SÖZLEŞMELİ İCRA KÂTİPLİĞİ (657 SK. 4/B) SINAV İLANI

İcra Dairelerinde görev yapmak üzere;

Bakanlığımızca ekli listede yeri, sayısı, ünvanı ve niteliği belirtilen, 6/6/1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğe giren “Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar” ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4/B maddesi kapsamında, Bakanlığımızca yetki verilen Adalet Komisyonu Başkanlıkları tarafından yapılacak uygulama ve sözlü sınav sonucuna göre 900 sözleşmeli icra kâtibi alınacaktır.

Adalet Komisyonu Başkanlıklarınca yapılacak uygulama ve sözlü sınava, lisans mezunları için 2024 yılı Kamu Personel Seçme Sınavında (KPSS-2024) KPSSP3, ön lisans mezunları için 2024 yılı Kamu Personel Seçme Sınavında (KPSS-2024) KPSP93, ortaöğretim mezunları için 2024 yılı Kamu Personel Seçme Sınavında (KPSS-2024) KPSSP94 puan türünden 70 ve daha yukarı puan alanlar başvurabilecektir.

1-) Genel Şartlar

Sözleşmeli icra kâtipliği pozisyonlarına atanmak isteyenlerin Adalet Bakanlığı İcra Personelinin Sınav, Atama, Nakil, Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinin 3/A maddesinde belirtilen;

a) Türk vatandaşı olmak,

b) Merkezi sınavın (KPSS-2024) yapıldığı 2024 yılının Ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş (35) yaşını doldurmamış olmak (01/01/1989 ve sonrası doğumlu olanlar),

c) Görev yapmasına engel olabilecek akıl hastalığı bulunmamak,

d) Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflâs, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak,

e) Kamu haklarından mahrum bulunmamak,

f) Askerlikle ilgisi bulunmamak veya askerlik çağına gelmemiş olmak ya da askerlik çağına gelmiş ise muvazzaf askerlik hizmetini yapmış yahut ertelenmiş veya yedek sınıfa geçirilmiş olmak,

g) En az lise veya dengi okul mezunu olmak,

h) Uygulama sınavında ve sözlü sınavda başarılı olmak, şartlarını taşımaları gerekmektedir.

2-) Başvuru Yeri ve Gerekli Belgeler

a) Başvuru Yeri

Başvurular Kariyer Kapısı üzerinden yapılacak olup, adaylar 07.06.2026 ila 22.06.2026 tarihi saat 23:59:59’a kadar https://kariyerkapisi.gov.tr/isealim üzerinden başvuruları gerçekleştireceklerdir. Şahsen veya posta yoluyla yapılan başvurular kabul edilmeyecektir.

Adaylar, sözleşmeli icra kâtipliği pozisyonları için başvurularını Adalet Komisyonu Başkanlıklarına yapacaklardır. Sözleşmeli icra kâtipliği pozisyonu için sadece bir komisyona başvuru yapılabilecektir. Birden fazla başvuru tespit edilmesi halinde adayın hiçbir başvurusu kabul edilmeyecek olup, bu şekilde sınava girenler kazanmış olsalar dahi istihdam edilmeyecektir.

Uygulama ve sözlü sınavlar Adalet Komisyonu Başkanlıkları tarafından gerçekleştirecektir. İcra kâtibi (Ek-1) pozisyonuna başvuracak adayların, başvurularını bu hususları göz önünde bulundurarak yapmaları gerekmektedir. İstihdam edilmeye hak kazanan adaylar başvuru yaptıkları Adalet Komisyonlarına bağlı olarak sınav izni verilen mahallerden herhangi birinde istihdam edilebileceklerdir.

Adaylar, başvuru için istenilen ve bu ilanın “Başvuru Esnasında Sisteme Yüklenmesi Gereken Belgeler” başlıklı 2-b maddesinde belirtilen belgeleri sisteme eksiksiz ve tek tek yüklemek suretiyle başvuru işlemlerini tamamlayacaklardır. Yanlış veya eksik belge yüklenmesi nedeniyle doğabilecek hak kayıplarından adaylar sorumludur.

Adayların başvuru işlemi tamamlandıktan sonra “Başvurularım” ekranından başvurularının tamamlanıp tamamlanmadığını kontrol etmeleri gerekmektedir. “Başvurularım” ekranından “Başvuru Alındı” ibaresi görülmeyen hiçbir başvuru değerlendirilmeye alınmayacaktır.

b) Başvuru Esnasında Sisteme Yüklenmesi Gereken Belgeler

-Mezuniyeti gösterir öğrenim belgesi, (Öğrenim bilgileri ilgili web servisleri aracılığı ile alınacaktır. Öğrenim bilgisi alınamayan veya hatalı olan adaylar söz konusu belgeyi sisteme kendisi yükleyecektir.)

-Denkliği gösterir belge, (Adaylar söz konusu belgeyi sisteme kendisi yükleyecektir.)

-Hukuk fakültesi, adalet meslek yüksekokulu veya meslek yüksekokullarının adalet, adalet ön lisans veya lise veya meslek liselerinin adalet alanı ve ilgili mevzuat uyarınca bunlara denkliği kabul edilen program veya alan mezunlarının ayrıca bu mezuniyetlerini gösterir öğrenim belgesi.

3-) Uygulama Sınavına Çağrılacakların Belirlenmesi, İlanı, Sınav Yeri, Zamanı ve Şekli

2024 yılı Kamu Personel Seçme Sınavında alınan puanlar esas olmak kaydıyla; KPSSP3, KPSSP93 ve KPSSP94 puanları ayrı ayrı, en yüksek puandan başlamak suretiyle sıralanarak; yetki verilen her bir Adalet Komisyonu için ilan edilen pozisyon sayısının on katı aday uygulamalı sınava çağırılacaktır. Son aday ile aynı puana sahip olan adayların tamamı uygulamalı sınava alınacaktır.

Uygulamalı sınava girmeye hak kazananlar ile sınav yerleri 16.07.2026 – 20.07.2026 tarihleri arasında sınav yapan komisyonların internet sitesinde yayınlanacak olup, ayrıca yazılı bildirim yapılmayacaktır. Sınava katılma hakkını elde edemeyen başvuru sahiplerine herhangi bir bildirimde bulunulmayacaktır.

01.08.2026 günü ve takip eden günlerde adayların bilgisayar ile vuruş hesabı yapılmadan üç dakikada yanlışsız ve tekrarsız olarak en az doksan kelime yazıp yazamadıklarının tespiti için uygulamalı sınav yapılacaktır.

Uygulamalı sınavdan en az bir hafta önce Bakanlık internet sitesinde ilan edilecek yazılı metinler arasından, sınav sırasında her bir grup için Adalet Komisyonu tarafından kura yöntemiyle belirlenerek adaylara verilen ya da uygulamalı sınav programı üzerinden otomatik olarak seçilen bir metinden bilgisayar ile üç dakikada yanlışsız ve tekrarsız en az doksan kelime yazanlar, uygulama sınavında başarılı olmuş sayılacaklardır.

Yapılacak uygulamalı sınavda başarılı sayılabilmek için; verilen metne sadık kalınıp kalınmadığına, yanlış yazılan kelime sayısı, yazı içerisindeki kelime ve cümle tekrarları ile kelime atlama nedeniyle metnin anlam bütünlüğünün bozulup bozulmadığına dikkat edilir. Bu işlem yapılırken yanlış yazılan kelime sayısının toplam yazılan kelime sayısına oranının yüzde yirmi beşten (%25) fazla olması veya toplam yirmi iki (22) ve üzeri kelime atlanması halinde yazılan metnin anlam bütünlüğü şartını taşımadığı kabul edilir. Uygulama birliğini sağlamak üzere Bakanlıkça değerlendirmeye ilişkin kriterler belirlenebilir. Uygulamalı sınavda aday F ya da Q klavyeden herhangi birini seçebilecektir. Değerlendirme yapılırken büyük/küçük harf ve noktalama işaretleri dikkate alınmayacaktır.

4-) Sözlü Sınava Çağrılacakların Belirlenmesi, İlanı, Sınav Yeri, Zamanı ve Şekli

Uygulamalı sınavda başarılı olanlar arasından doğru kelime sayısı esas alınmak kaydıyla; en fazla doğru kelime yazan adaydan başlamak suretiyle sıralanarak; her bir Adalet Komisyonu için ilan edilen pozisyon sayısının üç katı aday sözlü sınava çağırılacaktır. Son adayla aynı sayıda doğru kelime yazan adayların tamamı sözlü sınava alınacaktır.

Sözlü sınava girmeye hak kazanan adaylar ile sınav yerleri en geç 17.08.2026 günü sınavı yapan Adalet Komisyonlarının internet sitesinde yayınlanacak olup, ayrıca yazılı bildirim yapılmayacaktır. Sözlü sınava katılma hakkını elde edemeyen başvuru sahiplerine herhangi bir bildirimde bulunulmayacaktır. Adaylar 22.08.2026 günü ve takip eden günlerde sözlü sınava alınacaklardır.

5-) Sözlü Sınav Konuları

Sözlü sınavda Adalet Bakanlığı İcra Personelinin Sınav, Atama, Nakil, Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinin 11 inci maddesinde belirtilen genel kültür ve genel yetenek konuları ile genel hukuk bilgisi, icra ve iflâs hukuku ile kalem mevzuatından soru sorulacaktır. Adayın sözlü sınavda başarılı sayılmak için, üyelerin yüz (100) tam puan üzerinden verdikleri notların aritmetik ortalamasının en az yetmiş (70) puan olması gerekir. Sözlü sınavda konular ve puanlama aşağıda belirtildiği şekilde olacaktır.

a) Alan bilgisi (40 puan),

b) Genel yetenek ve genel kültürü (20 puan),

c) Bir konuyu kavrayıp özetleme ve ifade yeteneği ile muhakeme gücü (20 puan),

d) Genel görünümü, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu ile liyakati (20 puan), olmak üzere toplam 100 puan üzerinden yapılır.

6-) Başarı Listelerinin Oluşturulması

Sözlü sınav sonucu en yüksek puan alan adaydan başlanmak üzere sıraya konularak sözlü sınav başarı listesi hazırlanacaktır.

Merkezi ve sözlü sınavda alınan puanların aritmetik ortalamasına göre en yüksek puandan başlanarak nihai başarı listesi düzenlenecektir. Nihai başarı listesi düzenlenirken; hukuk fakültesi, adalet meslek yüksekokulu veya meslek yüksekokullarının adalet ile adalet ön lisans programı, lise veya meslek liselerinin adalet alanı ve ilgili mevzuat uyarınca bunlara denkliği kabul edilen program veya alan mezunları en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere, diğer adaylar ise bu sıralamayı takiben kendi aralarında en yüksek puandan başlayarak sıralanacak ve nihai başarı listesi sınavı yapacak Adalet Komisyon Başkanlığının bulunduğu adliye internet sitesinde ilan edilecektir.

Nihai başarı listesinde puanların eşit olması halinde; sırasıyla KPSS puanı, sözlü sınav puanı ve diploma notu yüksek olan aday sıralamada üstte yer alacaktır.

Nihai başarı bilgileri ilgili Adalet Komisyonu Başkanlığı internet sitesinde ilan edilecektir. Ayrıca adaylar Kariyer Kapısı https://kariyerkapisi.gov.tr/isealim adresli internet sitesinde bilgilerini görüntüleyebilecektir.

7-) Atama Sırasında İstenecek Belgeler

- Kariyer Kapısı üzerinden alınacak “Başvuru Bilgileri” çıktısı,

- Mezuniyeti gösterir öğrenim belgesi, (fotokopi veya e-devlet çıktısı)

- Denkliği gösterir belge, (fotokopi veya e-Devlet çıktısı)

- Hukuk fakültesi, adalet meslek yüksekokulu veya meslek yüksekokullarının adalet, adalet ön lisans veya lise veya meslek liselerinin adalet alanı ve ilgili mevzuat uyarınca bunlara denkliği kabul edilen program veya alan mezuniyetini gösterir öğrenim belgesi. (fotokopi veya e-Devlet çıktısı)

- KPSS sonuç belgesi,

- 2 adet biyometrik fotoğraf,

- Sağlık beyanı, (Ek-2)

- Askerlikle ilgisi bulunmadığına veya askerlik çağına gelmediğine ya da askerlik çağına gelmiş ise muvazzaf askerlik hizmetini yapmış yahut ertelenmiş veya yedek sınıfa geçirilmiş olduğuna dair belge, (fotokopi veya e-Devlet çıktısı)

- Adli sicil kaydı, (Adalet Komisyonları/İcra Daireleri Başkanlıklarınca temin edilecektir.)

- Mal bildirimi, (Ek-3) (El yazısı ile veya bilgisayar ortamında doldurulabilir.)

- Kamu görevlileri etik sözleşmesi. (Ek-5)

Gerek görülmesi halinde yukarıda belirtilen belgelerin asıllarının ibraz edilmesi adaylardan istenebilecektir.

8-) Atamaların Yapılması

Bakanlık tarafından, sınavı yapan Adalet Komisyonlarınca oluşturulan nihai başarı listeleri incelenerek başarılı olanlar ilan edilen pozisyonlara atanacaktır.

Sınav sonucunun tebliğinden itibaren kanuni bir mazereti olmaksızın 15 gün içerisinde istenilen belgeleri teslim etmeyenler ile aranılan şartları taşımadığı ve gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu anlaşılanların istihdamları yapılmayacaktır. İstihdam edilenlerden aranılan şartları taşımadığı ve gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu sonradan anlaşılanların ise sözleşmeleri feshedilecektir.

7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu uyarınca sınavı kazanan her bir adayın güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacaktır. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması neticesinde Değerlendirme Komisyonu tarafından memuriyet veya kamu görevine uygun olmadığı değerlendirilen ve atamaya yetkili amir tarafından atanması uygun görülmeyen adayların istihdamı yapılmayacak ve kendileri ile sözleşme imzalanmayacaktır.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4/B maddesi ile Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esasların Ek 1 inci maddesi uyarınca sözleşmeli personel, hizmet sözleşmesi esaslarına aykırı hareket etmesi nedeniyle kurumlarınca sözleşmesinin feshedilmesi veya sözleşme dönemi içinde sözleşmeyi tek taraflı feshetmesi halinde, fesih tarihinden itibaren, sözleşmeyi yenilememeleri halinde sözleşmenin bitim tarihinden itibaren bir yıl geçmedikçe kamu kurum ve kuruluşlarının sözleşmeli personel pozisyonlarında yeniden istihdam edilemeyeceğinden, bu durumdaki adayların (anılan Esasların Ek 1 inci maddesinin 4 üncü fıkrasının a, b ve c bentlerinde belirtilen durumlar hariç) istihdamı yapılmayacaktır.

Başarı sıralamasının kesinleştiği tarihten itibaren sözleşmeli icra kâtipliği pozisyonu için yapılacak müteakip sınavın ilan tarihine kadar yukarıda belirtilen nedenlerle istihdamın yapılmaması veya ölüm ya da sözleşme feshi sebepleriyle boş kalan veya boşalan pozisyonlara, başarı listesindeki sıralamaya göre yedekler arasından istihdam yapılabilecektir. Bunlar dışında kalanlar herhangi bir hak iddiasında bulunamayacaklardır. İlan metninde belirtilmeyen hususlar hakkında ilgili mevzuat hükümlerine göre işlem yapılacaktır.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B) fıkrası ile “Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar” hakkındaki 6/6/1978 tarihli 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına göre bu pozisyonlarda istihdam edilenlerin yer değişiklikleri özel şartlara bağlanmış olduğundan, ilgililerin ileride mağduriyete uğramamaları açısından eş, öğrenim, sağlık vb. gibi hususları dikkate alarak sınav izni verilen mahallerdeki pozisyonlara göre tercihte bulunmaları önem arz etmektedir.

Adaylar ünvan, sayı ve yer bilgilerini gösterir listeye (Ek-1), sağlık beyanına (Ek-2), mal bildirimine (Ek-3), Adalet Bakanlığı İcra Personelinin Sınav, Atama, Nakil, Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği (EK-4), kamu görevlileri etik sözleşmesine (Ek-5) Adalet Bakanlığının (https://www.adalet.gov.tr), İcra İşleri Dairesi Başkanlığının (https://iidb.adalet.gov.tr) ve Kariyer Kapısının (https://kariyerkapisi.gov.tr/isealim) adresli internet sitelerinde yer alan ilandan ulaşabileceklerdir.

Duyurulur.

İZMİR EKONOMİ ÜNİVERSİTESİ ÖN LİSANS VE LİSANS EĞİTİM-ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ

BİRİNCİ BÖLÜM

Başlangıç Hükümleri

Amaç

MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Tıp Fakültesi hariç, İzmir Ekonomi Üniversitesinde yürütülen ön lisans ve lisans seviyesindeki programlara öğrenci kabulü, eğitim-öğretim ve mezuniyet süreçlerine ilişkin hükümleri düzenlemektir.

Kapsam

MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, Tıp Fakültesi hariç, İzmir Ekonomi Üniversitesinde yürütülen ön lisans ve lisans düzeyindeki eğitim-öğretime ilişkin hükümleri kapsar.

Dayanak

MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 14 üncü, 43 üncü ve 44 üncü maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Akademik birim: İzmir Ekonomi Üniversitesine bağlı fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokullarını,

b) AKTS: Avrupa Kredi Transfer Sistemini,

c) Değişim programı: Yurt içi veya yurt dışındaki bir yükseköğretim kurumu ile Üniversite arasında düzenlenen protokol çerçevesinde kurumların birine kayıtlı olan öğrencilerin kısa süreli olarak diğer kurumda eğitim görmelerini ve bir kurumdan alınan derslerin diğer yükseköğretim kurumunda eşdeğer olarak kabul edilebilmesini öngören programı,

ç) İlgili kurul: Fakülte, yüksekokul ve meslek yüksekokulu kurulunu,

d) İlgili yönetim kurulu: İzmir Ekonomi Üniversitesine bağlı fakülte, yüksekokul ve meslek yüksekokullarında meslek yüksekokulu yönetim kurulunu,

e) Mütevelli Heyet: İzmir Ekonomi Üniversitesi Mütevelli Heyeti,

f) Pasif öğrenci: Akademik takvimde belirtilen tarihler içinde dönem ders kaydını yenilemeyen ve bu nedenle öğrencilik hakkından yararlanamayan öğrenciyi,

g) Rektör: İzmir Ekonomi Üniversitesi Rektörünü,

ğ) Senato: İzmir Ekonomi Üniversitesi Senatosunu,

h) Üniversite: İzmir Ekonomi Üniversitesini,

ı) Üniversite Yönetim Kurulu: İzmir Ekonomi Üniversitesi Yönetim Kurulunu,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Öğrenci Kabulü ve Kayıtlar

Öğrenci kabulü

MADDE 5- (1) Üniversiteye öğrenci kabulü, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde Senato tarafından belirlenen esaslara göre yürütülür.

Yatay geçiş ve dikey geçişler

MADDE 6- (1) Üniversite programlarına Üniversite dışından veya Üniversite içinden yatay geçiş başvuruları ve değerlendirmeleri, 24/4/2010 tarihli ve 27561 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümleri ile ilgili diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde Senato tarafından belirlenen esaslara göre yapılır.

(2) Meslek yüksekokulu mezunlarının Üniversiteye bağlı lisans programlarına dikey geçişleri; 19/2/2002 tarihli ve 24676 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Meslek Yüksekokulları ve Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans Öğrenimine Devamları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre yapılır.

Çift ana dal ve yan dal eğitimi

MADDE 7- (1) Çift ana dal ve yan dal eğitimi, Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümlerine ve Senato tarafından belirlenen esaslara göre yapılır.

Değişim programları ve özel öğrenciler

MADDE 8- (1) Özel öğrenciler, Üniversitede herhangi bir ön lisans ya da lisans programına kayıtlı olmayan, yurt içinde veya yurt dışında bir yükseköğretim kurumuna kayıtlı olup sınırlı sayıda derse kaydolarak bu derslerin gereklerini yerine getirmeleri beklenen öğrencilerdir.

(2) Öğretim dili Türkçe olan programlarda öğrenim gören öğrencilerin, öğretim dili yabancı dil olan programlardan ders alabilmeleri için yabancı dil düzeylerinin Senato tarafından belirlenen yeterlilik koşullarını sağladığını belgelemesi gerekir.

(3) Özel öğrencilerin ön lisans ve lisans düzeyindeki derslere kabulü bölüm başkanı ve/veya dekan/yüksekokul müdürünün önerisi üzerine ilgili yönetim kurulu kararı ile belirlenir.

(4) Özel öğrenci olarak aynı düzeyde başka bir yükseköğretim kurumundan aldığı ders veya uygulamaların kredileri, not dönüşümleri gibi hususlar ilgili yönetim kurulu kararı ile öğrencinin kayıtlı olduğu diploma programındaki yükümlülüklerinin yerine sayılabilir. Özel öğrenciye ilişkin diğer esaslar ilgili mevzuat hükümlerine göre Senato tarafından belirlenir.

(5) Üniversite ile yurt içi ve yurt dışı bir yükseköğretim kurumu arasında yapılan anlaşma uyarınca öğrenci değişim programları kapsamında aynı düzeyde başka bir yükseköğretim kurumundan alınan ders veya uygulamaların kredileri, not dönüşümleri gibi hususlar ilgili yönetim kurulu kararı ile öğrencinin kayıtlı olduğu diploma programındaki yükümlülüklerinin yerine sayılabilir. Öğrenci değişimine ilişkin diğer esaslar Senato tarafından belirlenir.

(6) Özel öğrenciler, Üniversite öğrencisi sayılmaz ve öğrencilik haklarından yararlanamazlar. Ancak, diğer hususlarda Üniversite öğrencilerinin tabi olduğu mevzuat hükümlerine uymaları gerekir. Bu öğrencilere, talep etmeleri durumunda kayıtlı oldukları dersleri ve bu derslerden aldıkları notları gösteren bir belge verilir. Bu belge, diploma yerine geçmez veya akademik bir dereceyi göstermez.

Kesin kayıt için gerekli işlemler

MADDE 9- (1) Ön lisans ve lisans programlarına kabul edilen öğrencilerin kayıtlarının kesinleşmesi için aşağıdaki koşullar aranır:

a) ÖSYM tarafından yapılan sınav sonucunda Üniversitenin ilgili birimine yerleştirilmiş olmak.

b) Lise, lise dengi meslek okulu ya da Milli Eğitim Bakanlığınca denkliği onaylanmış bir yabancı ülke lisesinden mezun olmak.

(2) Üniversitenin ön lisans ve lisans programlarına kabul edilen öğrencilerin kayıt işlemleri, akademik takvimde ilan edilen tarihlerde yapılır. Kayıt için zamanında başvurmayan ve gerekli belgeleri sağlamayan öğrencilerin kayıtları yapılmaz. İstenen belgelerin aslı veya Üniversite tarafından onaylı örneği kabul edilir. Askerlik durumu ve diğer belgeler için e-devlet üzerindeki bilgilere dayanılarak işlem yapılır.

(3) Üniversiteye kabul edilen ve belirlenen şartları sağlamış olanların Senato tarafından belirlenecek diğer koşulları ve belgeleri de sağlamaları kaydıyla ve tespit edilen öğrenim ücretini ödemeleri üzerine kayıtları kesin olarak yapılır. Süresi içinde kayıt işlemini yapmayan veya gerekli belgeleri sağlayamayan öğrenciler kayıt hakkından vazgeçmiş sayılır. Belgelerinde eksiklik olanların, sahte belge sundukları tespit edilenlerin veya gerçek dışı beyanda bulunanların kayıtları yapılmış olsa dahi iptal edilir.

Kayıt yenileme

MADDE 10- (1) Zorunlu ödeme yükümlülüklerini yerine getirmiş olan öğrenciler aynı zamanda her dönem başında akademik takvimde belirtilen tarihler arasında ders kaydını yaparak kayıt yenileme işlemini tamamlamakla yükümlüdür.

(2) Zorunlu ödeme yükümlülüklerini yerine getirmiş olsa bile akademik takvimde belirtilen tarihlerde ders kaydını yenilemeyen öğrenciye 32 nci maddeye göre işlem yapılır ve bu öğrenci, pasif öğrenci statüsüne alınır.

(3) Pasif öğrenciler, ilgili dönemdeki derslere ve sınavlara giremezler, öğrencilik haklarından yararlanamazlar. Öğrencinin kayıt yenilemediği dönem, ilgili mevzuatta belirlenen azami öğrenim süresinden sayılır.

(4) Pasif öğrenciler öğrenim ücreti ödemek koşulu ile öğrenimlerine devam etmek için kayıt yaptırabilirler ve ancak kayıtlı oldukları dönemlerde öğrencilik haklarından yararlanabilirler.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Eğitim-Öğretime İlişkin Esaslar

Öğretim dili

MADDE 11- (1) Üniversitenin programlarının öğretim dili, Senatonun önerisi üzerine, Mütevelli Heyet kararı ve YÖK onayı ile belirlenir. Programların öğretim dili, kılavuzlarda, Üniversitenin duyurularında gösterilir.

(2) Ön lisans ve lisans programlarına yerleştirilen, kabul edilen veya kurumlar arası yatay geçiş yapan öğrencilerin yabancı dil yeterliklerinin belirlenmesi ve yabancı dil hazırlık sınıfında öğretim, Üniversitenin ilgili mevzuat hükümlerine göre yapılır.

Eğitim-öğretim yılı

MADDE 12- (1) Bir eğitim-öğretim yılının süresi YÖK’ün tanımladığı usul ve esaslara göre belirlenir.

(2) Bir eğitim-öğretim yılı, güz yarıyılı ve bahar yarıyılı olmak üzere iki dönemden oluşur. YÖK’ün onayı alınmak sureti ile bir eğitim-öğretim yılı, yaz okuluyla beraber Senato kararıyla üç dönem halinde de düzenlenebilir. Yaz okulu ile ilgili hususlar Senato tarafından düzenlenir.

(3) Gerekli durumlarda ders ve sınavlar, hafta içi mesai saatleri bitiminden sonra, resmî tatil günleri hariç cumartesi ve pazar günlerinde de yapılabilir.

Öğretim esasları

MADDE 13- (1) Üniversitede öğretim, ders geçme esasına dayalıdır ve kredili sistem ile yürütülür.

(2) Dersler; teorik, uygulama, atölye, klinik çalışması, laboratuvar, proje, dönem içi işbaşı eğitimi, stüdyo ve benzeri çalışmaları ifade eder. Dersler, dönem esasına göre düzenlenir. Ancak gerekli görülmesi halinde bazı dersler Senato kararı ile yıllık olarak açılabilir.

(3) İlgili yönetim kurulunun önerisi ve Senatonun kararı ile uygun görülen dersler Üniversite dışında da yapılabilir. Bu derslerin yürütülmesine ilişkin esaslar, ilgili yönetim kurulunca kararlaştırılır ve Senato onayına sunulur.

(4) Ön lisans ve lisans programlarında uygun görülen dersler, ilgili mevzuat hükümleri kapsamında ilgili akademik birimlerin önerisi ve Senato tarafından uygun görülmesi halinde uzaktan öğretim yöntemiyle verilebilir.

Eğitim-öğretim programları

MADDE 14- (1) Eğitim-öğretim programı; teorik dersler, uygulamalı dersler, seminer, stüdyo, atölye, proje, laboratuvar, saha uygulamaları ile işletmede mesleki eğitim ve staj ve benzeri uygulamalardan oluşur. Hangi dersler için uygulama yapılacağı veya hangi uygulamaların ders sayılacağı ve değerlendirmesine ilişkin esaslar Senato tarafından belirlenir.

(2) Öğretim programları, her bir diploma programının diplomayı almayı hak eden kişiye kazandıracağı bilgi, beceri ve yetkinlikleri sağlayacak şekilde iş yükü esas alınarak hazırlanır ve ilgili bölümlerin önerileri üzerine ilgili kurulun kararı ve Senatonun onayı ile kesinleşir. Öğretim programları her dönem en az 25 AKTS olacak şekilde, ön lisans programları için toplam en az 120 AKTS kredisi, dört yıllık lisans programları için toplam en az 240 AKTS kredisi olacak şekilde düzenlenir.

(3) Öğretim programlarında haftalık ders, uygulama/laboratuvar saat ve yerel kredileri ile AKTS kredileri belirtilir.

(4) Akademik birimler uygun gördükleri alanlarda sertifika programı açılmasını önerebilir. Bu öneriler ilgili kurullar tarafından değerlendirilip Senato tarafından düzenlenir.

(5) Eğitim-öğretim programlarının öğrencilere uygulanmasında doğabilecek intibak ve benzeri sorunların çözümünde ilgili kurullar yetkilidir.

Uluslararası ortak öğretim programları

MADDE 15- (1) Yurt dışındaki yükseköğretim kurumları ile uluslararası ortak ön lisans ve uluslararası ortak lisans programları açılabilir.

(2) Bu programların eğitim-öğretimi, ilgili mevzuat hükümlerine göre yürütülür.

Zorunlu, seçmeli ve ön koşul dersleri

MADDE 16- (1) Öğretim programlarında yer alan zorunlu, seçmeli ve ön koşullu dersler, ilgili akademik birim tarafından kararlaştırılır. Öğrenciler öğretim programlarında belirlenen tüm dersleri almakla yükümlüdür. İlgili akademik birim tarafından belirlenen ve Senato tarafından onaylanan dersler için ilgili birimler tarafından muafiyet sınavı açılabilir. Muafiyet sınavına kabul ve sınav değerlendirme koşulları Rektör tarafından önerilen esaslara uygun olarak ilgili kurul kararı ile belirlenir. Muafiyet sınavında belirlenen düzeyde başarılı olanlar bu derslerden kendi istekleri üzerine muaf tutulur.

(2) Bir dersin alınabilmesi için başarılmış veya alınmış/izlenmiş olması gereken derse ön koşul dersi denir. Ön koşullu dersler ve ön koşulları, dersi veren ilgili bölüm/programın önerisi üzerine ilgili kurulun kararı ve Senatonun onayından sonra kesinleşir.

Derslerin kredi değeri ve ders yükü

MADDE 17- (1) Bir öğrencinin alabileceği dönemlik ders yükü en fazla 32 AKTS’dir. Tekrarlanan dersler 32 AKTS ders yükü içerisinde sayılır. Yaz döneminde alınabilecek ders yükü, Senato tarafından belirlenen esaslara uygun olarak belirlenir.

(2) 32 AKTS ders yüküne ilave olarak;

a) Genel not ortalaması 2,00 ve 2,49 arasında olan öğrenciler için; öğrencinin talebi ve danışmanın onayı ile toplamda 6 AKTS kredi,

b) Genel not ortalaması en az 2,50 olan öğrenciler için öğrencinin talebi ve danışmanın onayı ile toplamda 12 AKTS kredi,

alabilirler.

(3) Bu Yönetmelik uyarınca bulunduğu akademik yarıyılın sonunda mezun olma koşullarını sağlayabilenler ve ön lisans programlarında en az 80 AKTS, lisans programlarında en az 200 AKTS kredilik ders almış olanlar, danışmanlarının onayı ile ilgili dönemde toplam 48 AKTS kredisini geçmemek üzere ilave ders alabilirler. Bu koşulun uygulanmasında öğrencinin mevcut genel not ortalaması dikkate alınmaz.

(4) Çift ana dal, yan dal, sertifika programı öğrencileri, ana dal dersleriyle birlikte her dönem en fazla 48 AKTS kredilik ders alabilirler.

(5) Mezuniyet aşamasındaki son sınıf lisans programı öğrencilerine, akademik danışmanı ve kayıtlanmak istenilen dersin bağlı olduğu anabilim dalı başkanlığının onayı ile yüksek lisans programlarından ders almasına izin verilebilir.

(6) Bir dersin yerel kredi değeri, o dersin haftalık teorik ders saatlerinin tamamı ile laboratuvar, uygulama, atölye, stüdyo ve benzeri faaliyetlerin haftalık saatlerinin yarısından oluşur.

(7) Üniversitede uygulanacak AKTS kredisinin hesaplanmasına ilişkin esaslar, öğrenci iş yükü dikkate alınarak Rektörün önerisi üzerine Senato tarafından belirlenir. Öğrenci iş yükü, ders saatlerinin yanı sıra laboratuvar, atölye, klinik çalışması, ödev, uygulama, proje, seminer, sunum, sınava hazırlık, sınav, staj, iş yeri eğitimi gibi eğitim-öğretim etkinliklerinde harcanan bütün zamanı ifade eder.

Sertifika programları

MADDE 18- (1) Senato tarafından belirlenen uzmanlık alanlarında belirli bir kredi ile sınırlı olarak verilen derslerden oluşan programdır. Sertifika programına ait hususlar Senato tarafından belirlenen esaslara uygun olarak yürütülür.

Devam zorunluluğu

MADDE 19- (1) Öğrenciler derslere, laboratuvar ve uygulamalara devam etmek, dönem içinde ve sonunda yapılan her türlü sınava girmek ve öğretim elemanlarının uygun gördüğü diğer çalışmalara katılmak zorundadırlar.

(2) Öğrencilerin devam durumları ilgili öğretim elemanı tarafından izlenir. Sınav, ödev, uygulama, sunum, proje ve benzeri çalışmalar dışında, öğrencinin sağlık raporu veya heyet raporunun olması devam yükümlülüğünü kaldırmaz ve öğrenci raporlu olduğu tarihlerde devamsız sayılır. Uzaklaştırma cezası alan öğrenciler ceza sürelerini kapsayan tarihlerde devamsız sayılır. Bir dersin, YÖK ve Senato tarafından belirlenen esaslar çerçevesinde devam yükümlülüğünü yerine getirmeyen öğrenci ilgili dersten başarısız sayılır.

Sınavlar ve değerlendirme

MADDE 20- (1) Dersin başarısının tespitinde dikkate alınacak dönem içi ve dönem sonu sınav, ödev, uygulama ve benzeri değerlendirme ölçütleri ile bu ölçütlerin ağırlıkları, dersi veren öğretim elemanı tarafından belirlenir. Değerlendirme ölçütleri ve ağırlıkları, Üniversitenin internet sitesinde ve/veya öğrenci bilgi sistemi içerisinde öğrencilere duyurulur.

(2) Öğrencilerin herhangi bir dersteki başarısı, değerlendirme ölçütleri göz önüne alınarak, dersi veren öğretim elemanı tarafından harf notlarından birisi ile belirlenir. Harf notunun takdiri, dersin izlencesinde belirlenmiş olan değerlendirme ölçütlerine göre yapılır.

(3) Sınavlar, Üniversite tarafından tespit ve ilan edilen yer ve zamanlarda yapılır.

(4) Yükseköğretim Kurulunun belirlediği esaslar dikkate alınarak ilgili akademik birimler tarafından kabul edilen haklı ve geçerli bir mazereti sebebiyle Üniversitenin akademik takviminde ilan edilen dönem içi ve dönem sonu sınavlarına girmeyen öğrencilere mazeret sınavı hakkı verilir. Bunlar dışında tanımlanan sınav, ödev, uygulama ve benzeri değerlendirme ölçütleri için öğrencinin haklı ve geçerli bir mazereti olması koşuluyla mazeret hakkı verilebilir.

(5) Ders notları, belirlenen tarihlerde dersi veren öğretim elemanları tarafından öğrenci bilgi sistemi üzerinden öğrencilere ilan edilir.

(6) Mezuniyet koşullarını en çok iki dersten FF, FD notu almış oldukları için yerine getiremeyen öğrencilere, bir kereye mahsus olmak üzere bu dersleri tekrarlamadan son dönem sınav hakkı verilir.

(7) Staj hariç öğretim programında yer alan diğer tüm derslerden geçtiği halde, mezuniyet için gereken 2,00 genel not ortalamasını sağlayamayan öğrencilere daha önce aldıkları dersler arasından seçecekleri en çok iki dersten son dönem sınav hakkı verilir.

(8) Başarı değerlendirilmesi belli bir sürece bağlı olan proje türü dersler için son dönem sınav hakkı verilmez.

(9) Son dönem sınav hakkı kapsamındaki sınavlar, yarıyıl sonu sınavlarının bitimini takiben Üniversite tarafından belirlenen tarihlerde yapılır. Son dönem sınavlarında, yıl içi değerlendirme ölçütleri dikkate alınmaz.

(10) Son dönem sınav hakkı, öğrenciye bir kez tanınır.

Notlar

MADDE 21- (1) Not ortalaması hesaplarına katılan harf notlarının katsayı, puan ve statüsü aşağıda belirtilmiştir:

(2) NA (Devamsız) notu, derse devam yükümlülüklerini sağlamayan ve/veya ders uygulamalarına ilişkin koşulları yerine getirmeyen öğrencilere dersi veren öğretim elemanı tarafından takdir olunur. Not ortalamaları hesabında NA notunun katsayısı 0,00 (sıfır) olarak işlem görür.

(3) Ortalamalara katılmayan notlar aşağıda belirtilmiştir:

a) S (yeterli) notu, kredisiz derslerde başarılı olan öğrencilere verilir.

b) U (yetersiz) notu, kredisiz derslerde başarısız olan öğrencilere verilir.

c) EX (muaf) notu, müfredatlarda yer alan bazı derslerden muaf olan öğrencilere verilir.

ç) I (eksik) notu, dersi veren öğretim elemanının kabul edeceği geçerli bir nedenle ders için gerekli koşulları dönem veya yaz okulu sonunda tamamlayamayan öğrencilere verilir. I notunun, dönem veya yaz okulu notlarının son veriliş tarihinden itibaren bir hafta içinde harf notuna çevrilmesi gerekir. Ancak, özel durumlarda bu süreyi aşan harf notuna çevrilme işlemlerinin bir sonraki dönemin ders kayıtlarının başlama tarihinden en az iki hafta öncesine kadar yapılması gerekir. Özel durumlardaki bu işlemler dersin verildiği bölüm başkanlığının önerisi üzerine ve o bölümün bağlı bulunduğu akademik birimin yönetim kurulu kararı ile gerçekleştirilir. Süresi içinde harf notuna çevrilmeyen I notu ilgili akademik birimin talebi ile FF veya U notuna dönüştürülür.

d) W (çekilmiş) notu, danışmanının önerisi ve dersi veren öğretim elemanının izni ile çekilmesine izin verilen bir ders için kullanılır. Dersten çekilme, akademik takvimde belirtilen tarihlerde yapılır. Bir dönemde çift ana dal, yan dal veya sertifika programı dersleri dâhil en çok bir ders olmak üzere; bütün ön lisans öğrenimi boyunca en çok iki dersten, bütün lisans öğrenimi boyunca en çok altı dersten danışmanın önerisi ve öğretim elemanının izniyle çekilme izni verilebilir. Öğrenciler, öğretim planlarında 1. sınıfta yer alan zorunlu derslerden çekilemez.

1) Öğrenciler, yükseltmek üzere aldığı derslerden çekilemez.

2) Öğrenciler, tekrarlamak zorunda olduğu ve daha önce W notu aldığı derslerden çekilemez.

3) Birinci sınıf öğrencileri, öğretim planlarında yer alan seçmeli ders niteliğindeki serbest genel eğitim derslerinden, seçmeli derslerden ve üst sınıftan aldıkları zorunlu derslerden çekilebilirler.

4) Üniversite ile yurt dışındaki eğitim kurumları veya resmi kuruluşlar arasında imzalanmış olan protokoller kapsamında Üniversitede öğrenim gören değişim öğrencilerinin dersten çekilme işlemi Uluslararası İlişkiler Ofisi Müdürlüğünün önerisi ve öğretim elemanının izni ile yapılabilir. Bu durumdaki öğrenciler için W notuna ilişkin kurallar uygulanmaz.

e) NI (not ortalamasına katılmayan notu), öğrencinin kayıtlı olduğu program veya programların not ortalamasına katılmamak koşuluyla aldığı dersleri tanımlamak üzere verilir. Bu not, öğrencinin ilgili dersten aldığı harf notu ile birlikte öğrencinin not belgesinde gösterilir.

f) P (Başarılı devam) notu, not ortalamalarına katılmayan ve süresi bir dönemden fazla olan derslerde, ilgili dönemde yapılması beklenen akademik çalışmaları düzenli bir şekilde yerine getiren öğrencilere verilir.

Notlarda maddi hata

MADDE 22- (1) Ön lisans ve lisans programlarında yer alan herhangi bir dersin değerlendirme sonucuna; ilanı tarihinden itibaren en geç üç iş günü içinde itiraz edilebilir.

(2) Öğrenci bilgi sistemi üzerinden açıklanan dönem sonu ders notları ile ilişkili herhangi bir maddi hatanın yapılmış olması halinde, düzeltme istemi, öğretim elemanının başvurusu üzerine ilgili yönetim kurulu tarafından karara bağlanır.

Not ortalamaları

MADDE 23- (1) Not ortalaması, kayıt olunan ve not ortalamalarına katılan her dersin AKTS kredisi ile o dersten alınan notun katsayısı çarpılarak bulunan ders puanları toplamının, bu derslerin toplam AKTS kredisine bölünmesi ile tespit edilir. Bu işlem bir dönem içinde alınan dersler için yapılırsa dönem not ortalaması, o zamana kadar alınmış bütün dersler için yapılırsa genel not ortalaması elde edilir. Öğrencilerin başarı durumu, genel not ortalamasına göre belirlenir.

(2) Not ortalaması hesaplanırken, tekrar edilen ders bulunması halinde bu dersten alınan en son not; müfredattan çıkarılan bir ders ya da seçimlik bir ders yerine başka bir dersin tekrarlanması durumunda ise en son alınan dersin notu göz önünde tutulur.

Başarılı öğrenciler

MADDE 24- (1) Genel not ortalaması en az 2,00 olan ve dönemde en az 25 AKTS kredilik ders alan öğrenciler başarılı sayılırlar.

(2) Başarılı öğrenciler, varsa öncelik sırasıyla; başarısız (FF, FD, W, U) ve devamsız (NA) oldukları dersleri, alt sınıflara ait henüz almadıkları dersleri ile bulunduğu sınıfa ait henüz almadıkları dersleri almak zorundadırlar.

(3) Başarılı öğrenciler danışmanlarının onayı ile 17 nci maddesi hükümlerine göre AKTS kredisinden daha az ders alabilirler.

(4) Bir dönem sonunda en az 25 AKTS kredilik ders alan ve o dönemin not ortalaması 3,00-3,49 olanlar dönem şeref öğrencisi, 3,50-4,00 arasında olanlar dönem yüksek şeref öğrencisi sayılırlar.

(5) Herhangi bir dönemde, herhangi bir disiplin cezası almış olan öğrenciler belirtilen not ortalamalarını sağlasalar bile yüksek şeref öğrencisi veya şeref öğrencisi olamazlar.

Koşullu başarılı öğrenciler

MADDE 25- (1) Genel not ortalaması birinci sınıfın sonunda 1,50-1,99 olan, ikinci sınıfın sonunda 1,70-1,99 olan, üçüncü sınıfın sonunda 1,80-1,99 arasında olan öğrenciler koşullu başarılı olarak bir üst sınıfa geçebilirler. Ancak mezuniyetleri için en az 2,00 genel not ortalaması sağlamakla yükümlüdürler.

(2) Koşullu başarılı öğrenciler, varsa öncelik sırasıyla; başarısız (FF, FD, W, U) ve devamsız (NA) oldukları dersleri, alt sınıflara ait henüz almadıkları dersleri ile bulunduğu sınıfa ait henüz almadıkları dersleri almak zorundadırlar.

