Yargıtay

1. Hukuk Dairesi

2008/2122 E., 2008/7908 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : DEMRE ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ
TARİHİ : 15/11/2007
NUMARASI : 2007/26-2007/92

Taraflar arasında görülen davada;
Davacı, 81 parsel sayılı taşınmazdaki 4/10 payını davalı oğlu O.. ölünceye kadar bakma akti ile temlik ettiğini, onunda önce arkadaşı İ.'e sonra bacanağı E.'e daha sonra da kayınbiraderi olan davalı U.a devrettiklerini; davalı O.'ın akdin gereklerini yerine getirmediğini ve diğer davalı ile dahili davalılara yapılan temliklerin muvazaalı olduğunu, oğlu tarafından kandırıldığını ileri sürüp, tapu iptali ve tescil isteğinde bulunmuştur.

Davalı U.; 4.el konumunda olduğunu, tapu kaydına güvenerek iyiniyetli iktisabının Türk Medeni Kanununun 1023.maddesi gereğince korunması gerektiğini belirtip davanın reddini savunmuştur.

Davalı O.; akde aykırılık ve muvazaa iddialarının doğru olmadığını, davacının yasal ipotek hakkını tescil ettirmediğini, beyan ederek davanın reddini istemiştir.
Dahili davalılar, dava konusu taşınmazı alım ve satımlarının gerçek olup, muvazaalı işlem yapmadıklarını belirterek davanın reddini savunmuşlardır.

Mahkemece, önceden verilen kararın Dairece " kısa karara çelişkili olarak gerekçeli karar yazılması doğru değildir." gerekçesiyle bozulması üzerine bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonucunda; davacının kanuni ipotek hakkını kullanmayacağını tescil sırasında belirttiğini, dava açılmadan çok önce satış işleminden haberdar olduğu ve taşınmazın sürekli eldeğiştirdiği, muvazaalı olarak satıldığının ispatlanamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Karar, davacı vekili tarafından süresinde duruşma istekli temyiz edilmiş olmakla, duruşma günü olarak saptanan 24.6.2008 Salı günü için yapılan tebligat üzerine temyiz eden vekili Avukat E.Ö.K. ile geldi davetiye tebliğe rağmen temyiz edilenler ve vekili avukatlar gelmediler, yokluklarında duruşmaya başlandı, süresinde verildiği ve kayıt olunduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra gelen vekilin sözlü açıklamaları dinlendi, duruşmanın bittiği bildirildi, iş karara bırakıldı. Bilahare Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor okundu, düşüncesi alındı. Dosya incelenerek gereği görüşülüp düşünüldü Dava, akde aykırılık, hile ve muvazaa hukuksal nedenlerine dayalı tapu iptali ve tescil isteğine ilişkin olup, mahkemece hükmüne uyulan bozma karar gereğince, işlem ifa edilerek davanın reddine karar verildiği görülmektedir.

Davacı, 81 parsel sayılı taşınmazdaki maliki olduğu 4/10 payını ölünceye kadar bakma akti ile davalı oğlu O.'a temlik ettiğini, buna karşın akit gereklerinin davalı tarafından yerine getirilmediği gibi, muvazaalı olarak diğer davalı ve dahili davalılara intikal ettirdiğini ve bu şekilde oğlu tarafından kandırıldığını ileri sürerek, eldeki davayı açmış; mahkemece davacının tescil istem belgesinde " kanuni ipotek hakkını kullanmayacağını" belirttiği gerekçe yapılmak suretiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bilindiği üzere ölünceye " kadar' bakıp gözetme sözleşmesi ile bakım borçlusuna devir ve temlik edilen taşınmazın başkasına devredilmesini önleyen bir yasa hükmü yoktur'. Esasen bu husus mülkiyet hakkının doğal bir sonucudur".

Nevar ki ölünceye kadar bakıp gözetme sözleşmesi ile bakım alacaklısı hayatı boyuncu bakılıp gözetilmeyi isteme gibi daha az teminatlı bir kişisel hak karşılığında taşınmazının mülkiyetini devretmektedir.

