kontrolün kaldırılmasına ilişkin açık bir yol belirleyerek bireyin özgürlüğünü korur. Şüpheli veya sanık, adlî kontrolün kaldırılmasını talep edebilir; hâkim veya mahkeme de bu talebi en geç beş gün içinde karara bağlamak zorundadır. Ayrıca, kararlara karşı itiraz hakkı tanınarak yargısal denetim sağlanır.

Bu düzenleme, adil yargılanma hakkı, hukuki güvenlik ve ölçülülük ilkesi açısından büyük önem taşır. Adlî kontrolün bir cezaya dönüşmemesi, yalnızca yargılamanın gerektirdiği ölçüde uygulanması, hukuk devleti anlayışının bir gereğidir.

Bu video, ceza muhakemesi, adlî kontrol uygulaması ve kişi özgürlüğü üzerindeki yargısal güvenceler konularında bilgi edinmek isteyen hukuk öğrencileri, avukat adayları ve hukuk meraklıları için hazırlanmıştır.

CMK 110 – Adlî Kontrol Kararı Nedir? | Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 110 Açıklaması | Hukuki Haklarım

Hukuki Haklarım programından merhaba. Ceza muhakemesi sistemimizde kişi özgürlüğü, en temel haklardan biridir. Ancak bu özgürlük, bazen adaletin sağlanması amacıyla sınırlanabilir. İşte bu noktada tutuklama tedbirine alternatif bir koruma önlemi olan adlî kontrol devreye girer.

Bu videoda Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 110. maddesini (CMK 110) ele alarak, adlî kontrol kararının kim tarafından verileceğini, hangi aşamalarda uygulanabileceğini ve nasıl değiştirilebileceğini ayrıntılı biçimde açıklıyoruz.

Videoda ele alınan başlıklar:

CMK 110 nedir?
Adlî kontrol kararı kim tarafından verilir?
Hâkim adlî kontrol kararında değişiklik yapabilir mi?
Kovuşturma aşamasında adlî kontrol nasıl uygulanır?
Cumhuriyet savcısının adlî kontroldeki rolü nedir?
*Adlî kontrol tedbirinin amacı ve hukuk devleti ilkesiyle ilişkisi

Öne çıkan kavramlar:
Adlî kontrol kararı, tutuklama tedbirine alternatif olarak kişi özgürlüğünü daha az kısıtlayan bir sistem getirir. Bu sayede hem yargılamanın güvenliği sağlanır hem de bireyin temel hak ve özgürlükleri korunur. CMK 110, yargılamanın her aşamasında adlî kontrolün uygulanmasına ve değiştirilebilmesine imkân tanıyarak hukuk devleti ilkesinin güçlü bir yansımasıdır.

Adlî kontrol, şüpheli veya sanığın tutuklanmaksızın belirli yükümlülüklere tabi tutularak denetim altına alınmasıdır. Bu sistem, hem kaçma veya delilleri karartma riskini önlemeyi hem de bireyi tamamen özgürlüğünden yoksun bırakmadan yargılama sürecini güvence altına almayı hedefler.

Programda şu soruların yanıtlarını bulabilirsiniz:

Tutuklama nedenleri bulunsa bile hâkim adlî kontrol kararı verebilir mi?
Tutuklama yasağı olan hâllerde adlî kontrol uygulanabilir mi?
Adlî kontrol kapsamında hangi yükümlülükler getirilebilir?
“Konutu terk etmeme” yükümlülüğü ne anlama gelir?
7242 ve 7331 sayılı Kanun değişiklikleri adlî kontrol sistemine ne kazandırmıştır?
Adlî kontrol süresi cezadan düşülür mü?

Bu video, *Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109. maddesi* kapsamında adlî kontrol kurumunun kapsamını, uygulanma koşullarını, getirilen yenilikleri ve kişi özgürlüğü üzerindeki etkilerini anlamak isteyen herkes için rehber niteliğindedir.

“AYNI KÜRSÜDEN GELİYORUM”

Bakan Gürlek, 20 yıl boyunca hâkim ve savcı olarak görev yaptığını hatırlatarak, adliye koridorlarının sesini, dosyaların yükünü ve yargı mensuplarının sorumluluğunu yakından bildiğini söyledi.

“Bugün sizlere aynı kürsüde görev yapmış bir meslektaşınız olarak hitap ediyorum.” diyen Gürlek, yargı teşkilatının meselelerini içeriden bildiğini ve iş yükünün farkında olduğunu ifade etti.

YAPISAL SORUNLAR İÇİN YENİ ADIMLAR

Göreve başladıkları andan itibaren yapısal sorunların çözümü için çalışmaları başlattıklarını dile getiren Gürlek, iş yükü analizlerinin yeniden yapılacağını, norm kadro sisteminin güncelleneceğini ve performans ölçütlerinin daha adil ve objektif bir zemine oturtulacağını açıkladı.