(3) Koşullu başarılı öğrenciler danışmanlarının onayı ile bu Yönetmeliğin 17 nci maddesinde belirtilen AKTS kredisinden daha az ders alabilirler.

Başarısız öğrenciler

MADDE 26- (1) İlgili akademik yılın sonunda 25 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen genel not ortalamasını sağlayamayan öğrenciler başarısız öğrenci olarak tanımlanır ve bir üst sınıfa geçemezler.

(2) Başarısız öğrenciler, dönemlik ders yükünü aşmamak kaydıyla;

a) Genel not ortalamalarını belirtilen değerlere çıkartıncaya kadar, varsa öncelik sırasıyla; başarısız (FF, FD, W, U) ve devamsız (NA) oldukları dersleri, alt sınıflara ait henüz almadıkları dersleri ile bulunduğu sınıfa ait henüz almadıkları dersleri almak zorundadırlar.

b) Talep halinde, danışmanlarının onayını almak koşulu ile not yükseltmek amacıyla daha önce aldıkları dersleri tekrar alabilirler.

c) Danışmanlarının onayını almak koşulu ile toplam en fazla 12 AKTS kredilik bir üst sınıfa ait dersi/dersleri alabilirler. Ancak, aynı sınıfta dört dönemden fazla 25 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen genel not ortalamasını sağlayamayan başarısız öğrenciler, bir üst sınıf dersi alma haklarını kaybederler. Öğrencinin kayıt yenilemediği dönemler de dört dönem hesabına dahil edilir.

(3) Başarısız öğrenciler danışmanlarının onayı ile dönemlik ders yükünden daha az ders alabilirler.

Ders tekrarı

MADDE 27- (1) Bir dersten FF, FD, NA, W veya U notu alan veya dersi normal döneminde almayan öğrenciler, dersi öğretim programında yer alan ilk dönemde almak zorundadırlar. Bu dersler genel eğitim dersi veya seçmeli ders niteliğinde ise bu derslerin yerine başka bir seçmeli ders alabilirler. Bu dersler, zorunlu dersler ise bunların yerine, intibak yapılarak eşdeğeri ilgili akademik kurullar tarafından tanımlanan ve Senato tarafından onaylanan dersler alınır.

(2) Öğrenciler, danışmanı tarafından uygun görülmesi halinde daha önce başarılı oldukları dersleri, 17 nci maddede belirtilen sınırlar içinde, dersten başarılı oldukları dönemden sonraki istediği dönemde/dönemlerde not yükseltmek amacıyla tekrar alabilirler. Tekrarlanan derste, alınan son not geçerlidir.

(3) Öğrencilerin sınıf tekrarladıkları dönemler azami öğrenim süresi hesabına dâhil edilir.

Öğrenim süresi

MADDE 28- (1) Normal eğitim-öğretim süresi, yabancı dil hazırlık sınıfı hariç, ön lisans programları için iki yıl (dört yarıyıl); lisans programları için dört yıl (sekiz yarıyıl)’dır.

(2) Azami eğitim-öğretim süresi, ön lisans programları için dört yıl (sekiz yarıyıl); lisans programları için yedi yıl (on dört yarıyıl)’dır.

(3) Yabancı dil hazırlık eğitim süresi azami iki yıldır.

(4) Bu Yönetmelik hükümlerine göre mezuniyet şartlarını sağlayan öğrenciler, normal öğrenim süresinden daha kısa sürede de mezun olabilirler.

(5) Bu Yönetmelikte belirtilen geçerli bir sebep olmaksızın öğrenciler azami öğrenim süreleri içinde öğrenimlerini tamamlamak zorundadır. Azami öğrenim süresi içinde mezun olamayan ve mezun olmak için beş dersten fazla dersi kalan öğrencilere, bu Yönetmeliğin diğer hükümleri saklı kalmak kaydıyla, daha önce alıp başarısız oldukları dersler için iki ek sınav hakkı verilir. Bu sınavlar sonunda mezuniyeti için alması gereken ve/veya alıp başarısız olduğu ders sayısını beş derse indirenlere bu beş ders için üç yarıyıl, ek sınavları almadan beş derse kadar dersi kalan öğrencilere dört yarıyıl ek süre verilir. Bir dersten başarısız olanlara ise öğrencilik hakkından yararlanmaksızın sınırsız olarak başarısız oldukları dersin sınavlarına girme hakkı tanınır. Hüküm bulunmayan hallerde ilgili mevzuat ve YÖK tarafından belirlenen usul ve esaslar uygulanır.

(6) Mezun olabilmek için gerekli bütün derslerden DD veya üzeri bir not aldıkları halde, genel not ortalamaları 2,00’den az olduğu için ilişiği kesilme durumuna gelen son sınıf öğrencilerine de not ortalamalarını yükseltmek üzere diledikleri derslerden sınırsız sınav hakkı tanınır.

(7) Ek sınav hakkı veya sınırsız sınav hakkı verilen derslerden uygulamalı, uygulaması olan ve daha önce alınmamış dersler dışındaki derslere devam şartı aranmaz. Ek sınavlarda, yıl içi değerlendirme ölçütleri dikkate alınmaz.

(8) Ek süre/ek sınav/sınırsız sınav hakkı bulunanlar, belirlenen ücreti ödeyerek dönem kayıtlarını yaptırmak zorundadır.

(9) Azami öğrenim süresini tamamladığı halde mezuniyeti için sadece alması gereken ve/veya alıp başarısız olduğu zorunlu stajı kalan öğrenciler, belirlenen ücreti ödeyerek dönem kaydını yaptırmak zorundadır.

(10) Sınırsız sınav hakkı kazanıp, üst üste veya aralıklı olarak toplam üç eğitim-öğretim yılına kayıt yaptırmayan veya kayıt yaptırdığı halde sınavlara hiç girmeyen öğrenciler bu haklarından vazgeçmiş sayılırlar ve bu haktan yararlanamazlar.

(11) Sınırsız hak kullanma durumunda olan öğrenciler sınav hakkı dışındaki diğer öğrencilik haklarından yararlanamazlar.

(12) Azami süreler içinde öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilmez. Ancak Üniversite yetkili kurullarının kararı ve Yükseköğretim Kurulunun onayı ile dört yıl üst üste öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilebilir.

(13) Üniversiteden uzaklaştırma cezası alan öğrencilerin ceza süreleri azami öğrenim süresinden sayılır.

(14) Yatay geçiş yoluyla Üniversiteye kayıt yaptıranlar ile Üniversite içinde bölüm değiştiren öğrencilerin önceki programlarında geçirdikleri süre, yabancı dil hazırlık programlarında geçirilen süre hariç, öğrenim sürelerine dâhil edilir.

(15) Öğrencilerin ilk kayıt yaptırdığı tarihten itibaren kayıt yenilememe nedeni ile kayıtsız olarak geçirdiği tüm yarıyıllar normal ve azami eğitim-öğretim süresine dahildir.

(16) Özel öğrencilik imkânından bir program süresince en fazla iki dönem yararlanılır. Bu süre, öğrencinin talebi ve ancak aşağıdaki şartlar çerçevesinde Yükseköğretim Kurulunun kararıyla uzatılabilir:

a) Öğrencinin, yükseköğretim kurumuna yerleşmesinden sonra eğitimi sebebiyle ikamet edilen ilde tedavisi mümkün olmayan ciddi bir hastalık teşhisi konulduğunun ya da var olan hastalığın ilerlediğinin Devlet Hastanesi veya Devlet Üniversitesi Hastanesinden alınmış sağlık kurulu raporu ile belgelenmiş olması.

b) Öğrencinin, maruz kaldığı darp, şiddet gibi fiiller sebebiyle öğrenimini kayıtlı olduğu yükseköğretim kurumunda devam ettirmesinin mümkün olmadığına ilişkin Üniversite Yönetim Kurulunun teklifinin olması.

(17) Öğrencinin özel öğrencilikte ve değişim programında geçirdiği süre, öğretim süresine dahildir.

(18) Yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarında eğitim alan Türk vatandaşı öğrenciler, özel öğrencilik imkânından en fazla iki dönem yararlanabilir.

(19) Öğretim dili tamamen veya kısmen yabancı dil olan programların hazırlık sınıfını iki yıl içinde başarı ile tamamlayamayan öğrencilerin programdan ilişiği kesilir.

(20) Hazırlık sınıfından ilişiği kesilen öğrencilere üç yıl içinde kullanacakları üç sınav hakkı verilir. Sınav hakkı verilenler, başvurmaları hâlinde Üniversitenin yapacağı sınavlara alınırlar. Sınavların sonunda hazırlık sınıfından başarılı olanların kayıtları yeniden yapılır ve yürürlükteki esaslara göre öğrenim ücretine ilişkin yükümlülüklerini de yerine getirerek öğrenimlerine kaldıkları yerden devam ederler. Bu durumda olan öğrencilerin sınavlara girdikleri süre, öğrenim süresinden sayılmaz. Bu sınavlara katılan öğrenciler öğrencilik haklarından hiçbir şekilde yararlanamazlar.

(21) İsteğe bağlı yabancı dil hazırlık sınıfında başarılı olamayan öğrencilerin ilişikleri kesilmez ve eğitimlerine devam ederler.

(22) Öğretim dili tamamen veya kısmen yabancı dil olan programların hazırlık sınıfından ilişiği kesilen öğrenciler Üniversitede öğretim dili Türkçe olan eşdeğer bir programa kayıt yaptırabilirler. Ayrıca bu öğrenciler, Üniversitede eşdeğer program bulunmaması hâlinde talep etmeleri durumunda ÖSYM tarafından bir defaya mahsus olmak üzere kayıt yaptırdığı yıl itibarıyla, öğrencinin üniversiteye giriş puanının, yerleştirileceği programa kayıt yaptırmak için aranan taban puanından düşük olmaması şartıyla öğretim dili Türkçe olan programlardan birine merkezi olarak yerleştirilebilirler.

Akademik danışmanlık

MADDE 29- (1) Her öğrenci için, kayıtlı bulunduğu akademik birim tarafından bir danışman görevlendirilir.

(2) Akademik danışmanlığın yürütülmesine ilişkin esaslar Senato tarafından belirlenir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Diplomalar ve Belgeler

Diplomalar ve belgeler

MADDE 30- (1) Üniversitede öğrenim gören bütün öğrencilerin kayıt oldukları tarihten Üniversiteden ayrılıncaya kadar aldıkları dersler ve bu derslerden aldıkları notlar, öğrencinin not belgesine geçirilir. Not belgelerinin onaylı kopyaları öğrencinin veya ilgili kurum/kuruluşların isteği üzerine verilir.

(2) Kayıtlı olduğu programda öngörülen tüm dersleri alıp bu derslerin tümünden başarılı olan, stajlarını başarı ile tamamlayan, ön lisans programları için toplam 120 AKTS kredisi, dört yıllık lisans programları için toplam 240 AKTS kredisini tamamlayan, genel not ortalaması en az 2,00 olan ve diğer yükümlülüklerini yerine getiren öğrenciye, kayıtlı olduğu programın diploması ile akademik ve mesleki yeterliklerin uluslararası düzeyde tanınmasına yardımcı olan diploma eki belgesi verilir.

(3) Öğrencilerin mezuniyeti ilgili akademik birim yönetim kurullarında onaylanarak kesinleşir. Diplomaya mezuniyet tarihi olarak ilgili yönetim kurulunun onay tarihi yazılır.

(4) Mezuniyet dereceleri diplomaya yazılmaz.

(5) Genel not ortalaması 3,50 veya üzeri olanlar yüksek şeref öğrencisi, genel not ortalaması 3,00 ile 3,49 arasında olanlar şeref öğrencisi olarak mezun olurlar. Şeref ve yüksek şeref listesine geçen öğrencilerin durumu diplomalarında belirtilir.

(6) Disiplin cezası alan öğrenciler; belirtilen not ortalamalarını sağlasalar bile şeref ve yüksek şeref öğrencisi olarak mezun olamazlar.

(7) Ön lisans diploması; Öğrenci İşleri Müdürü, meslek yüksekokulu müdürü ve Rektör tarafından imzalanır. Diploma üzerinde öğrencinin tamamladığı programın adı belirtilir.

(8) Lisans programını tamamlayamayan öğrencilere, 18/3/1989 tarihli ve 20112 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Lisans Öğrenimlerini Tamamlamayan veya Tamamlayamayanların Ön Lisans Diploması Almaları veya Meslek Yüksekokullarına İntibakları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre ön lisans diploması verilir. Bir lisans programının en az ilk dört yarıyılının bütün derslerinden başarılı olanlara verilir. Bu diploma, Öğrenci İşleri Müdürü, ilgili fakülte dekanı veya yüksekokul müdürü ve Rektör tarafından imzalanır.

(9) Lisans Diploması; Öğrenci İşleri Müdürü, Dekan/Müdür ve Rektör tarafından imzalanır. Diploma üzerinde öğrencinin fakültesi/yüksekokulu ve tamamladığı programın adı belirtilir. Çift ana dal programı uygulayan fakülte, yüksekokul, meslek yüksekokullarında çift ana dal diploması almaya hak kazananlara verilen diplomalarda, Öğrenci İşleri Müdürü, dekan/müdür ve Rektörün imzaları bulunur. Diploma üzerinde öğrencinin tamamlamış olduğu çift ana dal programının adı ve çift ana dal programının bağlı bulunduğu fakülte/yüksekokul belirtilir.

(10) Yan dal programı uygulayan fakülte veya yüksekokullarda yan dal sertifikası almaya hak kazananlara verilen sertifikalarda Öğrenci İşleri Müdürü, ilgili dekan/müdür ve Rektörün imzaları bulunur. Sertifika üzerinde öğrencinin tamamlamış olduğu yan dal programının adı ve yan dal programının bağlı bulunduğu fakülte/yüksekokul belirtilir.

(11) Bütün diplomaların ve sertifikaların şekli, ölçüleri, içeriği ve onaya ilişkin imza ve mühür yöntemi Senato tarafından belirlenir.

(12) Diplomalar hazırlanıncaya kadar ve bir defaya mahsus olmak üzere ilgili dekan/ müdür ve öğrenci işleri müdürünün imzalarını taşıyan geçici bir mezuniyet belgesi verilir.

(13) Diplomanın kaybı halinde Türkiye genelinde yayınlanan bir gazetede kayıp ilanının verilmesi, ücretin yeniden ödenmesi ve durumun dilekçe ile beyan edilmesi koşulu ile bir defaya mahsus olmak üzere yenisi hazırlanır. Yeni nüsha üzerinde ikinci nüsha ibaresi yer alır.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Kayıt sildirme ve ilişik kesme

MADDE 31- (1) Aşağıdaki durumlarda, ilgili yönetim kurulu kararı ile öğrencilerin Üniversiteden kaydı silinir:

a) Öğretim dili tamamen veya kısmen yabancı dil olan programların hazırlık sınıfını iki yıl içinde başarı ile tamamlayamayanlar,

b) Azami öğrenim süresini tamamladığı halde mezun olmak için 5'ten fazla hiç almadığı dersi kalanlar,

c) Bu Yönetmeliğin 28 inci maddesi kapsamında tanınan ek süre ve ek sınavlar sonunda mezuniyet koşullarını sağlayamayanlar,

ç) Hakkında açılan disiplin soruşturması sonunda Yükseköğretim Kurumundan çıkarma cezası alanlar,

d) Kendi isteği ile kaydının silinmesini talep edenler.

(2) Kaydı silinen, çıkarılan veya mezun olmak suretiyle Üniversiteden ayrılanların diplomalarını veya kendilerine ait belgeleri alabilmeleri için varsa kalan öğrenim ücretlerini de ödeyerek Üniversitece tespit edilen ilişik kesme işlemlerini yapmaları gerekir.

Ücretler

MADDE 32- (1) Üniversitede öğrenim ücretlidir. Ödenecek tüm ücretler, ödeme şekli ve zamanı her akademik yıl için Mütevelli Heyet tarafından belirlenir. Belirlenen ücretlerin ödenmemesi durumunda kayıt yenileme işlemi yapılmaz.

(2) Dönem kayıtları için yapılması zorunlu ödeme yükümlülüklerinin Üniversite tarafından ilan edilen tarihlerde yerine getirilmemesi halinde öğrenciler ders kaydı yapamazlar ve pasif öğrenci statüsüne alınırlar.

(3) Öğrencilere verilecek burslar ve indirimlerle ilgili düzenlemeler Senatonun önerisi üzerine Mütevelli Heyet tarafından belirlenir.

(4) Öğrenim ücretlerine ilişkin diğer konularda Üniversitenin belirlediği usul ve esaslar uygulanır.

Kayıt dondurma

MADDE 33- (1) Öğrencilerin haklı ve geçerli olabilecek mazeretleri nedeniyle öğrencisi oldukları ilgili akademik birim yönetim kurulu kararı ve kayıt dondurma ücretini ödemeleri ve kayıt dondurmaya ilişkin belgeleri de teslim etmeleri halinde kayıtları dondurulabilir.

(2) Öğrenciler, aşağıda sayılan haklı ve geçerli mazeretleri nedeniyle öğrenim süresi boyunca ilgili yönetim kurulu kararı ile bir defada en çok iki yarıyıl ve öğrenim süresi boyunca toplam olarak en çok dört yarıyıl kayıt dondurabilirler. Kayıt dondurulan süre azami öğrenim süresinden sayılmaz. Ancak, sağlık sorunu ve tedavi sürecinin devam etmesi nedeniyle kayıt dondurma talebinde bulunan öğrenciler ile hükümlü öğrencilerin mazeretlerinin ilgili yönetim kurulu tarafından uygun görülmesi hâlinde, azami öğrenim süresinden sayılmamak üzere öğrencilere dört yarıyılı aşan sürelerle kayıt dondurma kararı verilebilir.

a) Üniversite hastanesinden veya diğer sağlık kuruluşlarından alınan sağlık raporlarıyla belgelenmiş bulunan sağlıkla ilgili mazeretinin olması.

b) Mahallin en büyük mülki amirince verilecek bir belge ile belgelenmiş olması koşuluyla, doğal afetler nedeniyle öğrencinin öğrenimine ara vermek zorunda kalması.

c) Öğrencinin, anne, baba, kardeş, eş veya çocuğunun ölümü ya da bunlardan birinin ağır hastalığı halinde bakacak başka bir kimsenin bulunmaması nedeniyle öğrenimine ara vermek zorunda kalması.

ç) Belgelendirmek kaydıyla ekonomik nedenlerle öğrenimine devam edememesi.

d) Tutukluluk hali.

e) Tecil hakkını kaybetmesi veya tecilinin kaldırılması suretiyle askere alınması.

f) İlgili yönetim kurulunca kabul edilen diğer mazeretlerin ortaya çıkması.

(3) Kaydı dondurulan öğrenci derslere devam edemez ve sınavlara giremez.

(4) Kayıt dondurmak isteyen öğrenciler, kayıt dondurmaya ilişkin belgeleri de ekleyerek bir dilekçe ile akademik takvimde ilan edilen tarihler içerisinde ilgili akademik birime başvururlar.

Disiplin

MADDE 34- (1) Öğrencilerin disiplin iş ve işlemleri 2547 sayılı Kanunun 54 üncü maddesi hükümlerine göre yürütülür.

Tebligat

MADDE 35- (1) Öğrenciye her türlü tebligat 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır.

(2) Üniversiteye kaydolurken bildirdikleri adresi değiştirdikleri halde, bunu Üniversite ilgili birimlerine bildirmemiş veya yanlış veya eksik adres vermiş olan öğrencilerin, Üniversiteye kaydolurken bildirdikleri adrese gönderilmiş olması halinde, kendilerine tebligat yapılmış sayılır.

Ölçme-değerlendirmede esas alınan belge ve yapıtların saklanması

MADDE 36- (1) Ölçme-değerlendirmede esas alınan sınav kağıdı, ödev, uygulama ve benzeri evrak ile yapıtların saklanması ile sınav güvenliğinin sağlanmasına ilişkin esaslara, YÖK tarafından belirlenen ilkelere göre Senato tarafından karar verilir.

Hüküm bulunmayan hâller

MADDE 37- (1) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hâllerde, 2547 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanır.

Yürürlükten kaldırılan yönetmelik

MADDE 38- (1) 22/1/2013 tarihli ve 28536 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İzmir Ekonomi Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.

Yürürlük

MADDE 39- (1) Bu Yönetmelik 2026-2027 eğitim-öğretim yılı güz dönemi başında yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 40- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini İzmir Ekonomi Üniversitesi Rektörü yürütür.

ANKARA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

BİRİNCİ BÖLÜM

Başlangıç Hükümleri

Amaç

MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Ankara Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinin amaçlarına, faaliyet alanlarına, yönetim organlarına, yönetim organlarının görevlerine ve çalışma şekline ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam

MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik; Ankara Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinin amaçlarına, faaliyet alanlarına, yönetim organlarına, yönetim organlarının görevlerine ve çalışma şekline ilişkin hükümleri kapsar.

Dayanak

MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin (2) numaralı alt bendi ile 14 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Başhekim: Merkez bünyesindeki hastanelerin başhekimlerinden her birini,

b) Başmüdüre bağlı müdürlükler: Hastaneler Başmüdürüne bağlı olup Merkez bünyesinde hizmet veren tüm birimlerin müdürlerini,

c) Danışma Kurulu: Merkezin Danışma Kurulunu,

ç) Dekan: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanını,

d) Hastaneler Başmüdürü: Merkez bünyesindeki tüm birimlerin idari, mali ve teknik hizmetlerine ilişkin işlerinden Müdüre (Hastaneler Başhekimine), Üniversite Genel Sekreterine ve Rektöre karşı sorumlu kişiyi,

e) Hastane müdürü: Merkez bünyesindeki hastanelerin her birinin idare müdürlerini,

f) Koordinasyon Kurulu: Merkez bünyesinde oluşturulan Koordinasyon Kurulunu,

g) Merkez: Ankara Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezini,

ğ) Müdür (Hastaneler Başhekimi): Merkezin tıbbî, idarî ve malî hizmetlerinin yürütülmesinden sorumlu Başhekimini,

h) Rektör: Ankara Üniversitesi Rektörünü,

ı) Senato: Ankara Üniversitesi Senatosunu,

i) Tıp Fakültesi: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesini,

j) Üniversite: Ankara Üniversitesini,

k) Yönetim Kurulu: Merkezin Yönetim Kurulunu,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Merkezin Amaçları ve Faaliyet Alanları

Merkezin amaçları

MADDE 5- (1) Merkezin amaçları; Merkez bünyesinde yer alan tüm birimlerdeki çeşitli hizmetlerin yürütülmesi esaslarını, personelin görev, yetki ve sorumluluklarını belirlemek; kaliteli, verimli, hızlı, ekonomik bir sağlık tesisi işletmeciliği sağlamak; hasta teşhis ve tedavisi ile ilgili düzenlemelerin yapılması için gerekli çalışma esaslarını tanımlamak; sağlık hizmetleriyle ilgili tüm alanlarda eğitim, öğretim, her türlü araştırma, geliştirme ve uygulama faaliyetlerini desteklemek; ihtiyaçlarının en üst düzeyde karşılanmasına yönelik gerekli önlemleri almak; sağlık hizmetlerinin çağdaş yönetim ilkeleri doğrultusunda insan odaklı, hasta haklarına saygılı, standart, etkin ve verimli bir şekilde sunulması ve her düzeyde tıp ve sağlık personeli yetiştirmek, eğitim ve sağlık hizmetlerinin verimliliği, ulaşılabilirliği ve niteliğini artırmak amacıyla Tıp Fakültesi başta olmak üzere, Üniversite bünyesindeki diğer fakülte, enstitü, yüksekokullar, araştırma ve uygulama merkezleri ile iş birliği yapmak ve sağlık hizmetlerinin kaliteli ve verimli düzeyde yürütülmesini sağlamaktır.

Merkezin faaliyet alanları

MADDE 6- (1) Merkezin faaliyet alanları şunlardır:

a) İlgili mevzuat hükümlerine uygun şekilde, her yaş ve cinsiyetten hasta ve yaralıların, hastalıktan şüphe eden ve/veya edilenler ile sağlık durumlarını kontrol ettirmek isteyenlerin, ayaktan veya yatarak müşahede, muayene, teşhis, tedavi ve rehabilitasyonunu sağlayacak şekilde sağlık hizmeti sunmak.

b) Ulusal ve uluslararası kamu ve özel sektör kurum ve kuruluşlarına Merkezin amaçları doğrultusunda projeler hazırlamak, eğitim programları düzenlemek, bilimsel mütalaada bulunmak ve benzeri hizmetleri vermek.

c) Kendine bağlı ünite ve merkezler ile Tıp Fakültesi anabilim dalı ve bilim dalları ve diğer disiplinlerle toplum sağlığına yönelik araştırmalar konusunda eşgüdüm sağlamak.

ç) Merkezin amaçları doğrultusunda kamu kurum ve kuruluşlarıyla ortak projelerin geliştirilmesine imkân sağlamak.

d) Toplumun sağlıklı yaşam konusundaki bilgi, davranış ve eksikliklerini tespit ederek bunların giderilmesine yönelik projeler geliştirmek.

e) Eğitim, öğretim ve araştırma yapmak.

f) Üniversite öğrencilerinin sağlıklı yaşam bilinci kazanmaları için hazırlanacak projelerde etkin görev almalarını sağlamak, bu amaçla özendirici eğitsel faaliyetlerde bulunmak ve bu alanda çalışmak isteyenleri desteklemek.

g) Tıp Fakültesinin lisans ve lisansüstü öğrencilerinin eğitimlerinin en üst düzeyde sağlanması için Dekanlıkla koordineli çalışmak ve talepleri değerlendirmek.

ğ) Sağlıklı bir toplumun geliştirilmesi için gerektiğinde kamu ve özel sektör kurum ve kuruluşları ile iş birliği yaparak ülke düzeyinde bilim ve toplum arasında köprü görevini üstlenmek.

h) Toplumun sağlıklı yaşam konusunda bilgilendirilmesi ve eğitilmesi amacıyla, kitap, dergi, broşür ve benzeri yayınlar yapmak/hazırlamak, yazılı ve görsel basın organlarında programlar düzenlemek.

ı) Rektörlüğün ve Yönetim Kurulunun kararlaştıracağı ilgili mevzuat hükümleri kapsamında diğer faaliyetlerde bulunmak.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Merkezin Yönetim Organları ve Görevleri

Merkezin yönetim organları

MADDE 7- (1) Merkezin yönetim organları şunlardır:

a) Müdür (Hastaneler Başhekimi).

b) Yönetim Kurulu.

c) Danışma Kurulu.

Müdür (Hastaneler Başhekimi) ve görevleri

MADDE 8- (1) Müdür (Hastaneler Başhekimi); mesai dışında mesleğini serbest olarak icra etmeyen Tıp Fakültesi öğretim üyeleri arasından Rektör tarafından üç yıl süre ile görevlendirilir. Görev süresi sona eren Müdür yeniden görevlendirilebilir veya süresinden önce görevden alınabilir.

(2) Müdür (Hastaneler Başhekimi), Merkezin amaçları doğrultusundaki çalışmaların etkili, verimli ve düzenli bir şekilde ve zamanında yürütülmesinden, hastanelerin gözetim, denetim ve koordinasyonundan, hastanelerin iş birliği içerisinde çalışmasından ve bu konularda gerekli önlemlerin alınmasından, iş ve işlemlerin diğer sorumlularla birlikte iş birliği ve uyum içerisinde ve mevzuata uygun olarak yapılmasından, Yönetim Kurulu kararlarının uygulanmasından ve mevzuatla ve kendisine verilen diğer görevlerin yapılmasından Rektöre karşı sorumludur.

Müdür yardımcıları (Hastaneler Başhekimi yardımcıları)

MADDE 9- (1) Müdüre (Hastaneler Başhekimine) çalışmalarında yardımcı olmak üzere, mesai dışında mesleğini serbest olarak icra etmeyen Üniversite öğretim üyeleri arasından, Müdürün (Hastaneler Başhekiminin) önerisi üzerine Rektör tarafından üç kişi hastaneler başhekim yardımcısı olarak üç yıl süreyle görevlendirilir. Müdürün (Hastaneler Başhekiminin) görevi sona erdiğinde müdür yardımcılarının (hastaneler başhekim yardımcılarının) da görevi sona erer. Görevi sona eren müdür yardımcısı (hastaneler başhekim yardımcısı) yeniden görevlendirilebilir veya süresinden önce görevden alınabilir.

Başhekim ve görevleri

MADDE 10- (1) Başhekimler, Müdürün (Hastaneler Başhekiminin) önerisi üzerine mesai dışında mesleğini serbest olarak icra etmeyen Tıp Fakültesi öğretim üyeleri arasından üç yıl süreyle Rektör tarafından görevlendirilir. Görev süresi sona eren Başhekimler yeniden görevlendirilebilir veya süresinden önce görevden alınabilir. Rektörün görevi sona erdiğinde Başhekimlerin de görevi sona erer.

(2) Başhekimler, hastanelerinin üst yöneticisi olup hastanelerinin sorumluluk alanında olan hizmetlerin etkili, verimli, düzenli bir şekilde ve zamanında yürütülmesinden, izlenmesinden, değerlendirilmesinden, iş ve işlemlerin diğer sorumlularla birlikte iş birliği ve uyum içerisinde mevzuata uygun bir şekilde kendilerine verilen diğer görevlerin yapılmasından Müdüre (Hastaneler Başhekimine) karşı sorumludur.

(3) Başhekime çalışmalarında yardımcı olmak üzere mesai dışında mesleğini serbest olarak icra etmeyen Üniversite öğretim üyeleri arasından üç kişi Müdürün (Hastaneler Başhekiminin) önerisi üzerine Rektör tarafından başhekim yardımcısı olarak görevlendirilir.

(4) Başhekim yardımcıları, Başhekimin verdiği görevleri yapar; görev alanları kapsamında Müdüre (Hastaneler Başhekimine) ve Başhekime karşı sorumludur.

Başmüdür ve görevleri

MADDE 11- (1) Başmüdür; Merkezin faaliyet alanlarıyla ilgili çalışmaları bulunan ve tecrübeli kişiler arasından Rektör tarafından atanır.

(2) Hastaneler Başmüdürü, Merkezin sağlık, idari, mali, teknik ve bilgi işlem hizmetlerinin Merkezin amaçları doğrultusunda düzenli işlemesi ve iyi hizmet vermesi, kayıtların düzgün tutulması, personele ilişkin iş ve işlemlerin gerçekleştirilmesi ve verilen diğer görevlerin yürütülmesinden Müdüre (Hastaneler Başhekimine), Üniversite Genel Sekreterine ve Rektöre karşı sorumludur.

(3) İkinci fıkrada belirtilen görevlerin etkili, verimli, düzenli bir şekilde ve zamanında yerine getirilebilmesinde Başmüdüre yardımcı olmak üzere oluşturulacak müdürlük sayısı yediyi geçemez.

Hastane müdürü ve görevleri

MADDE 12- (1) Hastane müdürü, Merkezin faaliyet alanlarıyla ilgili çalışmaları bulunan kişiler arasından Rektör tarafından atanır.

(2) Hastane müdürü Başhekimin verdiği işleri yapar ve Başhekime karşı sorumludur. Hastaneler Başhekimliğinin genel idari işleyişine ilişkin hususlarda Başmüdüre karşı da sorumludur.

Yönetim Kurulu

MADDE 13- (1) Yönetim Kurulu; Rektör, ilgili Rektör Yardımcısı, Dekan, Müdür (Hastaneler Başhekimi), müdür yardımcıları (hastaneler başhekim yardımcıları), Başhekimler ve Başmüdürden oluşur.

(2) Yönetim Kurulu Merkezin karar organıdır. Rektör, Yönetim Kurulunun başkanıdır. Rektörün katılmadığı toplantılara Rektör Yardımcısı, Rektör ve Rektör Yardımcısının katılmadığı toplantılara ise Müdür (Hastaneler Başhekimi) başkanlık eder. Yönetim Kurulu, Başkanın daveti üzerine ayda en az bir kez ve gerekli hallerde Başkanın yazılı talebiyle toplanır. Yönetim Kurulu salt çoğunlukla toplanır ve kararlar toplantıya katılanların oy çokluğu ile alınır. Oyların eşitliği halinde Başkanın kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanmış sayılır. Toplantılarda çekimser oy kullanılamaz.

(3) Yönetim Kurulu Başkanı; gerekli hallerde, Üniversite birimlerinin yetkili uzman veya görevlilerini, oy hakkı olmaksızın bağlı bulundukları birim yönetiminin muvafakatini alarak toplantılara davet edebilir.

(4) Yönetim Kurulunun raportörlüğünü ve sekretarya hizmetlerini Başmüdürlük yapar.

(5) Yönetim Kurulunca alınan kararlar ilgili birimlere Müdür (Hastaneler Başhekimi) tarafından bildirilir ve takip edilir. Toplantılar ile ilgili her türlü işlemler Müdür (Hastaneler Başhekimliği) tarafından yürütülür.

Yönetim Kurulunun görevleri

MADDE 14- (1) Yönetim Kurulunun görevleri şunlardır:

a) Merkezin birimlerinin yönetim ve organizasyon sorunlarının çözümü için politikalar belirlemek, bu politikaların uygulanmasını sağlamak.

b) Üniversitenin stratejik planlarına uygun olarak yürütülen ve hazırlanan yıllık performans programını Yönetim Kurulunun onayını aldıktan sonra Rektöre sunmak.

c) Bağlı hastaneler ve bünyesindeki birimlerince sağlanan sağlık hizmetlerinin mükemmelleştirilmesi, etkili, kolay ulaşılabilir, verimli ve halkın ihtiyaçlarına uygun şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla yatırım ve personel planlaması konusunda stratejik kararlar almak ve çalışanları teşvik edici politikalar geliştirmek.

ç) Bağlı hastaneler ve bünyesindeki birimlerine kaynak sağlayacak yatırımlar yapılmasına, sağlık birimleri açılmasına ve mevcut kaynakların etkili, ekonomik ve en verimli şekilde kullanılmasına ilişkin kararlar almak, yeni projeler üretmek veya bu konuda uzman kişi ve/veya kuruluşlara projeler hazırlatmak.

d) Bağlı hastaneler ve bünyesindeki bağlı birimlerin iş, işleyiş ve performans sonuçlarını değerlendirerek iyileştirici ve geliştirici önlemleri almak, sağlık biriminin yıllık faaliyet raporlarını değerlendirmek.

e) Yatırım programı, ihale ve hizmet alımı gibi konularda hizmetlerin en etkin ve verimli şekilde sunulmasına yönelik çalışmaların genel gözetim ve denetimini yapmak.

f) Sağlık bilimleri alanında öğrenim gören öğrencilerin uygulama ve araştırma potansiyellerinin geliştirilmesi için ilgili fakülte dekanlıkları ve yüksekokul müdürleri ile iş birliği yapmak.

g) Merkezin teşkilat yapılanmasında yapılacak değişikliklerle ilgili kararlar almak.

ğ) Gerekli gördüğü konularda araştırma, inceleme ve ihtisas komisyonları kurmak ve bunların çalışma usul ve esaslarını belirlemek.

Koordinasyon Kurulu

MADDE 15- (1) Koordinasyon Kurulu; Müdürün (Hastaneler Başhekiminin) başkanlığında, Başhekimler, başhekim yardımcıları, Hastane Başmüdürü, hastane müdürleri, Başmüdüre bağlı müdürler ve müdür yardımcılarından oluşur.

(2) Koordinasyon Kurulu; hastanelerin genel işleyişinin takibinin yapıldığı, Yönetim Kuruluna gündem oluşturacak konuların belirlendiği, yapılması düşünülen yeniliklerin ve birimlerin işleyişini ilgilendiren diğer konuların tartışıldığı ve Yönetim Kuruluna sunulmak üzere karara bağlandığı kuruldur.

(3) Kurulun sekretaryasını Başmüdürlük yapar.

Danışma Kurulu ve görevleri

MADDE 16- (1) Danışma Kurulu; Müdür (Hastaneler Başhekimi), Dekan, başhekim yardımcıları, Başhekimler, Başmüdür, Dâhili Tıp Bilimleri, Cerrahi Tıp Bilimleri ve Temel Tıp Bilimleri başkanlarından oluşur. Gerekli görülen durumlarda anabilim/bilim dalı başkanları oy hakkı olmaksızın toplantılara davet edilebilir.

(2) Danışma Kurulu; Yönetim Kurulu Başkanının çağrısı üzerine yılda en az bir kez toplanır. Yönetim Kurulu Başkanı, gerekli gördüğü hallerde Danışma Kurulunu toplantıya çağırabilir. Danışma Kurulu toplantılarında toplantı ve karar nisabı aranmaz.

(3) Danışma Kurulunun görevi; Merkezin faaliyetleri ile ilgili olarak Yönetim Kurulunun ihtiyaç duyduğu konularda değerlendirmelerde ve istişari nitelikte görüş ve önerilerde bulunmaktır.

(4) Kurulun sekretaryasını Başmüdürlük yapar.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Hastanelerin yönetimi ile çalışma usul ve esaslarına ilişkin diğer hususlar

MADDE 17- (1) Hastaneler Başhekimliği, Yönetim Kurulunun onayı ile ihtiyaç duyulan alanlarda hizmet ve eğitim kalitesini ve verimliliği artırmak amacıyla çalışma grupları, komisyon, komite ve ünite kurabilir. Bunların çalışma usul ve esasları Yönetim Kurulunca belirlenir.

(2) Merkezin yönetimi ve idari yapılanmasına ilişkin diğer konulara, Başhekimlerin sorumluluğunda hastanelerinde yürütülmesi gereken hizmetlere, Başmüdür ve Başmüdüre bağlı müdürlükler ile hastane müdürü ve hastane müdür yardımcısı olarak atanacaklara, Müdür (Hastaneler Başhekimi) ve Hastaneler Başhekim Yardımcıları, Başhekim ve başhekim yardımcıları, Başmüdür ve Başmüdüre bağlı müdürlükler, hastane müdürlüklerinin diğer görev ve sorumluluklarına ilişkin hususlar Senato tarafından belirlenir.

Personel ihtiyacı

MADDE 18- (1) Merkezin akademik, teknik ve idari personel ihtiyacı, 2547 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca Rektör tarafından görevlendirilen personel tarafından karşılanır.

Harcama yetkilisi

MADDE 19- (1) Merkezin harcama yetkilisi Müdür (Hastaneler Başhekimi)’dür.

Hüküm bulunmayan haller

MADDE 20- (1) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde, 2547 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanır.

Yürürlük

MADDE 21- (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 22- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Ankara Üniversitesi Rektörü yürütür.

İlk derece mahkemesi yargılama sonucunda; sanık hakkında sınav sorularını önceden elde etme şeklindeki hareketiyle haksız şekilde kamu görevine atandığı ve birden fazla kez maaş aldığı için sanığın eyleminin zincirleme nitelikli dolandırıcılık suçunu işlediği sonucuna varmış, bunun yanında örgütün soruları sadece kendisine sıkı sıkıya bağlı mensupları dışında hiç kimseye vermeyeceğini kabul etmiş; başvurucunun örgüt üyesi olduğu gerekçesiyle başvurucuyu terör örgütüne üye olma suçundan da ayrıca mahkûm etmiştir. Resmi belgede sahtecilik suçu yönünden ise iddianamedeki anlatım itibariyle iddianın içerik sahteciliğine yönelik olduğu, içerikte sahteciliğin yukarıdaki anlatımlar karşısında ancak memur kişi tarafından işlenebileceği, sanığın sanığın sınav tarihinde memur olmaması nedeniyle içerik sahteciliğinin faili olamayacağı gerekçesiyle beraatine karar vermiştir. Karar üzerine sanık istinaf kanun yoluna başvurmuş ancak İstinaf Mahkemesi, başvuruyu kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık yapma suçundan verilen hapis cezası yönünden kesin, silahlı örgüte üye olma suçu yönünden ise temyiz yolu açık olmak üzere reddetmiştir. Bu sebeple mahkeme kararı dolandırıcılık suçu yönünden kesinleşmiştir. Sanık, silahlı örgüte üye olma suçu yönünden temyize başvurmuş, yapılan inceleme sonucunda Yargıtay ceza dairesi hükmün bozulmasına karar vermiştir. Bozma kararının gerekçesinde başvurucunun örgüt hiyerarşisinde yer aldığını gösteren kesin ve yeterli delil bulunmadığı belirtilmiştir. Bozma üzerine Mahkeme tarafından bozma kararına uyularak tekrar yapılan yargılama sonucunda başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan beraatine karar verilmiştir.

Anayasa Mahkemesi'nin kabulüne göre terör örgütüne üye olma suçu ile dolandırıcılık suçu gerekçeye esas alınan maddi vakıalar yönünden birbiriyle bağlantılıdır. Bu nedenle birbirlerine etki etmeleri nedeniyle hükümlerin birlikte değerlendirme zorunluluğu vardır.

İlk derece mahkemesinin kararında sanığın işlediği iddia edilen suçun karşılığında 2 farklı ceza verilmiş, fikri içtima uygulanmamıştır. Kanaatimizce; sanığın eylemleri mahkemece, bir fiiller bütünü olarak değerlendirilmiş, o bütünü meydana getiren parçalarda da farklı suçların mevcut olduğundan bahisle fikri birleşmenin söz konusu olamayacağı, çünkü icra hareketlerinde tam çakışma, örtüşme değil, kesişmenin söz konusu olduğu nitelendirmesi yapılmıştır. Ancak Anayasa Mahkemesi'nin ihlal kararında bu ayrımın üzerinde fazla durulmadığını, daha ziyade farklı noktalara dikkat çekilmeye çalışıldığını görmekteyiz.

Hatta kararın ileri bölümlerinde bir seviye daha atlanarak somut olayın dışına da taşmak suretiyle aralarında bütünlük bulunan, yakın ilişki bulunan, bağlantılı davalar şeklinde 3 farklı tanımlama yapıldığını, kararın bu davalara da sirayet etmesi gerektiği düşüncesinin baskın geldiğini gözlemlemekteyiz. Eğer karar bu tanımlardaki suçlara genişletilecekse; 5271 sayılı CMK'nın 8. maddesinin 1. fıkrasını tekrar hatırlamak gerekecektir. Çünkü bu fıkraya göre bir kişi, birden fazla suçtan sanık olur veya bir suçta her ne sıfatla olursa olsun birden fazla sanık bulunursa hükümler arasında bağlantı olduğu kabul edilmektedir.

Zaten kanun koyucu da bu düzenlemeyi bir miktar düşünerek 17/10/2019 tarihinde, 7188 sayılı yasanın 32. maddesiyle 5275 Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'daki m. 17/A yeniliğiyle ilk derece mahkemesine infaz erteleme ve durdurma yetkisi tanımıştır. Anılan düzenleme şu şekildedir: "Birlikte işlenmiş olup da 04/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 280 inci maddesinin üçüncü fıkrası ve 306 ncı maddesinin uygulanma olanağının bulunduğu hâllerde, hükmü veren ilk derece mahkemesinden infazın ertelenmesine veya durdurulmasına ilişkin karar verilmesi istenebilir. Karar verilmeden önce Cumhuriyet savcısı ve hükümlünün görüşlerini yazılı olarak bildirmesi istenebilir. Karar, duruşma açılmaksızın verilir ve bu karara karşı itiraz yoluna gidilebilir. Erteleme veya durdurma talebinin kabulü, güvence gösterilmesine veya diğer bir şarta bağlanabilir." Bu düzenleme uyarınca CMK m. 380/3 ve 306 hükümleri kapsamında bozmanın (veya istinafın) sirayetinin (yayılmasının) söz konusu olduğu bağlantılı ceza davaları (objektif bağlantı halleri) bakımından, hükmü veren ilk derece mahkemesine infazın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilme yetkisi bulunmaktadır.