İşte yasa koyucu sözleşmenin yanları arasındaki bu dengesizliği gidermek amacıyla bakım alacaklısı yararına devrettiği taşınmaz üzerinde Medeni Kanunun 807 ve 808. maddeleri yanında Borçlar Kanununun 513.maddesi ile de yasal bir ipotek hakkı bahşetmiştir.

Ancak, bakım alacaklısı yasalarla kendisine tanınan bu ipotek hakkını temlik tarihinden itibaren üç aylık süre içerisinde herkese karşı ileri sürebilirsede, söz konusu hak düşürücü süre geçtikten sonra üçüncü kişilere karşı ipotek hakkını kullanabilmesi tapu siciline tesçil ettirmesine bağlıdır.

Başka bir anlatımla; bakım alacaklısının, değinilen hak düşürücü süre içerisinde tapuya tesçil ettirmediği takdirde yasal ipotek hakkını, muvazaalı temliklar dışında üçüncü kişilere karşı kullanmasında yasal bir olanak yoktur.

Buna göre yukarıdaki ilkeler gözetildiğinde davacının yasal ipotek hakkını kullanmamış olmasının akde aykırılıktan bahisle dava açılmasına engel teşkil etmeyeceği açıktır.

Mahkemece, dinlenilen tanık ifadelerinden; bakım borçlusu olan davalı O.'ın dava açılmasından 1,5 sene önceki sürede davacıya bakmakla beraber son 1,5 yıl içerisinde ekonomik durumunun bozulduğunu ve bu sebeple davacıya bakıp gözetmediği; kaldıki, bakım borçlusunun eşi ile davacının arasının açıldığı ve bu nedenle davacıyı bakım borçlusu davalının evine alarak birlikte yaşama ortamının kalmadığı anlaşılmaktadır.

Diğer taraftan, davacının aynı akitle davalıya temlik ettiği payın dışında 4/10 payını da dava dışı oğlu M..'e aynı sebeple temlik ettiği ve davacıya halen onun baktığı davacının kendi beyanıyla sabittir.

Öyle ise; Borçlar Kanununun 517/son maddesi hükmünün olayda gözetilmek suretiyle taraflar arasındaki çekişmenin çözüme kavuşturulması gerekeceği açıktır.

Buna göre, hakim mukaveleyi fesih edecek yerde iki taraftan birisinin talebi ile yahut re'sen artık birlikte yaşamalarına nihayet verip, buna mukabil bakım alacaklısına kaydı irat ile bir irat tahsis edebilecektir.

O halde, somut olayın işleyiş tarzı itibariyle bakım yükümlülüğünün bir arada yaşamak suretiyle yerine getirilmesi imkanının bulunmadığı gibi, büyük ölçüde sınırlandırdığıda sabittir.

Hal böyle olunca, Borçlar Kanununun 517/son maddesi hükmü gözetilerek yanların özel ve ekonomik sosyal durumları araştırılarak davacı yararına uygun bir irat tahsisi suretiyle uyuşmazlığın çözümlenmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirme ve yasal olmayan gerekçelerle davanın tümden reddi doğru değildir.

Esasen davalı O.ın vekilinin 15.11.2007 tarihli son oturumdaki beyanıyla uygun bir iradın tahsis edilmesini kabul ettiği görülmektedir.
Davacının temyiz itirazları yerindedir.