Hâkim ve savcıların mesleki gelişimini destekleyen uzmanlaşma ve eğitim modellerinin hayata geçirileceğini belirten Gürlek, adalet personelinin özlük haklarının iyileştirilmesi için somut adımlar atılacağını kaydetti.

“ŞEFFAFLIK VE LİYAKAT ESAS OLACAK”

Adaletin yalnızca kanunu doğru uygulamak olmadığını, kurum içinde hakkaniyeti güçlendirmenin de önemli olduğunu vurgulayan Gürlek, şeffaflığın artırılacağını, liyakatin esas alınacağını ve kurumsal aidiyetin güçlendirileceğini ifade etti.

“Bu teşkilat benim yuvamdır.” diyen Gürlek, yargı teşkilatının tüm unsurlarının ortak emeğiyle daha güçlü bir yapıya kavuşacağını söyledi.

AVUKATLARA MESAJ: “YARGININ VAZGEÇİLMEZ PARÇASISINIZ”

Konuşmasında savunma makamına özel vurgu yapan Gürlek, avukatların yargının üç sacayağından biri olduğunu belirterek, “Savunma güçlü olduğunda adalet gerçek anlamda hayat bulur.” ifadelerini kullandı.

Avukatların mesleklerini güven içinde ve saygınlıkla sürdürebilmeleri için gerekli ortamın güçlendirileceğini kaydeden Gürlek, barolarla daha yakın ve düzenli istişare mekanizmaları kurulacağını bildirdi.

“BÜYÜK BİR ADALET AİLESİYİZ”

Türkiye genelinde 26 bin 765 hâkim ve savcı, 96 bin 53 adalet personeli, 83 bin 929 Ceza ve Tevkifevleri teşkilatı mensubu ve 208 bin 223 avukatla büyük bir adalet ailesi olduklarını belirten Gürlek, aynı ideale inanan güçlü bir bütün olduklarını kaydetti.

Gürlek, “Birlikte daha adil bir gelecek inşa edeceğiz.” ifadeleriyle konuşmasını tamamladı.

Anayasa Mahkemesine 2012 yılından bu yana toplam 633 bin 488 bireysel başvuru yapıldı, bunlardan 527 bin 803'ü sonuçlandırıldı. Yüksek Mahkemenin başvuruları karşılama oranı yüzde 83,3 oldu. Derdest dosya sayısı ise 105 bin 685 oldu.

AYM’nin hak ihlali kararı verdiği 76 bin 247 başvuruda ilk sırada makul sürede yargılanma hakkının ihlali var. Bunu adil yargılanma ve mülkiyet hakkı ihlalleri takip ediyor.

Bireysel başvuru istatistikleri üç aylık periyotlarla güncellenerek yayımlanıyor.

Meslekte 35 yılını dolduran 415, 30 yılını dolduran 432, 25 yılını dolduran avukat olmak üzere toplam 658 avukata plaketleri, 8-9 ve 10 Eylül günlerinde düzenlenen törenlerle takdim edildi.

Meslekte 35 ve 30 yılını dolduran avukatların plaket töreni 8 Eylül Cuma günü Cemal Reşit Rey Konser Salonu’nda, 25 yılı dolduran avukatların plaket töreni ise 9 Eylül Cumartesi ve 10 Eylül Pazar günleri İstanbul Barosu Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi.

Tören, İstiklal Marşı ve saygı duruşuyla başladı. Törende konuşan İstanbul Barosu Başkanı Av. Filiz Saraç, “Hak mücadelesine yüreğini ve emeğini koymuş tüm avukat meslektaşlarımız, hepinizi İstanbul Barosu Yönetim Kurulu adına saygıyla selamlıyorum. Avukatlık mesleğinde geride kalan yıllar, hak ve hukuk yolunda verilen mücadelenin de adıdır. 145 yıllık bir “Büyük Çınar” olan Baromuzun tarihi 35 yıllık emeğinizi ve mücadelenizi saygı ile saklayacaktır.

Bu töreni Baromuzun da 145. kuruluş yıl dönümü olan 5 Nisan Avukatlar Günü’nde yapacaktık. Ancak, 6 Şubat’ta meydana gelen ve büyük acılar ve kayıplara yol açan depremler nedeniyle törenimizi erteledik. Kaybettiğimiz yurttaş ve meslektaşlarımızı rahmetle ve saygıyla anıyoruz.

Cumhuriyetimizin 100. yılını kutladığımız bugünlerde, Cumhuriyetin kazanımlarını ve Atatürk ilke ve devrimlerini kendine rehber edinen İstanbul Barosu Cumhuriyetimizin sarsılmaz kalesi olmaya her daim devam edecektir.

Ülkemizde yaşanan hukuksuzluklara karşı çıkmaya ve hukuk devletini ve hukukun üstünlüğünü savunmaya devam edeceğiz” dedi.