Ancak bu düzenleme sadece farklı sanıkların aynı dosya kapsamında yargılandıkları durumlar için geçerlidir. Dolayısıyla sanıklardan bir kısmı hakkında verilen kararlardan bir kısmı istinafta kesinleştiğinde, diğer sanıkların henüz kesinleşmeyen ve temyiz incelemesi devam eden kararlarının bulunması halinde işletilmesi mümkün olan bir yoldur. Bu durumda diğer sanıkların temyiz incelemeleri tamamlanıncaya kadar infazın durdurulması ihtimali vardır. Yine de belirtmek gerekir ki; bunu değerlendirecek olan ilk derece mahkemesidir ve bu düzenleme, yargı sistemimizdeki bazı hususların yeterince oturmamasından dolayı infaz durdurma taleplerinin sıklıkla reddedildiği de aşikardır.

Diğer taraftan yazımıza konu kararda olduğu gibi aynı sanık hakkında verilen kararlardan birisinin kesinleşip diğerinin kesinleşmediği hallerde, uygulamanın nasıl gelişeceği mevzuatımızda açıklığa kavuşturulmamıştır. Nihayet kararın 56. ve 59. Paragraflarında da mevzuattaki düzenleme eksikliğinden yakınılmakta ve aralarında bu tür bir yakın ilişki veya bağlantı bulunan suçlardan birine karşı temyiz kanun yolunun açık olmasının diğer suça karşı da kendiliğinden temyiz imkânı getireceğine dair açık bir düzenleme bulunmadığı eleştirilmektedir. 5271 sayılı Kanun'un 286. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (a) bendi bu kapsamda çok nettir. Madde uyarınca bölge adliye mahkemelerince verilen bazı kararlara karşı temyiz kanun yolunun kapalı olduğundan dolayı aynı sanık hakkında birden fazla suçtan görülen yargılamalarda, bu hükümlerden bazıları yönünden henüz temyiz aşaması tamamlanmadan bağlantılı diğer hükümlerin istinaf aşamasında kesinleşmesine ve infaz aşamasına geçilmesine neden olmakta, bu sebeple de bahse konu karardakine benzer hak ihlallerine neden olunmaktadır. Bu ihlallerin ortadan kaldırılabilmesi için doktrinde BİRTEK şu önerileri sunmaktadır;

Ya CMK m. 286/3-e bendinden sonra “d) Aynı sanık hakkında bağlantı nedeniyle birlikte karara bağlanan ve temyiz yolu açık olan suç ile doğrudan bağlantı içerisinde bulunan ve temyiz sonucundan doğrudan etkilenmesi mümkün olan suçlar” şeklinde bir hüküm eklenmesi, ya da CMK 280/3 hükmünün “Birinci ve ikinci fıkra uyarınca verilen kararların sanık lehine olması hâlinde, bu hususların istinaf isteminde bulunmamış olan diğer sanıklara ve aynı sanık hakkında bağlantı nedeniyle birlikte görülen davalara uygulanma olanağı varsa bozma kararı bunlar hakkında da uygulanır” biçiminde (madde başlığının da metinle uyumlu bir şekilde değiştirilerek); CMK 306/1 hükmünün de “Hüküm, sanık lehine bozulmuşsa ve bu hususların temyiz isteminde bulunmamış olan diğer sanıklara ve aynı sanık hakkında bağlantı nedeniyle birlikte görülen davalara uygulanma olanağı varsa, bozma kararı bunlar hakkında da uygulanır” biçiminde (madde başlığının da metinle uyumlu bir şekilde) düzenlenmesi/ değiştirilmesi gerekmektedir. Yazar, ayrıca CGTİHK m. 17/A hükmüne ekleme yaparak infazın ertelenmesi veya durdurulması konusunda, kanun yolu incelemesini yapan Bölge adliye mahkemesi ceza dairesine veya Yargıtay’ın ilgili ceza dairesine de yetki tanınmasının daha adil ve isabetli olacağını ileri sürmektedir. (BİRTEK, Bağlantılı Ceza Davalarında İstinafta Kısmi Kesinleşme ve Temyiz İncelemesinin Kesinleşen Hükme Etkisi, TAAD, S:56, Ekim 2023, sf. 331-332)

Burada hakimlere düşen en büyük zorluk gerçekte, hükümlerin arasında sübut ve maddi vakıa açısından bağlantı olup olmadığını saptamaktır. Aksi halde zaman, mekân, fiil, konu veya mağdur yönünden bütünlük gösteren birden fazla fiil ve bu fiiller nedeniyle birden fazla hüküm söz konusu olabileceği gibi birbiriyle ilgisiz ve bütünlük arz etmeyen (bağımsız) fiiller nedeniyle de birden fazla hüküm tesis edilebilmektedir. Bütünlük arz etmeyen fiiller mahiyetleri itibariyle bağımsız olduklarından, bu fiiller nedeniyle tesis olunan hükümler de bağımsız niteliktedir. Bu fiiller nedeniyle tek dosya kapsamında hüküm kurulmuş olsa dahi esasında bu fiiller bağımsız davaların konusunu oluşturmaktadır. Bu sebeple, birbirinden bağımsız oldukları halde, sübjektif bağlantı nedeniyle birlikte görülen bu fiiller nedeniyle kurulan hükümlerden birisinin istinaf kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşmesi halinde istinaf sonucunun kesinleşen hükme etkisi veya bir hükmün istinaf incelemesi sonucunda, temyiz kanun yolunun kapalı olması veya temyiz edilmemesi üzerine kesinleşmesi halinde temyiz sonucunun istinaf aşamasında kesinleşen diğer hükme etkisi konusunda herhangi bir tartışma yoktur.

Av. Mehmet KOÇKAVAK

Avukat Mert Dank, şu ifadeleri kullandı; "Son günlerde, bazı vatandaşlara SMS, telefon araması ve benzeri iletişim yollarıyla ulaşılarak “dosya borcunuz bulunmaktadır”, “hakkınızda icra takibi başlatılacaktır”, “ödeme yapmazsanız yasal işlem uygulanacaktır”, Karar öncesi tarafınıza tanınan sürenin sonuna gelinmiştir”, “Birimimize gelen soruşturma dosyanızın incelemesi sonuçlanmıştır.” gibi ifadelerle baskı kurulmaya çalışıldığı; bu kişilerden ödeme talep edildiği ve arayan şahısların kendilerini “Av. Mert Dank” olarak tanıttığı yönünde tarafıma bildirimler ulaşmıştır.

Kamuoyunun ve vatandaşlarımızın bilgisine önemle sunarım ki;

• Bu mesajlar, aramalar ve ödeme talepleri tarafımla kesinlikle bağlantılı değildir.

• Bu kişiler tarafından verilen telefon numaraları bana ait değildir.

• Söz konusu şahısların tarafımdan yetkilendirilmiş olması, benim adıma hareket etmesi veya herhangi bir dosya kapsamında vatandaşlarla iletişime geçmesi söz konusu değildir.

Vatandaşlara Önemli Uyarı

Adımı kullanarak tarafınıza ulaşan kişiler adımı kullanarak sizden para talep ediyorsa, lütfen bu kişilere itibar etmeyiniz. Size SMS gönderen, sizi arayan veya ödeme isteyen kişilerin gerçekten bir avukatla, hukuk bürosuyla ya da yasal dosyayla bağlantılı olup olmadığını mutlaka resmî kanallardan teyit ediniz. Bilmediğiniz IBAN numaralarına, şahıs hesaplarına veya şüpheli ödeme kanallarına kesinlikle para göndermeyiniz.

Şüpheli Durumlarda Ne Yapılmalı?

Adımı kullanarak size ulaşan kişilerden şüphelenmeniz hâlinde;

1. Gelen SMS’i silmeden saklayınız.

2. Arayan telefon numarasını, mesaj içeriğini, ödeme istenen IBAN veya hesap bilgilerini not ediniz.

3. Herhangi bir ödeme yapmayınız.

4. En yakın kolluk birimine veya Cumhuriyet Başsavcılığına başvurunuz.

5. Hakkınızda yasal bir işlem olup olmadığını e-Devlet ve Vatandaş UYAP üzerinden kontrol ediniz ve tüm ödemelerinizi sadece resmi kurumlar üzerinden yapınız.

Kamuoyuna Saygıyla Duyurulur

Bu asılsız aramalar ve taleplerle ilgili hiçbir hukuki sorumluluğum bulunmamaktadır."

Bakanlık tarafından yapılan değerlendirmelerde bölgelerin coğrafi yapısı, yargı çevreleri ve mevcut mahkemelerin iş yükleri dikkate alındı. Hakimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşleri doğrultusunda kurulan mahkemelerin ilerleyen süreçte faaliyete geçirileceği belirtildi.

Yeni kurulan mahkemeler şöyle;

T.C.
ADALET BAKANLIĞI
Personel Genel Müdürlüğü

Sayı : E-43807993-010.10-251/11645 03.06.2026
Konu : Mahkeme Kurma

DAĞITIM YERLERİNE

2026 yılında yargının etkinliğinin ve verimliliğinin artırılmasına ilişkin yapılan çalışmalar kapsamında; bölgelerin coğrafî durumları, yargı çevreleri ve iş yükü dikkate alınarak yapılan değerlendirmeler sonucunda, bazı mahallerde muhtelif mahkemelerin kurulmasının uygun olacağı düşünülmüştür.

Bu itibarla;

1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 38 inci maddesinin 1/a bendi uyarınca;

Hâkimler ve Savcılar Kurulunun 01.04.2026 tarih 415 sayılı kararı ile olumlu görüş verildiği bildirilen;

1- Gaziosmanpaşa Çocuk Ağır Ceza Mahkemesinin,

2- Hatay Asliye Ticaret Mahkemesinin,

3- Serik İnfaz Hâkimliğinin,

4- Nevşehir Asliye Ticaret Mahkemesinin,

5- Nevşehir Tüketici Mahkemesinin,

6- Suşehri İnfaz Hâkimliğinin,

Hâkimler ve Savcılar Kurulunun 15.04.2026 tarih 788 sayılı kararı ile olumlu görüş verildiği bildirilen;

1- Karataş 2. Asliye Ceza Mahkemesinin,

2- Afyonkarahisar 11. Asliye Ceza Mahkemesinin,

3- Şuhut 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin,

4- Akhisar 2. İş Mahkemesinin,

5- Ankara 100, 101, 102, 103, 104, 105, 106, 107, 108 ve 109. Asliye Ceza Mahkemelerinin,

6- Ankara 6 ve 7. Çocuk Mahkemesinin,

7- Kemer 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin,

8- Bakırköy 21. Asliye Hukuk Mahkemesinin,

9- Bakırköy 15. Tüketici Mahkemesinin,

10- Balıkesir 3. İş Mahkemesinin,

11- Bartın 7. Asliye Ceza Mahkemesinin,

12- Biga 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin,

13- Bozüyük 4. Asliye Ceza Mahkemesinin,

14- Boyabat 2. Asliye Ceza Mahkemesinin,

15- Burdur 5. Asliye Ceza Mahkemesinin,

16- Ayvalık 6. Asliye Ceza Mahkemesinin,

17- Bursa 22. Asliye Hukuk Mahkemesinin,

18- Marmaraereğlisi 3. Asliye Ceza Mahkemesinin,

19- Denizli 2. Çocuk Mahkemesinin,

20- Denizli 8. Aile Mahkemesinin,

21- Denizli 9. İş Mahkemesinin,

22- Denizli 2. Tüketici Mahkemesinin,

23- Tavas 2. Asliye Ceza Mahkemesinin,

24- Dazkırı 2. Asliye Ceza Mahkemesinin,

25- Kovancılar 2. Asliye Ceza Mahkemesinin,

26- Elmalı 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin,

27- Alaplı 2. Asliye Ceza Mahkemesinin,

28- Eskişehir 2. Tüketici Mahkemesinin,

29- Gaziantep 3. Tüketici Mahkemesinin,

30- Gaziosmanpaşa 41. Asliye Ceza Mahkemesinin,

31- Gebze 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin,

32- Hatay 5. İş Mahkemesinin,

33- Isparta 9. Asliye Ceza Mahkemesinin,

34- İstanbul 4. İnfaz Hâkimliğinin,

35- İstanbul 14 ve 15. Tüketici Mahkemesinin,

36- İzmir 8. Sulh Ceza Hâkimliğinin,

37- İzmir 29 ve 30. İş Mahkemelerinin,

38- İzmir 11. Tüketici Mahkemesinin,

39- Kahramanmaraş 7. İş Mahkemesinin,

40- Andırın 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin,

41- Karşıyaka 5. İş Mahkemesinin,

42- Kastamonu 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin,

43- Kırıkkale 6. Asliye Hukuk Mahkemesinin,

44- Kırşehir 2. Ağır Ceza Mahkemesinin,

45- Kırşehir 7. Asliye Ceza Mahkemesinin,

46- Konya 15, 16 ve 17. Asliye Hukuk Mahkemelerinin,

47- Konya 13. İş Mahkemesinin,

48- Konya 3. Tüketici Mahkemesinin,

49- Çumra 3. Asliye Ceza Mahkemesinin,

50- Merzifon 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin,

51- Perşembe 2. Asliye Ceza Mahkemesinin,

52- Perşembe 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin,

53- Patnos 3. Asliye Ceza Mahkemesinin,

54- Sakarya 16. Asliye Ceza Mahkemesinin,

55- Akyazı 6. Asliye Ceza Mahkemesinin,

56- Ferizli 3. Asliye Ceza Mahkemesinin,

57- Ferizli 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin,

58- Kula 2. Asliye Ceza Mahkemesinin,

59- Seydişehir 3. Asliye Ceza Mahkemesinin,

60- Seydişehir 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin,

61- Divriği 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin,

62- Siverek 6. Asliye Ceza Mahkemesinin,

63- Siverek 2. Aile Mahkemesinin,

64- Kırkağaç 2. Asliye Ceza Mahkemesinin,

65- Şanlıurfa 25, 26, 27 ve 28. Asliye Ceza Mahkemelerinin,

66- Harran 2. Asliye Ceza Mahkemesinin,

67- Pozantı 2. Asliye Ceza Mahkemesinin,

68- Şarköy 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin,

69- Viranşehir 7 ve 8. Asliye Ceza Mahkemelerinin,

70- Sorgun 3. Asliye Ceza Mahkemesinin,

71- Çaycuma 4. Asliye Ceza Mahkemesinin,

Hâkimler ve Savcılar Kurulunun 15.04.2026 tarih 563 sayılı kararı ile olumlu görüş verildiği bildirilen;

1- Çankırı İş Mahkemesi,

2- Çarşamba İş Mahkemesi,

3- Çorum Asliye Ticaret Mahkemesi,

4- Gaziosmanpaşa 1, 2 ve 3. İş Mahkemeleri,

5- Gaziosmanpaşa 1 ve 2. Tüketici Mahkemeleri,

6- Gemlik İş Mahkemesi,

7- Kemalpaşa İş Mahkemesi,

8- Kilis İş Mahkemesi,

9- Menemen Tüketici Mahkemesi,

10- Torbalı İş Mahkemesi,

11- Torbalı Tüketici Mahkemesi,

12- Van Asliye Ticaret Mahkemesinin,

Hâkimler ve Savcılar Kurulunun 13.05.2026 tarih 1095 sayılı kararı ile olumlu görüş verildiği bildirilen;

1- Ankara 54, 55, 56, 57, 58, 59 ve 60. Asliye Hukuk Mahkemeleri,

2- Bakırköy 22 ve 23. Asliye Hukuk Mahkemeleri,

3- Bursa 23, 24 ve 25. İş Mahkemeleri,

4- Yumurtalık 2. Asliye Hukuk Mahkemesi,

5- Buldan 2. Asliye Hukuk Mahkemesi,

6- Diyarbakır 17. Asliye Hukuk Mahkemesi,

7- Diyarbakır 4. Tüketici Mahkemesi,

8- İstanbul Anadolu 15 ve 16. Tüketici Mahkemeleri,

9- İzmir 31, 32, 33, 34 ve 35. Asliye Hukuk Mahkemeleri,

10- İzmir 31 ve 32. İş Mahkemeleri,

11- Kocaeli 12. İş Mahkemesi,

12- Körfez 2. Sulh Hukuk Mahkemesi,

13- Serik 7. Asliye Ceza Mahkemesi,

14- Akçaabat 5. Asliye Hukuk Mahkemesi,

Hâkimler ve Savcılar Kurulunun 13.05.2026 tarih 699 sayılı kararı ile olumlu görüş verildiği bildirilen Ortaca İnfaz Hâkimliği kurulmuştur.

Kurulan mahkemeler Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından faaliyete geçirilecektir.

Bilgi edinilmesini ve gereğini arz/rica ederim.

Cahit Cihad SARI
Hâkim
Personel Genel Müdürü

Dağıtım :
Yargıtay Başkanlığına (Genel Sekreterlik)
Danıştay Başkanlığına (Genel Sekreterlik)
Hâkimler ve Savcılar Kuruluna (Genel Sekreterlik)
Tüm Bakanlık Merkez Birimlerine
Personel Genel Müdürlüğü Tüm Şube ve Bürolarına
Tüm Bölge Adliye Mahkemesi Başkanlıklarına
Tüm Bölge İdare Mahkemesi Başkanlıklarına
Tüm Cumhuriyet Başsavcılıklarına
Türkiye Barolar Birliği Başkanlığına
Türkiye Noterler Birliği Başkanlığına

Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinde yer alan ve uzun yıllardır hukuk çevrelerinde, kamuoyunda ve siyasal platformlarda tartışma konusu olan "süresiz olarak" ibaresi, Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararıyla Türk aile hukukunda yeni bir dönemin kapısını aralamıştır.

Özellikle kısa süreli evliliklerden sonra yıllarca hatta ömür boyu devam eden nafaka yükümlülükleri, ölçülülük ilkesi, hakkaniyet ve sosyal devlet anlayışı bakımından yoğun eleştirilere konu olmaktaydı. Buna karşılık nafaka alacaklılarının korunması gerekliliği de sosyal hukuk devletinin önemli bir yükümlülüğü olarak kabul edilmekteydi.

Antalya 12. Aile Mahkemesi'nin somut norm denetimi başvurusu üzerine yapılan inceleme sonucunda Anayasa Mahkemesi, TMK m.175'te yer alan "süresiz olarak" ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna hükmetmiş ve söz konusu ibareyi oy çokluğuyla iptal etmiştir. Böylece boşanma sonrasında taraflar arasında ömür boyu sürebilen mali bağlılığın anayasal dayanağı ortadan kalkmıştır.

Bununla birlikte Mahkeme, oluşabilecek hukuki boşluğun kamu düzenini sarsmaması ve yasama organına yeni bir düzenleme yapabilmesi için gerekli sürenin tanınması amacıyla iptal hükmünün yürürlüğünü dokuz ay ertelemiştir.

Ancak bu karar beraberinde son derece önemli soruları da gündeme getirmiştir:

Devam eden nafaka davaları ne olacaktır?

İstinaf ve temyiz aşamasındaki dosyalarda hangi hukuk uygulanacaktır?

Geçmişte kesinleşmiş nafaka kararları bu değişiklikten etkilenecek midir?

Mevcut nafaka yükümlüleri yeni bir dava açarak nafakalarının kaldırılmasını talep edebilecek midir?

Bu çalışmada söz konusu sorular, Anayasa'nın 152 ve 153. maddeleri, kazanılmış hak ilkesi ve yüksek yargı içtihatları ışığında değerlendirilecektir.

2. İPTAL KARARLARININ ZAMAN BAKIMINDAN ETKİSİ VE DERHAL UYGULANMA İLKESİ

Anayasa'nın 153. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesi kararları kesindir ve iptal kararları kural olarak geriye yürümez.

İlk bakışta bu hüküm, nafaka kararlarının geçmişi etkilemeyeceği şeklinde yorumlanabilir. Ancak anayasal sistem yalnızca bu maddeden ibaret değildir.

Nitekim Anayasa'nın 152/3. maddesi şu hükmü içermektedir:

"Anayasa Mahkemesinin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse mahkeme buna uymak zorundadır."

Bu düzenleme, iptal kararlarının kesinleşmemiş hukuki durumlara derhal uygulanması gerektiğini göstermektedir.

Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarında da uzun yıllardır benimsenen yaklaşım budur. Buna göre Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararları geriye yürümez; ancak henüz kesinleşmemiş uyuşmazlıklarda uygulanmaya devam eden bir normdan söz etmek de mümkün değildir.

Dolayısıyla dokuz aylık sürenin sonunda iptal kararı yürürlüğe girdiğinde, halen görülmekte olan davalarda süresiz nafaka kararı verilmesi hukuken mümkün olmayacaktır.

3. DERDEST DAVALAR AÇISINDAN SONUÇLAR

Kararın en önemli etkisi, halen devam eden davalar üzerinde ortaya çıkacaktır.

Bir nafaka davası;

- İlk derece mahkemesinde,

- Bölge Adliye Mahkemesi'nde,

- Yargıtay incelemesinde,

bulunuyor ve henüz kesinleşmemiş ise, iptal kararı yürürlüğe girdikten sonra mahkemelerin artık "süresiz nafaka" hükmü kurmaları mümkün olmayacaktır.

Bu nedenle devam eden davalarda taraf vekillerinin iptal kararını dosyaya sunmaları ve yeni hukuki durumun değerlendirilmesini talep etmeleri büyük önem taşımaktadır.

Özellikle istinaf ve temyiz incelemesindeki dosyalarda kararın uygulanması ciddi sonuçlar doğurabilecektir.

4. KAZANILMIŞ HAK İLKESİ VE SINIRLARI

Anayasa Mahkemesi kararlarının etkisini değerlendirirken "kazanılmış hak" kavramı özel önem taşımaktadır.

Ancak burada maddi kazanılmış hak ile usuli kazanılmış hak arasındaki ayrımın doğru yapılması gerekir.

A. Maddi Kazanılmış Hak

İptal kararından önce kesin hüküm haline gelmiş mahkeme kararları korunmaktadır.

Dolayısıyla geçmişte verilmiş ve kesinleşmiş bir nafaka kararının sırf Anayasa Mahkemesi'nin bu iptal kararı nedeniyle kendiliğinden ortadan kalkması mümkün değildir.

Kesin hüküm ilkesi hukuk güvenliğinin temel unsurlarından biridir.

B. Usuli Kazanılmış Hak

Yargılama sürecinde taraflar lehine doğan usuli kazanılmış haklar da kural olarak korunur.

Ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun yerleşik uygulamasına göre Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararları usuli kazanılmış hakkın en önemli istisnalarından biridir.

Bu nedenle henüz kesinleşmemiş bir dosyada taraflardan biri lehine oluşmuş görünen usuli durumlar, iptal kararı karşısında korunamayabilir.

5. MEVCUT NAFAKA BORÇLULARI NE YAPABİLİR?

Kamuoyunda en çok sorulan soru şudur:

"Halen süresiz nafaka ödüyorum. Bu karara dayanarak nafakamı kaldırabilir miyim?"

Bu sorunun cevabı üç farklı senaryoya göre değişmektedir.

Senaryo 1: Kesinleşmiş Nafaka Kararları

Yalnızca Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararına dayanılarak mevcut nafakanın kaldırılması mümkün görünmemektedir.

Çünkü karar geriye yürümemekte ve kesinleşmiş hükümler hukuk güvenliği gereği korunmaktadır.

Senaryo 2: Devam Eden Davalar

Dava henüz kesinleşmemiş ise iptal kararının uygulanması mümkündür.

Bu durumda süresiz nafaka verilmesinin önüne geçilebilecektir.

Senaryo 3: TMK m.176/4 Kapsamındaki Davalar

Anayasa Mahkemesi kararından bağımsız olarak;

- Nafaka alacaklısının çalışmaya başlaması,

- Fiilen evli gibi yaşaması,

- Düzenli gelir elde etmesi,

- Nafaka yükümlüsünün ekonomik durumunun ağır şekilde bozulması,

gibi sebepler mevcutsa nafakanın kaldırılması veya azaltılması her zaman talep edilebilir.

6. TBMM'Yİ BEKLEYEN GÖREV

Anayasa Mahkemesi iptal kararı vermiş; ancak yeni sistemi belirleme görevini yasama organına bırakmıştır.

Önümüzdeki süreçte Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin;

- Belirli süreli nafaka sistemi,

- Hakimin takdir yetkisini genişleten model,

- Evlilik süresine bağlı nafaka sistemi,

- Toplu ödeme veya rehabilitasyon odaklı modeller,

üzerinde çalışması beklenmektedir.

Ayrıca en kritik konulardan biri de geçiş hükümleridir.

Meclis tarafından çıkarılacak yeni kanunda, geçmişte verilmiş nafaka kararlarının yeni sisteme uyarlanmasına ilişkin özel hükümler öngörülmesi halinde, bugün nafaka ödeyen binlerce kişi açısından yeni dava yolları gündeme gelebilecektir.

7. SONUÇ

Anayasa Mahkemesi'nin TMK m.175'te yer alan "süresiz olarak" ibaresini iptal etmesi, Türk aile hukukunda son yılların en önemli kararlarından biridir.

Bu karar yalnızca nafakanın süresine ilişkin teknik bir değişiklik değil; boşanma sonrasında taraflar arasındaki mali ilişkinin yeniden tanımlanması anlamına gelmektedir.

İptal kararı yürürlüğe girdikten sonra kesinleşmemiş davalarda süresiz nafaka kararı verilmesi mümkün olmayacak; buna karşılık geçmişte kesinleşmiş kararlar kural olarak korunacaktır. Bununla birlikte yasama organının yapacağı yeni düzenleme ve özellikle geçiş hükümleri, mevcut nafaka yükümlülerinin hukuki durumunu doğrudan etkileyebilecektir.

Önümüzdeki dokuz aylık süreç yalnızca yeni bir nafaka sisteminin oluşturulacağı bir dönem değil, aynı zamanda aile hukukunun geleceğinin yeniden şekilleneceği bir geçiş süreci olacaktır. Bu nedenle hem devam eden davaların hem de mevcut nafaka yükümlülüklerinin dikkatle takip edilmesi, ortaya çıkabilecek hak kayıplarının önlenmesi bakımından büyük önem taşımaktadır.

Av. Emrah GOLGİYAZ

Yargıtay kararının özeti: 6 yıllık kıdemi olan işçinin iş sözleşmesinin feshedilmesi ve aynı gün işverenin sürekli çalıştığı arabulucuya götürülerek haklarının çok altında bir tutarda anlaşılarak arabuluculuk anlaşma tutanağı imzalanmasıdır.

İşçi daha sonra edimler arasında açık oransızlık bulunduğunu ve bir tarafın zor durumundan yararlanılarak arabuluculuk süreci yürütüldüğünden bahisle Türk Borçlar Kanunu madde 28’de** düzenlenen aşırı yararlanma(gabin) hükmü uyarınca arabuluculuk tutanağının iptalini talep eden dava açmıştır.

Mahkeme aşağıda saydığım gerekçelerle arabuluculuk tutanağının usulüne uygun olmadığına karar vererek arabuluculuk tutanağını iptal etmiştir:

· İşçinin arabuluculuk sürecinin başlamasında, arabulucunun seçiminde ve görüşme yeri konusunda herhangi bir iradesinin bulunmadığı,

· İşçinin arabuluculuk görüşmelerine, arabulucunun davetiyle değil davalı işverenin dayatmasıyla katılması,

· İşveren şirketin, işten çıkaracağı tüm işçilerle yürüttüğü arabuluculuk görüşmelerinde hep aynı arabulucuyu görevlendirmiş olması,

· İşçinin, işten çıkış tarihi, arabuluculuk sürecinin başladığı ve bittiği tarihlerin aynı gün olduğu, bu durumun da işçiye yeterince düşünebilmesi ve karar alabilme imkânı sağlamaması,

· 6 yıllık kıdemi olan bir işçinin hak ettiğinin çok altında bir rakama anlaştığına, bu durumun da aşırı yararlanmaya sebep olduğuna,

· Arabuluculuk görüşmelerinin temelini oluşturan müzakere aşamasının somut olayda gerçek anlamda uygulanmadığı, arabulucu tarafından arabuluculuk süreci ve sonuçları ile ilgili aydınlatma görevinin yerine getirilmemesi,

Peki, işveren açısından risk yalnızca arabuluculuk tutanağının geçersiz sayılması mıdır? Kanaatimce hayır. Asıl önemli mesele, bu usulsüzlüğün işveren bakımından doğurabileceği finansal sonuçlardır.

Çünkü arabuluculuk tutanağının geçersiz sayılması hâlinde, işveren yalnızca yeniden dava tehdidiyle karşı karşıya kalmamakta; çoğu zaman daha önce ödediği meblağa rağmen yüksek faiz yüküyle ek bir mali sorumluluk altına da girebilmektedir.

İncelediğim Yargıtay kararının metninden bu kısım tam olarak anlaşılamasa da takip ettiğim iş dosyalarındaki tecrübelerime dayanarak şunu söyleyebilirim: Arabuluculuk tutanağı iptal edildiğinde, arabuluculuk aşamasında işçiye ödenmiş olan meblağ, mahkeme tarafından faiz işletilmeden (çıplak ana para olarak) mahsup edilmektedir.

İş mahkemelerindeki bu genel eğilim işveren aleyhine hatalı bir uygulama olup ciddi bir hak kaybı doğurmaktadır. Bu hususu bir örnekle izah etmeye çalışayım:

İşçinin 400.000 TL kıdem tazminatı alacağı olduğunu; fakat arabuluculuk sürecinde işçiyle işverenin 200.000 TL kıdem tazminatının ödenmesi konusunda anlaştıklarını farz edelim.

Arabuluculuk tutanağı imzalansın ve işçiye ödeme 1 Ocak 2020 tarihinde yapılmış olsun. Daha sonra işçinin 1 Ocak 2021’de usulüne uygun arabuluculuk görüşmesi yapılmadığından bahisle dava açtığını farz edelim.

Ülkemizde yargılamaların uzun sürdüğünü de göz önüne alırsak ilk derece mahkemesinde bu davanın en az 2 yıl süreceğini öngörebiliriz. Mahkemenin 2 Ocak 2023 tarihinde karar verdiğini varsayalım: İşveren 1 Ocak 2020'de işçiye zaten 200.000 TL ödemişti. Mahkeme, gerçek alacaktan bu tutarı düşerek kalan 200.000 TL farkın, fesih tarihinden itibaren işleyecek en yüksek banka mevduat faiziyle işçiye ödenmesine karar verecektir.

01/01/2020 – 02/01/2023 arasındaki 3 yıllık süreçte, 200.000 TL asıl alacağa işleyecek faiz yaklaşık 122.680,22 TL olacak ve dava sonunda işçiye toplamda 322.680,22 TL daha ödeme yapılacaktır.

Oysa hakkaniyetli olan ve pek çok dosyamızda da dile getirdiğimiz usul; mahkemenin karar verirken, işverenin ilk etapta ödemiş olduğu alacağa da en yüksek banka mevduat faizini işleterek mahsup yapmasıdır. Yani örneğimizde, işverenin ilk başta ödediği 200.000 TL'ye de 3 yıllık faiz yürütülmelidir. Çünkü işçi o tarihten itibaren bu parayı kullanmış, işveren ise kendi parasının nemasından (faizinden) mahrum kalmıştır. Mahkemeler bu hususu göz ardı edip doğrudan ödenen asıl parayı düştüğü için işveren ilk etapta ödediği paranın nemasından faydalanamamakta ve çift taraflı bir zarara uğramaktadır.

En iyi ihtimalle mahkemeler ödenen paraya yasal faiz işleterek mahsup yapmaktadır ki bu durum da işvereni kurtarmamaktadır. Çünkü yıllık yasal faiz %24 iken, işçinin alacağına uygulanan en yüksek mevduat faiz oranı %45-55 bandındadır. Hakkaniyetin sağlanması açısından, işçiye hangi faiz oranı üzerinden hesaplama yapılıyorsa, işverenin işçiye erken ödediği paranın da aynı faiz oranı üzerinden mahsup işlemine konu edilmesi gerekir.

Bu riskleri önlemek açısından iş akdinin feshi sürecinde insan kaynakları biriminin dikkat etmesi gerekenler:

1. İşçinin iş akdinin feshi ile arabuluculuk süreci arasında işçiye değerlendirme yapabilmesi için en az 3-5 iş günü süre tanınmalıdır.

2. Sürekli aynı arabulucu ile süreç yönetilmemeli, "şirketin kadrolu arabulucusu" algısı yaratılmamalıdır.

3. İşçiye hak ediş tablosu önceden sunulmalı, taraflar arasında gerçek ve özgür bir müzakere ortamı sağlanmalıdır.

4. Arabuluculuk görüşmesi işçinin kendisini baskı altında hissetmeyeceği, rahat ifade edebileceği tarafsız bir ortamda gerçekleştirilmelidir. Görüşmeler kesinlikle şirket adresinde yapılmamalıdır.

5. İşçinin gerçek hak edişi çok yüksek iken, sembolik rakamlarla süreç tamamlanmaya çalışılmamalıdır.

6. Çalışılan arabulucu da bu süreçte doğru tercih edilmelidir. Ne yazık ki uygulamada birçok arabulucunun tutanağı usulüne uygun hazırlamadığını ve işverenlere zarar verdiğini görmekteyiz. Arabuluculuk tutanağı bir mahkeme ilamı gibi net ve anlaşılır olmalıdır.

7. Somut olayın özelliklerine göre, ihtiyari arabuluculuk yerine ikale sözleşmesi seçeneği de ayrıca değerlendirilmelidir.

* Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Esas Numarası: 2025/9390, Karar Numarası: 2026/1065, Karar Tarihi: 10.02.2026

**TBK 28/1 “Bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık varsa, bu oransızlık, zarar görenin zor durumda kalmasından veya düşüncesizliğinden ya da deneyimsizliğinden yararlanılmak suretiyle gerçekleştirildiği takdirde, zarar gören, durumun özelliğine göre ya sözleşme ile bağlı olmadığını diğer tarafa bildirerek ediminin geri verilmesini ya da sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini isteyebilir.”

Av. Tuğçe Gürhanlılar

Yargıtay

Hukuk Genel Kurulu

2025/174 E., 2025/752 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/2030 E., 2024/93 K.
ÖZEL DAİRE KARARI : Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 21.03.2023 tarihli ve
2022/3598 Esas, 2023/700 Karar sayılı BOZMA kararı

Taraflar arasındaki alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın her iki taraf vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davacılar vekilinin başvurusunun kısmen kabulüyle İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı her iki taraf vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 3. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

Direnme kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan gündem ve dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar; serbest avukat olarak çalıştıklarını, bazı taşınmazlarının imar planında kamu hizmeti alanı olarak ayrılmış ve uzun zamandır kamulaştırmasının yapılmamış olmasıyla ilgili hukuki ihtilâfın çözümlenmesi için davalı şirketin kendilerini vekil kıldıklarını, dava süreciyle ilgili hukuki yardımın yanı sıra şehir planlamacısıyla da görüşmeler sağlandığını, bu kapsamda avukatlık ücret sözleşmesi imzalanarak İzmir 9. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2011/211 Esas sayılı dosyasıyla görülen kamulaştırmasız el atma davasının açıldığını, davanın kısmi dava olarak ikame edildiğini ve lehlerine sonuçlanıp temyiz incelemesinden geçerek kesinleştiğini ancak davalının herhangi bir haklı neden olmaksızın kendilerini azlederek vekâlet ücretini ödemediğini, bununla yetinmeyip zarara uğradıkları iddiasıyla tazminat talep eden ihtarname gönderdiklerini, bu iddianın gerçeği yansıtmadığını, üzerlerine düşen tüm edimleri yerine getirdiklerini, kısmi dava açılmasının zarar yaratmak bir yana adına dava açılan kişinin yararına olduğunu, azil haklı olmadığından aralarındaki ücret sözleşmesi gereği vekâlet ücretinin takip edilen yargılamada tespit olunan gerçek değer üzerinden hesaplanması gerektiğini ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 15.000,00 TL vekâlet ücreti alacağı ile asılsız isnatlar nedeniyle doğan manevi zarara karşılık 15.000,00 TL manevi tazminatın davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiş, ıslah dilekçesiyle vekâlet ücreti alacağını 1.900.000,00 TL'ye yükseltmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; azlin haklı olduğunu, davacı avukatlar tarafından rayici 15.000.000,00 TL olan taşınmazlarla ilgili 16.000,00 TL üzerinden kamulaştırmasız el atma davası açıldığını, bilirkişi raporuyla yapılan tespite rağmen davanın ıslah edilmediğini, davacıların avukatlık mesleğiyle bağdaşmayan eylemler içerisinde olduğunu ve haklarında 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'na muhalefet ve görevi kötüye kullanma suçlarından şikâyetçi olduklarını, kamu davasının devam ettiğini, azlin haklı olması nedeniyle vekâlet ücreti talep edilemeyeceği gibi kendilerinin hukuka aykırı herhangi bir eylemi bulunmadığından manevi tazminat talebinin yerinde olmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İzmir 14. Asliye Hukuk Mahkemesinin 10.09.2020 tarihli ve 2013/528 Esas, 2020/139 Karar sayılı kararı ile; dosya kapsamı ve alınan bilirkişi raporuna göre davacı avukatların haksız şekilde azledildikleri, kısmi dava olarak açılan ilk dava kesinleştikten sonra başka avukatlarca açılan ek dava ile alacağın tamamına hükmedildiği, taraflar arasındaki ücret sözleşmesinin geçerli olduğu, bu durumda kamulaştırmasız el atma davasında taşınmazların değeri olarak tespit edilen 12.857.757,90 TL üzerinden %10 akdi vekâlet ücretinin hesaplanması gerektiği, manevi tazminat koşullarının oluşmadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, 1.285.775,79 TL sözleşme vekâlet ücreti ile 1.920,00 TL karşı yan vekâlet ücreti olmak üzere toplam 1.287.695,79 TL brüt vekâlet ücretinin davalı şirketten tahsili ile davacı tarafa ödenmesine, manevi tazminat isteminin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde her iki taraf vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 14.02.2022 tarihli ve 2021/420 Esas, 2022/298 Karar sayılı kararı ile; azlin haksız olduğu, sözleşmenin geçerli olmakla tarafları bağladığı ve manevi tazminat koşullarının oluşmadığı yönündeki mahkeme değerlendirmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı ancak vekâlet ücretinin hesabında hataya düşüldüğü, haksız azil hâlinde avukatın takip ettiği iş nedeniyle akdi ve karşı yan vekâlet ücretini hak edeceği, somut olayda taraflar arasındaki ücret sözleşmesinin haksız azil hâlini düzenleyen 6. maddesi gereği ücretin kamulaştırmasız el atma davasında "ortaya çıkan değer" olan 13.024.040,00 TL üzerinden hesaplanması gerektiği gerekçesiyle davalı tarafın istinaf başvurusunun reddine, davacılar vekilinin başvurusunun kabulüyle İlk Derece Mahkemesi kaldırılarak yeniden hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne, 1.304.324,00 TL'nin faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, manevi tazminat isteminin reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde her iki taraf vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; “…1.Davacıların temyiz taleplerinin incelenmesinde; tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile 1136 Sayılı Kanun'un 164/2. maddesi gereği dava sonunda, kararla tarifeye dayanılarak karşı tarafa yüklenecek vekâlet ücretinin avukata ait olacağının belirtilmesine, karşı yan vekalet ücretinin de nisbi olarak hesaplanması talebinin reddinde usule ve kanuna aykırılık olmadığının, davacı avukatların vekil olarak görev almadıkları icra dosyasından akdi ve karşı yan vekalet ücreti talep etmelerinin kanunen mümkün olmadığının ve davacıların manevi tazminat taleplerinin reddine ilişkin karar gerekçesinin doğru olduğunun anlaşılmasına göre, davacılar vekilinin temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.

2. 1136 Sayılı Kanun'un 174/2. maddesi gereği avukatın kusur veya ihmalinden dolayı azledilmesi durumunda ücretin ödenmesi gerekmeyeceği belirtilmişse de, azleden tarafın, azlin haklı olduğunu ispatlaması gerektiği, davalının davacı avukatların haklı olarak azledildiğini ispatlayamadıkları, temyiz olunan kararın gerekçesinde de belirtildiği üzere davacı avukatların yalnızca kısmi dava açmalarının başlı başına haklı azil sebebi sayılamayacağı anlaşılmakla davalı vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışında kalan sair temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

3. Taraflar arasında imzalanan 11.04.2011 tarihli sözleşmenin (sözleşmede tarih bulunmamakla birlikte, tarafların 11.04.2011 tarihinde imzalandığı yönündeki kabulü nedeniyle) 3 üncü maddesi; ''Avukatlık ücreti olarak mahkemece tazminine karar verilen bedelin ve bu bedelin tahsili tarihine kadar işleyecek faizlerin toplamının yani davalı (borçlu) tarafından ödenecek bedellerin toplamının %10'u olarak kararlaştırılmıştır.'', sözleşmenin 6 ncı maddesi; ''Davanın herhangi bir aşamasında avukatlar iş sahibi (müvekkiller) tarafından haksız olarak görevinden azledilecek olursa veya başka bir avukata görev verecek olurlarsa, davanın neticelenmesi sonucunda ortaya çıkan değer üzerinden avukatlar bu sözleşmede kararlaştırılan ücreti istemeye hak kazanacaktır ve aynı şartlarda talep ve ahzu kabza yetkili olacaktır.'' şeklindedir.

6098 Sayılı Kanun'un 19/1 inci maddesi gereği yukarıda belirtilen sözleşme maddelerinin yorumlanmasında, sözleşmenin 6 ncı maddesinde belirtilen ''davanın neticelenmesi sonucu ortaya çıkan değer'' ibaresinden, davacı avukatların, davalı müvekkili adına takip ettiği İzmir 9. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2011/211 E. sayılı dosyasında dava değeri olarak belirtilen ve mahkemece hüküm altına alınan 16.000,00 TL'nin anlaşılması gerektiği, davacı avukatların akdi vekâlet ücreti taleplerinin bu bedel üzerinden sözleşmenin 6 ve 3 üncü maddeleri gereği belirlenmesi gerektiği anlaşılmakla, aksi düşüncelerle, İzmir 9. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2011/211 E. sayılı dosyasında yapılan keşif sonucu belirlenen ancak dava ıslah edilmediği için mahkemece hüküm altına alınmayan 13.024.040 TL üzerinden akdi vekâlet ücretinin hesaplanmış olması usul ve kanuna aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. Bölge Adliye Mahkemesince Verilen Direnme Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; ilk karar gerekçesi tekrar edilmek ve avukatlık sözleşmesinde tarafların azil olmaması hâlinde ücreti "mahkemece tazminine karar verilen bedel" üzerinden hesaplamayı kararlaştırmışken azlin varlığı durumunda vekâlet ücretinin "davanın neticelenmesi sonucunda ortaya çıkacak değer" üzerinden hesaplanması yönünde ayrı bir sözleşme hükmü düzenledikleri, sözleşme bir bütün olarak yorumlandığında azil durumuna ilişkin bu ibarenin takip edilen işte dava değeri olarak gösterilen bedel olarak anlaşılmasının mümkün olmadığı belirtilmek suretiyle direnme kararı verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Direnme kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili; davacıların ilk davadan başka herhangi bir dava açmadıklarını, sonraki süreçte emek ve mesai harcamadıklarını, ıslah edilmeyen taşınmaz değeri için başka bir dava açılması gerektiğini, davacı yan ile müvekkil şirket arasında vekâlet ilişkisinin sona erdiği de dikkate alındığında davacıların ileride açılacak olan davalar için ücret talep etmelerinin hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, bu itirazlarının Özel Dairece haklı görüldüğünü, aksi yönde verilen direnme kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Uyuşmazlık

Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; taraflar arasındaki avukatlık ücret sözleşmesinin geçerli olduğu ve davacı avukatların haksız olarak azledildikleri hususlarının Özel Daire ve Bölge Adliye Mahkemesi arasında çekişmesiz olduğu somut olayda, sözleşmede haksız azil hâlinde vekâlet ücretinin hesaplanmasına esas olmak üzere öngörülen "davanın neticelenmesi sonucunda ortaya çıkacak değer" ibaresinden ne anlaşılması gerektiği, buradan varılacak sonuca göre akdi vekâlet ücretinin hesabında kısmi açılan ilk davada dava değeri olarak belirtilen ve mahkemece hüküm altına alınan meblağın dikkate alınmasının gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.