Kabulü ile hükmün açıklanan nedenlerden ötürü HUMK.nun 428.maddesi gereğince BOZULMASINA, 13.12.2007 tarihinde yürürlüğe giren avukatlık ücret tarifesinin 14. maddesi gereğince gelen temyiz eden vekili için 550.00.-YTL. duruşma avukatlık parasının temyiz edilenden alınmasına , peşin harcın temyiz edene geri verilmesine, 24.6.2008 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Yargıtay

1. Hukuk Dairesi

2010/7528 E., 2010/9846 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : AKHİSAR 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ
TARİHİ : 06/04/2010
NUMARASI : 2009/292-2010/109

Taraflar arasında görülen davada;
Davacı, davalılardan H.oğlu olduğunu, 118 ve 121 parsel sayılı taşınmazlarını ölünceye kadar bakım akdiyle bu davalıya temlik ettiğini, davalının bakım koşullarını yerine getirmediğini, diğer davalı bankalardan kredi çekerek taşınmazlar üzerinde ipotek tesis ettirdiğini, ipotek tesis edilirken kendisinden onay da alınmadığını ve taşınmazların bakım alacaklısına dönmesini önlemek amacıyla kötüniyetle işbirliği içerisinde olduklarını ileri sürerek, tapu iptal ve tescil ile taşınmazlar üzerindeki ipoteğin fekkine karar verilmesi isteminde bulunmuştur.

Bir kısım davalılar, davanın reddini savunmuşlardır.

Mahkemece, TMK'nun 894. maddesindeki kanuni ipotek hakkının tapuya tescil ettirilmediği, davalı bankaların kötü niyetli olduklarının ispat edilemediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Karar, davacı vekili tarafından süresinde temyiz edilmiş olmakla; Tetkik Hakimi raporu okundu, düşüncesi alındı. Dosya incelendi, gereği görüşülüp düşünüldü.
Dava, tapu iptal ve tescil ile ipoteğin fekki isteklerine ilişkindir.

Mahkemece, davanın reddine karar verilmiştir.

Dosya içeriğinden, toplanan delillerden; çekişme konusu 118 ve 121 parsel sayılı taşınmazların S. G. tarafından 26.09.2005 tarihinde ölünceye kadar bakma akdiyle davalı H. G.temlik edildiği; 118 nolu parselde 08.01.2007 tarihinde Garanti Bankası, 121 nolu parselde 03.12.2007 tarihinde Halk Bankası lehine 1. derecede ipotek tesis edildiği görülmektedir.

Davacı, bakım koşullarının yerine getirilmediğini ileri sürerek eldeki davayı açmıştır.

Mahkemece ipoteğin fekki talebinin reddine karar verilmiş olmasında bir isabetsizlik bulunmamaktadır.

Nevarki, tüm dosya kapsamı ve davacı tanıklarının beyanlarından davalı H. bakım koşullarını yerine getirmediği anlaşılmaktadır.

Hal böyle olunca, tapu iptal ve tescil isteği yönünden davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu üzere hüküm kurulmuş olması doğru değildir.
Davacının bu yöne ilişkin temyiz itirazları yerindedir. Kabulüyle hükmün açıklanan nedenlerden ötürü H.U.M.K.’nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA, alınan peşin harcın temyiz edene geri verilmesine, 4.10.2010 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 611 ilâ 619. maddelerinde düzenlenen ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bakım borçlusunun bakım alacaklısını ölünceye kadar bakıp gözetmeyi, bakım alacaklısının ise buna karşılık bir malvarlığını veya bazı malvarlığı değerlerini devretmeyi üstlendiği bir sözleşmedir. Sözleşmenin tanımı ve temel hükümleri her ne kadar Türk Borçlar Kanunu’nda yer alsa da, ölünceye kadar bakma sözleşmeleri yalnızca borçlar hukuku ile sınırlı olmayıp miras hukuku ile de yakın ilişki içindedir. Bu nedenle, söz konusu sözleşmenin hem borçlar hukuku hem de miras hukuku boyutunu dikkate alan daha kapsamlı bir tanım yapılması gerekir.

Bu çerçevede ölünceye kadar bakma sözleşmesi; taraflarını bakım alacaklısı ile bakım borçlusunun oluşturduğu, bakım borçlusunun bakım alacaklısına ömür boyu bakmayı ve onu gözetmeyi üstlendiği, buna karşılık bakım alacaklısının da sözleşmenin niteliğine göre bakım borçlusuna bir malvarlığını veya bazı malvarlığı değerlerini sağlararası bir işlemle devretmeyi üstlendiği yahut bakım borçlusu lehine maddi anlamda ölüme bağlı tasarrufta bulunduğu bir sözleşme olarak tanımlanabilir.