Başkan Av. Filiz Saraç, meslekte 25, 30 ve 35 yılını dolduran avukatları kutladı ve hak ve hukuk mücadelesinde nice meslek yılları diledi.

Başkanın konuşmasının ardından Genel Sekreter Av. Burcu Öztoprak Alsulu, törenlerde avukatları 10’ar kişilik gruplar halinde plaket almaya davet etti. Başkan Av. Filiz Saraç, avukatlara plaketlerini tek tek sundu ve gruplar halinde fotoğraf çekimi gerçekleştirildi.

Plaket alan avukatlar arasında; İstanbul Barosu Başkan Yardımcısı Av. Ali Gürbüz (25 yıl), Yönetim Kurulu Sayman Üyesi Av. Bahar Güldaş (35 yıl), Yönetim Kurulu Üyesi Av. Gülderen Zerrin Kavak Yıldırım (25 yıl), CUMER Sözcüsü Av. Gülseren Aytaş (35 yıl), önceki Yönetim Kurulu Üyesi Av. Muazzez Yılmaz (35 yıl), Av. Cengiz Yaka (35 yıl), TÜKD Genel Başkanı Av. Tülay Çağlar(25 yıl), Kadıköy Belediye Başkanı Av. Şerdil Dara Odabaşı (25 yıl) da yer aldı.

"ŞEHİT SAVCIMIZ ADALET TEŞKİLATININ KAHRAMANLIK SEMBOLÜ OLMUŞTUR"     

Törene katılan Adalet Bakan Yardımcısı Zekeriya Birkan, "Şehit savcımız şerefli, adalet sancağının ölümsüz bir timsalidir. Aziz hatırası şahadetinden bu yana hiç unutulmamış ve adalet teşkilatının kahramanlık sembolü olmuştur. Mehmet Selim Kiraz bu vatanın fedakâr, kahraman bir evladıdır. Ömrünü devletine, milletine hizmete ve adaletin tecellisini adamıştı. O gün şehit savcımızı hedef alan kurşunlar aynı zamanda yargıya, adalete, hukukun üstünlüğüne ve demokrasiye sıkılmıştır. Bu menfur saldırıda adaleti ve ömrünü adalet yoluna adamış bir kahramanı hedef alanların asıl gayesi bellidir. Terör örgütlerinin asıl amacı ve hedefi şehit savcımızın şahsında milletimizin birliği ve bütünlüğüdür. Adalet teşkilatının gözünü korkutmak ve yıldırmaktır. Hamdolsun ki bu hainler bugüne kadar emellerine ulaşamadılar, bundan sonra da ulaşamayacaklar. Adalet camiamız köklü kurumsal yapısı ve gelenekleriyle bu hain saldırılar karşısında hiçbir zaman yılmamıştır" dedi.

"TERÖR ÖRGÜTLERİNE AMAÇLARINA ULAŞAMADIKLARINI GÖSTERMEK İÇİN BURADAYIZ"

İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı Şaban Yılmaz ise, "Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim Kiraz kardeşimizin şahadetinin üzerinden tam 8 yıl geçti. Bugün tüm terör örgütlerine, vatan ve millet düşmanlarına birlik beraberlik içinde olduğumuzu gösteriyoruz ve buradan haykırıyoruz. Mehmet Selim savcımız gibi masum kardeşlerimizi hedef alarak husumeti, düşmanlığı körükleyen terör örgütlerine bu amaçlarına ulaşamadıklarını göstermek için buradayız" diye konuştu.

" HEPİNİZİ OĞLUM SELİM OLARAK GÖRÜYORUM "  

Şehit Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim kiraz'ın babası Hakkı Kiraz ise, "8 yıl önce bugün bizim için gerçekten karanlık bir gündü. ama bir taraftan da imtihan günümüzdü bununla birlikte hamdolsun birlik ve beraberlik günümüz oldu. Şu anda o günkü tabloyu burada görüyorum. hepinizi oğlum Selim olarak görüyorum. Selim her sabah takvim yaprağını koparır okur benim de okumam için masaya koyardı. 31 Mart 2015 günü sabah Selim evden çıkmadan önce yine o günün takvim yaprağını masaya koymuştu ve oradaki dua şöyleydi: 'Rabbim beni, ailemi mümin olarak evime girenleri bağışla zalimler topluluğunu da daima kahrı perişan et' şeklindeydi"  dedi. 

Konuşmaların ardından şehit savcı Mehmet Selim Kiraz'ın makam odası ziyaret edildi; odasında Kur'an-ı Kerim okundu. Savcı Mehmet Selim Kiraz, 31 Mart 2015 tarihinde Çağlayan'daki İstanbul Adalet Sarayı'nda görevi başındayken DHKP-C'li teröristler tarafından odasında rehin alınmıştı. Savcı Kiraz, saatler süren müzakerelere rağmen makamında şehit edilmişti.