D. Gerekçe

1. İlgili Hukuk

1. 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun (BK) 18, 19, 396. maddeleri.

2. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 163, 164, 174. maddeleri.

2. Değerlendirme

1. Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle vekâlet sözleşmesi ve vekilin azli durumunda azlin haklı olup olmadığının hak edilecek vekâlet ücretine etkisi üzerinde durulması gerekir.

2. Vekâlet sözleşmesi, somut olayda uygulanması gereken mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun (BK) 386. maddesinin 1. fıkrasında “Vekâlet, bir akittir ki onunla vekil, mukavele dairesinde kendisine tahmil olunan işin idaresini veya takabbül eylediği hizmetin ifasını iltizam eyler.” şeklinde tanımlanmıştır [6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) md. 502]. Bu sözleşmeyle vekil, müvekkiline karşı iş görme borcu altına girer.

3. Avukat ile müvekkil arasında imzalanan sözleşme de vekâlet sözleşmesi niteliğindedir. Bununla birlikte avukatlık sözleşmesi her iki tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir. Üstelik sözleşmenin bir tarafı mutlaka avukattır ve avukatın sözleşmeyle üstlendiği belli bir hukuki yardımının yapılması şeklindeki iş, ücret karşılığında yani ivazlı olarak yerine getirilir.

4. Avukat ile iş sahibi/müvekkili arasındaki sözleşme ilişkisi özel kanun niteliğindeki 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nda düzenlenmiş olup Kanun'un "Avukatlık sözleşmesinin kapsamı" başlıklı 163/1. maddesi "Avukatlık sözleşmesi serbestçe düzenlenir. Avukatlık sözleşmesinin belli bir hukukî yardımı ve meblâğı yahut değeri kapsaması gerekir. Yazılı olmayan anlaşmalar, genel hükümlere göre ispatlanır. Yasaya aykırı olmayan şarta bağlı sözleşmeler geçerlidir." şeklindedir.

5. Avukatlık sözleşmelerinin zorunlu unsuru olan ücret konusunun mutlaka tarafların sözlü ya da yazılı bir anlaşmasıyla önceden kararlaştırılması gerekmez; zira bu hâlde ücret, Avukatlık Kanunu ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenecektir.

6. Sözleşmenin sona ermesi konusuna gelindiğinde; vekâlet sözleşmesi sözleşme ile üstlenilen edimin yerine getirilmesi veya sürenin dolması ile sona erebileceği gibi, vekâlet ilişkisi taraflar arasında güven unsuruna dayandığından sözleşmenin tarafları da istifa ve azil şeklindeki tek taraflı irade beyanlarıyla sözleşme ilişkisine diledikleri zaman son vermek hakkına sahiptir. Nitekim BK'nın 396/1. maddesi bu hususu “Vekâletten azil ve ondan istifa her zaman caizdir." şeklinde düzenlemiştir.

7. Anılan maddenin devamında "Şu kadarki münasip olmayan bir zamanda vekâletten azil veya ondan istifa eden kimse diğerinin zararını zamin olur.” denilmek suretiyle azlin, tazmin ile ilgili bir sonucu olacağı ortaya konulmuştur.

8. Aynı durum avukatlık sözleşmesinde de geçerlidir ve sözleşmenin azil ile sona ermesi hâlinde avukatlık ücreti, yapılan azil işleminin haklı olup olmadığına göre değişecektir.

9. Avukatlık Kanunu’nun 174/2. maddesinin birinci cümlesinde yer alan “Avukatın azlî hâlinde ücretin tamamı verilir. Şu kadar ki, avukat kusur veya ihmalinden dolayı azledilmiş ise ücretin ödenmesi gerekmez.” şeklindeki hüküm gereği, azledilen avukata kural olarak hak ettiği ücretin tamamı verilir.

10. Bu noktada azlin ancak azil tarihi itibariyle henüz sonuçlanmamış işler bakımından hukuki sonuç doğurduğu, bu sebeple de avukatın azilden önce sonuçlandırdığı işler yönünden azlin haklı olup olmadığının bir fark yaratmadığı, bunlar yönünden avukatın tam ücrete hak kazandığı göz ardı edilmemelidir.

11. Maddenin ikinci cümlesinde kanun koyucunun avukatın kusur veya ihmalinden dolayı azledilmesi hâline ilişkin öngördüğü durum "haklı azil" kavramını anlatır ve azil haklıysa sonuçlanmamış işler bakımından avukat ücrete hak kazanamayacaktır.

12. Azil haksızsa, avukatın vekâlet ücretinin tamamı dava lehe sonuçlanıp kesinleşmiş gibi, tam olarak muaccel hâle gelir. Bu yüzden; azil haksızsa, avukatın azledilmiş olması nedeniyle işe devam edememiş olması, dolayısıyla emek ve mesaiden tasarruf etmiş olması, ücretin tamamına hak kazanmasına engel olmayacağı gibi hukuki yardımda bulunulan davanın sonuçlanmasını beklemek de gerekmez. Azledilen avukat davayı takibe devam edemeyeceğinden dava ya müvekkil tarafından bizzat ya da vekâlet verilen başka bir avukat tarafından takip edilecektir. Her iki durumda da azilden sonra takip edilen bu davanın lehe ya da aleyhe sonuçlanmış olması yahut takipsiz bırakılması sonuca etkili değildir, avukatın ücret talebini engellemeyecektir (Hukuk Genel Kurulunun 09.04.2025 tarihli, 2024/3-666 Esas, 2025/224 Karar sayılı kararı).

13. Bu noktada haksız azil hâlinde azil anında henüz sonuçlanmamış işler bakımından vekâlet ücretinin ne şekilde hesaplanacağı konusu önem arz eder.

14. Yerleşik içtihatlarla da kabul edildiği üzere bu durumda akdi vekâlet ücreti, avukatın takip ettiği davanın/işin harçlandırılmış değeri üzerinden hesaplanmalıdır. Kural bu olmakla birlikte tarafların sözleşme özgürlüğü çerçevesinde başka bir kararlaştırmada bulunabilecekleri açıktır. Böyle bir durumda ücretin takdirinde taraflar arasındaki sözleşme hükümlerine itibar edilmesi zorunludur.

15. Yazılı ve geçerli bir ücret sözleşmesinde haksız azil hâline ilişkin olarak taraflarca yapılmış bir kararlaştırma olmasına rağmen bazı durumlarda taraflar bu anlaşmanın mahiyeti/kapsamı konusunda anlaşmazlık yaşayabilir; taraflardan biri, sözleşmenin içeriğini diğerinden farklı anlayabilir. Özellikle şüphe ve tereddütlere yol açan veya birden fazla anlama gelen sözleşme metni yahut bir hüküm taraflardan birini avantajlı duruma getiriyorsa, taraf buna dayanarak talepte bulunabilmektedir. Bu takdirde taraflar arasında yorum uyuşmazlığı söz konusu olmaktadır ve mahkemece sözleşme yorumuna ihtiyaç duyulmaktadır.

16. Sözleşmenin yorumu, sözleşmenin kurucu unsuru olan iradelerin anlamının ve hangi hukuksal sonuçlara yöneldiğinin araştırılıp ortaya konulması anlamına gelmektedir (Fikret Eren: Borçlar Hukuku, Genel Hükümler, 14. Baskı, Ankara 2012, s.466).

17. Sözleşmenin yorumuna ilişkin olarak BK'nın 18/1. maddesi "Bir akdin şekil ve şartlarını tayininde, iki tarafın gerek sehven gerek akitteki hakiki maksatlarını gizlemek için kullandıkları tabirlere ve isimlere bakılmıyarak, onların hakiki ve müşterek maksatlarını aramak lazımdır." düzenlemesini öngörmüştür. Aynı husus 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 19/1. maddesinde “Bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumlanmasında, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın, gerçek ve ortak iradeleri esas alınır.” şeklinde düzenlenmiştir.

18. Buna göre sözleşmenin yorumunda amaç, ilk aşamada sözleşme taraflarının birbirine uygun gerçek iradelerini tespit edebilmektir. Hâkim sözleşmeyi yorumlarken asli yorum aracı olarak tarafların iradelerini açıklarken kullandıkları kelimeler ve deyimleri öncelikle dikkate alır. Kullanılan ifadeler ve kelimeler bireysel olarak değil beyan metninin bütünlüğü içinde yorumlanmalıdır (Hukuk Genel Kurulunun 09.12.2021 tarihli, 2018/(13)3-399 Esas, 2021/1632 Karar ve 02.07.2025 tarihli, 2024/3-752 Esas, 2025/415 Karar sayılı kararları).

19. Konuyla ilgili bu açıklamalardan sonra somut olaydaki hukuki süreç ortaya konulmalıdır.

20. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden; davacı avukatlar ile davalı şirket arasında şirkete ait bazı taşınmazlarla ilgili kamulaştırmasız el atma davası açılması hususunda vekâlet ilişkisi kurulduğu, bu kapsamda tarafların 14.04.2011 tarihli avukatlık ücret sözleşmesi imzalayarak mutabık kaldıkları hususları yazılı hâle getirdikleri, davacı avukatların kısmi dava şeklinde ikame ettikleri dava ile dava dışı idareden kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat talep ettikleri, bu yargılamada alınan bilirkişi raporunda taşınmazların toplam değerinin 13.024.040,00 TL olarak tespit edildiği, dava değeri ıslah edilmeyince mahkemenin gerçek değerle ilgili tespit hükmünün yanında taleple bağlı kalarak 16.000,00 TL üzerinden davanın kabulüne karar verdiği, temyiz üzerinde kararın düzeltilerek onanmak suretiyle kesinleştiği, hemen akabinde davacı avukatların azledildiği ve yeni vekiller eliyle ek dava açılarak ilk davadan bakiye alacağın talep edildiği anlaşılmaktadır.

21. Söz konusu avukatlık sözleşmesinin geçerli ve azlin haksız olduğu hususları Bölge Adliye Mahkemesi ve Özel Daire arasında çekişmesiz olup, incelenmesi ve değerlendirilmesi gereken direnmenin konusunun avukatın hak ettiği vekâlet ücretinin hesaplanmasına esas değerin ne olması gerektiği hususu oluşturmaktadır.

22. Bu kapsamda taraflar arasındaki sözleşme hükümleri incelendiğinde; sözleşmenin, ücreti düzenleyen 3. bendi "Avukatlık ücreti olarak mahkemece tazminine karar verilen bedelin ve bu bedelin tahsili tarihine kadar işleyecek faizlerin toplamının yani davalı (borçlu) aleyhine hükmedilecek tazminat miktarının %10'u olarak kararlaştırılmıştır." şeklindedir.

23. Taraflar bununla yetinmemiş, sözleşmenin 6. bendinde "Davanın herhangi bir aşamasında avukatlar iş sahibi (müvekkiller) tarafından haksız olarak görevinden azledilecek olursa veya başka bir avukata görev verecek olurlarsa, davanın neticelenmesi sonucunda ortaya çıkan değer üzerinden avukatlar bu sözleşmede kararlaştırılan ücreti istemeye hak kazanacaktır…" şeklindeki hükme yer vermişlerdir. Bu hükme göre avukat haksız azledilecek olursa 3. bentte kararlaştırılan ücret "davanın neticelenmesi sonucunda ortaya çıkan değer" üzerinden hesaplanacaktır.

24. Konuyla ilgili yapılan açıklamalar ve somut olaydaki sözleşme hükümleri çerçevesinde direnme konusu uyuşmazlık incelendiğinde; haksız azledilen avukatların vekâlet ücretinin tamamını dava kendi takipleri sırasında lehe sonuçlanıp kesinleşmiş gibi talep edebileceklerinde tereddüt bulunmamaktadır. Bu kapsamda avukatın hak ettiği akdi vekâlet ücretinin tayin ve takdirinde avukatın takip ettiği davanın harca esas ve hüküm altına alınan değeri dikkate alınmakla birlikte, taraflar ücret sözleşmelerinde bunu değiştirecek bir kararlaştırmada bulunmuşlarsa sözleşme hükümlerine itibar edilmesi kural olarak zorunludur. Nitekim somut olayda taraflar avukatlık sözleşmesini imzalarken ücret ile ilgili kararlaştırmanın yanında haksız azil hâlinde ücretin hangi değer üzerinden hesaplanacağına dair açıkça ayrı bir hükme yer vermişler ve bu durumda davanın hangi aşamasında olursa olsun haksız azil vuku bulursa "davanın neticelenmesi sonucunda ortaya çıkan değer üzerinden" hesaplama yapılacağını kabul etmişlerdir. Sözleşmenin bütününe bakıldığında bu madde ile tarafların yalnızca dava açılırken gösterilen harca esas değeri değil, yargılamada ortaya çıkacak gerçek değeri esas aldıkları; bu değerin ise kamulaştırma bedeli olarak yargılamada bilirkişi incelemesiyle tespit edilen ve mahkemece hükme esas alınmakla sonradan açılacak ek davada kesin delil teşkil eden 13.024.040,00 TL olduğu anlaşılmaktadır. Bu duruma göre, sözleşmenin haksız azle ilişkin maddesinde ücrete esas değerin kısmi davada harçlandırılan ve karara bağlanan dava değeri olan 16.000,00 TL'den ibaret olduğu şeklindeki bir yorum, tarafların haksız azil hâline özgü nüansı vurgulayan iradeleri karşısında isabetli olmayacaktır.

25. Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmelerde; bozma kararındaki değerlendirmenin yerinde olduğu, direnme kararının aynı gerekçelerle bozulması gerektiği görüşü ileri sürülmüş ise de bu görüş açıklanan nedenlerle Kurul çoğunluğu tarafından benimsenmemiştir.

26. Hâl böyle olunca usul ve yasaya uygun direnme kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeple;

Davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile direnme kararının ONANMASINA,

Harç peşin alındığından harç alınmasına yer olmadığına,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, karardan bir örneğin direnme kararını veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

26.11.2025 tarihinde oy çokluğuyla ve kesin olarak karar verildi.

Yargıtay

3. Hukuk Dairesi

2023/5447 E., 2024/212 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2021/49 E., 2022/213 K.

Taraflar arasındaki alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Mahkemece bozma ilamına uyularak davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraflarca temyiz edilmesi üzerine, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Davacı vekilinin 19.10.2023 tarihli bozma ilamında imzası bulunan Daire Başkan ve üyeleri hakkında reddi hakim talebi hakkında yapılan incelemede; 2797 sayılı Yargıtay Kanunun 39 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında “Dairelerin veya genel kurulların başkan ve üyeleri reddolunabilirler. Ret hususundaki istemler, reddedilen başkan veya üye katılmaksızın ilgili daire veya genel kurullarca incelenerek kesin karara bağlanır. Daire ve kurulların toplantılarını engelleyen toplu ret istemleri dinlenmez.” düzenlemesine yer verilmiştir. Somut olayda, 6100 sayılı Kanun'un 36 ncı maddesinde belirtilen, reddin kaynağını oluşturan Daire kararı nedeniyle Dairede görev yapan başkan ve kararda imzası bulunan üyelerin tarafsızlıklarından şüpheye düşülebilecek bir olgu mevcut bulunmadığından reddi hakim isteğinin 2797 sayılı Yargıtay Kanununun 39 uncu maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca kesin olarak reddine karar verilmiştir.

Davacı vekili tarafından Dairece verilen kararın düzeltilmesi istenilmiş olmakla; kesinlik, süre ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, karar düzeltme dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili; davacının avukat olduğunu, taraflar arasında 25.09.2007 tarihli avukatlık sözleşmesi imzalandığını, sözleşmenin 2 nci maddesine göre, davalının taraf olduğu Ermenek Barajı, Fırtına Hes İnşaatı ve Ankara Hipodrom işlerine ilişkin dava dosyalarında davalıya hukuki yardımda bulunmayı ve ayrıca sürekli hukuki danışmanlık hizmeti vermeyi üstlendiğini, genel hukuki danışmanlık hizmetlerine karşılık olarak aylık net 2.000,00 TL ile sözleşmenin 2 nci maddesinde belirtilen dava dosyalarından dolayı da, kazanılan değer üzerinden sözleşmede kademeli olarak gösterilen oranlarda ayrıca ücret ödeneceğinin kararlaştırıldığını, taraflar arasında aylık ücretin yıllık artışı hususunda bir mutabakata varılamadığını, davalı şirketin bir süre sonra aylık danışmanlık ücretlerini ödemediğini, buna rağmen müvekkilinin vekalet görevine devam ettiğini, ancak davalı tarafından haksız bir şekilde başarısızlıkla suçlandığını, hak ettiği ücretler de ödenmediğinden 23.11.2009 tarihli ihtarla sözleşmeyi feshederek haklı olarak istifa ettiğini, haklı istifa nedeniyle aylık ve kademeli olarak ödenmesi gereken ücret ve ayrıca karşı taraf vekalet ücretlerinin ödenmesi gerektiğini ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 150.000,00 TL'nin 23.11.2009 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili; kadrolu çalışan avukatları olmasına rağmen, sözleşmede belirtilen tahkim davalarının takibi ve sonuçlandırılması ile hukuki danışmanlık hizmeti için 25.09.2007 tarihinde davacı avukat ile sözleşme imzalandığını, 1 yıllık sözleşme süresinin 25.9.2008 tarihinde sona erdiğini, taraflarca feshedilmeyen sözleşmenin bir yıl uzadığını, yapılan görüşmeler sonunda ücret konusunda bir uzlaşma sağlanamadığını, davacının, şirketin bilgisi ve onayı dışında sözleşmede yer almayan dava dosyalarına vekalet sunması nedeniyle davacıya 13.03.2009 tarihli yazı gönderilerek, bu dosyalardan vekaletnamesini çekmesinin istenildiğini, Ermenek Barajı ile ilgili tahkim davasının sonuçsuz kalması üzerine, davacının “adli yargıda dava açılacaksa mahkeme harcının gönderilmesi” ile ilgili talebi üzerine, göndermiş oldukları 26.10.2009 tarihli yazıda, adli yargıda dava açılmasının düşünülmediğinin bildirildiğini, iddianın aksine davacının başarısızlıkla itham edilmediğini, davacıya ücretlerinin ödenmediğinin de doğru olmadığını, istifanın haksız olduğunu savunarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 25.12.2012 tarihli ve 2009/463 E., 2012/584 K. sayılı kararıyla; davacının istifasının haklı olduğu, davalıdan talep edebileceği toplam alacağın KDV dahil 9.426.443,59 TL olduğunun tespit edildiği, davacının toplam 9.426.443,59 TL ücret talep edebileceği kabul edilmek suretiyle taleple bağlı kalınarak davanın kısmen kabulüne,150.000,00 TL’nin temerrüt tarihi olan 29.11.2009 tarihinden itibaren işleyecek değişen oranlardaki yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, fazlaya ilişkin haklarının saklı tutulmasına karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Birinci Bozma Kararı
1. Mahkeme kararına karşı, süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay (Kapatılan) 13. Hukuk Dairesinin 10.12.2013 tarihli ve 2013/8068 E., 2013/30931 K. sayılı ilamıyla; davalının sair temyiz itirazlarının incelenmesine bu aşamada gerek görülmediğine karar verildikten sonra, davacı avukatın gerek “davalı şirket tarafından başarısızlıkla suçlandığı” gerekse “ücretlerinin ödenmediği” hususlarındaki istifa nedenleri haklı olmadığından, davacının haksız olarak vekaletten istifa ettiğinin kabulü gerektiği, haksız olarak istifa eden avukatın, istifa tarihi itibariyle hak etmiş olduğu aylık ücret ve kesinleşmiş olan işler dışında, derdest olup henüz sonuçlanmayan işler nedeniyle ücret talep edemeyeceği, Mahkemece açıklanan hususlar göz ardı edilerek, istifanın haklı olduğundan bahisle yazılı şekilde karar verilmiş olmasının hatalı olduğu gerekçesiyle, Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiş, bozma ilamına karşı davacı vekilinin karar düzeltme talebinin, Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 07.07.2014 tarihli ve 2014/12851 E., 2014/11033 K. sayılı ilamı ile reddine karar verilmiştir.

B. İkinci Bozma Kararı
1. Bozmaya uyan Mahkemenin 07.07.2015 tarihli ve 2014/388 E., 2015/259 K. sayılı kararıyla; davacı taraf haklı nedenle vekillikten istifa ettiğinden temsil ettiği tüm davalar yönünden vekalet ücreti alacağını isteyebileceği, bu nedenle 16.07.2012 ve 09.11.2012 tarihli üçüncü bilirkişi kurulu raporundaki hesaplama kabul edilerek davalının KDV dahil 9.426.443,59 TL borcu olduğu gerekçesiyle, davanın kabulü ile 150.000,00 TL'nin temerrüt tarihi olan 29.11.2009 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

2. Mahkeme kararına karşı, süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

3. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 18.10.2016 tarihli ve 2016/499 E., 2016/11693 K. sayılı ilamıyla; Mahkemenin Yargıtayca verilen bozma kararına uyması sonucunda kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yapılarak, yine o kararda belirtilen hukuki esaslar çerçevesinde karar vermesi gerektiği, Mahkemece, bozma ilamına uyulmasına karşın bozma ilamı doğrultusunda bir inceleme yapılmadığı, Mahkemece, bozma ilamına uyulması ile birlikte davalı yararına usuli müktesep hak oluştuğu dikkate alınarak bozma ilamına uygun bir şekilde hüküm kurulması gerekirken; müktesep hak ihlal edilerek bozma ilamı dışına çıkılarak yeniden delil toplanılarak yazılı şekilde hüküm tesisinin hatalı olduğu gerekçesiyle, kararın bozulmasına karar verilmiştir.

4. Dairenin bozma ilamına karşı, davacı vekili tarafından karar düzeltme isteminde bulunulmuştur.

5. Dairenin 21.09.2017 tarihli ve 2017/9868 E., 2017/12478 K. sayılı ilamıyla; düzeltilmesi istenen Yargıtay ilamında açıklanan gerekçelere göre düzeltme dileğinde ileri sürülen sebepler HUMK'nın 440 ıncı maddesindeki yazılı hallerden hiç birisine uymadığından vaki düzeltme isteğinin reddine karar verilmiştir.

C. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda anılan tarih ve sayılı kararıyla; davacının istifasının haklı nedenlere dayanmadığı, haksız olarak istifa eden avukatın, istifa tarihi itibariyle hak etmiş olduğu aylık ücret ve kesinleşmiş olan işler dışında, henüz derdest olup sonuçlanmayan işler nedeniyle ücret talep edemeceği, hükme esas alınan 22.02.2022 havale tarihli bilirkişi raporunda, Ermenek tahkim dosyasının ve Ankara 1. Asliye Ticaret Mahkemesi 2008/507 Esas nolu dosyasının vekaletten istifa tarihi itibariyle kesinleşen işlerden olduğu, yine Kasım 2008-Kasım 2009 tarihleri arasındaki 12 aylık ücretinin davacı vekile ödenmediği, bu işler ve ücretler bakımından davacının vekalet ücretine hak kazandığı, diğer dava dosyaları ve hukuki işler bakımından ise haksız istifa nedeniyle ücret talep edilemeyeceğinin bildirildiği, bilirkişi raporunda, davacının hak kazandığı ve davalıdan talep edebileceği vekalet ücreti alacağının toplam olarak 2.879,205,54 TL olduğunun tespit edildiği, bedelden davacı tarafından tahsil edilen 191.516,50 TL'nin mahsubu ile kalan alacağın 2.687,689,04 TL olduğu kanaatine ulaşıldığı, davacı tarafın talebiyle bağlı kalınarak davanın kabulüne ile 150.000,00 TL vekalet ücreti alacağının temerrüdün gerçekleştiği 29.10.2009 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuran
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı, süresi içinde taraflar temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Gerekçe ve Sonuç
Dairenin 21.02.2023 tarihli ve 2022/7201 E., 2023/181 K. sayılı ilamıyla; "1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kurallarına, bozmaya uyularak verilen kararda belirtilen gerekçelere göre; davacı vekilinin tüm temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.

2. Mahkemece verilen ilk kararın temyiz edilmesi üzerine Kapatılan 13. Hukuk Dairesinin 10.12.2013 tarihli ve 2013/8068 E., 2013/30931 K. sayılı bozma ilamında açıkça, istifa nedenleri haklı olmadığından davacının haksız olarak vekaletten istifa ettiğinin kabulü gerektiği belirtilerek, haksız olarak istifa eden avukat, istifa tarihi itibariyle hak etmiş olduğu aylık ücret ve kesinleşme olan işler dışında derdest olup henüz sonuçlanmayan işler nedeniyle ücret talep edemeyeceği açıklanarak hüküm bozulmuştur. Dairemizin yerleşmiş içtihatlarına göre, haksız istifa halinde avukat sadece kesinleşmiş işler nedeniyle ücrete hak kazanabilecektir.
Davacı avukatın takip ettiği Ermenek Tahkim dosyasında, tahkim süresinin uzatılması talebinin reddedildiği anlaşılmaktadır. Bu haliyle tahkim dosyasının bitip kesinleştiğinden söz edilemez. Kaldı ki az yukarıda anılan bozma ilamında anıldığı üzere, taraflar arasında geçerli bir avukatlık ücret sözleşmesi bulunduğu, sözleşmenin 2 nci maddesinde sayılan ve etkin hukuki yardım hizmeti verilen bu davalarda ücretin hangi koşullarda ve ne şekilde ödeneceği açıkça yazılıdır. Davacı söz konusu davalarda ancak, “şirket menfaatine kazanılan değer” üzerinden ücret talep etme hakkına sahip olup, ödeme tarihi itibariyle, takip edilen davalar yönünden şirket menfaatine kazanılan bir değer bulunmadığı da aşikardır. Hal böyle olunca haksız istifa tarihi itibariyle kesinleşen bir işin bulunmaması ve de taraflar arasındaki sözleşme hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, davalı tarafından davacı avukata yapılan ödemeler de dikkate alındığında davacı avukatın davalı müvekkilinden herhangi bir hak ve alacağının kalmadığının dosya içeriği ile anlaşılmakla mahkemece, davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir. " şeklinde kararın bozulmasına karar verilmiştir.

V. KARAR DÜZELTME
A. Karar Düzeltme Yoluna Başvuran
Dairenin yukarıda belirtilen kararına karşı, davacı vekili tarafından bozma ilamında imzası bulunan Daire başkanı ile üyeler hakkında reddi hakim talebiyle birlikte karar düzeltme isteminde bulunulmuştur.

B. Karar Düzeltme Sebepleri
Davacı vekili; 1. Hak arama hürriyeti, adil yargılanma hakkı ve mülkiyet hakkı bertaraf edildiğinden, Yargıtay incelemelerinde hukuka uygun inceleme yapılmadığından, olayda tabii hakim ilkesinin, kanun önünde eşitlik ilkesinin, etkili başvuru ilkesinin, hakimlerin tarafsızlığı ilkesinin ve ihsası reyde bulunmama ilkesinin gerçekleşmediğini, emsal yargı kararlarına ve uygulamaya aykırı olacak şekilde, Yargıtay kararının hukuka, dosya kapsamına ve hakkaniyete açıkça aykırı olduğunu, Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin adları belirtilen başkan ve üyelerini Yargıtay Kanunu'nun 39 uncu maddesi ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun ilgili maddeleri gereği reddettiklerini,

2. İlk bozma ilamında şirket menfaatine kazanılan değer bulunmayan işler yönünden davacı müvekkilin ücret isteyemeyeceğine dair herhangi bir hüküm bulunmadığını, Yargıtay ilk bozma ilamında istifa tarihi itibariyle “davalı lehine kazandırılan bir rakam olup olmadığı” yönünden bir bozma kararı bulunmadığından dolayı istifa tarihi itibariyle aylık maaş alacakları dışında davacı avukatın takip ettiği işlerden “hangi işlerin kesinleştiği” hususunun tespitinin önemli olduğunu, Ankara 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2008/507 E. sayılı dosyası, Ermenek tahkim dosyası kesinleşen işlerden olduğundan ve hükmüne uyulan ilk bozma kararıyla davacının aylık ücretlerinin de hesaplanması gerektiğinden, bozma kararında bu kez davanın tamamen reddine karar verilmesi gerektiğine yönelik kararının hukuka aykırı olup, ilk ve ikinci bozma kararları ile çeliştiğini,

3. Yerel Mahkemece hükmüne uyulan ilk bozma kararı kapsamında davacı müvekkilin haksız istifa ettiği tarih itibariyle kesinleşen işlerden ücret talep edebileceğinden, davacı tarafından takip edilen Ermenek Tahkim dosyasının tahkim süresinin uzatılması talebinin reddedilmesi nedeniyle bitip kesinleşmediğine yönelik kurduğu hükmün yasal mevzuata ve emsalleşmiş yargı içtihatlarına aykırı olduğunu, Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin konu itibariyle gördüğü işler kapsamında Tahkim Hukuku bulunmadığını, bu noktada yetkin bir daire olmadığı, tahkim dosyalarında tahkimin ayrı bir yargılama faaliyeti olduğunu, ayrı bir yargılama faaliyeti olmasından dolayı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 407-444 üncü maddeleri arasında düzenlendiğini, tahkim dosyalarının dava dosyasından bağımsız Avukatlık Kanunu 171 inci maddesi gereğince ayrı ücrete tabi olduğunu, Yüksek Mahkemece dosyada bulunan 10.06.2019 Tarihli Uzman Görüşü ile Yerel Mahkemece Prof. Dr. ..............ve Prof. Dr. .............'den oluşan heyetten alınan bilirkişi raporlarının temyiz incelemesinde dikkate alınmadığını,

4. Ermenek Tahkim Dosyası İçin Ankara 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 12.06.2009 tarih ve 2009/669 D.iş sayılı dosyasıyla verilen "süre uzatım talebinin reddine" dair kararın kesin hüküm niteliğinde kesin karar olduğunu, verilen "süre uzatım talebinin reddine" dair kararla tahkimin bittiği ve kesinleştiğini,

5. Taraflar arasındaki sözleşmedeki “şirket menfaatine kazanılan değer” bulunmadığından bahisle ücret hesaplaması yapılmaması da hem sözleşmede etkin hukuki danışmanlık hizmeti kapsamında işlerin ayrı ücrete tabi olduğu düzenlemesine, hem avukatın ücretsiz iş takip etmesi yasağına hem de Avukat Kanunu 171 inci maddeye aykırı olacağından, davacı müvekkilin vekil olarak işi yürüttüğü Ermenek tahkim dosyasının yargılamasında tespit edilen miktar üzerinden davalının Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2017/221 Esas (2014/195 Esas) sayılı dosyasıyla alacak davası açması karşısında en azından 46.143.661,73 Euro üzerinden davacının vekalet ücreti sözleşmenin ilgili hükmü kapsamında hesaplanması gerektiğini, hükmüne uyulan Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin ve Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin kararlarında, taraflar arasında akdedilen vekalet sözleşmesinin geçersizliği konusunda nihai bir tespit yapılmadığına göre, artık bu sözleşmenin geçerli olduğunun kabulunün gerektiğini,

6. Yüksek Mahkemenin karar düzeltmeye konu kararında, taraflar arasında geçerli olduğu kabul edilen sözleşmeye göre Etkin Hukuki Danışmanlık Hizmetleri kapsamında tahkim dosyalarının aylık ücret dışında ayrı bir ücrete tabi olduğunu ve Avukatlık Kanunu gereği de ayrı ücrete konu işlerde bir avukatın ücretsiz iş takip edemeyeceği hususları ile birlikte taraflar arasında sözleşme ilişkisinin sona erdiği tarihte yürürlükte olan 2009 yılı AAÜT nin 16 ncı maddesinde “Tahkimde ücret" başlığı altında tahkimin ayrı ücret olarak düzenlendiğini gözetmeksizin eksik inceleme ile karar verdiğini belirterek, bozma kararının karar düzeltme yoluyla kaldırılarak, Ankara 40. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2021/49E., 2022/213K. sayılı kararının onanmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, taraflar arasında düzenlenen avukatlık ücret sözleşmesi kapsamında haklı istifa iddiasına dayalı vekalet ücreti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1136 sayılı Avukatlık Kanunu 174 üncü maddesi; " Üzerine aldığı işi haklı bir sebep olmaksızın takipten vazgeçen avukat hiçbir ücret istiyemez ve peşin aldığı ücreti geri vermek zorundadır. Avukatın azli halinde ücretin tamamı verilir. Şu kadar ki, avukat kusur veya ihmalinden dolayı azledilmiş ise ücretin ödenmesi gerekmez. Anlaşmaya göre avukata peşin verilmesi gereken ücret ödenmezse, avukat işe başlamakla zorunlu değildir. Bu sebeple doğabilecek her türlü sorumluluk iş sahibinindir. Yazılı sözleşmedeki diğer ödeme şartlarının yerine getirilmemesinden dolayı avukat işi takip etmek ve sonucunu elde etmekten mahrum kalırsa sorumluluk bakımından aynı hüküm uygulanır. " şeklindedir.

3. Değerlendirme
1. Yargıtay (kapatılan) 13. Hukuk Dairesinin 10.12.2013 tarihli ve 2013/8068 E., 2013/30931 K. sayılı ilamıyla; davacı avukatın gerek “davalı şirket tarafından başarısızlıkla suçlandığı” gerekse “ücretlerinin ödenmediği” hususlarındaki istifa nedenleri haklı olmadığından, davacının haksız olarak vekaletten istifa ettiği, bu nedenle haksız olarak istifa eden avukatın, istifa tarihi itibariyle hak etmiş olduğu aylık ücret ve kesinleşmiş olan işler dışında, derdest olup henüz sonuçlanmayan işler nedeniyle ücret talep edemeyeceği belirtilmiştir. Bir mahkemenin Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması üzerine, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlanan bu olgu mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirmektedir (09.05.1960 tarihli ve 21/9 sayılı YİBK). Bu durumda davacı avukatın haksız olarak istifa ettiği hususu kesinleşmiş olup buna göre sözleşme hükümlerinin incelenmesi gereklidir.

2. Davacı taraf sözleşme kapsamında danışmanlık ücretinin ödenmediğini belirterek karar düzeltme talebinde bulunmuş ise de; az yukarıda belirtilen (Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 10.12.2013 tarihli ve 2013/8068 E., 2013/30931 K. sayılı ilamı ) bozma ilamında, davalı şirketin sözleşme gereğince hiçbir zorunluluğu olmamasına rağmen, henüz muaccel olmadığı bir zamanda 5.12.2008 tarihinde 75.000,00 Dolar, 19.12.2008 tarihinde de 25.000,00 Dolar ödeme yapmış olması, böylelikle davacı tarafından, ödenmediğini iddia ettiği aylık ücretlerinin toplamından çok daha fazla bir ücret miktarının muaccel olmadığı halde tahsil edilmiş olduğu kabul edildiğinden, davacının bu talepleri yönünden yapılan itirazların reddine karar verilmiştir.

3. Avukatlık Kanunu'nun 163 üncü maddesinde; "Avukatlık sözleşmesi serbestçe düzenlenir. Avukatlık sözleşmesinin belli bir hukukî yardımı ve meblâğı yahut değeri kapsaması gerekir.Yazılı olmayan anlaşmalar, genel hükümlere göre ispatlanır. Yasaya aykırı olmayan şarta bağlı sözleşmeler geçerlidir. Avukatlık ücret tavanını aşan sözleşmeler, bu Kanunda belirtilen tavan miktarında geçerlidir. İfa edilmiş sözleşmenin geçersizliği ileri sürülemez. Yokluk halleri hariç, avukatlık sözleşmesinin bir hükmünün geçersizliği, bu sözleşmenin tümünü geçersiz kılmaz." şeklinde düzenleme yer almaktadır. Kanunun emredici hükümlerine aykırı olmamak şartıyla tarafların serbest iradaleri ile düzenledikleri sözleşmeler geçerli olup tarafları bağlar. Somut uyuşmazlıkta araflar arasında 25.09.2007 tarihinde düzenlenen sözleşme olup, uyuşmazlığın çözümünde sözleşmede yer alan maddelerin bir bütün olarak incelenmesi gereklidir. Söz konusu sözleşmenin işin tanımı başlıklı ikinci maddesinde "Şirketin yükümlülüğünde olan Ermenek Barajı ve HES İnşaatı Fırtına (Dilek Güroluk)HES İnşaatı ve Ankara Hipodrum İnşaatı işlerine ilişkin olarak DSİ, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı ile Uyuşmazlık halinde olduğu dava dosyalarında vekilin etkin hukuki yardım hizmeti vermesi ile sürekli hukuki danışmanlık hizmetinde bulunması" şeklinde belirtilmiştir. Yine sözleşmenin devamında sözleşme bedeli başlığı altında üçünde maddede, madde 2 bağlamında yukarıda bahsedilenlerle sınırlı kalmamak üzere diğer işleri de kapsayacak biçimde genel hukuki danışmanlık hizmetlerine karşılık olarak şirketin vekile (KDV, stopaj Şirkete ait olmak üzere) net 2.000,00 TL aylık ücret ödeyeceği, vekilin bunun dışında yukarıda belirtilen dava dosyalarında sunulacak etkin hukuki yardımda bulunması durumunda takip edilen dosyalarında şirket menfaatine olarak kazanılan faiz ve tazminatlar hariç her türlü değerin aşağıda belirlenen oranlara göre kademeli olarak belirlenecek tutarının şirketin vekile ödeyeceği, bu belirlenen ücrete stopaj dahil olup sadece KDV ilave edileceğinin belirlendiği, stopajın tutarının hak edilecek ücretlerden kesileceği, Mahkemeler veya İcra Daireleri tarafından Avukatlık Ücret Tarifelerine göre takdir edilen karşı yan vekalet ücretlerinin de vekile ait olacağının düzenlendiği görülmüştür. Ermenek Tahkim dosyasından tahkim süresinin uzatılması talebinde bulunulduğu Ankara 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2009/669 D. İş sayılı dosyası üzerinden şirketin tahkim süresinin uzatılması talebinin reddine kesin olarak karar verildiği ve böylece ikinci tahkim sürecinin usulden bir sebeple karar olmaksızın sona erdiği, akabinde şirketi temsilen başka bir vekil tarafından 11.05.2017 tarihinde Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesinde alacak davası açıldığı dolayısıyla yargılama sürecinin devam ettiği ve bu nedenle kesinleşmiş bir karar ve şirket menfaatine kazanılan bir değer bulunmadığından haksız istifa eden avukatın sözleşme kapsamında vekalet ücretine hak kazanmadığı anlaşıldığından, davacı vekilinin bu hususa ilişkin itirazlarının reddine karar verilmiştir.

4. Vekalet ücretine konu Ankara 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2008/507 Esas sayılı dosyasının incelenmesinde; tarafların sulh oldukları, davacının davadan feragati nedeniyle 02.01.2009 tarihinde feragat nedeniyle davanın reddine ve taraf vekillerinin beyanları göz önüne alınarak vekalet ücreti takdirine yer olmadığına karar verildiği görülmüştür. Davacı vekili 23.11.2009 tarihli ihtarı ile bu dava dosya nedeniyle kanuni vekalet ücreti talep etmiş olup, Mahkemece hükmedilen vekalet ücreti (karşı yan) bulunmadığından, taraflar arasında düzenlenen sözleşme kapsamında haksız istifa eden avukatın vekalet ücretine hak kazanmadığı anlaşıldığından, davacı vekilinin bu hususa ilişkin itirazlarının reddine karar verilmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Davacı vekilinin karar düzeltme talebinin REDDİNE,

Aşağıda yazılı bakiye karar düzeltme harcı ile para cezasının düzeltme isteyene yükletilmesine,

16.01.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Yargıtay

13. Hukuk Dairesi

2013/17664 E., 2014/796 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Bodrum 3. Asliye Hukuk Mahkemesi
TARİHİ : 06/03/2013
NUMARASI : 2011/340-2013/75

Taraflar arasındaki alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davalı avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.

KARAR

Davacılar, davalıya verdikleri vekalet ile avukatları olarak 2007/404 esas sayılı dosya ile karara bağlanan 170.361 TL. alacağın tahsiline ilişkin olarak, ilamı 2009/161 takip sayılı dosya ile icraya koyduğunu, takip borçlusunun 120.000 TL. tutarındaki ödemelerini davalının tahsil ettiğini yine ilam gereği hükmedilen avukatlık ücreti ile yargılama giderlerini de ayrıca yaptığı icra takibi ile tahsil ettiğini, ilamla iadesine karar verilen 8.597 TL. Peşin harcın da davalı tarafça alındığını, davalı avukata 12.800 TL. avans ödemesi yaptıklarını, davalının hesap vermediği gibi, tahsil ettiği paraları kendilerine ödemediğini bu nedenle, 3.8.2011 tarihli ihtarla haklı olarak azlettiklerini ileri sürerek, tahsil ettiği paradan fazla hakları saklı kalarak şimdilik 25.000'er TL.den toplam 50.000 TL.nin dava tarihinden yasal faizi ile ödetilmesine karar verilmesini istemişlerdir.

Davalı, davacıların avukatı olarak ilamı icraya koyup alacağı tahsil ettiğini ancak vekalet ücreti ödenmediğinden hapis hakkını kullandığını, harç bedelini iade ettiğini savunarak davanın reddini dilemiş, birleşen dava ile de hakettiği vekalet ücreti toplamı 58.542 TL.nin yasal faizi ile ödetilmesini istemiştir.

Mahkemece, asıl davanın kısmen kabulü ile 5.521 TL.nin davacılara 1/2 pay edilerek dava tarihinden itibaren yasal faizi ile davalıdan tahsiline, birleşen davanın da reddine karar verilmiş; hüküm, davacı ve davalı tarafından temyiz edilmiştir.

1-Davacıların vekili olarak avukat olan davalının, 13.5.2008 tarihinde aldığı vekalet ile davacılar adına görülmekte olan 2007/404 esastaki davayı takip ettiği, 26.12.2008 tarihinde mahkeme kararı ile hükmedilen 109.465 dolar ilam alacağının tahsili için 2009/161 takip sayılı dosya ile icra takibi başlattığı, davalının takip borçlusundan muhtelif tarihlerde toplam net 108.852 TL.nı tahsil ettiği ayrıca 2009/155 takip sayılı dosya ile de, 2013/17664-2014/796
Verilen mahkeme kararı ile hükmedilen vekalet ücreti ve masrafları toplamını tahsil ettiği, davacılar tarafından 3.8.2011 tarihli ihtarla azledildiği dosyadaki bilgi ve belgelerden anlaşıldığı gibi tüm dosya kapsamı ile sabittir.