Bakım alacaklısının ne kadar süre yaşayacağının ve yaşadığı süre boyunca ihtiyaçlarının ne ölçüde artacağının önceden tam olarak belirlenememesi sebebiyle ölünceye kadar bakma sözleşmesi, sonucu talih ve tesadüfe bağlı sözleşmeler arasında yer almaktadır. Bunun yanında bakım alacaklısı, bakım karşılığı olan edimini çoğu zaman bir defada yerine getirmekte veya yerine getirmeyi üstlenmektedir. Buna karşılık bakım borçlusu, bakım alacaklısının yaşamı boyunca sözleşmeden doğan bakım ve gözetim yükümlülüğünü sürdürmek zorunda olup, onun borcu sürekli nitelik taşımaktadır. Tam da bu noktada taraflar arasındaki edimler arasında zamana ve güvene dayalı bir dengesizlik ortaya çıkmaktadır.

İşte bu dengesizlik sebebiyle kanun koyucu, bakım alacaklısını korumak amacıyla ona bazı güvenceler tanımıştır. Bu güvencelerden biri de Türk Borçlar Kanunu’nun 613. maddesinde düzenlenen yasal ipotek hakkıdır. Anılan hükme göre, bakım borçlusuna bir taşınmazını devretmiş olan bakım alacaklısı, haklarını güvence altına almak üzere bu taşınmaz üzerinde satıcı gibi yasal ipotek hakkına sahiptir. Bu çalışmada, borçlar hukuku kaynaklı ölünceye kadar bakma sözleşmelerinde bakım alacaklısına tanınan bu yasal ipotek hakkı; amacı, hukuki niteliği, kapsamı ve sonuçları itibarıyla incelenecektir.

2- BAKIM ALACAKLISINA İPOTEK HAKKI TANINMASININ AMACI

Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde bakım alacaklısı, çoğu durumda sözleşmenin karşı edimi olan malvarlığı değerini tek seferde ve peşin şekilde devretmektedir. Buna karşılık bakım borçlusunun yükümlülüğü, bakım alacaklısının ölümü anına kadar devam eden, uzun yıllara yayılabilen ve süreklilik arz eden bir borçtur. Tarafların edim yapısı bu yönüyle eşzamanlı değildir. Bakım alacaklısı, malvarlığından hemen çıkmakta; buna karşılık bakım borçlusunun asli edimi geleceğe yayılmış bir şekilde ifa edilmektedir.

Öte yandan, ölünceye kadar bakma sözleşmesi ile bakım borçlusuna devredilen taşınmazın daha sonra üçüncü kişilere devredilmesini önleyen genel nitelikte bir yasak da bulunmamaktadır. Esasen bu durum, mülkiyet hakkının doğal bir sonucudur. Ne var ki bakım alacaklısı, taşınmaz mülkiyetini devretmesine karşılık yalnızca bakım ve gözetim görmeye yönelik kişisel bir hak elde etmektedir. Bu kişisel hakkın, devredilen taşınmaz karşısında tek başına yeterli koruma sağlamadığı açıktır.

Yargıtay da bu hususa dikkat çekmiş ve bakım alacaklısının, daha az teminatlı bir kişisel hak karşılığında taşınmazını devretmiş olması sebebiyle kanun koyucunun bu dengesizliği gidermek amacıyla bakım alacaklısı lehine yasal ipotek hakkı tanıdığını belirtmiştir (Yargıtay 1. HD., 2008/2122 E., 2008/7908 K.). Gerçekten de TBK m. 613 hükmü, bakım alacaklısının bakım borçlusuna karşı sahip olduğu alacak ve talep haklarını daha güçlü hale getiren ayni bir teminat sağlamaktadır.