Avukatlık Kanununun, 174. maddesinde de, “Avukatın azli halinde ücretin tamamı verilir. Şu kadar ki, avukat kusur veya ihmalinden dolayı azledilmiş ise ücretin ödenmesi gerekmez” hükmü mevcut olup, bu hükme göre azil işleminin haklı nedene dayandığının kanıtlanması halinde müvekkil Avukata vekalet ücreti ödemekle yükümlü değildir. Dairemizin kökleşmiş içtihatlarına göre haklı azil halinde ancak azil tarihi itibariyle sonuçlanıp, kesinleşen işlerden dolayı vekalet ücreti talep edilebilir. Buna karşılık haksız azil halinde ise avukat, hangi aşamada olursa olsun, üstlendiği işin tüm vekalet ücretini talep etme hakkına sahiptir.
Somut olaya bakıldığında; taraflar arasındaki öncelikli uyuşmazlık, azlin haklı olup olmadığına ilişkindir. Davalı, azlin haksız olduğunu ileri sürerken, davacılar ise, davalının, icra dosyalarından vekaleten tahsil etmiş olduğu miktarları bildirmediğini, bu nedenle davalıyı haklı olarak azlettiklerini ileri sürmüş, davalı ise yapmış olduğu tahsilatları, hapis hakkı gereğince davacılardan olan alacaklarına mahsup ettiğini belirtmiştir.

Hemen belirtmek gerekir ki, Avukatlık Kanununun 166. maddesinde tanımlanan hapis hakkı, sadece vekalet ücreti alacakları ve yapılan giderler oranında kullanılabilir. Avukatın, müvekkili nam ve hesabına tahsil etmiş olduğu alacak ve değerlerden, ücret ve masraf alacağından fazla bir miktarını “hapis hakkı” adı altında elinde tutması, bu hakkın yasaya konuluş amacına aykırı olduğu gibi, avukatlık meslek kurallarına da aykırıdır. Aynı şekilde hapis hakkını kullanan avukatın, müvekkilin nam ve hesabına tahsil ettiği alacakları geciktirmeksizin iş sahibine bildirmesi, hangi işten dolayı ve ne miktarda ücret ve masraf alacağı olduğunu açıklaması ve konu ile ilgili karşı tarafı bilgilendirdikten sonra, alacağı oranında hapis hakkını kullanması gereklidir. Esasen bu durum, avukatın müvekkiline hesap verme yükümlülüğünün de tabii bir sonucudur. Nitekim, Avukatlık Kanununun 34. maddesinde, “Avukatlar, yüklendikleri görevleri, bu görevin kutsallığına yakışır bir şekilde özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmek ve avukatlık ünvanının gerektirdiği saygı ve güvene uygun biçimde davranmak ve Türkiye Barolar Birliğince belirlenen meslek kurallarına uymakla yükümlüdürler.” hükmü, Türkiye Barolar Birliği Meslek Kurallarının 43. maddesinde de, “Müvekkil adına alınan paralar ve başkaca değerler geciktirilmeksizin müvekkile duyurulur ve verilir.” hükmü bulunmaktadır.

Öte yandan avukat, ancak muaccel olan vekalet ücreti alacakları yönünden hapis hakkını kullanabilir. Yasada avukatlık ücretinin ne zaman muaccel olacağı konusunda açık bir hüküm bulunmamakla beraber, Avukatlık Kanununun 171/1 maddesinde düzenlenen “Avukat üzerine aldığı işi kanun hükümlerine göre ve yazılı sözleşme olmasa bile sonuna kadar takip eder” ve “Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi”nin 2. maddesinde düzenlenen “...avukatlık 2013/17664-2014/796
ücreti, kesin hüküm elde edilinceye kadar olan dava, iş ve işlemler ücreti karşılığıdır” hükümleri gereğince vekalet ücreti alacağının, üstlenilen işin bitmesi ile muaccel hale geldiğinin kabulü gerekir. Bu kabule göre avukat, aksine sözleşme yoksa, işi sonuna kadar takip edip sonuçlandırmadan ücretini isteyemeyeceği gibi bu noktada hapis hakkını da kullanamaz.

Hapis hakkı ile ilgili bu açıklamalardan sonra dava konusu olaya bakılacak olursa; davalı avukatın, davacılara vekaleten bir kısım tahsilatlar yaptığı ve bu tahsilatları, vekalet ücreti alacaklarına ilişkin hapis hakkını kullanmak suretiyle yedinde tuttuğu anlaşılmaktadır. Vekil, Borçlar Kanununun 392. maddesi hükmüne göre yaptığı iş sırasında vekil eden adına tahsil ettiği paraları zimmetinde tutmadan müvekkiline intikal ettirmek, vekil edenin adına veya yararına yaptığı tüm işlerin hesabını müvekkiline vermek zorundadır. Davalı avukatın, icra dosyasından tahsil ettiği paraların miktarı hakkında davalı müvekkillerine makul sürede bilgi ve hesap vermediği gibi, davacıların gerçek tahsilat miktarını icra dosyasından öğrenmesi üzerine davalı avukatı azil etmesinin haklı nedene dayandığının kabulü gerekir.

Davalı avukat haklı olarak azil edildiğine göre, tam ücret talep etme hakkına sahip olmayıp, ancak bitirdiği işlerden dolayı hak ve nesafete göre ücret isteyebileği gözetilerek sonucuna uygun bir karar verilmesi gerekirken yanlış değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.

2-Bozma nedenine göre tarafların diğer temyiz itirazlarının incelenmesine bu aşamada gerek görülmemiştir.

SONUÇ: Yukarıda 1. bentte açıklanan nedenlerle temyiz edilen hükmün BOZULMASINA, 2.bent gereğince tarafların diğer temyiz itirazlarının incelenmesine yer olmadığına, peşin alınan 24.30 TL harcın istek halinde davacıya, peşin alınan 94.30 TL harcın davalıya iadesine, 16.1.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.

Yargıtay

(Kapatılan) 13. Hukuk Dairesi

2009/8351 E., 2009/14675 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davalı avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.

KARAR

Davacı, avukat olduğunu, dava dışı ... adına başlattığı İcra takibindeki alacağın davalıya temlik edilmesi üzerine, davalının vekaletini alarak icra takibine davalı adına devam ettiğini, davalının kendisini haksız olarak azlettiğini ileri sürerek vekalet ücretinin tahsili için başlattığı icra takibine vaki, haksız itirazın iptali ile icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini istemiştir.

Davalı, davacı avukatın temlik aldığı icra dosyasındaki alacağın tahsili için vekili olarak takibe devam ettiğini, dosya borçlusu olan kooperatif aleyhine, babası adına da başka bir takipte vekillik yaptığını, babasına ait dosya için bankalara yazı yazarak alacağını tahsil ettiği halde kendi dosyası için taşınmaz hacizlerini tercih ettiğini, bu nedenle kendisini haklı olarak azlettiğini savunarak davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulü ile itirazın iptaline, icra inkar tazminatı talebinin reddine karar verilmiş; hüküm, davalı tarafından temyiz edilmiştir.

Davacının Avukat olduğu dava dışı ... adına ... 2. İcra Dairesinin 2007/1304 esas sayılı dosyası ile dava dışı SS. ... Konut Yapı Kooperatifi aleyhinde takip başlattığı, Ömer Tekelinin alacağını 6.3.2008 tarihinde davalıya temlik etmesi neticesinde davalının vekaletini alarak dosyaya kaldığı yerden vekil olarak devam ettiği, aynı kooperatif adına alacaklısı Nevzat Tekel0i olan icra takibini 2009/8351-14675 ise ... İcra Dairesinin 2007/1124 Esas sayılı dosya üzerinden yürüttüğü, ... dosyası için icra müdürlüğünce borçlunun bankalardaki alacaklarına haciz konulması için yazılar yazdırdığı ve bunun neticesinde dosyaya borçlu kooperatife ait paraların dosyaya aktarılmasını sağladığı buna karşılık davalıya ait dosyada ise sade gayrimenkul haczine gittiği anlaşılmaktadır.

Taraflar arasındaki uyuşmazlık davacının azledilmesinin haklı nedene dayanıp dayanmadığı hususundadır. Avukatlık Kanunun 174. maddesinin 2. fıkrası avukatın kusur ve ihmalinden dolayı azledilmesi halinde ücretin ödenmesinin gerekmediğini, hükme bağlamaktadır. Davacı avukatın aynı borçluya karşı başlattığı İcra takibinde davalıya ait dosyada üçüncü şahıslara haciz ihbarnamesi göndermemekle daha çabuk ve kolay elde edilebilecek olacağının tahsil sürecinin geciktirildiği ve dolayısı ile özensiz davrandığı açıktır. Vekalet ilişkisi güvene dayanan bir sözleşme olduğuna göre davacı avukatın kendisi tevdi edilen islerde özensiz davranması müvekkilinin güvenini sarsar. Bu nedenle mÜvekkil vekili bulunan davacı avukatı azletmekte haklıdır. Böylece azil haklı olduğuna gÖre davacı avukat her hangi bir ücret isteyemez. Mahkemece bu yön gözetilmeden yazılı gerekçe ile ısteğin kabul edilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.

SONUÇ : Yukarıda belirtilen nedenlerle temyiz olunan kararın davalı yararına BOZULMASINA, peşin alınan 496.00 TL temyiz harcının istek halinde iadesine, 14.12.2009 gününde oybirliğiyle karar verildi.

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

YAVUZ ŞAHİN BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2018/35654)

Karar Tarihi: 10/2/2021

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kamudaki görevinden ihraç edilen hukukçunun baro levhasına yazılmasına ilişkin verilen kararın mahkemece iptal edilmesi nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 7/12/2018 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir.

9. Başvurucu Ankara Barosuna kayıtlı avukat olarak görev yaparken talebi üzerine 2007 tarihinde kaydı silinmiştir. Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığında müşavir olarak görev yapan başvurucu, 15 Temmuz darbe girişimin akabinde 672 sayılı OHAL KHK'sı ile 1/9/2016 tarihinde kamu görevinden çıkarılmıştır.

10. Kamu görevinden çıkarılmasının ardından başvurucu, baro levhasına avukat olarak yeniden yazılma talebiyle Ankara Barosuna (Baro) başvurmuştur.

11. Baro, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına (Başsavcılık) gönderdiği yazı ile başvurucu hakkında, Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) üyesi olma suçu kapsamında bir soruşturmanın bulunup bulunmadığını sormuştur. Başsavcılık tarafından gönderilen cevap yazısında başvurucu hakkında yürütülen herhangi bir ceza soruşturmasının olmadığı belirtilmiştir.

12. Başvurucunun talebi, yasal şartlara uygun olduğu gerekçesiyle Baro Yönetim Kurulunun 2/8/2017 tarihli kararıyla kabul edilmiştir. Söz konusu karar Türkiye Barolar Birliği (TBB) Yönetim Kurulunun 21/8/2017 tarihli kararıyla uygun bulunmuştur.

13. TBB tarafından verilen karar, Bakanlık tarafından yerinde görülmeyerek bir daha görüşülmek üzere TBB'ye geri gönderilmiştir. Geri gönderme kararının gerekçesinde; avukatların kamu hizmeti yapan kişilerden sayıldığı vurgulanarak, başvurucunun 672 sayılı OHAL KHK'sı ile ihraç edildiği, anılan OHAL KHK'sının 2. maddesi gereğince kamu görevinden çıkarılanların bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemeyeceği belirtilmiştir.

14. TBB Yönetim Kurulu 20/10/2017 tarihli kararıyla, önceki kararında ısrar ederek başvurucunun baro levhasına yazılma talebinin kabulüne karar vermiştir. Israr kararında; Bakanlığın geri gönderme gerekçesinin usule ve yasaya uygun olmadığı ifade edilmiştir.

15. Bakanlık, başvurucunun baro levhasına yazılmasına ilişkin TBB Yönetim Kurulu tarafından verilen karara karşı 1/11/2017 tarihinde Ankara 13. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) iptal davası açmıştır. Dava dilekçesinde; 672 sayılı OHAL KHK'sı ile meslekten veya kamu görevinden çıkarılanların bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemeyeceğinin hükme bağlandığı vurgulanmıştır. Söz konusu meslekten veya kamu görevinden çıkarma tedbirinin, adli suç veya disiplin suçu işlenmesi karşılığında uygulanan yaptırımlardan farklı olarak terör örgütleri ile milli güvenliğe karşı faaliyette bulunduğu kabul edilen diğer yapıların kamu kurum ve kuruluşlarındaki varlığını ortadan kaldırmayı amaçlayan, geçici olmayan ve nihai sonuç doğuran olağanüstü tedbir mahiyetinde olduğu ifade edilmiştir. 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 1. ve 2. maddesinde avukatlık mesleğinin kamu hizmeti olduğunun vurgulandığı ifade edilmiştir. Yine Kanun'un 38. ve 57. maddelerinin mesleğin kamu hizmeti niteliğinde olduğunun bir göstergesi olduğu, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 6. maddesinin bu durumu teyit ettiği iddia edilmiştir.

16. Davalı TBB tarafından sunulan cevap dilekçesinde; ilgili mevzuat ve yargı kararlarına atıf yapılarak bir kişinin kamu görevlisi sayılabilmesi için devlet teşkilatlanması ya da kamu kesiminde yer alan bir kuruluşta çalışması gerektiği, avukatlığın sunulan hizmet açısından bir kamu hizmeti, mesleki faaliyet olarak ise serbest meslek faaliyeti olduğu ancak kamu görevlisi olarak kabul edilemeyeceği belirtilmiştir. Başvurucu hakkında herhangi bir soruşturma ve kovuşturmanın bulunmadığı, avukatlığa kabulde engel bir hâlin tespit edilmediğinden söz konusu işlemin yasaya uygun olduğu değerlendirmesine yer verilmiştir.

17. Başvurucu, Mahkemeye sunduğu dilekçe ile davalı TBB yanında davaya müdahale talebinde bulunmuş ve talebi Mahkemece kabul edilmiştir.

18. Mahkeme, 15/3/2018 tarihli kararıyla dava konusu işlemin iptaline karar vermiştir. Kararın gerekçesinde; millî güvenliğe karşı büyük bir tehdit oluşturan FETÖ/PYD ile iltisakı, irtibatı ve mensubiyeti değerlendirilen örgüt üyelerinden devlet kurumlarının hızlı bir şekilde arındırılması amacıyla yürürlüğe konulan 672 sayılı KHK'nın meslekten ve kamu görevinden ihraç edilenlerin bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemeyeceğine ilişkin tedbir de içerdiği vurgulanmıştır. Avukatlık mesleğinin önem ve özelliği, kamu hizmeti niteliği ve avukatın hak ve yetkileri gözetilmeden dar bir yorumla kamu görevlisi olarak kabul edilemeyeceği şeklinde değerlendirilmesinin terörle mücadeleyi sekteye uğratacağı gibi anılan KHK'nın amacıyla da bağdaşmayacağı belirtilmiştir.

19. TBB ve başvurucu, söz konusu karara karşı istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesi, 18/10/2018 tarihli kararıyla, istinaf talebinin kesin olarak reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesinde; İdare Mahkemesince verilen kararın usule ve hukuka uygun olduğu, kaldırılmasını gerektiren bir nedenin bulunmadığı belirtilmiştir.

20. Nihai karar 9/11/2018 tarihinde tebliğ edilmiştir.

21. Başvurucu, 7/12/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

22. İlgili hukuk (ulusal mevzuat, Anayasa Mahkemesince ve idari yargı mercilerince verilen yargı kararları, uluslararası düzenlemeler ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları) için bkz. Tamer Mahmutoğlu [GK], B. No: 2017/38953, 23/7/2020, §§ 37-67)

V. İNCELEME VE GEREKÇE

23. Mahkemenin 10/2/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvuruyu İnceleme Usulü

24. Başvuru konusu tedbirin OHAL ilanına neden olan tehditlerin veya tehlikelerin bertaraf edilmesine yönelik olduğu açık olmakla birlikte söz konusu tedbir OHAL döneminin sona ermesinin akabinde de uygulanmıştır. Tedbirlerin OHAL'in süresini aştığı durumlara ilişkin yapılacak incelemelerde Anayasa’nın 15. maddesi dikkate alınamayacağından somut başvuru, Anayasa’nın olağan dönemde hak ve özgürlükleri sınırlama ve güvence rejimi bakımından temel öneme sahip olan 13. maddesi bağlamında incelenecektir (Tamer Mahmutoğlu, § 76).

B. Özel Hayata Saygı Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü

25. Başvurucu; hiçbir örgütle ilişkisi olmamasına rağmen haksız bir şekilde kamu görevinden ihraç edildiğini, avukatlık yapma hakkının da sonsuza kadar elinden alındığını, böylece bütün mesleki bilgi ve tecrübesi hukuk alanında olduğu da gözetildiğinde hayatını idame ettireceği çalışma alanlarının ölçüsüz bir şekilde kapatıldığını belirtmiştir. Avukatlığın serbest meslek olduğunu ve avukatın kamu görevlisi sayılamayacağını vurgulamıştır. Bir kişinin mesleği seçmesi, mesleki ilişkiler çerçevesinde sosyal çevresini oluşturması ve kişiliğini geliştirmesi ile kazanç elde ederek geçimini sağlamasının özel hayat kapsamında kaldığını vurgulayan başvurucu, ömür boyu kamu görevine girmesinin ve avukatlık yapmasının yasaklanmasının özel hayatına ölçüsüz bir müdahale teşkil etiğini iddia etmiştir. KHK ile getirilen tedbirin OHAL şartlarını aşacak şekilde uygulama alanı bulduğunu, Mahkemenin iddia ve talepleri karşılamadan yeterli gerekçe sunmadan karar verdiğini, kanunların eşitlik ilkesini bozacak şekilde uygulanamayacağını belirten başvurucu; özel hayata saygı, adil yargılanma, mülkiyet hakları ile eşitlik ilkesinin, din ve ifade özgürlüğünün ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

26. Bakanlık görüşünde; çalışma hakkı, adil yargılanma hakkı ve masumiyet karinesine ilişkin iddialar yönünden kabul edilemezlik kararı verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddialar kapsamında ise 672 sayılı KHK ile meslekten veya kamu görevinden çıkarılanların bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemeyeceğinin hükme bağlandığı vurgulanmıştır. Terör örgütleri ile millî güvenliğe karşı faaliyette bulunduğu kabul edilen diğer yapıların kamu kurum ve kuruluşlarındaki varlığını ortadan kaldırmayı amaçlayan, geçici olmayan ve nihai sonuç doğuran olağanüstü tedbir mahiyetinde olduğu belirtilmiştir. Avukatlığın ise ifa edilen ve görevin önemi ve mevzuat gözetildiğinde kamu görevi olarak kabul edilmesi gerektiği değerlendirmesine yer verilmiştir.

27. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı sunduğu beyanında; bireysel başvuruda belirttiği iddialarını tekrarlamakla birlikte Bakanlığın çalışma hakkına ilişkin görüşlerinin mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini, baro levhasına kaydının yapılmamasının süresiz bir şekilde engellenmesinin mülkiyet hakkına yönelik ölçüsüz bir müdahale olduğunu belirtmiştir. Avukatlığın kamu hizmeti niteliğinde serbest meslek olduğunu ancak avukatın kamu görevlisi olarak kabul edilemeyeceğini, baro levhasına kaydın da istihdam olarak tanımlanamayacağını, KHK ile getirilen sınırlamanın serbest avukatlığı da kapsayacak şekilde genişletilmesinin hukuka aykırı olduğunu vurgulamıştır.

2. Değerlendirme

28. Anayasa’nın "Özel hayatın gizliliği" kenar başlıklı 20. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

“Herkes, özel hayatına ... saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ... gizliliğine dokunulamaz."

29. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).

30. Başvurucunun iddialarının baro levhasına yazılmasına ilişkin TBB kararının İdare Mahkemesince iptal edilmesine, dolayısıyla serbest avukatlık yapmasının engellenmesine ilişkin olduğu görülmektedir. Kişilerin mesleki hayatlarının onların özel hayatlarıyla sıkı bir ilişkisinin olduğu ve meslek hayatına yönelik tedbirlerin ya da müdahalelerin söz konusu olduğu dava süreçlerinde özel hayata saygı hakkının gündeme geldiği yadsınamaz. Bununla birlikte öncelikle bu tür işlemlerin mesleki hayata yönelik tedbirlerin ya da müdahalelerin hangi durumlarda özel hayat kapsamında görülmeye uygun olduğu veya başvuru konusu edilen uyuşmazlıkların hangilerinin bu bağlamda uygulanabilir kabul edileceği hususlarında ölçütler belirlenmesi ve bu ölçütler dikkate alınarak değerlendirmeler yapılması gerekmektedir (Tamer Mahmutoğlu,§ 82).

31. Başvuru dosyası incelendiğinde başvurucunun mesleki hayatına yönelik olarak alınan tedbirin özel hayata ilişkin herhangi bir nedene dayanmadığı görülmektedir. Bununla birlikte başvurucunun mesleki hayatına yönelik müdahalenin onun özel hayatına ciddi şekilde etki ettiği ve bu etkinin belirli bir ağırlık düzeyine ulaştığı anlaşılmaktadır. Zira alınan tedbirin başvurucunun başkaları ile ilişki kurabilme ve geliştirebilme imkânının önemli ölçüde zayıflamasına, sosyal ve mesleki itibarını koruyabilmesi açısından ciddi sonuçlar doğurmasına yol açacağı değerlendirilmektedir. Bu durumda sonuca dayalı nedenlerle başvurunun özel hayata saygı hakkı kapsamında incelenebilir nitelikte olduğu kanaatine varılmıştır (bkz. Tamer Mahmutoğlu, §§ 84-96).

a. Kabul Edilebilirlik Yönünden

32. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Esas Yönünden

33. Özel hayata saygı hakkına yönelik negatif ve pozitif yükümlülükler arasındaki sınırların kesin biçimde tanımlanması ve birbirinden ayrılması her zaman mümkün değildir. Devlet için öngörülen negatif yükümlülükler, her durumda özel hayata saygı hakkına keyfî surette müdahaleden kaçınmayı gerekli kılar. Pozitif yükümlülükler de özel hayata saygı hakkının korunmasını ve bireyler arası ilişkiler alanında olsa da özel hayata saygının güvencelerini sağlamaya yönelik olaya özgü tedbirlerin alınmasını zorunlu kılar (benzer yönde değerlendirmeler için bkz. Adnan Oktar (3), B. No: 2013/1123, 2/10/2013, § 32; Ömür Kara ve Onursal Özbek, B. No: 2013/4825, 24/3/2016, § 46; Tamer Mahmutoğlu,§ 98).

34. Başvurucunun serbest avukatlık yapmasına imkân sağlayan ve TBB tarafından verilen karar derece mahkemelerince iptal edilmiştir. Dolayısıyla başvurucunun özel hayatına yönelen müdahalenin kamu gücünü kullanan mahkemelerce verilen karardan kaynaklandığı dikkate alındığında başvurunun devletin negatif yükümlülükleri bağlamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmektedir (Tamer Mahmutoğlu, § 99).

i. Müdahalenin Varlığı

35. Başvurucunun baro levhasına yazılması yönünde TBB tarafından tesis edilen işlemin yargı kararıyla iptal edilmesi ve bu suretle serbest avukatlık faaliyetinden alıkonulması nedeniyle başvurucunun özel hayata saygı hakkına müdahalede bulunulduğu sonucuna varılmıştır.

ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı

36. Anayasa’nın "Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması" kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir:

"Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”

37. Yukarıda belirlenen müdahale, Anayasa’nın 13. maddesinde belirtilen koşullara uygun olmadığı takdirde Anayasa’nın 20. maddesini ihlal edecektir. Bu sebeple sınırlamanın Anayasa’nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanun tarafından öngörülme, meşru amaç taşıma, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmama kriterlerine uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir (Halil Berk, B. No: 2017/8758, 21/3/2018, § 49; Süveyda Yarkın, B. No: 2017/39967, 11/12/2019, § 32; Şennur Acar, B. No: 2017/9370, 27/2/2020, § 34; R.G. [GK], B. No: 2017/31619, 23/7/2020, § 82).

(1) Genel İlkeler

38. Anayasa uyarınca temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamaların öncelikle kanunla öngörülmüş olması gerekir. Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadına göre de Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan kanunilik ölçütünün karşılanması için müdahale şekli anlamda bir kanuna dayanmalıdır (Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, § 31; Bülent Polat [GK], B. No: 2013/7666, 10/12/2015, § 75; Fatih Saraman [GK], B. No: 2014/7256, 27/2/2019, § 65; Turgut Duman, B. No: 2014/15365, 29/5/2019, § 66; Tamer Mahmutoğlu, § 103).

39. Bununla birlikte temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasına ilişkin kanunların şeklen var olması yeterli değildir. Kanunilik ölçütü aynı zamanda maddi bir içeriği de gerektirmekte olup bu noktada kanunun niteliği önem kazanmaktadır. Kanunla sınırlama ölçütü sınırlamanın erişilebilirliğini, öngörülebilirliğini ve kesinliğini ifade etmekte; böylece uygulayıcının keyfî davranışlarının önüne geçtiği gibi kişinin hukuku bilmesine de yardımcı olmakta; bu yönüyle hukuk güvenliği teminatı sağlamaktadır (Halime Sare Aysal [GK], B. No: 2013/1789, 11/11/2015, § 62; Fatih Saraman, § 66; Turgut Duman, § 67; Tamer Mahmutoğlu, § 104).

40. Kanunun bu gerekliliklere uygun olduğunun söylenebilmesi için yeterince ulaşılabilir olması, vatandaşların belirli bir olaya uygulanabilir nitelikteki hukuk kurallarının varlığı hakkında yeterli bilgiye sahip olabilmesi, ayrıca ilgili normun keyfîliğe karşı uygun bir koruma sağlaması, yetkili makamlara verilen yetkinin genişliğini ve icra edilme biçimlerini yeterli bir netlikte tanımlaması gerekmektedir (Halime Sare Aysal, § 63; Fatih Saraman, § 67; Turgut Duman, § 68; Tamer Mahmutoğlu, § 105).

41. Hukukun kendisi -beraberinde getireceği idari pratiğin dışında- söz konusu işlemin meşru amacını da gözönünde tutarak keyfî müdahalelere karşı bireyi korumak için yetkili makamlara bırakılan takdir yetkisinin kapsamını yeterince açık bir şekilde göstermelidir. Diğer bir anlatımla hukuk sistemi, kamu makamlarına hangi koşullarda ve hangi sınırlar içinde müdahalelerde bulunma yetkisinin verildiğini açık ifadelerle ortaya koyacak nitelikte olmalı ve bu bağlamda ilgili müdahalenin muhataplarına müdahaleye zemin hazırlayan koşullar ile müdahalenin sonuçları açısından bir öngörüde bulunabilmeleri imkânı tanımalıdır (Halime Sare Aysal, § 64; Fatih Saraman, § 68; Turgut Duman, § 69; Tamer Mahmutoğlu, § 106).

42. Öte yandan her ihtimale çözüm getiremeyecek olan yasal mevzuatın sağladığı koruma seviyesi, büyük ölçüde ilgili metnin düzenlediği alan ve içeriğiyle birlikte muhataplarının niteliği ve sayısıyla yakından bağlantılıdır. Bu nedenle kuralın karmaşık olması ya da belirli ölçülerde soyutluk içermesi ve buna bağlı olarak hukuki yardım ile tam olarak anlaşılabilir hâle gelmesi tek başına hukuken öngörülebilirlik ilkesine aykırı görülemez. Bu kapsamda hak ya da özgürlüğe müdahale eden kural belirli ölçülerdeki takdir alanını elbette uygulayıcıya bırakabilir. Fakat bu takdir alanının sınırlarının da yeterli açıklıkta belirlenmesi ve kuralın öngörülebilirliği sağlayacak şekilde asgari bir kesinlik içermesi zaruridir (Halime Sare Aysal, § 65; Fatih Saraman, § 69; Turgut Duman, § 70; Tamer Mahmutoğlu, § 107).

43. Nihayetinde söz konusu koşulların yerine getirilip getirilmediğini denetleyecek merci olan yargı organları, müdahalelere dayanak olarak gösterilen kanuni düzenlemelerin erişilebilir, öngörülebilir ve kesin nitelikte olup olmadığını irdelemekle, en başta da ilgili kanuni düzenlemeleri önlerine gelen davalarda anılan çerçevede kalarak uygulamakla yükümlüdürler (Tamer Mahmutoğlu, § 108).

(2) İlkelerin Olaya Uygulanması

44. Somut olaya konu olan ve derece mahkemelerince verilen kararlardan kaynaklanan müdahalede, 672 sayılı KHK'da yer alan hükümlerin dayanak alındığı belirtilmektedir. Anılan KHK, 7080 sayılı Kanun ile aynen kanunlaşmıştır. Dolayısıyla başvurucunun baro levhasına yazılmasına ilişkin olarak TBB tarafından tesis edilen işlemin iptal edilmesi suretiyle özel hayata saygı hakkına gerçekleştirilen müdahalenin şeklî anlamda bir kanuna dayandırıldığı söylenebilir. Ancak belirtildiği üzere temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasına dayanak gösterilen kanunların şeklen var olması, kanunilik ölçütünün karşılandığının kabulü için tek başına yeterli değildir. Ayrıca kanunun müdahaleye imkân sağlayacak şekilde maddi içeriğinin bulunması, sınırlamanın erişilebilirliğini, öngörülebilirliğini ve kesinliğini içermesi gerekir (bkz. Tamer Mahmutoğlu, § 110).

45. Derece mahkemelerince dayanak olarak gösterilen düzenlemede, kamudaki görevlerinden çıkarılanların bir daha kamu hizmetinde istihdam edilmeyecekleri, meslek adlarını ve sıfatlarını kullanamayacakları, bu unvan, sıfat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamayacakları ifade edilmektedir. Derece mahkemelerine göre kamu hizmeti yönü güçlendirilen avukatlık mesleği idare hukuku anlamında kamu hizmeti veren diğer serbest mesleklerden önemli ve farklı bir konuma taşındığından söz konusu düzenlemelere göre başvurucunun baro levhasına yazılması mümkün değildir (bkz. Tamer Mahmutoğlu, § 112).

46. Müdahalenin dayanağı olarak gösterilen kanun hükmünde yer verilen kamu hizmeti kavramı ve bu kavramın kapsamı yoruma açık ve geniştir. Bu husus yargı kararlarında da vurgulanmaktadır (Danıştay Onuncu Dairesinin 6/2/2002 tarihli ve E.1999/2407, K.2002/347 sayılı kararı). Başta 1136 sayılı Kanun olmak üzere ilgili yasal düzenlemeler dikkate alındığında avukatlığın kamu hizmeti içeren serbest bir meslek olduğu tartışmasızdır. Ayrıca Danıştay ve Anayasa Mahkemesi tarafından verilen kararlarda da avukatlık mesleğinin hem bir kamu hizmeti niteliğinin olduğu hem de serbest meslek yönünün bulunduğu vurgulanmaktadır. Söz konusu kararlarda; sadece yürütülen hizmetin kamu hizmeti olmasından hareketle avukatlığın kamu görevlilerinin tabi olduğu kurallara tabi kılınmasının mesleğin niteliği ve gerekleri ile örtüşmeyeceği, kamu hizmeti olarak kabul edilmiş olsa da serbest avukatlık mesleğinin devlet memuriyeti görev ve hizmetleriyle aynı nitelikte görülemeyeceği ve aynı ölçütlere tabi tutulamayacağı da belirtilmektedir (bkz. Tamer Mahmutoğlu, § 113).

47. Bu bağlamda müdahalenin kanuni bir dayanağının bulunup bulunmadığının belirlenmesi amacıyla kamu hizmeti kapsamında olduğu açık olan avukatlığın istihdam boyutuyla da ele alınması gerekir.

48. Kamu hizmetinde istihdam kavramının kamu görevlilerini kapsadığı konusunda bir tereddüt bulunmamakla birlikte özel hukuk sözleşmeleri ile de kamu hizmetinde istihdam mümkün kılınabilir. Ancak kamu görevlisi olmayan, bir idari sözleşmeyle veya ticari ya da sınai nitelikteki bir özel hukuk sözleşmesiyle kamu hizmetinde çalıştırılmayan ve mesleklerini serbest şekilde icra eden avukatların kamu hizmetinde istihdam edildiklerinin kabulü mümkün değildir. Zira belirtilen durumlar olmadığı müddetçe avukatlık kural olarak kamu hiyerarşisine dâhil olmayan serbest bir meslektir. Serbest avukatlığın devletin namına ve hesabına yapılan bir iş olmaması, serbest avukatların baro levhasına kaydolduktan sonra çalışıp çalışmama ve müvekkillerini seçme konusunda kural olarak bağımsız olmaları, devletten herhangi bir maaş almamaları, gelirlerinin müvekkillerinden aldıkları vekâlet ücretinden oluşması, zorunlu müdafilik veya arabuluculuk gibi görevlendirmeler dışında serbest avukatlara devletin mali olarak bir katkısının bulunmaması, serbest avukatlar tarafından yapılan iş ve işlemlerin sonuçlarından devletin mali veya hukuki sorumluluğunun bulunmaması, müvekkilleri ile aralarındaki sözleşmeden kaynaklanan tüm haklara kendilerinin sahip olmaları, yükümlülüklere de kendilerinin katlanması bu yöndeki tespit ve vurguları pekiştirmektedir (bkz. Tamer Mahmutoğlu, § 115).

49. Serbest avukatlık mesleğinin anılan nitelikleri ve ilgili düzenlemelerde istihdam edilme yasağının söz konusu olduğu dikkate alındığında derece mahkemelerince verilen iptal kararına dayanak olarak gösterilen hükümlerin müdahalenin kanuni dayanağı olarak kabul edilmesi mümkün görünmemektedir. Başka bir anlatımla, somut olayda idari, ticari veya sınai bir sözleşme ile çalıştırılma söz konusu olmadığından başvurucunun baro levhasına yazılması yönünde TBB tarafından tesis edilen işlem, ilgili yasal düzenlemelerde yer alan kamu hizmetinde istihdam edilme yasağı kapsamında kalmamaktadır. Aksine bir yorum ilgili düzenlemelerin yalnızca avukatlık yönünden değil kamu hizmeti kapsamında görülebilecek hekimlik, mühendislik gibi serbest şekilde de icra edilebilen diğer meslekler yönünden uygulanmasına neden olabilir (bkz. Tamer Mahmutoğlu, § 116).

50. Belirtildiği üzere özel hayata saygı hakkına yönelik bir müdahalenin Anayasa'nın öngördüğü güvencelere uygun kabul edilebilmesinin ilk ve temel koşulu müdahalenin kanuni dayanağının bulunmasıdır. Somut olayda ise başvurucunun idari, ticari ya da sınai bir sözleşme kapsamında kamu hizmetinde çalıştırılma durumunun olmadığı, başvurucunun istihdam edilmesinden bahsedilemeyeceği ve serbest avukatlığın bir istihdam ilişkisine dayanmadığı dikkate alındığında, serbest avukatlık faaliyetini kamu hizmetinde istihdam edilme yasağı kabul eden derece mahkemelerince anılan düzenlemelerin keyfîliğe yol açtığı izlenimi oluşturacak şekilde genişletici ve öngörülemez bir yoruma tabi tutulduğu değerlendirilmektedir. Neticede başvurucunun baro levhasına yazılmamasına yönelik olarak gerçekleştirilen müdahalenin kanuni dayanağının bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

51. Yukarıda yer verilen tespitler uyarınca başvuruya konu müdahalenin kanunilik koşulunu sağlamadığı anlaşıldığından söz konusu müdahale açısından diğer güvence ölçütlerine riayet edilip edilmediğinin ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.

52. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır.

C. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden

53. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir."

54. Başvurucu; ihlalin tespit edilmesini, yargılamanın yenilenmesine ve lehine tazminata hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

55. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamı anlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).

56. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55, 57).

57. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası ile İçtüzük’ün 79. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak, ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal kararına bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde, usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§ 58-59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66-67).

58. İncelenen başvuruda, serbest avukatlık mesleğini icra etmekten alıkoyan müdahalenin kanuni bir dayanağının bulunmadığı gerekçesiyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Söz konusu ihlalin mevcut düzenlemelerin derece mahkemelerince öngörülemez şekilde yorumlanmasından, dolayısıyla doğrudan derece mahkemelerinin kararlarından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

59. Bu durumda özel hayata saygı hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş, yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun şekilde yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.

60. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

61. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.894,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin özel hayata saygı hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara 13. İdare Mahkemesine (E.2017/3256, K.2018/512) GÖNDERİLMESİNE,

D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE,

E. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.894,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,

F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin bilgi için Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesine GÖNDERİLMESİNE,

H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 10/2/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Anayasa ve Avukatlık Kanunu yönünden yapılan değerlendirmede söz konusu düzenlemenin;

• Avukatlık sözleşmesinde taraflar arasındaki dengeyi sağladığı,

• Hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine hizmet ettiği,

• Hak arama özgürlüğünün etkin kullanımını desteklediği,

• Ölçülülük ilkesine uygun olduğu sonucuna ulaşıldı.

TBB'den yapılan açıklamada; "İtiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığı ve iptal talebinin reddi gerektiğine ilişkin görüşümüz Anayasa Mahkemesi ile paylaşılmıştır." denildi.

TÜRKİYE BAROLAR BİRLİĞİ

1136 Sayılı Avukatlık Kanunu’nun 174. Maddesinin İkinci Fıkrasının İptaline İlişkin Norm Denetimi Hakkında Anayasa Mahkemesine Sunulmak Üzere Üçüncü Taraf Görüşü

Beyanda Bulunan (Üçüncü Taraf): Türkiye Barolar Birliği (TBB)

Konu: 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 174. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan kuralın iptali talebiyle açılan norm denetimi davasında, kuralın Anayasa’ya uygunluğuna ilişkin kurum görüşümüzün ve hukuki değerlendirmelerimizin, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri çerçevesinde Yüksek Mahkemeye sunulmasından ibarettir.

Açıklamalar:

I. Usul ve TBB’nin Görüş Sunma Yetkisi Bakımından

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 49. maddesinin yedinci fıkrası ile buna koşut olarak düzenlenen Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 84. maddesine göre “Bireysel başvuruların incelenmesinde, bu Kanun ve İçtüzükte hüküm bulunmayan hâllerde ilgili usul kanunlarının bireysel başvurunun niteliğine uygun hükümleri uygulanır.”

Anılan Kanun ve İçtüzük’te üçüncü taraf katkıları konusunda ayrıntılı hükümler bulunmamakla birlikte, diğer usul kanunları ve bu kanunlara dair içtihatlarda konu netleştirilmiştir. Bu bağlamda özellikle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 67’nci maddesinin altıncı fıkrası önem taşır. Bu hükme göre “Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafii veya kanuni temsilci, yargılama konusu olayla ilgili olarak veya bilirkişi raporunun hazırlanmasında değerlendirilmek üzere ya da bilirkişi raporu hakkında, uzmanından bilimsel mütalaa alabilirler. Sadece bu nedenle ayrıca süre istenemez”.

Bu madde ile taraflara, uzmanından bilimsel mütalaa alarak dosyaya sunma yetkisi vermekte olup bu kapsamda taraflar uzman hukukçulardan da bilimsel mahiyette rapor alarak iddia veya savunmalarının objektif bilimsel dayanaklarını ortaya koyabilmek için dosyaya sunabilirler. Bu raporlara uygulamada “Hukuki Mütalaa” veya “Bilimsel Görüş” denilmektedir.

Yargıtayın da pek çok kararında hukuki mütalaalara, hukuki niteleme açısından önem vermekte olduğu, hatta bilirkişi raporu ile hukuki mütalaa arasında çelişki olması durumunda yeni bir rapor alınması gerektiği yönünde içtihatta bulunabildiği görülmektedir.

İçtihat göstermektedir ki, ceza usul hukukunda üçüncü taraf görüşü olağan ve yargılamanın bir parçasıdır. AYM açısından da bu usul mevzuatı ve buna dayalı içtihat kıyasen uygulanabilir durumdadır. Üçüncü taraf görüşlerinin kabulünde kamusal bir yarar da vardır. Zira anayasa yargısında bir uyuşmazlık çözümü bir ölçüde “objektif dava” niteliği taşımaktadır. Tarafların taleplerinin ötesinde, yargılamanın sonuçları tüm diğer kişiler üzerinde etki doğurmakta, anayasaya uygunluk kamusal önem ve değer taşımaktadır. Bu nedenle de bu kamusal vurguyla bu usulün kabulünde yarar bulunmaktadır

II. İtiraz Konusu Kural

1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 174. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan:

“Avukatın azli halinde ücretin tamamı verilir. Şu kadar ki, avukat kusur veya ihmalinden dolayı azledilmiş ise ücretin ödenmesi gerekmez.”

hükmünün iptali talep edilmektedir.

III. Kuralın Kapsamı ve Hukuki Niteliği

1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 174. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan kural, avukatlık sözleşmesinin tek taraflı irade beyanı olan azil ile sona ermesi halinde taraflar arasındaki menfaat dengesini ve ücretin akıbetini düzenlemektedir. Bu hüküm uyarınca, avukatın kusur veya ihmaline dayanmayan bir azil söz konusu olduğunda, avukatın üstlendiği işin karşılığı olan ücreti talep edebilmesi güvence altına alınmaktadır.

Anayasa Mahkemesinin B. 2018/35654, T. 10/2/2021 tarihli kararında da vurgulandığı üzere “Avukatlığın kamu hizmeti içeren serbest bir meslek olduğu tartışmasızdır.” Serbest meslek niteliği, avukatın gelirinin doğrudan müvekkilden alınan vekâlet ücretine dayanmasını zorunlu kılar. Kamu hizmeti niteliği ise, avukatın emeğinin sadece bireysel bir kazanç değil, adaletin tecellisi için vazgeçilmez bir unsur olduğunu göstermektedir.

Avukatlık Kanunu’nun bütünü incelendiğinde, özellikle avukatlık sözleşmesi ve ücret hükümleri bakımından kanun koyucunun, avukat ile iş sahibi arasında dengeli bir sistem kurmayı amaçladığı görülmektedir. Nitekim, iptali talep edilen bu düzenleme, avukat ile iş sahibi arasında kurulan vekâlet ilişkisinde hukuki güvenliği temin eden temel bir denge normudur. Zira kural, bir yandan avukatın kusuru olmaksızın sözleşmenin keyfi olarak sonlandırılması durumunda emeğinin karşılıksız kalmasını engellemekte; diğer yandan aynı maddede, avukatın sadakat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak kusurlu hareket etmesi hâlinde müvekkili ücret ödeme külfetinden kurtarmaktadır. Keza, avukatın haklı bir sebep olmaksızın işi bırakması hâlinde ücret talep edemeyeceği ve aldığı ücreti iade edeceği düzenlenerek iş sahibinin korunması sağlanmıştır. Bu çerçevede 174. madde, iki taraf bakımından karşılıklı yükümlülük ve güvenceler içeren bir denge normu niteliğindedir.

IV. Anayasal Çerçeve

İtiraz konusu kuralın değerlendirilmesinde özellikle aşağıdaki anayasal ilkeler dikkate alınmalıdır:

• Hukuk devleti ilkesi (Anayasa m.2)

• Hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı (Anayasa m.36)

• Sözleşme özgürlüğü (Anayasa m.48)

• Ölçülülük ilkesi (Anayasa m.13)

Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadına göre hukuk devleti ilkesi, bireylerin hukuki durumlarının öngörülebilir olmasını ve hukuki güvenlik içinde bulunmalarını gerektirir. Ayrıca temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamaların ölçülü olması; yani elverişli, gerekli ve orantılı olması zorunludur.

V. Değerlendirme

A. Hukuki Güvenlik ve Belirlilik İlkesi Yönünden

Anayasa’nın 2. maddesinde güvence altına alınan hukuk devleti ilkesinin en temel unsurlarından biri hukuki güvenlik ve belirlilik ilkesidir. Anayasa Mahkemesinin çeşitli kararlarında da vurgulandığı üzere, hukuki güvenlik ilkesi kişilerin mevcut hukuki durumlarına güvenerek davranabilmelerini gerektirir.

İtiraz konusu kuralın avukatlık sözleşmesinin sona ermesi ihtimalinde hukuki sonuçları açıkça öngördüğü, dolayısıyla hukuki güvenliği ihlal etmek bir yana, esasen tam da belirsiz bir durumda ne olacağını düzenlemeye bağlayarak hukuk devletine ve gerektirdiği ilkelere tam uyum sağlanmasına yönelik olduğu görülmektedir. Nitekim, bugüne kadarki uygulamada da Yargıtayın istikrar kazanmış içtihadı, kuralın her iki taraf için de öngörülebilir, adil ve ölçülü bir uygulama alanı yarattığını şüpheye yer bırakmayacak şekilde ortaya koymaktadır.

Avukatlık sözleşmesi, tarafların karşılıklı güvenine dayanan ve çoğu zaman uzun süreli hukuki ilişki doğuran bir sözleşmedir. Bu sözleşmenin en temel unsurlarından biri olan ücretin, özellikle sözleşmenin sona ermesi hâlinde ne şekilde doğacağı ve korunacağı hususunun açık ve öngörülebilir olması gerekir.

İtiraz konusu düzenleme, avukatın kusuru bulunmaksızın sözleşmenin sona erdirilmesi hâlinde ücret hakkını koruyarak hukuki güvenliği sağlamaktadır. Buna karşılık kuralın iptali, avukatın her aşamada ücretini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalmasına yol açacak; bu durum sözleşmeye duyulan güveni ortadan kaldıracaktır.

Anayasa Mahkemesinin çeşitli kararlarında vurgulandığı üzere, hukuki güvenlik ilkesi, kişilerin mevcut hukuki durumlarına güvenerek davranabilmelerini gerektirir. Avukatın üstlendiği işin karşılığını alabileceğine dair makul beklentisinin ortadan kaldırılması, bu ilkeyle bağdaşmayacaktır.

B. Sözleşme Özgürlüğü ve Taraflar Arasındaki Denge

Anayasa’nın 48. maddesinde düzenlenen sözleşme özgürlüğü, tarafların akdi ilişkilerini serbestçe kurmalarını ve düzenlemelerini içerir. İtiraz konusu kural, bu anayasal ilkeyle tam bir uyum içindedir. Müvekkilin sözleşmeyi feshetme (azil) hakkı elinden alınmamış, yalnızca haksız feshin sonuçları düzenlenerek sözleşmenin zayıf tarafı konumuna düşebilecek olan avukatın emeği güvence altına alınmıştır.

Avukatlık Kanunu’nun 163. maddesi uyarınca avukatlık sözleşmesi serbestçe düzenlenebilmekte olup, ücret bu sözleşmenin kurucu unsurudur. Kanun koyucu, ücret bakımından üst sınırlar öngörerek iş sahibini korumuş; buna karşılık avukatın emeğinin karşılıksız kalmasını önlemek amacıyla çeşitli güvenceler getirmiştir.

İtiraz konusu hüküm, bu sistem içinde avukatın kusuru bulunmaksızın sözleşmenin sona ermesi hâlinde ücret hakkını koruyan tek düzenleme niteliğindedir. Bu hükmün iptali, sözleşme özgürlüğünü fiilen tek taraf lehine bozacak ve taraflar arasındaki dengeyi ortadan kaldıracaktır.

Öte yandan, iptali istenen hüküm, avukatın haksız azil durumunda ücretin tamamına hak kazanmasına ilişkin olup, “haksız” olma unsuru söz konusu olduğundan, sözleşme özgürlüğünden bahisle bir ihlal hâlinden söz edilemez. Zira kanun koyucu, avukatın özen borcuna aykırı davrandığı hâllerde müvekkilin haklarını itiraz konusu kuralın ikinci cümlesi ile güvence altına almış; böylece bir denge oluşturmuştur. Kanun’un düzenlemesinin bir bütünlük arz ettiği görülmeden, dengeyi sağlayan kurallardan yalnızca birinin iptali, telafisi imkansız bir dengesizlik yaratacaktır.

Azlin haklı olduğu durumlarda ücret talep edilemeyeceği hususunda uygulamada en küçük bir tereddüt bulunmamaktadır. Söz gelimi, Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 14.12.2009 tarihli, E. 2009/8351, K. 2009/14675 sayılı kararında “Avukatlık Kanunu’nun 174. maddesinin 2. fıkrası avukatın kusur ve ihmalinden dolayı azledilmesi hâlinde ücretin ödenmesinin gerekmediğini, hükme bağlamaktadır” denilmekte, vekalet ilişkisinin doğası gereği “… güvene dayanan bir sözleşme olduğuna göre davacı avukatın kendisi tevdi edilen işlerde özensiz davranması müvekkilinin güvenini sarsar. Bu nedenle müvekkil, vekili bulunan davacı avukatı azletmekte haklıdır” tespitini yapılarak, “Böylece azil haklı olduğuna göre davacı avukat herhangi bir ücret isteyemez” sonucuna ulaşılmaktadır.

Ayrıca belirtilmelidir ki, yüksek yargı içtihadında “haklı azil” konusu geniş değerlendirilmektedir. Buna göre, her ne kadar azlin haklılığını ispat yükü müvekkildeyse de (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2025/174, K. 2025/752, T. 26.11.2025 tarihli karar), esasen çoğu durumda somut bir kusur veya ihmal izafe edilmeksizin “güven ilişkisinin sarsılması” şeklinde çok genel ifadelerle yapılan azlin dahi yüksek yargı makamları tarafından haklı bulunabildiği görülmektedir. Çoğu durumda avukat, haksız azli ispatlamak için aslında müvekkilinin göstermediği “haklı nedenleri” çürütmek zorunda kalmakta; yani ispat yükü, negatif bir vakıanın ispatına (kusurunun olmadığını kanıtlamaya) dönüşmektedir. Bu itibarla, uygulamadaki nitelendirmelerle birlikte, “haksız azil” nedeniyle müvekkillerin üzerine ağır bir yük yüklenmiş değildir.

C. Avukatlık Kanunu’nun Sistematiği Yönünden

Avukatlık sözleşmesi, niteliği itibarıyla Türk Borçlar Kanunu (TBK) 502. madde ve devamında düzenlenen vekâlet sözleşmesinin unsurlarını taşımakla birlikte, Avukatlık Kanunu ile özel bir rejime tâbi kılınmıştır. TBK 512. madde, taraflara vekâlet sözleşmesini her zaman tek taraflı olarak sona erdirme hakkı (istifa veya azil) tanırken, bu hakkın “uygunsuz bir zamanda” kullanılması hâlinde karşı tarafın zararının tazmin edilmesini öngörür. Ancak Avukatlık Kanunu 174. maddesinin ikinci fıkrası, bu genel hükmün ötesine geçerek haksız azil hâlinde “ücretin tamamının” ödenmesini emreder. Bu özel hüküm, avukatın mesleki emeğini korumayı amaçlamaktadır.

Avukatlık Kanunu’nda vekâlet ücreti sistemi bir bütünlük içinde düzenlenmiştir.

Ücretin doğumu;

• işin tamamlanması (m.164),

• taraf iradesiyle sona erme hâlleri (m.165, m.172, m.174),

• vekâlet ilişkisinin kendiliğinden sona ermesi

gibi farklı ihtimallere göre düzenlenmiştir.

Bu sistemde ortak ilke, avukatın kusuru olmaksızın hukuki yardımın sona ermesi hâlinde ücret hakkının korunmasıdır. Nitekim sulh (m.165), ikinci avukatın görevlendirilmesi (m.172) ve istifa (m.174/1) gibi durumlarda da benzer bir yaklaşım benimsenmiştir.

Taraflar arasında geçerli bir ücret sözleşmesi bulunmadığı hallerde dahi kanun sistemi kendi içinde denge kurmaktadır. Bu gibi hâllerde Avukatlık Kanunu’nun 163/son maddesi hükmünce Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre hesaplanacak ücretin ödenmesi gerekmektedir. Sulh ile sonuçlanan işlerde ise menfaat tespiti “Sulh olunan miktar, sulh olunan miktar belli değilse, mahkemece gerçek sulh olunan miktar araştırılarak bulunacak miktar” üzerinden, bu da mümkün değilse “sulh ile sağlanan menfaatin sulh ile sonlandırılan tüm çekişmeler dikkate alınarak belirlenmesi” suretiyle yapılmaktadır.

Avukatın kendi kusuruyla işi bırakması (haksız istifa) halinde ise, itiraz konusu kuralın bir yansıması olarak avukat korunmamaktadır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 16.01.2024 tarihli, E. 2023/5447, K. 2024/212 sayılı kararında “Üzerine aldığı işi haklı bir sebep olmaksızın takipten vazgeçen avukat hiçbir ücret isteyemez ve peşin aldığı ücreti geri vermek zorundadır. Avukatın azli halinde ücretin tamamı verilir. Şu kadar ki, avukat kusur veya ihmalinden dolayı azledilmiş ise ücretin ödenmesi gerekmez. Anlaşmaya göre avukata peşin verilmesi gereken ücret ödenmezse, avukat işe başlamakla zorunlu değildir. Bu sebeple doğabilecek her türlü sorumluluk iş sahibinindir. Yazılı sözleşmedeki diğer ödeme şartlarının yerine getirilmemesinden dolayı avukat işi takip etmek ve sonucunu elde etmekten mahrum kalırsa sorumluluk bakımından aynı hüküm uygulanır” denilmiş; “davacı avukatın gerek ‘davalı şirket tarafından başarısızlıkla suçlandığı’ gerekse ‘ücretlerinin ödenmediği’ hususlarındaki istifa nedenleri haklı olmadığından, davacının haksız olarak vekaletten istifa ettiği” tespit edilerek, “haksız olarak istifa eden avukatın, istifa tarihi itibariyle hak etmiş olduğu aylık ücret ve kesinleşmiş olan işler dışında, derdest olup henüz sonuçlanmayan işler nedeniyle ücret talep edemeyeceği” hükme bağlanmıştır. Aynı davada “tahkim süresinin uzatılması talebinin reddine kesin olarak karar verildiği ve böylece ikinci tahkim sürecinin usulden bir sebeple karar olmaksızın sona erdiği” saptanarak avukatın ücrete hak kazanmadığı tescillenmiştir. Avukatın hapis hakkı da 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 166. maddesiyle sınırlandırılmıştır (Yargıtay 13. HD, E. 2013/17664, K. 2014/796 kararında “hapis hakkı” sınırları çizilmiştir).

Bu durum, kanunun sadece avukatı değil, kusur durumuna göre her iki tarafı da koruyan muazzam bir dengeye sahip olduğunu göstermektedir. İtiraz konusu kuralın iptali, bu bütünsel yapıyı bozacak ve kanunun diğer hükümlerini de işlevsiz hâle getirecektir.

D. Ölçülülük İlkesi Yönünden

Anayasa’nın 13. maddesindeki ölçülülük ilkesi haklara getirilen sınırlamaların elverişli, gerekli ve orantılı olmasını zorunlu kılar. Buna göre temel hak ve hürriyetler ancak kanunla ve anayasanın sözüne, ruhuna uygun olarak, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine sadık kalınarak sınırlanabilir.

İtiraz konusu düzenleme, müvekkilin azil hakkını ortadan kaldırmamakta; yalnızca bu hakkın kullanımının sonuçlarını düzenlemektedir. Müvekkil, her zaman avukatını azletme imkânına sahiptir. Ancak azlin haklı bir sebebe dayanması hâlinde avukatın ücret talep edemeyeceği açıkça hükme bağlanmıştır.

Dolayısıyla düzenleme müvekkilin korunmasını tamamen ortadan kaldırmamakta, yalnızca haksız azil hâlinde avukatın emeğini korumaktadır.

Bu yönüyle kuralın:

• elverişli olduğu (dengeyi sağlama amacına hizmet ettiği),

• gerekli olduğu (daha hafif bir araçla aynı sonucun sağlanamayacağı),

• orantılı olduğu (taraflar arasında makul denge kurduğu)

anlaşılmaktadır.

E. Hak Arama Özgürlüğü ve Savunma Hakkı Yönünden

Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama hürriyeti, kişilerin bağımsız yargı mercileri önünde iddia ve savunmada bulunabilmelerini ifade eder. Bu hakkın etkin kullanımı, büyük ölçüde avukatların sunduğu hukuki yardıma bağlıdır. Uygulamada, avukatlık ücretinin işin sonunda elde edilecek değer üzerinden kararlaştırılması yaygındır. Bu uygulama sayesinde kişiler, hukuki yardım alabilmekte ve hak arama özgürlüğünü fiilen kullanabilmektedir. Şayet itiraz konusu kural iptal edilirse, avukatlar yıllarca süren emeklerinin müvekkilin keyfi bir azil işlemiyle yok olması riskiyle karşı karşıya kalacaklar; dolayısıyla uzun süreli ve meşakkatli davaları üstlenmekten kaçınarak, ekonomik olarak dezavantajlı vatandaşların adalete ve hak arama yollarına erişiminin fiilen engellenmesine yol açılmış olabilecektir.

İtiraz konusu kuralın iptali hâlinde, avukatların ücretlerini tahsil edememe riski artacak; bu durum özellikle uzun süren ve yüksek emek gerektiren işlerin üstlenilmesini zorlaştıracaktır. Bunun sonucu olarak ekonomik açıdan zayıf kesimlerin avukata erişimi güçleşecek ve hak arama özgürlüğü dolaylı biçimde sınırlanacaktır.

Yukarıda da ifade edildiği üzere yerleşik içtihatta, azlin haklı olup olmadığı titizlikle incelenmekte; haklı azil hâlinde avukatın ücret talep edemeyeceği kabul edilmektedir. Buna karşılık, haksız azil hâlinde avukatın ücretin tamamına hak kazandığı istikrarlı şekilde uygulanmaktadır.

Bu içtihat birliği, uygulamada öngörülebilirlik ve istikrar sağlamaktadır. İtiraz konusu hükmün iptali, bu yerleşik yapıyı ortadan kaldırarak hukuki belirsizliğe yol açacaktır.

VI. Sonuç

Açıklanan nedenlerle;

1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 174. maddesinin ikinci fıkrasının:

• avukatlık sözleşmesinde taraflar arasındaki dengeyi sağlayan,

• hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine hizmet eden,

• hak arama özgürlüğünün etkin kullanımını destekleyen,

• ölçülülük ilkesine uygun bir düzenleme olduğu,

sonucuna ulaşılmıştır.

Bu itibarla Türkiye Barolar Birliğinin itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığı ve iptal talebinin reddi gerektiği kanaatini Anayasa Mahkemesi ile paylaşma zorunluluğu hâsıl olmuştur.

TBB tarafından hazırlanarak AYM'ye sunulan görüş için TIKLAYINIZ

Anayasa Mahkemesine Sunulmak Üzere 1136 Sayılı Avukatlık Kanunu'nun 174. Maddesinin İkinci Fıkrasının İptali İlişkin Norm Denetimi Hakkında Üçüncü Taraf Görüşü

Açık kaynağa yansıyan bilgilere göre, 2002 yılında yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu toplamda 206 kez değişikliğe uğramış. Kanunda, harçlar ve istisnalar gibi konularda birçok değişikliğe gidildiği görülüyor.

Kanunun temel ilkeleri hakkaniyet ve şeffaflık olduğuna göre, bu ilkelerden taviz verilmemeli. Peki gerçekten böyle mi? İnsanlar kazandıkları paraları harcarken ve malvarlıklarından tasarruf ederken çok dikkatli olurlar ve hata yapmamaya gayret ederler ki, olması gereken de budur. İsraf ederseniz, müsrif olursanız zarar edersiniz, kaybedersiniz ve iflas edersiniz. Dikkatsizliğin doğal sonucu budur. Bu nedenle; özellikle kamu kaynakları kullanılırken ve kamu ihaleleri düzenlenirken, millete ait olan paraların ve malvarlığının kullanılmasında her zamankinden daha dikkatli olmak, yasal düzenlemeleri ve uygulamaları her türlü zararı ve suistimali önleyecek şekilde kaleme alıp, sahaya yansıtmak gerekir.

Kamu İhale Kanununun en şeffaf ve en doğru şekilde uygulanması 19. madde ile mümkündür. Bu madde açık ihale usulünü emretmektedir. Şeffaflık, hakkaniyet böyle sağlanır.

“Açık ihale usulü” başlıklı m.19: “Açık ihale usulü, bütün isteklilerin teklif verebildiği usuldür”.

Bu madde, kamu ihalelerinde en uygun maddedir. Kamuda, her türlü mal ve hizmet alımının açık ihale usulü ile yapılması sağlanmalıdır.

4734 sayılı Kanunun m.21/1-b ve m.21/1-f pazarlık usulü olup, bugün itibariyle m.21/1-f’nin üst limiti 3.406.000 liradır, m.21/1-b’de ise limit bulunmamaktadır.

Uygulayıcılar bu iki hükmü de sıkça kullanmakla beraber, hakkaniyet ölçüsü sağlanamamaktadır.

Sebebi ise;

Bu usul, bilinçli ve isteyerek en az 3 isteklinin davet edileceği bir ihale türüdür. Bu usulde, önceden belirlenen yüklenici tarafından işin yapılmasına uygun ortam hazırlanabilmektedir. Pazarlık usulü adlı bu ihale türünden kaçınılmalıdır.

Bunun yanında; bir de Kanunun m.22/1-d hükmü var, burada 1.086.000 lira limit olup, doğrudan temin usulü bir ihale türü değildir. Teklif almak yeterlidir. Bir alım yöntemi olarak uygulanmaktadır. Burada da hakkaniyet, adalet ve şeffaflık bulunmamaktadır.

4734 sayılı Kanunun 48. maddesine istinaden m.3/1-c statüsü adı altında istisnai ihale usulü var. Bunlar 4734 sayılı Kanuna tabi tutulmazlar. Bu istisnaların üst limiti yoktur.

Tüm ihalelerde ve açık ihalede puanlama yapılıyor. Bu da zafiyete yol açıyor, çünkü puanlama sisteminde idarelerin yükleniciye veya istekliye puanlamalarda ayırımcılık yaptığı görülmektedir. Puanlama sistemi kaldırılmalıdır.

Bunun yerine;

İş bitirme belgelerinin daha objektif ve nokta atışlı olması, yapılacak olan işin ve işlerin açık ve hatasız bir şekilde önceden yapılıyor oluşu yeterli görülmelidir.

En azından; Kanunun m.21/1-b, m.21/1-f ve m.22/1-d hükümlerinin uygulanmasında muallak cümleler kaldırılmalı, daha somut ve net bulguya ve olguya dayalı ibareler kullanılmalıdır. Böylece adil ve hakkaniyetli bir çalışma olur. Esasen bu hükümler kaldırılmalı, tümü ile açık ihale usulüne geçilemeyecekse, m.21/1-b’nin içeriğinin net olarak yazılması gerekir. Ucu açık ve sübjektif yoruma müsait mal ve hizmet alımı usulleri yanlıştır.

Mal ve hizmeti satıp teslim eden müteahhidin hak ediş sorunu da çözülmelidir. Müteahhit içeride kalan parasını alabilmek için, para vermek veya menfaat temin etmek zorunda kalabilmektedir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3. maddesinde yazan istisnalar azaltılmalı, 23 istisna olmaz. Güvenlik, sağlık, temizlik dışında doğrudan temin de olmamalı. Çünkü doğrudan temin ihale değildir.

Belediyelerde suistimale açık kapılar (kamu kurumlarının ve kuruluşlarının tümünün ayrıca değerlendirmesi gerekir);

İşletmeler Müd.

Araç kiralama, malzeme alım

Fen işleri Müd.

Yapım işleri, alt yapı işleri, asfalt vb. işler

Kültür Müd.

Konser, festival, kültür ve sanat etkinlikleri, hediyelik eşya

Park ve Bahçe Müd.

Yapım ve bitki alımları

Basın ve Halkla İlişkiler Müd.

Reklam ve matbaa baskı, temsil, ağırlama, tanıtım ve tören giderleri

Bu gibi ihaleler her zaman idarenin kontrolünde olur, %95’i kesin olur.

Mali Hizmetler Müdürlüğü; ihalenin veriliş biçimine, alınan mal ve hizmetin fiyatına göre hak edişlerin ödemesini her ayın 10 ila 20’sinde yapar.

Ödeme listesi hazırlanır, ilgili başkan yardımcısına sunulur. Başkan yardımcısı %5 ila %10 örtülü ödeneğe destek isteyebilir, ama her hak ediş dosyasından bu destek istenmez. İhale dosyasının konumuna göre istenebilir. Zaten ihalenin alış fiyatı ve maliyet fiyatı aşağı yukarı bilinir. Para; bazen spor kulübü, bazen dernek ve vakıf üzerinden alınabilmektedir. Örtülü ödeneğe fazla ihtiyaç duyulursa, bazı ihalelerde iş artışı yapılabilir ve belediyenin açık hesap harcamaları buradan ödenebilir. Bu usulün yasal olmadığı izahtan varestedir.

Diğer suistimale açık alanlar ise;

İmar Müd., Yapı Kontrol Müd.

İmar uygulaması, İmar artışı, binanın yön durumu, şerefiye, iskan vb. işlerden sağlanır.

Prof. Dr. Ersan ŞEN

(Bu makale, sayın Prof. Dr. Ersan ŞEN tarafından www.hukukihaber.net sitesinde yayınlanması için kaleme alınmıştır. Kaynak gösterilse dahi makalenin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan makalenin bir bölümü, aktif link verilerek kullanılabilir. Yazarı ve kaynağı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayınlanması şahsi haklara ve fikri haklara aykırılık teşkil eder.)

Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde düzenlenen ve kamuoyunda yıllardır en büyük hukuki ve sosyal tartışma konularından biri olan "süresiz yoksulluk nafakası", Anayasa Mahkemesi'nin verdiği tarihi kararla resmen son bulmuştur. Yüksek Mahkeme, yerel mahkemenin yaptığı itiraz başvurusunu esastan görüşerek, yoksulluk nafakasının "süresiz" olarak verilmesini öngören yasa hükmünün iptaline karar vermiştir. Bu karar, Türkiye'de aile hukuku uygulamasının çehresini kökten değiştirecektir.

I. İptal Sürecinin Arka Planı

Süreç, Antalya 12. Aile Mahkemesi'nin 2025 yılında baktığı bir boşanma davasında, mevcut kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varmasıyla başlamıştır. Yerel mahkeme, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinde hüküm altına alınan yoksulluk nafakasının "süresiz olması"na ilişkin düzenlemenin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.

Başvuruyu ilk incelemenin ardından esastan görüşmek üzere Genel Kurul gündemine alan Yüksek Mahkeme, yaptığı değerlendirmeler neticesinde ilgili düzenlemede yer alan "süresiz" ibaresinin iptaline hükmetmiştir.

II. İptal Edilen TMK Madde 175 Hükmü Ne İdi?

İptal kararına kadar yürürlükte olan ve aile mahkemeleri tarafından uygulanan TMK'nın "Yoksulluk Nafakası" başlıklı 175. maddesi aynen şu hükmü içermekteydi:

"Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz."

AYM'nin verdiği iptal kararı, bu maddede yer alan ve hakimin takdir yetkisini sınırlayarak nafakanın ucu açık bir şekilde ömür boyu devam etmesine yol açan "süresiz" modelini hukuken ortadan kaldırmıştır

III. 9 Aylık Geçiş Süresi ve Yasal Boşluk Önlemi

Anayasa Mahkemesi, iptal hükmünün verilmesiyle birlikte aile hukuku sisteminde ani bir yasal boşluk doğmasını engellemek amacıyla stratejik bir karar almıştır.

- Yürürlük Ertelemesi: İptal kararının yürürlüğe girmesi için 9 ay süre tanınmıştır.

- TBMM'ye Reform Fırsatı: Tanınan bu 9 aylık süre zarfında, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) toplumsal ihtiyaçları, hakkaniyet dengesini ve tarafların mağduriyetlerini gözeten yeni bir yasal düzenleme yapması gerekmektedir.

IV. Kararın Hukuki ve Pratik Sonuçları

Bu iptal kararı, nafaka kurumunun tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmemektedir. Kararın getireceği yeni dönem şu şekilde şekillenecektir:

1. Süreli Nafaka Dönemi Başlıyor: Yeni yasama döneminde meclisin; evlilik süresi, eşlerin yaşı, çocuk durumu, kusur oranları ve tarafların yeniden iş gücüne katılım imkanları gibi somut kriterleri baz alan "süreli veya kademeli nafaka" modelini getirmesi beklenmektedir.

2. Ölçülülük ve Mülkiyet Hakkı Dengesi: Birkaç ay veya birkaç yıl süren evliliklerin ardından nafaka yükümlülerinin ömür boyu maddi pranga altında kalması durumu son bulacak; nafaka borçlusunun mülkiyet hakkı ile alacaklının korunması ihtiyacı arasında adil bir denge kurulacaktır.

3. Kayıt Dışı İstihdamın Önlenmesi: Nafakanın kesilmemesi amacıyla resmi evlilik yapmaktan kaçınan veya sigortasız çalışmayı tercih eden kişilerin yarattığı toplumsal ve ekonomik aksaklıklar büyük oranda azalacaktır.

Sonuç: Anayasa Mahkemesi, süresiz nafaka uygulamasını iptal ederek Türk aile hukukunda tarihi bir milada imza atmıştır. Yüksek Mahkeme bu kararıyla, ucu açık mali yükümlülüklerin oluşturduğu hak ihlallerine son vermiş ve topu adil bir sistem kurulması için yasama organına bırakmıştır. Önümüzdeki 9 aylık süreçte TBMM'nin, hem boşanma yüzünden dezavantajlı duruma düşen eşlerin mağdur olmasını engelleyecek hem de nafaka yükümlülerini ömür boyu süren bir borç sarmalından kurtaracak, Avrupa standartlarında modern bir "süreli nafaka" mevzuatı hazırlaması elzemdir.

Av. Furkan ÖZBEK

Türk Medeni Kanunu'nun 'yoksulluk nafakası' başlıklı 175'inci maddesinde, "Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz" ifadeleri yer alıyor.

"BUNU ÇÖZECEĞİZ"

Adalet Bakanı Akın Gürlek, boşanma davalarındaki sürenin uzunluğuna dikkati çekerek "Boşanma davaları 10 yıl sürüyor, bu süre zarfında nafaka ödeyen şahıs kendine yeni bir hayat kuramıyordu. Bunu çözeceğiz." demişti.

2012'DE REDDEDİLMİŞTİ

Benzer bir başvuru 2012 yılında Kestel Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından da yapılmış, anayasanın 2., 10. ve 40. maddelerine aykırılık iddiası gündeme getirilmişti.

Ancak Anayasa Mahkemesi, "süresiz nafaka" düzenlemesinin iptali istemini aynı yıl reddetmişti.

Gerekçede, "İtiraz konusu kuralda, boşanma sebebiyle yoksulluğa düşen eşi korumak için diğer eşin, koşulları bulunduğu sürece, herhangi bir süre sınırı olmaksızın yoksulluk nafakası vermesi düzenlenmiş olup bu yükümlülüğün sosyal hukuk devleti ilkesinin gereği olarak getirildiği kuşkusuzdur." vurgusu yapılmıştı.

Aynı kuralda yer alan "süresiz olarak" ibaresi 2015'te bir kez daha Anayasa Mahkemesi önüne farklı bir Mahkeme tarafından, Ankara 5. Aile Mahkemesi'nce getirilmiş, Anayasa'nın 152. maddesi son ve 6216 sayılı yasanın 41. maddesinin birinci fıkrasında yer alan, "Mahkemece işin esasına girerek verilmiş bir kararın Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren 10 yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla başvuru yapılamaz" hükmü gereği reddedilmişti.

Sürdürülebilirlik üzerine kaleme aldığım ilk yazıyı[1] bir vaatle bitirmiştim: kavramın daha şekli ve teknik bir incelemesini yapmak ve mevzuatımızdaki yerini ele almak. O yazıda meseleye ağırlıkla kurumsal hayatın penceresinden, uyum (compliance), CSR ve ESG gibi raporlama envanterleri ekseninden bakmıştım. Şimdi merceği biraz çevirip kavramı asıl doğduğu zeminden, yani çevreden ve çevre hukukundan okumayı deniyorum. Zira sürdürülebilirlik, şirketlerin gönüllü ya da zorunlu raporlama yükümlülüklerinden çok önce, insanın tabiatla kurduğu ilişkinin bir ismidir; hukuk diline ise en olgun hâliyle “sürdürülebilir kalkınma ilkesi” olarak yerleşti.

İlk yazıda sürdürülebilirliği üç temel başlığa indirgemiştim uluslararası bir referansla: ekolojik, sosyal ve ekonomik gereklilikler. Bu üçlü bir tesadüf değil elbette zira literatürde ve kısmen de aşağıda görüleceği üzere sürdürülebilir kalkınma ilkesinin bizatihi kendi anatomisidir.

Bu yazıda ilkeyi önce içeriği itibarıyla, ardından mevzuatımızdaki dağılımı, idari yargıdaki uygulama örnekleri ve nihayet iklim değişikliği bağlamında ele almaya çalışacağım. Yazının kapsamı içerisinde önemli olduğunu düşündüğüm Türkiye Çevre Ajansı’na da bu bağlamda kısa da olsa yer verdim.

Çevre hukukunun bu en kuşatıcı ilkesini, Danıştay ve idare mahkemelerinin onu nasıl yorumladığını izleyerek somutlaştırmak, kanaatimce kavramı soyut bir temenni olmaktan çıkaracak ve okuyucuya iyi bir izlek sunacaktır. Bunu yaparken kavramın tarihsel seyrini ortaya koymak ve Türkiye’deki kuramsal ve kurumsal dönüşümün takibini yapabilmek gayet keyifli oldu. Birçok tartışmayı da içerisinde barındıran bu yazının gelecek çalışmalara bir havza niteliği taşımasını umut ediyorum.

I. Kavramsal Çerçeve

Sanayi devrimine değin insanlık, çevresel değerleri tükenmez bir hazine gibi düşündü. Kıt kaynakların tükenme emaresi göstermesi ve kirliliğin belirginleşmesiyle bu kanaatin yanlışlığı anlaşıldı. İlk refleks, çevreyi korumak adına ileri sürülen “sıfır büyüme tezi”[2] oldu; ancak kalkınmayı ve ekonomiyi durağanlaştırmayı öngören bu tez itibar görmedi. Bu çıkmazdan çıkış için aranan orta yol, “sürdürülebilir kalkınma” anlayışını doğurdu.[3]

Yabancı kaynaklarda sustainable development olarak geçen ilke, Türkçeye “sürdürülebilir kalkınma” olarak çevrilmiştir. Kentbilim Terimleri Sözlüğü ilkeyi, çevre değerlerinin ve doğal kaynakların bugünkü ve gelecek kuşakların hak ve yararları gözetilerek, ekonomik gelişmeden ödün verilmeksizin akılcı biçimde kullanılmasını esas alan bir dünya görüşü olarak tanımlar[4]; Macmillan Dictionary of the Environment ise kavramı, çevrenin taşıma kapasitesini koruyacak biçimde, yenilenebilir kaynaklara dayanan ve çevre üzerinde sınırlı tahribat yaratan ekonomik büyüme olarak ifade eder.[5]

Bir ilkenin etkin uygulanması, onu oluşturan kelimelerin doğru tanımlanmasına bağlıdır.[6] “Sürdürülebilir”, bir şeyin kesintiye uğramadan varlığını sürdürmesini; “sürdürülebilirlik” ise her şeyden önce kaynakların tükenebileceği gerçeğinin kabulünü anlatır. Bu kabulden, literatürde “3-R” olarak bilinen üçlü doğar: reducing (azaltma), reusing (yeniden kullanım) ve recycling (geri dönüşüm).[7] “Kalkınma” ise 1994 tarihli BM Kalkınma Programı belgesinde “insanların seçim fırsatlarını artırma süreci” olarak tanımlanır.[8]

İlkenin üç temel unsuru vardır: ekonomik, sosyal ve ekolojik sürdürülebilirlik. Ekonomik boyut kıt kaynakların kullanımını; sosyal boyut eğitim, sağlık gibi toplumsal ve beşerî ihtiyaçları; ekolojik boyut ise çevresel değerlerin korunmasını, çevrenin taşıma kapasitesinin aşılmamasını ve kendini yenileyebilmesini ifade eder.[9] Turgut’un isabetle belirttiği üzere ilke, ekonomik büyüme asgariye indirilmezse yaşanacak çevre kalmayacağını savunan “sıfır büyümeci” yaklaşım ile ekolojik ve toplumsal gerekleri yok sayan “geleneksel kalkınmacı” yaklaşım arasında bir uzlaşı kurar.[10]

Tarihsel Seyir

Anlayışın izleri on sekizinci yüzyıl Alman orman hukukuna kadar geri götürülse de asıl varoluşu 1950 sonrasına tekabül eder[11]; ormancılığı düzenleyen 1960 tarihli ABD Çok Yönlü Yararlanma ve Sürdürülebilir Verim Kanunu, ilkeden yararlanılarak hazırlanan ilk kanun kabul edilir.[12]

Burada bir an durup, hukukçu kimliğimin yanında zihnimi besleyen klasik geleneğe bir parantez açmak isterim. Sürdürülebilir kalkınmanın kalbindeki “nesiller arası adalet” fikri, modern çevre hukukunun bir icadı değildir. İnsanın yeryüzündeki konumunu “emanet” ve “istihlâf” (halife kılınma) kavramlarıyla okuyan bir düşünce dünyasında bu fikir zaten mündemiçtir. İnsanın tabiata mâlik değil ona emanetçi olduğu tasavvuru, “gelecek nesillerin hakkını ipotek altına almama” şeklindeki çağdaş formülün kadim bir karşılığıdır. Bu tespiti, ilkenin köksüz[13] bir ithal olmadığını, kendi medeniyet havzamızda da derin karşılıkları bulunduğunu hatırlatmak için yapıyorum.

Şaşırtıcı olan, ilkenin Türk yargısındaki ilk nüvesinin de oldukça erken bir tarihe rastlamasıdır. 1949 yılında, doğal maden sularının kiraya verilmemesine ilişkin bir uyuşmazlıkta Danıştay, henüz ortada bu konuda bir mevzuat ya da doktrin yokken, koruma-kullanma dengesini bambaşka kelimelerle tarif eden bir değerlendirme yapmıştı[14]:

“Maden suları ile kaplıcaların sağlık ve sosyal hayattaki rolleri göz önünde tutularak… tabiatın memleketimize büyük bir cömertlikle verdiği bu millî serveti, bugünün ve yarının ekonomik prensip ve ihtiyaçlarına ve işletmeciliğin rasyonel icaplarına uygun bir şekilde işletmek imkânlarını sağlayacak yeni bir kanun tedvin edilmesi… temenniye şayan görülmüştür.”

Kararda maden sularının çevresel korunması öncelikli tutulmuş; ancak meselenin ekonomik ve kalkınma boyutu da göz ardı edilmemiş, idareye âdeta sürdürülebilir kalkınma temelli bir yasal düzenleme tavsiye edilmiştir. “Bugünün ve yarının” ibaresinin nesiller arası dengeye yaptığı zımni atıf, kavramın resmî doğum tarihinden onlarca yıl öncesine ait bu kararı kıymetli kılmaktadır.

Uluslararası düzlemde 1972 Stockholm Bildirgesi ve 1982 Doğa Şartı’nın, ekonomi-ekoloji gerilimine dikkat çekerek sürdürülebilir kalkınma ilkesine dolaylı atıfta bulunduğunu söyleyebiliriz.[15] İlkenin dünya çapında tanınmasında asıl dönüm noktası, Norveç Başbakanı Gro Harlem Brundtland başkanlığındaki BM heyetinin 1987’de yayımladığı Ortak Geleceğimiz (Brundtland) Raporu oldu. Raporun meşhur tanımı şudur: bugünün ihtiyaçlarını, gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılama olanaklarını tehlikeye atmaksızın karşılayan kalkınma.[16]

1992 Rio Zirvesi, ilkeyi Gündem 21 ve Sürdürülebilir Kalkınma Komisyonu ile kurumsallaştırdıysa da kuzey-güney ülkeleri arasında uzlaşı sağlanamadığından net bir tanıma ulaşılamadı.[17] 2000 yılındaki BM Milenyum Zirvesi'nde kabul edilen Bin Yıl Kalkınma Hedefleri, çevresel sürdürülebilirliği bir hedef olarak benimsedi. [18]; 2002 Johannesburg Zirvesi’nde ise ilke ilk kez bir ana fikir olarak kabul gördü.[19] 2012 Rio+20 sonrası yayımlanan “İstediğimiz Gelecek” raporunda ilke, “yeşil ekonomi” kavramıyla birlikte anıldı; ne var ki çevre-ekonomi çatışmasında önceliğin yine ekonomiye verilmesi eleştirildi.[20]

Bölgesel düzlemde en kıymetli örnekler Avrupa Birliği nezdindedir. Sands’in işaret ettiği üzere ilkenin dağınık unsurlarını tek bir hukuki metinde toplayan ilk düzenleme, 1989 tarihli Lomé Sözleşmesi’nin 33. maddesidir[21]:

“…çevrenin ve doğal kaynakların korunması ve geliştirilmesi, toprak ve ormanların tahribinin durdurulması, ekolojik dengenin yeniden sağlanması ve doğal kaynakların akılcı bir şekilde kullanılması temel amaçlardır. İlgili taraf devletler… kendi halklarının yaşam koşullarını acilen iyileştirmek ve gelecek nesillerin yaşam koşullarını korumak amacıyla… bunu başarmaya çalışacaklardır.”

İlke, AB’nin 1993 tarihli Beşinci Çevre Eylem Programı ile topluluk çevre politikasının çerçevesine yerleşti[22]; 2009 Lizbon Antlaşması ile mevcudiyetini sürdürdü[23] ve 2010 tarihli AB Temel Haklar Şartı’nın 37. maddesinde anayasal bir değer hâline geldi.[24] Nitekim Almanya, Fransa ve İsveç anayasalarında ilkeye yer verilmesiyle, sürdürülebilir kalkınma birçok ülkede anayasal nitelik kazanmıştır.[25]

II. Sürdürülebilir Kalkınma İlkesinin Mevzuatımızdaki Yeri

“Kalkınma” mı, “Gelişme” mi?

İlkenin uluslararası kullanımı sustainable development şeklindedir ve esasen “sürdürülebilir gelişme” anlamını taşır. İngilizce development kelimesi gelişim, kalkınma, ilerleme, büyüme, yapılanma ve imar gibi zengin bir içeriğe sahiptir.[26] TDK Sözlüğü’nde “gelişmek” ilerlemek, olgunlaşmak, inkişaf etmek; “kalkınmak” ise aşamalı biçimde gelişmek anlamına gelir.[27] Bu hâliyle “gelişme”, “kalkınma”yı da kapsayan daha geniş bir anlam taşır; ilkenin Türkçemizde farklı bir kelime terkibiyle karşılanması da mümkün olmakla birlikte mevzuat ve yargı kararları yerleşik biçimde “sürdürülebilir kalkınma” dediği için, bu metinde de o kullanımı benimsemek gerektiği kanaatindeyim.

Anayasal Zemin ve Çevre Kanunu

İlkenin anayasal dayanağı, 56. maddede güvence altına alınan “sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı”dır. Üçüncü kuşak (dayanışma) haklarından olan çevre hakkı, özneleri arasında gelecek kuşakları da saymasıyla sürdürülebilir kalkınmanın anayasal yansımasıdır. Sosyal devlet ilkesi (m. 2), devletin temel amaç ve görevleri (m. 5), tabii servet ve kaynaklar ile ormanlar (m. 168-169) ve toprağın verimli işletilmesi (m. 44) hükümleriyle birlikte okunduğunda, ilke anayasal bir değer olarak kendini gösterir.

Pozitif hukukumuzdaki asıl yuva ise 2872 sayılı Çevre Kanunu’dur. İlginçtir, 1983 tarihli ilk metin Brundtland Raporu’ndan dört yıl önce yürürlüğe girdiği için “sürdürülebilir kalkınma” ibaresini içermez; ancak amaç maddesinde “koruma-kullanma dengesi”nden söz edilmiş ve “bugünkü ve gelecek kuşaklar”a vurgu yapılmıştır.[28] 2006 yılında 5491 sayılı Kanunla yapılan kapsamlı değişiklikle ilke Kanun’a dâhil edildi ve çevre korumasını kalkınmanın gerisinde tutan bakış açısı tersine çevrildi.[29] Bu değişikliği ve ifade edilen “tersine çevirme” iddiasını farklı bir biçimde yorumlamak mümkünse de bu hususu başka bir yazıya havale ediyorum.

İlkeye doğrudan ya da dolaylı atıf yapan hükümler Kanun’un 1, 2, 3, 5 ve 9. maddelerinde toplanır. Amaç maddesi (m. 1), çevrenin “sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri” doğrultusunda korunmasını esas alır. Tanımlar maddesi (m. 2), sürdürülebilir kalkınmayı “bugünkü ve gelecek kuşakların sağlıklı bir çevrede yaşamasını güvence altına alan çevresel, ekonomik ve sosyal hedefler arasında denge kurulması” olarak tarif eder. Aynı maddedeki “sürdürülebilir çevre” tanımıyla, insan merkezli (antroposentrik) çevre anlayışından uzaklaşıldığı da dikkat çekicidir.[30]

İlkeyi işlevsel kılan asıl hükümler 3. maddededir. (c) bendi, arazi ve kaynak kullanım kararı veren ve proje değerlendirmesi yapan yetkili kuruluşları karar süreçlerinde ilkeyi gözetmekle yükümlü tutar; (d) bendi, ekonomik faaliyetlerin faydası ile doğal kaynaklar üzerindeki etkisinin ilke çerçevesinde uzun dönemli değerlendirilmesini ister. 5. madde Yüksek Çevre Kurulu’nun ekonomik kararlarında ilkeyi gözeteceğini, 9. madde ise “koruma-kullanma dengesi” ile “özel çevre koruma bölgesi” üzerinden ilkeye vurguyu sürdürür.