Bu düzenleme sayesinde bakım alacaklısının taşınmazı devretmiş olması, onun bakım hakkının tamamen güvencesiz kalmasına yol açmamaktadır. İpotek hakkı, bakım borçlusunun sözleşmeden doğan bakım ve gözetim yükümlülüğünü gereği gibi yerine getirmemesi ihtimaline karşı bir güvence işlevi görmektedir. Böylece kanun koyucu, hem sözleşmenin güven unsurunu desteklemekte hem de özellikle yaşlı, hasta veya bakım ihtiyacı yüksek olan kişilerin ekonomik bakımdan korunmasını amaçlamaktadır.

3- BAKIM ALACAKLISININ YASAL İPOTEK HAKKININ HUKUKİ NİTELİĞİ VE KAPSAMI

Hem genel olarak ipotek hakkının hem de özel olarak ölünceye kadar bakma sözleşmesinden doğan yasal ipoteğin, asıl alacağa bağlı (fer'i) bir hak olduğu konusunda fikir birliği mevcuttur denilebilir . İpotek, tek başına bir anlam ifade etmez; varlık sebebi, güvence altına aldığı alacaktır. Hukuki niteliği itibarıyla bir ayni teminat hakkıdır. Başka bir ifadeyle bakım alacaklısı, yalnızca bakım borçlusuna karşı ileri sürebileceği şahsi bir talep hakkına sahip olmakla kalmamakta, aynı zamanda devretmiş olduğu taşınmaz üzerinde alacağını güvence altına alan bir rehin hakkı da elde etmektedir. Bu yönüyle TBK m. 613 hükmü, ölünceye kadar bakma sözleşmesinin bünyesinde bulunan risk unsurunu azaltan ve taraflar arasındaki menfaat dengesini koruyan özel bir koruma mekanizması niteliğindedir.

Bu ipotek hakkı kanundan doğmaktadır. Ancak hakkın kanundan doğması, hiçbir işleme gerek olmaksızın bütün sonuçlarıyla kendiliğinden fiilen kullanılabilir hale geldiği anlamına gelmez. Burada söz konusu olan husus, bakım alacaklısına kanun tarafından tanınmış bir yasal güvence ve buna bağlı olarak ipotek tesisini isteme yetkisidir. Bu nedenle, söz konusu hakkın tapu siciline yansıtılması ve üçüncü kişilere karşı da etkili hale gelmesi bakımından tescil büyük önem taşımaktadır. Aksi halde bakım alacaklısına tanınan koruma, uygulamada zayıflayabilir.

Bu hakkın kapsamı zaman ve etki açısından sınırlıdır. Yüksek yargı kararlarına göre, bakım alacaklısı bu hakkı, mülkiyetin devrinden itibaren üç aylık hak düşürücü süre içerisinde tescil ettirmese dahi herkese karşı ileri sürebilir. Ancak bu süre geçtikten sonra hakkın korunması, tapu siciline tescil şartına bağlanmıştır. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2010/7528 E. sayılı kararında bu ilkenin pratik sonucu açıkça görülmektedir. Kararda, yasal ipotek hakkını tapuya tescil ettirmeyen bakım alacaklısının, taşınmaz üzerinde sonradan hak kazanan iyi niyetli bankaların ipoteklerinin kaldırılması talebinin reddedilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu durum, tescilin üçüncü kişilere karşı koruma sağlamadaki kritik rolünü göstermektedir.

Yasal ipotek hakkının kapsamı belirlenirken ölünceye kadar bakma sözleşmesinin kendine özgü yapısı göz önünde bulundurulmalıdır. Zira burada güvence altına alınmak istenen alacak, klasik anlamda baştan itibaren belirli ve sabit bir para alacağı değildir. Bakım borçlusunun yükümlülüğü; barındırma, besleme, gözetme, gerektiğinde tedavi ettirme, hastalık halinde ilgilenme ve bakım alacaklısının sosyal durumuna uygun bir yaşam sürmesini sağlama gibi geniş kapsamlı ve çoğu zaman baştan parasal olarak tam belirlenmesi güç edimlerden oluşmaktadır.