Çevre Kanunu dışında ilkeye sıkça atıf yapan başka düzenlemeler de vardır: Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu[31], Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu[32], Kara Avcılığı Kanunu[33] ve İmar Kanunu.[34] Kanun altı düzeyde ise ÇED Yönetmeliği, SÇD Yönetmeliği ve Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği, koruma-kullanma dengesi amacını güderek ilkeden yararlanır. Bu yönüyle sürdürülebilir kalkınma, tek bir maddeye sıkışmayan, tüm çevresel ve ekonomik mevzuata sirayet eden bir “çatı ilke”dir.

Kurumsal Bir Tezahür: Türkiye Çevre Ajansı

Her ne kadar sürdürülebilir kalkınma ilkesine kuruluş kanununda açıkça yer vermese de, bu ilkenin hayata geçirilmesinde hayatî bir rol oynayan ve etkisini giderek artıracağını düşündüğüm Türkiye Çevre Ajansı'na ayrı bir başlık açmayı uygun gördüm. Ancak Ajans'ı; kurumsal yapısı, hâlihazırda icra ettiği ve gelecekte üstleneceği işlevler, kendisine yüklenen misyon ve buna karşılık gelen mevcut kabiliyetleri ile somut tahlil ve önerileri kapsayacak müstakil bir yazıda ele almayı daha doğru buluyorum. Bu nedenle burada yalnızca, ilke ile Ajans arasındaki bağı kuracak kadarıyla yetineceğim.

Bir ilke, ne kadar zengin bir içtihatla donanırsa donansın, onu hayata geçirecek kurumlar olmadıkça soyut kalmaya mahkûmdur; idarece özümsenip pratiğe dökülmedikçe kâğıt üzerinde kalır. Sürdürülebilir kalkınmanın, özellikle döngüsel ekonomi ve sıfır atık boyutunun ülkemizdeki kurumsal karşılığı ise 7261 sayılı Kanunla kurulan Türkiye Çevre Ajansı’dır (TÜÇA).[35]

Kanun, Ajans’ın amacını; çevre kirliliğini önlemek, yeşil alanların korunmasına katkı sağlamak, döngüsel ekonomi ve sıfır atık yaklaşımı doğrultusunda kaynak verimliliğini artırmak ve ulusal ölçekte bir depozito yönetim sistemi kurmak olarak belirler. Böylece TÜÇA, I. bölümde andığım “3-R” (azaltma, yeniden kullanım, geri dönüşüm) mantığını soyut bir ilke olmaktan çıkarıp işleyen bir sisteme dönüştürme görevini üstlenir; depozito yönetim sistemi, bu döngüsel ekonomi yaklaşımının belki de en somut yüzüdür.

Hukukçu gözüyle iki nokta özellikle dikkat çekicidir. İlki, Ajans’ın kendine özgü hukuki yapısıdır: Bakanlıkla ilgili, tüzel kişiliği haiz, ancak kendi kanununda belirtilen hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabi melez (kamu-özel) bir kurum olarak tasarlanmış olması, onu klasik merkezî idare birimlerinden ayırır. İkincisi ve ilke tartışmamız bakımından daha kıymetlisi, TÜÇA’yı kuran aynı 7261 sayılı Kanun’un, Çevre Kanunu’nun genel ilkeleri düzenleyen 3. maddesine “sıfır atığın yaygınlaştırılması, döngüsel ekonomi ilkelerinin uygulanması ve iklim değişikliği ile mücadele edilmesi” ibarelerini eklemiş olmasıdır.[36] Bir başka deyişle Ajans’ın kuruluş kanunu, yalnızca yeni bir kurum yaratmakla kalmamış, sürdürülebilir kalkınmanın çağdaş bileşenlerini doğrudan Çevre Kanunu’nun ilke mimarisine işlemiştir; TÜÇA’nın kuruluş kanununu bu şekilde okuduğumuzda döngüsel ekonomi dağınık bir politika hedefi olmaktan çıkıp artık kanunun genel ilkeleri arasında yer alan bağlayıcı bir esas halini almıştır.

Bu mevzuat zincirinin en yeni ve en bağlayıcı halkası ise, 2 Temmuz 2025'te TBMM'de kabul edilen ve 9 Temmuz 2025 tarihli, 32951 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7552 sayılı İklim Kanunu'dur.

Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda enerji, ulaşım, sanayi ve tarım dâhil tüm sektörleri kapsayan bu çerçeve düzenleme; amacını "yeşil büyüme vizyonu ve net sıfır emisyon" olarak belirlese de, ilkeler maddesinde sürdürülebilirliği, ihtiyatlılığı, iklim adaletini ve adil geçişi esas alarak sürdürülebilir kalkınma anlayışıyla doğrudan örtüşen bir zemine oturur. İlkeyi ilk kez somut bir yaptırım rejimiyle (emisyon ticareti, idari para cezaları) ilişkilendiren bu metni[37], iklim değişikliği bağlamında ilerleyen bölümde ayrıca ele alacağım.

III. İdari Yargıda Sürdürülebilir Kalkınma İlkesinin Uygulama Alanları

İlkenin nihai hedefi, çevre ile kalkınma arasında denge kurmaktır; nüfus artışının denetimi, yenilenebilir kaynakların kendini tamamlayabileceği üretim modellerine yönelme, yenilenemeyen kaynaklar için dengeli kullanım planları ya da ikame kaynak tespiti, ekosistemlerden kapasiteleri ölçüsünde yararlanma ve doğa dostu teknolojilerin tercihi gibi tedbirler bu hedefin uygulama araçlarıdır.[38] İlkenin pratikteki hayatı, büyük ölçüde idari yargı içtihadında somutlaşır.

Çevre-Kalkınma Dengesinin Yargıda Kuruluşu

Karadeniz’de planlanan bir HES projesine ilişkin uyuşmazlıkta idare mahkemesi, ilkenin esaslarını şöyle özetlemiştir[39]:

“…bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin ve doğal kaynakların sürdürülebilir çevre ve kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasının esas olduğu, gerçekleştirilmesi plânlanan ekonomik faaliyetlerin de çevreye olabilecek olumsuz etkilerin… en aza indirilmesi gerektiği gibi, yapılacak faaliyetlerin faydası ile doğal kaynaklar üzerindeki etkisinin sürdürülebilir kalkınma ilkesi çerçevesinde uzun dönemli olarak değerlendirilmesi gerektiği… söz konusu kaynaklar üzerinde yapılacak düzenlemelerin, ekonomik ve sosyal kalkınma hedefleriyle uyumlu olacak hukuki esaslara göre düzenlenmesi amaçlanmıştır.”

Bir maden arama faaliyetinin iptaline ilişkin uyuşmazlıkta ise mahkeme, “sürdürülebilirlik” kelimesini hiç anmadan, dengeyi belki de en güzel ifadelerinden biriyle kurmuştur[40]:

“…Çevre kirliliğine neden olacak diye, insanlığın ihtiyaçlarının karşılanması, refah düzeyinin artırılması… amacından kaçınılamayacağı gibi, insanların ve toplumun mutluluğunu olumsuz yönde etkileyecek; doğal ve kültürel değerlerin… gelecek kuşaklara bozulmadan aktarılmasına engel oluşturarak çevre kirliliğine de göz yumulamayacağı açıktır. Önemli olan bu konudaki hassas dengenin korunabilmesidir.”

İlkeyi açıkça dayanak alan kararlar da vardır. Aksaray İdare Mahkemesi, kurşun-çinko-gümüş-altın madenciliğine ilişkin bir uyuşmazlıkta, “madenlerin çıkarılmasına karşı çıkmanın gelişmeye ve müreffeh bir toplum düzeyine de karşı çıkmak olduğu”, asıl önemli olanın çevreye bırakılacak etkilerin asgaride tutulması ve gelecek nesillere sağlıklı yaşam alanları bırakılması olduğu yönünde hüküm kurmuştur.[41] Bir başka kararda ise nehir santrallerinin yenilenebilir niteliğine ve “etkin bir koruma-kullanma dengesi”ne vurgu yapılarak, hidroelektrik santrallerin sağlıklı ve sürdürülebilir bir ulusal kalkınma için zorunluluk arz ettiği belirtilmiştir; burada santrale ekonomik boyutundan çok çevre dostu niteliği nedeniyle sıcak bakıldığı dikkat çeker.[42]

Hasılı gelecek kuşakların haklarının gözetilmesi, sürdürülebilir kalkınma ilkesinin temel unsurlarındandır ve yargı kararlarında da açık biçimde zikredilir.[43]

İçtihadın Seyri: Gökova’dan Aliağa’ya

İlkenin yargıdaki seyri tek çizgide ilerlememiştir. Gökova’ya termik santral kurulmasına ilişkin davada Danıştay Tetkik Hâkimi ve Savcısı, baca gazları ve kömür tozlarının çevre ve insan sağlığına vereceği zararı, bölge turizminin yok olacağını gerekçe göstererek davacılar lehine görüş bildirmiş; buna karşın Danıştay davayı reddetmiştir.[44] Kararın Brundtland Raporu’ndan önceye düşmesi, ilkenin göz ardı edilmesinin başlıca nedeni sayılır; Kaboğlu Danıştay’ın siyasi otoritenin baskısına kayıtsız kalamadığını[45], Memiş ise “kalkınma” yöneliminin ağır bastığını ifade etmiştir.[46] Yukarıda doktrinden yaptığım alıntıda da geçen “tersine çevirme” iddiası ve burada da müşahade ettiğimiz “siyasi baskı yahut kalkınma yöneliminin ağır bastığı” iddia ve tartışmaları ayrı bir tartışmanın ve daha derinlikli bir yazının konusudur.

“Aliağa Kararı” olarak bilinen davada ise Danıştay aksi yönde hüküm kurarak, İzmir Aliağa’da sanayi amaçlı serbest bölge kurulmasının ekolojik dengeyi olumsuz etkileyeceği, dolayısıyla kamu yararı bulunmadığı sonucuna varmıştır.[47] Kararda “kamu yararı” yerine, tüm canlı ve cansız varlıkları kapsayan daha geniş bir kavram olan “ekolojik denge” ölçütünün benimsenmesi dikkat çekicidir.[48] Porsuk Baraj Gölü çevresine yapılacak akaryakıt istasyonu ve tesislere verilen iznin iptali davasında da Danıştay, hidrokarbonların suya karışarak halk sağlığına vereceği zararı esas alıp insan sağlığından yana karar vermiştir.[49]

ÇED, Planlama ve İmar

İlkenin en görünür uygulama aracı, Çevresel Etki Değerlendirmesi’dir.[50] ÇED Yönetmeliği’nin tanımı, olumsuz etkilerin önlenmesi ya da en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin “seçilen yer ile teknoloji alternatifleri” çerçevesinde değerlendirilmesini öngörerek, çevre ve proje boyutlarını bir arada ele alır.[51]

Geleceği tüm ihtimalleriyle öngörmeyi sağlayan planlama faaliyeti ise ilkenin bir diğer uygulama alanıdır; imar ve çevre düzeni planları, çevreyle barışık kalkınma modelinin başlangıç öğesi sayılır.[52] Danıştay, bir projenin yerinin belirlenmesinde sürdürülebilir kalkınma ve sürdürülebilir çevre dengesini sağlayacak en uygun yerin seçilmesini esas almış[53]; bir başka kararında imar planlarının amacını “toprağın koruma-kullanma dengesini en rasyonel biçimde belirlemek” olarak tanımlamıştır.[54]

Yapı kayıt belgelerine ilişkin bir davada Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi, 3194 sayılı İmar Kanunu ile 2872 sayılı Çevre Kanunu’nu genel-özel kanun ilişkisi içinde değerlendirmiştir[55]:

“3194 sayılı İmar Kanunu’nun… genel nitelikte bir kanun olduğu, 2872 sayılı Kanun’un ise… özel nitelikte kanun olduğu, özel kanunlarla belirlenen alanlarda özel kanun hükümlerinin uygulanmasında zorunluluk bulunduğu… İmar Kanunu’nda yer alan hükümlerden ancak özel kanunlarla öngörülen hükümlerin lafzına ve ruhuna aykırılık teşkil etmeyenlerinin tatbik edileceği…”

Karar, yatırım ve imar işlerinde sürdürülebilir kalkınma ilkesinin öncelikli dikkate alınması gerektiğini, çevre mevzuatının özel kanun olarak imar mevzuatına üstünlüğünü ortaya koyması bakımından önemlidir.

İlkeyi çevre lehine işleten başka örnekler de vardır: Muğla’da bir çimento fabrikasına ilişkin davada Danıştay, sanayi tesisinin ilin kültür-turizm ağırlıklı kalkınma hedefleriyle çeliştiğini saptamış[56]; ormanlık alanda golf sahası ve turizm tesisine ilişkin çevre düzeni planını ise “sadece kazanç amaçlı kitle turizmi baskısına teslim edilmiş” bularak, üstün kamu yararına aykırılıktan iptal etmiştir.[57]

Yerindelik Denetimi Sınırı ve En Gelişmiş Teknoloji

Çevreye en az zarar veren, teknolojik olarak en gelişmiş alternatifin seçimi, ilkenin sık başvurulan uygulama alanlarındandır. Yusufeli barajlarına ilişkin uyuşmazlıkta Danıştay 14. Dairesi, idarenin yer seçiminde takdir yetkisi bulunmakla birlikte bunun kamu yararı ve çevresel etkiler gözetilerek kullanılması gerektiğini belirterek işlemi iptal etmiş[58]; ancak İdari Dava Daireleri Genel Kurulu, yargının iki ve üç barajlı sistemler arasında tercih yapmaya zorlanamayacağını, aksinin hukuka uygunluk denetiminin sınırlarını aşacağını gerekçe göstererek Daire kararını bozmuştur.[59]

Kanaatimce burada, yerindelik denetimi yasağı doğru biçimde anılmış olsa da, ilçe merkezine su basma ihtimali karşısında kamu yararı amacının daha güçlü gözetilmesi ve en gelişmiş alternatifi esas alan ilkeye daha sadık kalınması beklenirdi. Buna karşılık İzmir 4. İdare Mahkemesi, ÇED süreçlerini en gelişmiş teknoloji alternatifiyle bağdaştırarak, olası zararların “ulusal ve uluslararası kabul edilebilir değerlerin altında” olup olmadığının keşif ve bilirkişi yoluyla saptanmasına hükmetmiştir.

Bu yaklaşım, ilkenin teknoloji boyutunu usul hukukuna nasıl taşıdığını göstermesi bakımından öğreticidir.[60]

Burada şu kaydı da düşmek isterim zira söz konusu yerindelik denetimi olduğunda mevzunun birden fazla boyutu olduğu da ilgilisinin malumudur. Bu hususu daha önce ele almaya çalıştığım bir yazıda da ifade etmeye çalıştığım üzere “Kural elbette ki idari yargının idarenin yerine geçerek karar vermemesidir. İdarenin bir takdir yetkisini haiz olduğu ve idari yargı mercilerinin yerindelik denetimine başvurmalarının memnu olduğu izahtan varestedir. Fakat idare hukukuna hakim olan ilkelere tam manasıyla vakıf olmak gerektiğini, her kuralın incelikli hususlar barındırdığını ve ancak bu incelikli hususları bilenlerin kuralları hakkıyla uygulayabileceğini unutmamak gerekir.”[61]

Altın Madenciliği ve Siyanür Davaları

Siyanürlü altın madenciliğine ilişkin davalar, ilkenin en keskin sınandığı uyuşmazlıklardır. 1997 tarihli bir kararda Danıştay, projenin ekonomik maliyetini ve sağlayacağı dövizi tek tek hesapladıktan sonra, siyanürün insan ve çevre sağlığına etkilerini değerlendirerek dengeyi insan yaşamından yana kurmuştur[62]:

“…yapılacak faaliyet sonucunda elde edilecek ekonomik değerin, doğada ve doğrudan veya dolaylı olarak insan yaşamı üzerinde risk faktörünün gerçekleşmesi halinde meydana getireceği tahribatın karşılaştırılması halinde, kamu yararının öncelikle insan yaşamı lehine değerlendirilmesi doğaldır.”

Aynı yıl verilen bir başka kararda da Yüksek Mahkeme, Danıştay Savcısı’nın ekonomik katkıyı öne çıkaran mütalaasının aksine, asıl üstün kamu yararının çevre sağlığında olduğuna hükmetmiştir.[63] Buna karşılık, bir maden işletme projesine “ÇED Olumlu” verilmesine ilişkin uyuşmazlıkta İdare Mahkemesi, ÇED taahhütleri nedeniyle çevresel etkilerin sınırlı kalacağını kabul ederek tesisi kamu yararına uygun bulmuş; sürdürülebilirlik iddialarıyla başlayan sürecin ekonomik kaygılar lehine sonuçlanması, kanaatimce çevre ilkelerinin geri plana itildiği bir örnektir.[64]

Son Olarak Manifesto Niteliğinde Bir Karar ve Özel Çevre Koruma Bölgeleri

Yargının kimi zaman idareye yol gösterdiği de olur. Rize İdare Mahkemesi’nin 2013 tarihli kararı, ilkenin yalnızca kâğıt üzerinde kalmaması gerektiğini vurgulamasıyla, tüm çevre hukuku ilkeleri için ufuk açıcıdır[65]:

“…‘Sürdürülebilir Kalkınma’ ve ‘Sürdürülebilir Çevre’ kavramlarının idareler tarafından sadece bir temel ilke olarak kabul edilmesi yeterli olmayıp, bu ilkelerin kamu idareleri tarafından özümsenerek, bütün faaliyetlerinde… hayata da geçirilmesi gerekir. Aksi hâlde… bir söylem olarak dile getirilen bu ilkeler… mevzuat hükümleri arasında kaybolmuş ilkeler olarak kalmaya mahkûm olacaklardır.”

Bu satırlar, bir mahkeme kararının olağan teknik dilini aşar; âdeta bir ilkenin nasıl yaşatılacağına dair bir manifesto niteliği taşır. Mahkemenin asıl söylediği şudur: sürdürülebilir kalkınma, mevzuata girmekle ya da gerekçelerde anılmakla var olmaz; ancak idarenin her somut işleminde bir karar ölçütüne dönüştüğünde gerçekten vardır. İlke ile onun uygulaması arasındaki bu fark, çevre hukukunun kadim sorunudur: kâğıt üzerinde en görkemli ilkeler dahi, idarenin günlük pratiğinde karşılık bulmadıkça "söylem" olmaktan öteye geçemez. Karar, bu nedenle yalnızca sürdürülebilir kalkınma ile birlikte tüm çevre hukuku ilkelerini ilgilendiren bir uyarıdır: bir ilkenin hukuki değeri, ilan edilmesinde olduğu kadar içselleştirilmesindedir.

İlkenin bu şekilde içselleştirilmesi gereken alanların başında, kanun koyucunun özel korumaya değer gördüğü bölgeler gelir. Çevre Kanunu'nun 9. maddesi de bu amaçla.., ekolojik, tarihsel ve kültürel zenginliğin gelecek kuşaklara ulaşmasını güvence altına almak için “özel çevre koruma bölgesi” kategorisini öngörür. UNESCO Dünya Miras Listesi’ndeki Kapadokya’ya ilişkin kentsel dönüşüm planları davasında Danıştay, tüm sit alanlarının birer “yenileme alanı” gibi görülmemesi gerektiğini, aksi hâlde değerlerin gelecek kuşaklara aktarılması hedefinin gerçekleşemeyeceğini belirtmiştir.[66] UNESCO’nun Türkiye’deki ilk “dünya biyosfer rezervi” ilan ettiği Artvin Macahel Vadisi’nde planlanan HES projesine ilişkin davada ise, projenin vadinin ekolojik dengesini bozacağı ve çok değerli bir ekosistemi ortadan kaldıracağı gerekçesiyle biyoçeşitliliğin korunmasında kamu yararı bulunduğuna hükmedilmiştir.[67]

IV. Sürdürülebilir Kalkınma İlkesi ve İklim Değişikliği

Brundtland Raporu’nu özel kılan, “gelecek kuşaklar” üzerine yaptığı vurgu olduğunu ifade etmiştik. Raporun yayımlandığı dönemde iklim değişikliği etkileri yeterince dikkate alınmadı; ancak günümüze yaklaştıkça iklim krizi ile sürdürülebilir kalkınma arasındaki doğrudan ilişki hem hukuki metinlere hem yargı kararlarına yansıdı.[68] Bu ilişkinin en güçlü ekseni insan haklarıdır: Türkiye dâhil birçok ülkenin anayasasında sağlıklı bir çevrede yaşamak bir hak olarak tanımlanmıştır ve iklim davaları büyük ölçüde bu hak üzerine kurulur.[69]

Türkiye 2015’te Paris Anlaşması’nı imzalamış, 2023’te güncellenmiş ulusal katkı beyanını (NDC) sunmuştur. Kendilerini iklim aktivisti olarak tanımlayan üç genç, Türkiye’nin iklim hedefinin yetersizliği iddiasıyla Danıştay’a başvurmuş; bu, ülkemizin ilk iklim davası olarak anılır.[70] Ancak Danıştay esasa girmeksizin, İYUK m. 14/3-(d) uyarınca “ulusal katkı beyanı”nın kesin ve yürütülebilir bir idari işlem olmadığı gerekçesiyle davayı usulden reddetmiştir.[71]

Kanaatimce iklim davalarının esasa girilmeden usul engeline takılması ilkenin yargısal etkisini sınırlandırmaktadır; bu davaların esastan denetime açılması, çevre sorunlarının çözümünde bir dönüm noktası olabilir.[72] Nitekim 2024’te Potsdam İklim Etkileri Araştırma Enstitüsü’nün çalışması, krizin adaletsizliğini gözler önüne sermiştir: iklim değişikliğinden en az sorumlu ve uyum için en az kaynağa sahip ülkeler, yüksek gelirli ülkelere kıyasla %60, yüksek emisyonlu ülkelere kıyasla %40 daha fazla gelir kaybına uğrayacaktır.[73]

Bu küresel perspektif, ilkeyi yalnızca ulusal bir pozisyona mahkum bırakmaz, böylelikle evrensel bir adalet meselesi hâline getirir: gelişmiş ülkelerin büyüme hızlarını dengelemesi, yenilenebilir enerjiye geçişin yaygınlaşması ve gelişmekte olan ülkelere teknolojik, ekonomik ve hukuki destek sağlanması, geleceğimizin güvenliği bakımından elzemdir.[74]

İklim Kanunu ile Açılan Yeni Sayfa

Tam da bu noktada, yukarıda zikrettiğim ilk iklim davasının usulden reddedildiği ve bağlayıcı bir çerçevenin yokluğundan yakınılan tablo, 7552 sayılı İklim Kanunu ile köklü biçimde değişmiştir denebilir. Kanun, sürdürülebilir kalkınma ve net sıfır emisyon hedeflerini merkeze alan, kamu ve özel sektöre birçok sorumluluk yükleyen çok boyutlu bir düzenlemedir.[75]

Kanun’un hukukçular bakımından öne çıkan başlıkları şunlardır:

İlk olarak, iklim politikalarının koordinasyonu, strateji ve eylem planlarının hazırlanması ve karbon piyasalarının düzenlenmesi için geniş yetkilerle donatılmış İklim Değişikliği Başkanlığı kurulmuştur. İkinci olarak, Türkiye’de ilk kez bir Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kurumsallaştırılmıştır; belirli sektörlerdeki işletmeler için idari nitelikte emisyon izni yükümlülüğü getirilmiş, tahsisatların mülkiyet hakkı doğurmadığı, haczedilemeyeceği ve rehnedilemeyeceği açıkça hükme bağlanarak kendine özgü bir idari mal rejimi kurulmuştur.[76] Üçüncü olarak, ithal ürünlerde gömülü emisyonlara yönelik bir Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) kurulabilmesinin önü açılarak AB’nin CBAM düzenlemesiyle uyum hedeflenmiştir. Dördüncü olarak, yeşil ve sürdürülebilir sermaye piyasası araçları, banka finansmanı ve sigorta sistemlerinin geliştirilmesini öngören bir iklim finansmanı çerçevesi ile döngüsel ekonomi teşvikleri düzenlenmiştir.

Kanun, bir niyet beyanı değildir: yükümlülüklerin ihlali hâlinde yüksek tutarlı idari para cezaları, faaliyet durdurma ve izin iptali gibi ağır yaptırımlar öngörülmüştür. Halihazırda 27 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/1 sayılı Tebliğ ile bu cezalar yeniden değerleme oranıyla güncellenerek 1 Ocak 2026’dan itibaren uygulanır kılınmıştır.[77]

Önemle altını çizmek isterim ki ilk yazımdaki kurumsal eksen ile bu yazıdaki çevre hukuku ekseni birleşmektedir. Bir tarafta İklim Kanunu’nun kamu hukuku zemininde getirdiği emisyon, izin ve ceza rejimi; diğer tarafta CSRD’den mülhem, Kamu Gözetimi Kurumu’nun belirlediği Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS) çerçevesinde şirketlere yüklenen finansal olmayan raporlama yükümlülükleri. Sürdürülebilir kalkınma ilkesi, bu iki koridoru — kamusal yaptırım ile kurumsal şeffaflığı — aynı çatı altında buluşturan ortak paydadır.

Sonuç

İlk yazımı “hayat bir bütündür” diyerek bitirmiştim. Sürdürülebilir kalkınma ilkesi de tam olarak bu bütünlüğün hukuk dilindeki ifadesidir: ekonomiyi tabiattan, bugünü gelecekten, kalkınmayı adaletten ayrı düşünmeyi reddeden bir denge fikri. İlke, 1949 tarihli Danıştay kararındaki sezgisel nüveden 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun açık hükümlerine, oradan da idari yargının zengin içtihadına ve 7552 sayılı İklim Kanunu’nun bağlayıcı yaptırım rejimine uzanan bir olgunlaşma çizgisi izlemiştir.

Rize İdare Mahkemesi’nin isabetle uyardığı üzere, bu ilkenin yalnızca bir söylem olarak kalmaması; idarece özümsenip her işlem ve eylemde hayata geçirilmesi gerekir. Bize, yani hukukçulara düşen ise ilkeyi ne salt bir slogana ne de bir formaliteye indirgemektir. Sürdürülebilir kalkınmayı hem kendi düşünce geleneğimizdeki emanet[78] tasavvuruyla derinleştirmek hem de pozitif hukukun teknik diline ve idari yargının ölçütlerine sadakatle uygulamak; ilkeye asıl kıymetini bu iki yönlü çaba kazandıracaktır.

Özetle bu yazıda sürdürülebilir kalkınmayı, çoğu zaman yapıldığı gibi soyut bir tanım ve birkaç uluslararası belgeyle geçiştirmek yerine, birbirini tamamlayan birden çok eksende okumaya çalıştım:

– Kavramı önce kendi içinde tarttım: "sıfır büyüme" tezinden üç temel unsuruna, Brundtland'dan Rio'ya uzanan soy kütüğünü izledim ve kısa da olsa kendi düşünce geleneğimizdeki "emanet" köküne bağladım.

– Ardından ilkenin pozitif hukuktaki izini sürdüm: Anayasa'nın 56. maddesinden Çevre Kanunu'na, oradan mevzuat zincirinin en yeni halkası İklim Kanunu'na uzanan hattı çıkardım.

– Bir avukat olarak asıl ağırlığı, ilkenin idari yargıdaki hayatına verdim; 1949'dan bugüne uzanan kararlarda onun nasıl bir koruma-kullanma terazisine dönüştüğünü, Gökova'dan Aliağa'ya, siyanür davalarından Rize'nin manifesto niteliğindeki kararına ve özel çevre koruma bölgelerine kadar somut örneklerde gösterdim.

– Son olarak bu yazının çevre hukuku eksenini ilk yazımın kuramsal ekseniyle birleştirdim: bir yanda İklim Kanunu'nun kamusal yaptırım rejimi, diğer yanda TSRS'nin kurumsal şeffaflık yükümlülüğü; bu iki koridoru aynı çatı altında okudum ve ilkeyi sahada yürüten İklim Değişikliği Başkanlığı ile Türkiye Çevre Ajansı'nı tanıttım.

Kanaatimce ilkeyi hem yere hem köke bağlayan bu çoklu bakış, kavramı tanımıyla, mevzuatıyla, içtihadıyla ve kurumsal karşılığıyla birlikte okuma çabası, onu bir slogan olmaktan çıkarıp işler bir hukuki ölçüte dönüştüren kıymetli bir adımdır. Bu bütünlüğü koruyarak serinin devam eden yazılarını da aynı çizgide ilerletmeye çalışacağım.

Av. Muhammed Ali ÖZTÜRK

Kaynakça

Kitaplar ve Makaleler

Aksoy, M. D. (2024). Çevre Hukuku İlkelerinin İdari Yargı Kararlarına Yansıması, İstanbul.

Alıca, S. S. (2011). Kent-Çevre-Hukuk: Avrupa Birliği Çevre Mevzuatı Çerçevesinde Türk Çevre Mevzuatı, Ankara.

Alıca, S. S. (2019). “İklim Mücadelesinde Ekonomik, Sosyal ve Ekolojik Adalet”, İklim Değişikliği Eğitim Modülleri Serisi 16, Ankara.

Bener, Ö. – Babaoğul, M. (2008). “Sürdürülebilir Tüketim Davranışı ve Çevre Bilinci Oluşturmada Bir Araç Olarak Tüketici Eğitimi”, Hacettepe Üniversitesi Sosyolojik Araştırmalar E-Dergisi.

Bozlağan, R. (2005). “Sürdürülebilir Gelişme Düşüncesinin Tarihsel Arka Planı”, Journal of Social Policy Conferences, S. 50.

Grunwald, A. – Kopfmüller, J. (2006). Nachhaltigkeit, Frankfurt.

Güneş, A. (2023). Çevre Hukuku, Ankara.

Güneş, Y. – Coşkun, A. A. (2004). Çevre Hukuku, İstanbul.

Güven, S. (2008). “Kalkınmada İşbirliğinde Siyasi Koşulluluk: Lomé/Cotonou Ortaklığı – Eleştirel Bakış”, Ankara Üniversitesi Avrupa Toplulukları Araştırma ve Uygulama Merkezi Araştırma Dizisi.

Kaboğlu, İ. (1996). Çevre Hakkı, Ankara.

Kayaer, M. (2012). Hukuksal Araçlarla Çevrenin Korunması, Doktora Tezi, Sakarya.

Keleş, R. – Hamamcı, C. (1993). Çevrebilim, Ankara.

Kloepfer, M. (2004). Umweltrecht, München.

Kluth, W. – Smeddinck, U. (2013). Umweltrecht, Berlin.

Memiş, E. (2006). Çevre ve Çevre İdare Hukuku Teori ve Pratik, İstanbul.

Özdek, E. Y. (1993). İnsan Hakkı Olarak Çevre Hakkı, Ankara.

Ramsauer, U. (2010). Allgemeines Umweltverwaltungsrecht (Koch Hrsg.), München.

Sands, P. – Peel, J. (2012). Principles of International Environmental Law, Cambridge.

Sarıkaya, H. Z. (2004). “Avrupa Birliği Uyum Sürecinde Çevre Politikaları ve Uygulamaları”, Su Kirlenmesi Kontrolü Dergisi, 14(1).

Saygılı, A. (2007). Çevre Hukuku Açısından Çevresel Etki Değerlendirmesi, Ankara.

Turgut, N. (2009). Çevre Politikası ve Hukuk, Ankara.

UN (1994). Report of the Global Conference on the Sustainable Development of Small Island Developing States, New York.

Yazıcı, İ. G. (2018). “Lizbon Stratejisi ve Avrupa 2020 Hedeflerinde Bölgesel Kalkınma ve Sosyal Politikalar”, Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 1(3).

Mahkeme Kararları

Danıştay 1. D., E. 1949/13, K. 1949/20, K.T. 13.05.1949.

Danıştay 6. D., E. 1988/2532, K. 1990/425, K.T. 20.03.1990.

Danıştay 6. D., E. 1996/5273, K. 1997/2313, K.T. 13.05.1997.

Danıştay 6. D., E. 1996/2745, K. 1997/2314, K.T. 13.05.1997.

Danıştay 6. D., E. 2005/7663, K. 2006/1042, K.T. 13.03.2006.

Danıştay 6. D., E. 2006/1664, K. 2008/8260, K.T. 26.11.2008.

Danıştay 6. D., E. 2008/7843, K. 2011/5803, K.T. 18.12.2011.

Danıştay 6. D., E. 2011/4773, K. 2014/7690, K.T. 26.11.2014.

Danıştay 6. D., E. 2020/2023, K. 2022/11759, K.T. 21.12.2022.

Danıştay 6. D., E. 2022/4102, K. 2022/7696, K.T. 15.09.2022.

Danıştay 10. D., E. 1984/2739, K. 1986/1951, K.T. 24.06.1986.

Danıştay 10. D., E. 1990/2278, K. 1992/1672, K.T. 28.04.1992.

Danıştay 10. D., E. 2001/2628, K. 2003/5289, K.T. 22.12.2003.

Danıştay 10. D., E. 2023/2600, K. 2023/3568, K.T. 14.06.2023.

Danıştay 14. D., E. 2002/1409, K. 2005/3903, K.T. 01.07.2005.

Danıştay İDDGK, E. 2005/2950, K. 2006/51, K.T. 23.02.2006.

Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi, E. 2021/1498, K. 2022/2238, K.T. 28.12.2022.

Aksaray İdare Mahkemesi, E. 2011/1021, K. 2012/1138, K.T. 28.11.2012.

Aksaray İdare Mahkemesi, E. 2012/346, K. 2013/363, K.T. 30.04.2013.

İzmir 1. İdare Mahkemesi, E. 1994/501, K. 1996/537, K.T. 02.07.1996.

İzmir 4. İdare Mahkemesi, E. 2009/42, K. 2012/2443, K.T. 28.12.2012.

Kastamonu İdare Mahkemesi, E. 2013/18 (Y.D.), K.T. 13.12.2013.

Rize İdare Mahkemesi, E. 2011/294, K. 2012/483, K.T. 31.07.2012.

Rize İdare Mahkemesi, E. 2011/769, K. 2013/51, K.T. 14.02.2013.

Trabzon İdare Mahkemesi, E. 2010/1639, K. 2012/450, K.T. 11.04.2012.

Mevzuat

2872 sayılı Çevre Kanunu (RG 11.08.1983, S. 18132; değişik: 26.04.2006, 5491 sayılı Kanun).

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu (RG 23.07.1983, S. 18113).

3194 sayılı İmar Kanunu (RG 09.05.1985, S. 18749).

4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu (RG 11.07.2003, S. 25165).

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu (RG 19.07.2005, S. 25880).

7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 30.12.2020, S. 31350).

7552 sayılı İklim Kanunu (RG 09.07.2025, S. 32951).

7552 sayılı İklim Kanunu Uyarınca Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin 2026/1 sayılı Tebliğ (RG 27.12.2025). (erişim 03.06.2026)

Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği.

İnternet Kaynakları

Cambridge Dictionary, “development”, dictionary.cambridge.org (erişim 03.06.2026).

Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük, sozluk.gov.tr (erişim 03.06.2026).

UNDP, İstediğimiz Gelecek (Rio+20), undp.org (erişim 03.06.2026).

İnsan Hakları Derneği, AB Temel Haklar Bildirgesi, ihd.org.tr (erişim 03.06.2026).

İklim Haber, “Türkiye’nin İlk İklim Davasını Danıştay İncelemeden Reddetti”, iklimhaber.org (erişim 03.06.2026).

İklim Haber, “İklim Değişikliği Her Yıl 38 Trilyon Dolarlık Kayba Neden Olabilir”, iklimhaber.org (erişim 03.06.2026).

-------------

[1] https://www.hukukihaber.net/surdurulebilirlik-ve-hukuk-i-muhammed-ali-ozturk

[2] Meadows, D. H. – Meadows, D. L. – Randers, J. – Behrens, W. W., The Limits to Growth, Universe Books, New York 1972 (Club of Rome raporu). Türkçesi: Büyümenin Sınırları.

Online Erişime Açık Bir Eser Olup İndirme Linki: https://www.donellameadows.org/wp-content/userfiles/Limits-to-Growth-digital-scan-version.pdf

[3]Kayaer, M., Hukuksal Araçlarla Çevrenin Korunması, Doktora Tezi, Sakarya 2012, s. 24.

[4]Keleş, R. – Hamamcı, C., Çevrebilim, Ankara 1993, s. 112 (Kentbilim Terimleri Sözlüğü tanımı).

[5]Bozlağan, R., “Sürdürülebilir Gelişme Düşüncesinin Tarihsel Arka Planı”, Journal of Social Policy Conferences, S. 50, 2005, s. 1012.

[6]Turgut, N., Çevre Politikası ve Hukuk, Ankara 2009, s. 98.

[7]Bener, Ö. – Babaoğul, M., “Sürdürülebilir Tüketim Davranışı ve Çevre Bilinci Oluşturmada Bir Araç Olarak Tüketici Eğitimi”, Hacettepe Üniversitesi Sosyolojik Araştırmalar E-Dergisi, 2008.

[8]UN, Report of the Global Conference on the Sustainable Development of Small Island Developing States, New York 1994.

[9]Güneş, A., Çevre Hukuku, Ankara 2023, s. 79, 86; ayrıca Grunwald, A. – Kopfmüller, J., Nachhaltigkeit, Frankfurt 2006, s. 52.

[10]Turgut, age., s. 94.

[11]Kluth, W. – Smeddinck, U., Umweltrecht, Berlin 2013, s. 3; Kloepfer, M., Umweltrecht, München 2004, s. 183; Güneş, age., s. 79-80.

[12]Güneş, Y. – Coşkun, A. A., Çevre Hukuku, İstanbul 2004, s. 80.

[13] İslamî Bir Çevre Etiğinin İnşasında Tasavvuf = Sufism in the Construction of an Islamic Envirmental Ethics / Haci Sağlık, Rıdvan Yılmaz. -- Ağrı İslâmi İlimler Dergisi (AGİİD): Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi, 2022. --sayı:11,sayfa:65-88
https://makale.isam.org.tr/items/7f4d0640-c120-42f3-84d7-2ae49c9e066c

[14]Danıştay 1. D., E. 1949/13, K. 1949/20, K.T. 13.05.1949.

[15]Güneş, age., s. 80.

[16]Güneş, age., s. 80; rapor hakkında ayrıntı için Grunwald – Kopfmüller, age., s. 20.

[17]Turgut, age., s. 97.

[18]Alıca, S. S., Kent-Çevre-Hukuk: Avrupa Birliği Çevre Mevzuatı Çerçevesinde Türk Çevre Mevzuatı, Ankara 2011, s. 25-26.

[19]Grunwald – Kopfmüller, age., s. 25; Güneş, age., s. 81-82.

[20]Güneş, age., s. 82; rapor için bkz. UNDP, İstediğimiz Gelecek: BM Sürdürülebilir Kalkınma Konferansı (Rio+20), Rio de Janeiro, 20-22 Haziran 2012 (undp.org, erişim 04.05.2023).

[21]Sands, P. – Peel, J., Principles of International Environmental Law, Cambridge 2012, s. 219. Lomé Sözleşmesi, AB ile 71 Afrika, Karayip ve Pasifik ülkesi arasında imzalanmıştır; ayrıntı için bkz. Güven, S., “Kalkınmada İşbirliğinde Siyasi Koşulluluk: Lomé/Cotonou Ortaklığı – Eleştirel Bakış”, Ankara Ü. ATAUM Araştırma Dizisi, 2008.

[22]Sarıkaya, H. Z., “Avrupa Birliği Uyum Sürecinde Çevre Politikaları ve Uygulamaları”, Su Kirlenmesi Kontrolü Dergisi, 14(1), 2004, s. 3.

[23]Yazıcı, İ. G., “Lizbon Stratejisi ve Avrupa 2020 Hedeflerinde Bölgesel Kalkınma ve Sosyal Politikalar”, Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 1(3), 2018, s. 442.

[24]AB Temel Haklar Şartı, m. 37 (Çevrenin Korunması); metin için bkz. ihd.org.tr/avrupa-birligi-temel-haklar-bildirgesi (erişim 04.05.2023).

[25]Ramsauer, U., Allgemeines Umweltverwaltungsrecht (Koch Hrsg.), München 2010, s. 93; Güneş, age., s. 83-84.

[26]Cambridge Dictionary, “development” maddesi (dictionary.cambridge.org, erişim 04.03.2024).

[27]Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük, “gelişmek” ve “kalkınmak” maddeleri (sozluk.gov.tr, erişim 03.06.2026).

[28]1983 tarihli ilk metin (RG 11.08.1983, S. 18132), çevrenin korunmasını “bugünkü ve gelecek kuşakların sağlık, uygarlık ve yaşam düzeyinin geliştirilmesi ve güvence altına alınması” amacıyla ve “ekonomik ve sosyal kalkınma hedefleriyle uyumlu olarak” düzenlemeyi öngörmekteydi.

[29]Güneş, age., s. 88.

[30]Kayaer, age., s. 159.

[31]RG 19.07.2005, S. 25880.

[32]RG 23.07.1983, S. 18113.

[33]RG 11.07.2003, S. 25165.

[34]RG 09.05.1985, S. 18749.

[35]7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, RG 30.12.2020, S. 31350 (Kabul: 24.12.2020).

[36]7261 sayılı Kanun’un 12. maddesiyle 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 3. maddesinin (h) bendinde yapılan değişiklik.

[37] 7552 sayılı İklim Kanunu, RG 09.07.2025, S. 32951. Kanun amacını (m. 1) "yeşil büyüme vizyonu ve net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda iklim değişikliğiyle mücadele" olarak belirler. Kanun, "sürdürülebilir kalkınma" kavramını tanımlar maddesinde de doğrudan anar; "yeşil iş"i, çevrenin korunmasına katkıda bulunarak "sürdürülebilir kalkınmayı ve yeşil büyümeyi destekleyen işler" olarak tanımlar (m. 3).

[38]Güneş, age., s. 86-87; ayrıca Kloepfer, age., s. 184.

[39]Kastamonu İdare Mahkemesi, E. 2013/18, Yürütmenin Durdurulması Kararı, K.T. 13.12.2013.

[40]İzmir 1. İdare Mahkemesi, E. 1994/501, K. 1996/537, K.T. 02.07.1996.

[41]Aksaray İdare Mahkemesi, E. 2011/1021, K. 2012/1138, K.T. 28.11.2012.

[42]Rize İdare Mahkemesi, E. 2011/294, K. 2012/483, K.T. 31.07.2012.

[43]Örnek olarak Trabzon İdare Mahkemesi, E. 2010/1639, K. 2012/450, K.T. 11.04.2012: “…milyonlarca yıldır var olan tabii güzelliklerin gelecek kuşaklara en güzel bir şekilde devredilmesine özen gösterilmesi gerekmektedir.”

[44]Danıştay 10. D., E. 1984/2739, K. 1986/1951, K.T. 24.06.1986.

[45]Kaboğlu, İ., Çevre Hakkı, Ankara 1996, s. 127.

[46]Memiş, E., Çevre ve Çevre İdare Hukuku Teori ve Pratik, İstanbul 2006, s. 393.

[47]Danıştay 10. D., E. 1990/2278, K. 1992/1672, K.T. 28.04.1992.

[48]Özdek, E. Y., İnsan Hakkı Olarak Çevre Hakkı, Ankara 1993, s. 167.

[49]Danıştay 6. D., E. 1988/2532, K. 1990/425, K.T. 20.03.1990.

[50]Turgut, age., s. 100; Güneş, age., s. 87.

[51]ÇED Yönetmeliği, m. 4/1-(e).

[52]Güneş, age., s. 87.

[53]Danıştay 6. D., E. 2022/4102, K. 2022/7696, K.T. 15.09.2022.

[54]Danıştay 6. D., E. 2008/7843, K. 2011/5803, K.T. 18.12.2011.

[55]Gaziantep BİM, E. 2021/1498, K. 2022/2238, K.T. 28.12.2022.

[56]Danıştay 6. D., E. 2005/7663, K. 2006/1042, K.T. 13.03.2006.

[57]Danıştay 6. D., E. 2006/1664, K. 2008/8260, K.T. 26.11.2008.

[58]Danıştay 14. D., E. 2002/1409, K. 2005/3903, K.T. 01.07.2005.

[59]Danıştay İDDGK, E. 2005/2950, K. 2006/51, K.T. 23.02.2006.

[60]İzmir 4. İdare Mahkemesi, E. 2009/42, K. 2012/2443, K.T. 28.12.2012.

[61] İdare Hukuku Yazıları - I İdari Yargıda Yerindelik Denetimi Sorunu – Av. Muhammed Ali ÖZTÜRK

https://www.hukukihaber.net/idare-hukuku-yazilari-i-idari-yargida-yerindelik-denetimi-sorunu

[62]Danıştay 6. D., E. 1996/5273, K. 1997/2313, K.T. 13.05.1997.

[63]Danıştay 6. D., E. 1996/2745, K. 1997/2314, K.T. 13.05.1997.

[64]Aksaray İdare Mahkemesi, E. 2012/346, K. 2013/363, K.T. 30.04.2013.

[65]Rize İdare Mahkemesi, E. 2011/769, K. 2013/51, K.T. 14.02.2013.

[66]Danıştay 6. D., E. 2020/2023, K. 2022/11759, K.T. 21.12.2022; benzer yönde Danıştay 10. D., E. 2001/2628, K. 2003/5289, K.T. 22.12.2003.

[67]Danıştay 6. D., E. 2011/4773, K. 2014/7690, K.T. 26.11.2014.

[68]Alıca, S. S., “İklim Mücadelesinde Ekonomik, Sosyal ve Ekolojik Adalet”, İklim Değişikliği Eğitim Modülleri Serisi 16, Ankara 2019, s. 38.

[69]Alıca, agm., s. 70-71.

[70]İklim Haber, “Türkiye’nin İlk İklim Davasını Danıştay İncelemeden Reddetti” (iklimhaber.org, erişim 03.06.2026).

[71]Danıştay 10. D., E. 2023/2600, K. 2023/3568, K.T. 14.06.2023.

[72]Ayrıntı için bkz. Alıca, agm., s. 57-58.

[73]İklim Haber, “İklim Değişikliği Her Yıl 38 Trilyon Dolarlık Kayba Neden Olabilir” (Potsdam Enstitüsü çalışması; iklimhaber.org, erişim 20.04.2024).

[74]Saygılı, A., Çevre Hukuku Açısından Çevresel Etki Değerlendirmesi, Ankara 2007, s. 92-95; Güneş – Coşkun, age., s. 85.

[75]7552 sayılı İklim Kanunu, RG 09.07.2025, S. 32951; iklim hukukunun ilk çerçeve düzenlemesi niteliğindedir.

[76]Geçici hükümlerle ETS’nin pilot uygulamayla başlatılması, cezaların geçici olarak azaltılması ve işletmelere üç yıllık geçiş süresi tanınması öngörülmüştür.

[77]7552 sayılı İklim Kanunu Uyarınca Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin 2026/1 sayılı Tebliğ, RG 27.12.2025.

[78] Principles OF Environmental LAW İn ISLAM,

Haneef, Sayed Sikandar Shah İslâm’da Çevre Hukukunun Prensipleri, Çeviren Abdullah Çolak, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 2008, Sayı: 11, S. 331-346

Aşağıda 2025 yılı gayri safi gelirleri ile isimleri yazılı olan noterliklerden birinci sınıf Gebze Onaltıncı Noterliği 21.06.2026 tarihinde, Bakırköy Yirmiyedinci Noterliği 29.06.2026 tarihinde, İstanbul Otuzikinci Noterliği 04.07.2026 tarihinde, Beykoz İkinci Noterliği 06.07.2026 tarihinde, Üsküdar Ondördüncü Noterliği 14.07.2026 tarihinde ve İstanbul İkinci Noterliği 17.07.2026 tarihinde yaş tahdidi nedeniyle boşalacaktır.

1512 sayılı Noterlik Kanununun 22 ve müteakip maddeleri gereğince birinci sınıf noterlerden bu noterliklere atanmaya istekli olanların ilan tarihinden itibaren bir ay içinde Bakanlığımıza www.vatandas.uyap.gov.tr adresinde yer alan başvuru ekranından güvenli elektronik imza, e-devlet şifresi veya mobil imza ile başvurmaları gerekmektedir. Başvuru sahiplerinin atanma isteğinden vazgeçmeleri halinde de yine vazgeçme talepleri ilan tarihinden itibaren bir ay içinde aynı elektronik ortamdan Bakanlığımıza iletilmesi kaydıyla atama işleminde değerlendirilecek, aksi takdirde vazgeçme talepleri dikkate alınmayacaktır.

Atamalar, başvuru ve vazgeçme taleplerinin elektronik ortamda alınarak sisteme işlenmesi sonucu elektronik ortamda gerçekleştirileceğinden fiziken yapılan başvurular kabul edilmeyecektir. Elektronik ortamda başvuru için başvuru kılavuzlarına, www.higm.adalet.gov.tr adresinden ulaşılabilecektir. Başvurularda UYAP kayıtları esas alınacaktır.

SIRA NO: NOTERLİĞİN ADI: 2025 YILI GAYRİSAFİ GELİRİ

1 GEBZE ONALTINCI NOTERLİĞİ 22.929.727,59 ₺

2 BAKIRKÖY YİRMİYEDİNCİ NOTERLİĞİ 17.051.057,96 ₺

3 İSTANBUL OTUZİKİNCİ NOTERLİĞİ 27.695.646,64₺

4 BEYKOZ İKİNCİ NOTERLİĞİ 53.340.153,93₺

5 ÜSKÜDAR ONDÖRDÜNCÜ NOTERLİĞİ 13.694.864,92₺

6 İSTANBUL İKİNCİ NOTERLİĞİ 18.136.541,42₺

Keyfiyet Noterlik Kanununun 22 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ilân olunur.

—— • ——

Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğünden:
MÜNHAL İKİNCİ SINIF NOTERLİK
(Birinci ilan)

Aşağıda 2025 yılı gayri safi geliri 8.101.388,95 Türk Lirası olan ikinci sınıf İnegöl Yedinci Noterliği 12.07.2026 tarihinde yaş tahdidi nedeniyle boşalacaktır.

1512 sayılı Noterlik Kanununun 22 ve müteakip maddeleri gereğince birinci sınıf ve ikinci sınıf noterlerden bu noterliklere atanmaya istekli olanların ilan tarihinden itibaren bir ay içinde Bakanlığımıza www.vatandas.uyap.gov.tr adresinde yer alan başvuru ekranından güvenli elektronik imza, e-devlet şifresi veya mobil imza ile başvurmaları gerekmektedir. Başvuru sahiplerinin atanma isteğinden vazgeçmeleri halinde de yine vazgeçme talepleri ilan tarihinden itibaren bir ay içinde aynı elektronik ortamdan Bakanlığımıza iletilmesi kaydıyla atama işleminde değerlendirilecek, aksi takdirde vazgeçme talepleri dikkate alınmayacaktır.

Atamalar, başvuru ve vazgeçme taleplerinin elektronik ortamda alınarak sisteme işlenmesi sonucu elektronik ortamda gerçekleştirileceğinden fiziken yapılan başvurular kabul edilmeyecektir. Elektronik ortamda başvuru için başvuru kılavuzlarına, www.higm.adalet.gov.tr adresinden ulaşılabilecektir. Başvurularda UYAP kayıtları esas alınacaktır.

Keyfiyet Noterlik Kanununun 22 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ilân olunur.

SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

MADDE 1- 29/6/2004 tarihli ve 25507 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Su Ürünleri Yetiştiriciliği Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı maddeye aşağıdaki bent eklenmiştir.

“f) Üretime ara vermek isteyen müteşebbis, ara verme gerekçesini belirten dilekçesiyle il müdürlüğüne müracaat eder. İl müdürlüğü, müteşebbisin dilekçesini görüşüyle birlikte Bakanlık Merkez Teşkilatına gönderir. Bakanlık Merkez Teşkilatı, müteşebbise üretime ara vermesi için bir yıl, bu sürenin sonunda müteşebbisin talebi olması durumunda en fazla bir yıl daha ek süre verebilir. Müteşebbis su kira sözleşmesinde belirtilen kiralama süresi içerisinde bir kez üretime ara verebilir. Ara verme süresi sonunda üretime başlamayan müteşebbisin su ürünleri yetiştiricilik belgesi il müdürlüğünün teklifi üzerine Bakanlık Merkez Teşkilatı tarafından iptal edilir. 31/10/2020 tarihli ve 31290 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Su Ürünleri Üretiminde Kiralama Yönetmeliğinin 5 inci maddesinin on dördüncü fıkrası kapsamında üretime ara veren tesisler için bu bent uygulanmaz.”

“i) Devletin ilan ettiği doğal afet, yangın ve salgın hastalık gibi mücbir sebepler nedeniyle müteşebbisin üretime ara vermek için müracaat etmesi durumunda ara verme süresi, Bakanlık Merkez Teşkilatı tarafından belirlenir.”

MADDE 2- Aynı Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı maddeye aşağıdaki bent eklenmiştir.

“a) Su veya arazi kira sözleşmesinden son yapılmış olanın başlangıç tarihinden itibaren on sekiz ay içerisinde su ürünleri yetiştiricilik belgesini almayan müteşebbisin projesi iptal edilir. Sürenin aşılması durumunda, onayı il müdürlüğünce yapılan projelerin iptali il müdürlüğünce yapılır ve Bakanlık Merkez Teşkilatına bildirilir. Onayı Bakanlık Merkez Teşkilatınca yapılan projelerin iptali ise, il müdürlüğünün teklifi üzerine Bakanlık merkez teşkilatınca yapılır.

“e) Su Ürünleri Üretiminde Kiralama Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen süre içerisinde su kira sözleşmesi yapılmaması durumunda, proje onay merci tarafından iptal edilir.”

MADDE 3- Aynı Yönetmeliğin 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı fıkraya aşağıdaki bentler eklenmiştir.

“a) Projesinde, tür değişikliği, kapasite artırımı/azaltılması, alan artırımı/azaltılması, ek ünite kurmak ve yer değişikliği yapmak isteyen müteşebbis, tesisinin bulunduğu il müdürlüğüne dilekçe (EK-7) ile müracaat eder. İl müdürlüğü proje değişiklik talebini Bakanlık Merkez Teşkilatına iletir. Proje değişiklik taleplerinde, 6 ncı maddenin birinci fıkrasının (ç) bendi kapsamında verilen izinlere ilişkin değişiklik talepleri, Müracaat Değerlendirme Komisyonu tarafından diğer tesislere verilen izinlere ilişkin değişiklik talepleri, Bakanlık Merkez Teşkilatı tarafından değerlendirilir. Proje değişiklik taleplerinde Bakanlık Merkez Teşkilatı tarafından revize proje ön izni verilir.”

“f) Deniz veya baraj gölünde ağ kafeste su ürünleri yetiştiriciliği yapan tesisin, üçer yıllık dönem içinde onaylı proje kapasitesinin %75’inin altında üretim yapması halinde, gerçekleştirdiği üretim miktarı dikkate alınarak Bakanlık Merkez Teşkilatı tarafından belirlenen usul ve esaslara göre proje kapasitesi ve tahsis edilen su alanı yeniden belirlenir.

g) Tesise ait yeni proje kapasitesi ve tahsis edilen su alanı; tesis denetim raporları, nakil belgeleri ve izleme sistemlerinden elde edilen veriler esas alınarak il müdürlüğünün teklifi üzerine Bakanlık Merkez Teşkilatı tarafından belirlenir ve yeni kapasite ve tahsis edilen su alanı, il müdürlüğünce müteşebbise tebliğ edilir.

ğ) Müteşebbis, tebliğ tarihinden itibaren üç ay içerisinde belirlenen yeni kapasite ve tahsis edilen su alanına uygun olarak hazırlatacağı revize projesini onaylatmak ve belirlenmiş olan yeni kapasite ve tahsis edilen su alanına göre üretim yapmak zorundadır.

h) Su ürünleri yetiştiricilik belge onay tarihi esas alınırken kapasite değişikliği haricindeki belge değişikliklerinde ilk belge onay tarihi, tesisin devri durumunda ise devralan kişinin adına düzenlenen belge onay tarihi göz önünde bulundurulur.”

MADDE 4- Aynı Yönetmeliğin 14 üncü maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki bent eklenmiştir.

“e) Devir işlemi tamamlanmış projeler için altmış gün içerisinde su ürünleri yetiştiricilik belgesi düzenlenmesi zorunludur. Bu projeler için 9 uncu maddenin birinci fıkrasının (a) bendi uygulanır. Bu süre içerisinde su ürünleri yetiştiricilik belgesi düzenlenmeyen tesislerin projeleri iptal edilir.”

MADDE 5- Aynı Yönetmeliğin 20 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine “Su ürünleri yetiştiricilik tesislerinde” ibaresinden sonra gelmek üzere “ve kuluçkahanelerinde” ibaresi eklenmiş ve aynı fıkranın (b) bendi yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 6- Aynı Yönetmeliğe aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

“Geçiş hükmü

Geçici madde 1- Bu maddenin yayımı tarihinde halihazırda üretim yapan tesisler için 11 inci maddenin birinci fıkrasının (f) bendinde öngörülen üçer yıllık dönem bu maddenin yayımı tarihini takip eden takvim yılının birinci gününden itibaren başlar.

9 uncu maddenin birinci fıkrasının (f) bendi kapsamında üretime ara vermiş olan tesisler bakımından üretime ara verme süresi, bu maddenin yayımı tarihinden itibaren yeniden hesaplanır.”

MADDE 7- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 8- Bu Yönetmelik hükümlerini Tarım ve Orman Bakanı yürütür.

1. Boşanma davası sürecinin duygusal boyutu

Boşanma davası, tarafların en yoğun duyguları yaşadığı dönemlerden biridir. Bu duygusal yük nedeniyle boşanma davası sırasında sağduyulu karar vermek çoğu zaman zorlaşır. Ancak unutulmamalıdır ki boşanma davası sırasında yapılan her yanlış hamle, hem hukuki hem ekonomik açıdan uzun vadeli sonuçlar doğurabilir.

2. Boşanma davası açmadan önce doğru hazırlık yapmanın önemi

Birçok kişi ani öfke ve kırgınlıklarla boşanma davası açmaktadır. Oysa boşanma davası, sadece ayrılığı değil; mal paylaşımı, velayet, nafaka ve tazminat gibi birçok konuyu kapsayan kapsamlı bir hukuki süreçtir. Bu nedenle boşanma davası açmadan önce durumun dikkatle değerlendirilmesi gerekir.

3. Delil olmadan boşanma davası açmanın riskleri

Boşanma davasında en sık rastlanan hatalardan biri delilsiz başvuru yapılmasıdır. Aldatma, şiddet veya terk iddiaları somut delillerle desteklenmediği sürece mahkeme boşanma davasında istenen sonucu vermez. Mesaj kayıtları, görüntüler, tanık anlatımları veya kamera kayıtları olmadan açılan boşanma davalarının reddedilmesi çok yaygındır.

4. Mal paylaşımı ve boşanma davasındaki yanlış bilinenler

Boşanma davası sürecinde malların paylaşımı konusunda çok sayıda yanlış bilgi bulunmaktadır. Malın bir eşin üzerine kayıtlı olması diğer eşin hakkı olmadığı anlamına gelmez. Edinilmiş mallara katılma rejimi gereğince evlilik süresince edinilen mallarda her iki eşin de hakkı vardır. Bu nedenle boşanma davası açılmadan önce mal varlığının doğru tespit edilmesi önemlidir.

5. Nafaka ve tazminat haklarının doğru değerlendirilmesi

Boşanma davasında tazminatın boşanmayı kimin istediğine göre belirlendiği yönünde yaygın bir yanılgı vardır. Oysa tazminat, tarafların kusur durumuna göre değerlendirilir. Daha az kusurlu olan ve boşanma davası sonucunda ekonomik kayba uğrayan taraf tazminat talep edebilir. Nafaka hakkı da aynı şekilde boşanma davası içerisindeki genel durum ve ihtiyaçlara göre değerlendirilir.

6. Velayet konusunun boşanma davasındaki yeri

Boşanma davası sırasında velayeti bir rekabet alanı olarak görmek ciddi bir hatadır. Mahkemeler velayet kararını ebeveynlerin duygusal beyanlarına göre değil, çocuğun üstün yararını gözeterek verir. Çocuğun gelişimini hangi ebeveynin daha iyi destekleyebileceği belirleyici unsurdur.

7. Sosyal medyanın boşanma davasına etkisi

Boşanma davası devam ederken yapılan sosyal medya paylaşımları sürecin seyrini olumsuz etkileyebilir. Kişinin duygusal bir anla yaptığı paylaşım, boşanma davasında karşı taraf için delil niteliği taşıyabilir ve mahkemenin bakış açısını değiştirebilir.

8. İletişimin tamamen kopması ve boşanma davasına etkileri

Boşanma davasında tarafların iletişimi tamamen kesmesi özellikle çocukların olduğu durumlarda büyük sorunlara yol açar. Saygılı ve kontrollü bir iletişim biçimi, hem boşanma davasının sağlıklı ilerlemesini sağlar hem de çocukların psikolojik açıdan korunmasına katkıda bulunur.

9. Sonuç: Boşanma davası bir son değil, yeni bir başlangıçtır

Boşanma davası, yalnızca bir evliliğin bitişi değildir; yeni bir hayatın başlangıcıdır. Bu nedenle boşanma davasının bilinçli, planlı ve hukuka uygun yürütülmesi, gelecekte karşılaşılabilecek sorunların önüne geçmek açısından büyük önem taşır

Bu video, eşinizin sizi aldatması durumunda Türk Medeni Kanunu’nun size tanıdığı tüm hakları anlaşılır şekilde öğrenebilmeniz için hazırlanmıştır. Zina, kanunda özel boşanma sebebi olarak düzenlenmiştir ve atacağınız her adım hukuki sonucunuzu doğrudan etkiler. Aldatma fiilini öğrendiğiniz tarihten itibaren 6 ay içinde ve her hâlde fiilin üzerinden 5 yıl geçmeden dava açabilirsiniz. Eşinizi açık veya örtülü biçimde affetmişseniz dava hakkınız ortadan kalkar. Birlikte yaşamaya devam etmek dahi affetme olarak kabul edilebilir.

Sadakat yükümlülüğünün ihlali ağır bir kusur sayıldığından, boşanma davasında kusur tespiti maddi ve manevi tazminat taleplerinizi güçlendirir. Mahkeme tazminat miktarını tarafların ekonomik durumu, evliliğin süresi ve aldatmanın etkilerine göre belirler. Çocukların velayetinde ise çocuğun üstün yararı esastır. Sadakatsizlik çocuğun gelişimini olumsuz etkiliyorsa velayet çoğunlukla sadakatsiz olmayan tarafa verilir.

Bu süreçte geçerli delillerin hukuka uygun şekilde toplanması önemlidir. Tanık beyanları, otel kayıtları, sosyal medya paylaşımları ve alenileşmiş mesajlaşmalar kullanılabilir. Boşanma ile birlikte mal paylaşımı da gündeme gelir ve yasal mal rejimi gereği evlilik süresince edinilen mallar eşit şekilde paylaşılır.

Bu açıklama, aldatma gibi sarsıcı bir durumda haklarınızı doğru adımlarla kullanabilmeniz için hazırlanmıştır. Duygusal tepkiyle değil, hukuki bilinçle hareket etmek sürecin en önemli unsurudur.

Boşanma hakkı, anayasal ve yasal güvencelere sahip temel bir haktır. Türk Medeni Kanunu’na göre evlilik birliği ortak hayatı sürdürmeyi eşlerden beklenemeyecek ölçüde sarsılmışsa, kadın tek başına boşanma davası açabilir. Eşin rızası aranmaz ve kimse istemediği bir evliliği sürdürmek zorunda değildir.

Şiddet veya baskıya maruz kalan kadınlar 6284 sayılı Kanun çerçevesinde güvence altındadır. Uzaklaştırma kararı, gizlilik tedbirleri, geçici maddi destek ve gerektiğinde devlet koruması gibi önemli hukuki mekanizmalar kadınların güvenliği için düzenlenmiştir.

Ekonomik endişeler de çoğu zaman gerçeği tam olarak yansıtmaz. Nafaka, maddi tazminat ve mal paylaşımı gibi süreçler, boşanma sonrası kadının ekonomik güvencesini desteklemek amacıyla kanunda düzenlenmiştir. Evlilik sürecinde edinilen mallarda her iki eşin de hakkı bulunmaktadır ve kadın yoksulluk nafakası talep edebilir.

Çocukların velayeti konusunda mahkemeler çocuğun üstün yararını esas alır. Özellikle küçük yaştaki çocukların bakım ve ilgisinde anne önemli bir konumda kabul edilmekte olup, annenin sorumluluk bilinci ve çocuğa sağladığı duygusal istikrar dikkate alınmaktadır.

Boşanma bir bitiş değil, yeni bir başlangıçtır. Hukuk sistemi bireyin özgür ve bağımsız yaşam hakkını esas alır. Kadın haklarını bildiğinde ve bilinçli hareket ettiğinde, toplumsal önyargılara rağmen kendine güçlü bir yol çizebilir.

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 110/A maddesi, adlî kontrol süresi, uzatma koşulları ve çocuklar açısından uygulanma biçimi konusunda temel düzenlemeleri içerir. Bu videoda, adlî kontrol tedbirinin ne kadar süreyle uygulanabileceğini, hangi durumlarda uzatılabileceğini ve hukuki sınırlarını ayrıntılı biçimde ele alıyoruz.

⚖️ Bu videoda yanıt bulacağınız sorular:

Adlî kontrol süresi ne kadar olabilir?
CMK 110/A maddesi neyi düzenler?
Adlî kontrol süresi hangi hâllerde uzatılabilir?
Ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlarda adlî kontrol süresi kaç yıldır?
Çocuklar için adlî kontrol süresi nasıl uygulanır?
Adlî kontrol tedbirinin sınırları nelerdir?

📚 Kısa Özet:
Ceza yargılamasında tutuklama yerine uygulanan adlî kontrol, bireyin özgürlüğünü daha az sınırlayan bir önlemdir. Ancak bu tedbirin süresiz devam etmesi hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz. CMK madde 110/A, hem soruşturma hem de kovuşturma aşamasında adlî kontrolün süre sınırlarını, uzatma şartlarını ve çocuklar yönünden indirimi açıkça düzenleyerek kişi özgürlüğünü korur.

🔹 Ağır ceza kapsamına girmeyen suçlarda: En fazla 2 yıl, zorunlu hâllerde 1 yıl uzatma
🔹 Ağır ceza kapsamındaki suçlarda: En fazla 3 yıl, uzatma ile birlikte toplam 4 yıl
🔹 Çocuklar bakımından: Süre yarı oranında uygulanır

Sonuç:
CMK madde 110/A, adlî kontrolün süresiz hale gelmesini engelleyerek hukuk devleti ilkesini ve insan haklarına saygıyı somut biçimde güvence altına alır.

Ceza muhakemesi süreci, bir yandan toplumsal adaletin sağlanmasını, diğer yandan bireyin özgürlüğünün korunmasını amaçlar. Bu iki ilke arasında kurulan hassas denge, yargılamanın temelini oluşturur. İşte bu noktada, adli kontrol tedbirleri, tutuklamaya alternatif bir önlem olarak devreye girer. Ancak bu tedbirlerin etkili olabilmesi, şüpheli veya sanığın yükümlülüklere tam anlamıyla uymasına bağlıdır.

Bu videoda Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 112. maddesi (CMK m.112) kapsamında, adli kontrol hükümlerine uymamanın sonuçlarını tüm yönleriyle inceliyoruz. Kanun koyucu, bu maddeyle hem yargılama sürecinin güvenliğini hem de tedbirlerin ciddiyetini korumayı hedeflemiştir. Adli kontrolün bir “lütuf” değil, kamu düzenini ve yargılamanın sağlıklı yürütülmesini güvence altına alan bir yargısal sorumluluk olduğunu vurguluyoruz.

Videoda şu sorulara detaylı yanıtlar bulabilirsiniz:

- Adli kontrol yükümlülüklerine uymayan kişi hakkında ne yapılabilir?

- Mahkûmiyet kararı verilmiş bir kişi adli kontrolü ihlal ederse ne olur?

- Tutukluluk süresi dolmuş ve salıverilmiş bir kişi adli kontrolü ihlal ederse yeniden tutuklanabilir mi?

CMK 112’nin hukuk sistemimizdeki işlevi ve önemi nedir?

CMK 112’nin birinci fıkrasına göre, adlî kontrol yükümlülüklerini kasten yerine getirmeyen şüpheli veya sanık, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun derhâl tutuklanabilir. Bu düzenleme, yargılamanın disiplinini sağlamak amacıyla getirilmiştir.

Ayrıca 14 Nisan 2020’de yapılan değişiklikle, hakkında mahkûmiyet kararı verilmiş ve bu karar istinaf veya temyiz aşamasında olan kişiler de artık aynı hükme tabidir. Yani adlî kontrolü ihlal eden bu kişiler hakkında da ilk derece mahkemesi doğrudan tutuklama kararı verebilir.

Öte yandan, 24 Kasım 2016 tarihli değişiklik ile getirilen bir diğer önemli hüküm, azami tutukluluk süresi dolduğu için serbest bırakılan sanıkların durumunu düzenlemiştir. Buna göre, bu kişiler hakkında adlî kontrol kararı verilmişse ve bu tedbiri ihlal ederlerse, yeniden tutuklanmaları mümkündür. Ancak bu tutuklama süresi, ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarda en fazla dokuz ay, diğer suçlarda ise iki ayla sınırlıdır.

Bu hüküm, hem kişi özgürlüğünün korunması hem de adli sürecin güvenliği açısından son derece önemlidir. CMK 112, bireyin özgürlük hakkını ortadan kaldırmadan, yargılamanın sağlıklı yürütülmesi için bir denge mekanizması kurar. Tedbirlere uymamanın ciddi sonuçları olduğunu hatırlatır ve adli kontrolün hukuk sistemimizdeki caydırıcı gücünü ortaya koyar.

Sonuç olarak, CMK madde 112; adli kontrol tedbirine uymamanın hukuki sonuçlarını belirleyerek, ceza muhakemesinin etkinliğini artıran ve yargı sürecinin disiplinini koruyan bir düzenlemedir. Bu madde, bireysel hak ve özgürlükleri gözetirken aynı zamanda adaletin tecellisini sağlamayı hedefler.

Bir yargılamada özgürlük, yükümlülüklerle anlam kazanır. Adli kontrolün ihlali, sadece bir kural ihlali değil, aynı zamanda adaletin işleyişine müdahale anlamına gelir.

CMK 111 – Adlî Kontrolün Kaldırılması ve İtiraz Süreci

Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 111 Açıklaması

Hukuki Haklarım programından merhaba. Ceza muhakemesi sürecinde bireyin özgürlüğünü sınırlayan her tedbirin geçici olması, hukuk devleti ilkesinin temel gereklerinden biridir. Adlî kontrol tedbiri, tutuklamaya alternatif olarak kişisel özgürlüğü koruyan bir güvence niteliği taşır. Ancak bu tedbirin süresiz biçimde devam etmesi, kişi hak ve özgürlükleriyle bağdaşmaz.

Bu videoda, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 111. maddesini (CMK 111) ele alarak adlî kontrolün hangi koşullarda kaldırılabileceğini, başvuru yollarını ve itiraz sürecini ayrıntılı şekilde açıklıyoruz.

Videoda ele alınan konular:

CMK 111 nedir?
Adlî kontrolün kaldırılması nasıl talep edilir?
Hâkim veya mahkeme bu talebi nasıl değerlendirir?
Adlî kontrol kararına itiraz mümkün müdür?
Adlî kontrol tedbirinin süresi ve ölçülülük ilkesi

Öne çıkan noktalar:
CMK’nın 111. maddesi, adlî kontrolün kaldırılmasına ilişkin açık bir yol belirleyerek bireyin özgürlüğünü korur. Şüpheli veya sanık, adlî kontrolün kaldırılmasını talep edebilir; hâkim veya mahkeme de bu talebi en geç beş gün içinde karara bağlamak zorundadır. Ayrıca, kararlara karşı itiraz hakkı tanınarak yargısal denetim sağlanır.

Bu düzenleme, adil yargılanma hakkı, hukuki güvenlik ve ölçülülük ilkesi açısından büyük önem taşır. Adlî kontrolün bir cezaya dönüşmemesi, yalnızca yargılamanın gerektirdiği ölçüde uygulanması, hukuk devleti anlayışının bir gereğidir.

Bu video, ceza muhakemesi, adlî kontrol uygulaması ve kişi özgürlüğü üzerindeki yargısal güvenceler konularında bilgi edinmek isteyen hukuk öğrencileri, avukat adayları ve hukuk meraklıları için hazırlanmıştır.

CMK 110 – Adlî Kontrol Kararı Nedir? | Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 110 Açıklaması | Hukuki Haklarım

Hukuki Haklarım programından merhaba. Ceza muhakemesi sistemimizde kişi özgürlüğü, en temel haklardan biridir. Ancak bu özgürlük, bazen adaletin sağlanması amacıyla sınırlanabilir. İşte bu noktada tutuklama tedbirine alternatif bir koruma önlemi olan adlî kontrol devreye girer.

Bu videoda Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 110. maddesini (CMK 110) ele alarak, adlî kontrol kararının kim tarafından verileceğini, hangi aşamalarda uygulanabileceğini ve nasıl değiştirilebileceğini ayrıntılı biçimde açıklıyoruz.

Videoda ele alınan başlıklar:

CMK 110 nedir?
Adlî kontrol kararı kim tarafından verilir?
Hâkim adlî kontrol kararında değişiklik yapabilir mi?
Kovuşturma aşamasında adlî kontrol nasıl uygulanır?
Cumhuriyet savcısının adlî kontroldeki rolü nedir?
*Adlî kontrol tedbirinin amacı ve hukuk devleti ilkesiyle ilişkisi

Öne çıkan kavramlar:
Adlî kontrol kararı, tutuklama tedbirine alternatif olarak kişi özgürlüğünü daha az kısıtlayan bir sistem getirir. Bu sayede hem yargılamanın güvenliği sağlanır hem de bireyin temel hak ve özgürlükleri korunur. CMK 110, yargılamanın her aşamasında adlî kontrolün uygulanmasına ve değiştirilebilmesine imkân tanıyarak hukuk devleti ilkesinin güçlü bir yansımasıdır.

Adlî kontrol, şüpheli veya sanığın tutuklanmaksızın belirli yükümlülüklere tabi tutularak denetim altına alınmasıdır. Bu sistem, hem kaçma veya delilleri karartma riskini önlemeyi hem de bireyi tamamen özgürlüğünden yoksun bırakmadan yargılama sürecini güvence altına almayı hedefler.

Programda şu soruların yanıtlarını bulabilirsiniz:

Tutuklama nedenleri bulunsa bile hâkim adlî kontrol kararı verebilir mi?
Tutuklama yasağı olan hâllerde adlî kontrol uygulanabilir mi?
Adlî kontrol kapsamında hangi yükümlülükler getirilebilir?
“Konutu terk etmeme” yükümlülüğü ne anlama gelir?
7242 ve 7331 sayılı Kanun değişiklikleri adlî kontrol sistemine ne kazandırmıştır?
Adlî kontrol süresi cezadan düşülür mü?

Bu video, *Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109. maddesi* kapsamında adlî kontrol kurumunun kapsamını, uygulanma koşullarını, getirilen yenilikleri ve kişi özgürlüğü üzerindeki etkilerini anlamak isteyen herkes için rehber niteliğindedir.

“AYNI KÜRSÜDEN GELİYORUM”

Bakan Gürlek, 20 yıl boyunca hâkim ve savcı olarak görev yaptığını hatırlatarak, adliye koridorlarının sesini, dosyaların yükünü ve yargı mensuplarının sorumluluğunu yakından bildiğini söyledi.

“Bugün sizlere aynı kürsüde görev yapmış bir meslektaşınız olarak hitap ediyorum.” diyen Gürlek, yargı teşkilatının meselelerini içeriden bildiğini ve iş yükünün farkında olduğunu ifade etti.

YAPISAL SORUNLAR İÇİN YENİ ADIMLAR

Göreve başladıkları andan itibaren yapısal sorunların çözümü için çalışmaları başlattıklarını dile getiren Gürlek, iş yükü analizlerinin yeniden yapılacağını, norm kadro sisteminin güncelleneceğini ve performans ölçütlerinin daha adil ve objektif bir zemine oturtulacağını açıkladı.

Hâkim ve savcıların mesleki gelişimini destekleyen uzmanlaşma ve eğitim modellerinin hayata geçirileceğini belirten Gürlek, adalet personelinin özlük haklarının iyileştirilmesi için somut adımlar atılacağını kaydetti.

“ŞEFFAFLIK VE LİYAKAT ESAS OLACAK”

Adaletin yalnızca kanunu doğru uygulamak olmadığını, kurum içinde hakkaniyeti güçlendirmenin de önemli olduğunu vurgulayan Gürlek, şeffaflığın artırılacağını, liyakatin esas alınacağını ve kurumsal aidiyetin güçlendirileceğini ifade etti.

“Bu teşkilat benim yuvamdır.” diyen Gürlek, yargı teşkilatının tüm unsurlarının ortak emeğiyle daha güçlü bir yapıya kavuşacağını söyledi.

AVUKATLARA MESAJ: “YARGININ VAZGEÇİLMEZ PARÇASISINIZ”

Konuşmasında savunma makamına özel vurgu yapan Gürlek, avukatların yargının üç sacayağından biri olduğunu belirterek, “Savunma güçlü olduğunda adalet gerçek anlamda hayat bulur.” ifadelerini kullandı.

Avukatların mesleklerini güven içinde ve saygınlıkla sürdürebilmeleri için gerekli ortamın güçlendirileceğini kaydeden Gürlek, barolarla daha yakın ve düzenli istişare mekanizmaları kurulacağını bildirdi.

“BÜYÜK BİR ADALET AİLESİYİZ”

Türkiye genelinde 26 bin 765 hâkim ve savcı, 96 bin 53 adalet personeli, 83 bin 929 Ceza ve Tevkifevleri teşkilatı mensubu ve 208 bin 223 avukatla büyük bir adalet ailesi olduklarını belirten Gürlek, aynı ideale inanan güçlü bir bütün olduklarını kaydetti.

Gürlek, “Birlikte daha adil bir gelecek inşa edeceğiz.” ifadeleriyle konuşmasını tamamladı.

Bu bölümde, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 106. maddesi kapsamında salıverilen kişinin yükümlülükleri ele alınıyor. Tutukevinden çıkan bir kişinin adres bildirim yükümlülüğü, adres değişikliğini bildirme zorunluluğu ve bildirmeme durumunda doğacak hukuki sonuçlar ayrıntılı biçimde açıklanıyor.

Birçok kişinin farkında olmadığı bu yükümlülükler, dava sürecinde savunma hakkını doğrudan etkileyen ve yargılamanın kesintisiz yürütülmesini sağlayan önemli konulardır. Programda şu soruların yanıtlarını bulabilirsiniz:

Salıverilen kişi hangi bilgileri bildirmek zorundadır?
Adres değişikliği nasıl ve ne zaman bildirilmelidir?
Bildirim yapılmazsa tebligat nasıl geçerli olur?
İhtar süreci nasıl işler ve hangi belgeler düzenlenir?
CMK m.106’nın amacı nedir?

Bu video, salıverilen kişinin sorumluluklarını, tebligatın geçerliliğini, yargılamanın adil yürütülmesini ve hak kayıplarının önlenmesini anlamak isteyen herkes için rehber niteliğindedir.

Anayasa Mahkemesine 2012 yılından bu yana toplam 633 bin 488 bireysel başvuru yapıldı, bunlardan 527 bin 803'ü sonuçlandırıldı. Yüksek Mahkemenin başvuruları karşılama oranı yüzde 83,3 oldu. Derdest dosya sayısı ise 105 bin 685 oldu.

AYM’nin hak ihlali kararı verdiği 76 bin 247 başvuruda ilk sırada makul sürede yargılanma hakkının ihlali var. Bunu adil yargılanma ve mülkiyet hakkı ihlalleri takip ediyor.

Bireysel başvuru istatistikleri üç aylık periyotlarla güncellenerek yayımlanıyor.

Meslekte 35 yılını dolduran 415, 30 yılını dolduran 432, 25 yılını dolduran avukat olmak üzere toplam 658 avukata plaketleri, 8-9 ve 10 Eylül günlerinde düzenlenen törenlerle takdim edildi.

Meslekte 35 ve 30 yılını dolduran avukatların plaket töreni 8 Eylül Cuma günü Cemal Reşit Rey Konser Salonu’nda, 25 yılı dolduran avukatların plaket töreni ise 9 Eylül Cumartesi ve 10 Eylül Pazar günleri İstanbul Barosu Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi.

Tören, İstiklal Marşı ve saygı duruşuyla başladı. Törende konuşan İstanbul Barosu Başkanı Av. Filiz Saraç, “Hak mücadelesine yüreğini ve emeğini koymuş tüm avukat meslektaşlarımız, hepinizi İstanbul Barosu Yönetim Kurulu adına saygıyla selamlıyorum. Avukatlık mesleğinde geride kalan yıllar, hak ve hukuk yolunda verilen mücadelenin de adıdır. 145 yıllık bir “Büyük Çınar” olan Baromuzun tarihi 35 yıllık emeğinizi ve mücadelenizi saygı ile saklayacaktır.

Bu töreni Baromuzun da 145. kuruluş yıl dönümü olan 5 Nisan Avukatlar Günü’nde yapacaktık. Ancak, 6 Şubat’ta meydana gelen ve büyük acılar ve kayıplara yol açan depremler nedeniyle törenimizi erteledik. Kaybettiğimiz yurttaş ve meslektaşlarımızı rahmetle ve saygıyla anıyoruz.

Cumhuriyetimizin 100. yılını kutladığımız bugünlerde, Cumhuriyetin kazanımlarını ve Atatürk ilke ve devrimlerini kendine rehber edinen İstanbul Barosu Cumhuriyetimizin sarsılmaz kalesi olmaya her daim devam edecektir.

Ülkemizde yaşanan hukuksuzluklara karşı çıkmaya ve hukuk devletini ve hukukun üstünlüğünü savunmaya devam edeceğiz” dedi.

Başkan Av. Filiz Saraç, meslekte 25, 30 ve 35 yılını dolduran avukatları kutladı ve hak ve hukuk mücadelesinde nice meslek yılları diledi.

Başkanın konuşmasının ardından Genel Sekreter Av. Burcu Öztoprak Alsulu, törenlerde avukatları 10’ar kişilik gruplar halinde plaket almaya davet etti. Başkan Av. Filiz Saraç, avukatlara plaketlerini tek tek sundu ve gruplar halinde fotoğraf çekimi gerçekleştirildi.

Plaket alan avukatlar arasında; İstanbul Barosu Başkan Yardımcısı Av. Ali Gürbüz (25 yıl), Yönetim Kurulu Sayman Üyesi Av. Bahar Güldaş (35 yıl), Yönetim Kurulu Üyesi Av. Gülderen Zerrin Kavak Yıldırım (25 yıl), CUMER Sözcüsü Av. Gülseren Aytaş (35 yıl), önceki Yönetim Kurulu Üyesi Av. Muazzez Yılmaz (35 yıl), Av. Cengiz Yaka (35 yıl), TÜKD Genel Başkanı Av. Tülay Çağlar(25 yıl), Kadıköy Belediye Başkanı Av. Şerdil Dara Odabaşı (25 yıl) da yer aldı.

"ŞEHİT SAVCIMIZ ADALET TEŞKİLATININ KAHRAMANLIK SEMBOLÜ OLMUŞTUR"     

Törene katılan Adalet Bakan Yardımcısı Zekeriya Birkan, "Şehit savcımız şerefli, adalet sancağının ölümsüz bir timsalidir. Aziz hatırası şahadetinden bu yana hiç unutulmamış ve adalet teşkilatının kahramanlık sembolü olmuştur. Mehmet Selim Kiraz bu vatanın fedakâr, kahraman bir evladıdır. Ömrünü devletine, milletine hizmete ve adaletin tecellisini adamıştı. O gün şehit savcımızı hedef alan kurşunlar aynı zamanda yargıya, adalete, hukukun üstünlüğüne ve demokrasiye sıkılmıştır. Bu menfur saldırıda adaleti ve ömrünü adalet yoluna adamış bir kahramanı hedef alanların asıl gayesi bellidir. Terör örgütlerinin asıl amacı ve hedefi şehit savcımızın şahsında milletimizin birliği ve bütünlüğüdür. Adalet teşkilatının gözünü korkutmak ve yıldırmaktır. Hamdolsun ki bu hainler bugüne kadar emellerine ulaşamadılar, bundan sonra da ulaşamayacaklar. Adalet camiamız köklü kurumsal yapısı ve gelenekleriyle bu hain saldırılar karşısında hiçbir zaman yılmamıştır" dedi.

"TERÖR ÖRGÜTLERİNE AMAÇLARINA ULAŞAMADIKLARINI GÖSTERMEK İÇİN BURADAYIZ"

İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı Şaban Yılmaz ise, "Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim Kiraz kardeşimizin şahadetinin üzerinden tam 8 yıl geçti. Bugün tüm terör örgütlerine, vatan ve millet düşmanlarına birlik beraberlik içinde olduğumuzu gösteriyoruz ve buradan haykırıyoruz. Mehmet Selim savcımız gibi masum kardeşlerimizi hedef alarak husumeti, düşmanlığı körükleyen terör örgütlerine bu amaçlarına ulaşamadıklarını göstermek için buradayız" diye konuştu.

" HEPİNİZİ OĞLUM SELİM OLARAK GÖRÜYORUM "  

Şehit Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim kiraz'ın babası Hakkı Kiraz ise, "8 yıl önce bugün bizim için gerçekten karanlık bir gündü. ama bir taraftan da imtihan günümüzdü bununla birlikte hamdolsun birlik ve beraberlik günümüz oldu. Şu anda o günkü tabloyu burada görüyorum. hepinizi oğlum Selim olarak görüyorum. Selim her sabah takvim yaprağını koparır okur benim de okumam için masaya koyardı. 31 Mart 2015 günü sabah Selim evden çıkmadan önce yine o günün takvim yaprağını masaya koymuştu ve oradaki dua şöyleydi: 'Rabbim beni, ailemi mümin olarak evime girenleri bağışla zalimler topluluğunu da daima kahrı perişan et' şeklindeydi"  dedi. 

Konuşmaların ardından şehit savcı Mehmet Selim Kiraz'ın makam odası ziyaret edildi; odasında Kur'an-ı Kerim okundu. Savcı Mehmet Selim Kiraz, 31 Mart 2015 tarihinde Çağlayan'daki İstanbul Adalet Sarayı'nda görevi başındayken DHKP-C'li teröristler tarafından odasında rehin alınmıştı. Savcı Kiraz, saatler süren müzakerelere rağmen makamında şehit edilmişti.