Bu nedenle bakım alacaklısına tanınan ipotek hakkı, yalnızca dar anlamda bir para alacağını değil; sözleşmeden doğan bakım ilişkisinin güvence altına alınmasını sağlayan özel nitelikli bir teminat olarak değerlendirilmelidir. Nitekim bakım borçlusunun edimini gereği gibi yerine getirmemesi halinde yalnızca günlük bakım borcunun ihlali değil, sözleşmenin feshi, iade, tazminat ve diğer hukuki sonuçlar da gündeme gelebilecektir. Bu bakımdan yasal ipotek hakkının işlevi dar yorumlanmamalı; bakım alacaklısının sözleşmeden kaynaklanan menfaatlerinin korunmasına hizmet eden geniş kapsamlı bir güvence olarak kabul edilmelidir.

4- YASAL İPOTEK HAKKININ KURULMASI VE TAPU SİCİLİNE YANSIMASI

Bakım alacaklısının TBK m. 613 hükmünden yararlanabilmesi için öncelikle geçerli bir ölünceye kadar bakma sözleşmesinin bulunması ve bu sözleşme uyarınca bakım borçlusuna bir taşınmaz devredilmiş olması gerekir. Kanun koyucu, açıkça “bakım borçlusuna bir taşınmazını devretmiş olan bakım alacaklısı”ndan söz etmektedir. Bu sebeple sözleşme konusu edimin taşınmaz devri içermediği hallerde, anılan hükmün doğrudan uygulanması mümkün olmayacaktır.

Kanunun sağladığı güvence, bakım borçlusunun bütün malvarlığı üzerinde genel bir teminat değil; bizzat devredilen taşınmaz üzerinde tanınmış özel bir teminattır. Bu tercih isabetlidir. Çünkü bakım alacaklısının tek seferde elinden çıkardığı ve çoğu zaman ekonomik hayatı bakımından en önemli değeri oluşturan unsur, çoğunlukla bu taşınmazdır. Dolayısıyla kanuni korumanın da öncelikle bu taşınmaz üzerinde yoğunlaşması doğaldır.

Uygulamada önem taşıyan meselelerden biri, ipotek hakkının hangi miktar üzerinden ve nasıl tesis edileceğidir. Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde bakım borcunun süresi, bakım alacaklısının yaşam süresine bağlıdır; borcun kapsamı da sağlık durumu, yaş, ekonomik şartlar ve bakım ihtiyacının yoğunluğuna göre değişebilmektedir. Bu sebeple güvence altına alınan alacağın başlangıçta kesin şekilde belirlenmesi her zaman kolay değildir. Bu durum, bakım alacaklısı lehine kurulacak ipotek hakkının uygulamada özellikli değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır.

Yine belirtmek gerekir ki bakım borçlusunun ipotek kurulmasına yanaşmaması, bakım alacaklısının kanundan doğan bu güvenceden mahrum bırakılması sonucunu doğurmamalıdır. Zira TBK m. 613 hükmünün amacı, bakım alacaklısını yalnızca dürüst davranan borçlular karşısında değil, edimini ihlal etme ihtimali taşıyan borçlulara karşı da korumaktır. Bu nedenle bakım alacaklısının, gerekli hukuki yollara başvurarak ipotek hakkının tanınmasını ve tapu siciline yansıtılmasını isteme imkânına sahiptir.

Tapu siciline tescil edilen yasal ipotek hakkı, bakım alacaklısının yalnızca borçluya karşı değil, üçüncü kişilere karşı da korunmasını sağlar. Özellikle bakım borçlusunun taşınmazı sonradan üçüncü bir kişiye devretmesi, taşınmaz üzerinde başka sınırlı ayni haklar kurması veya ekonomik durumunun bozulması gibi ihtimaller karşısında ipotek hakkının önemi daha da belirgin hale gelmektedir. Çünkü bu hak, bakım alacaklısına taşınmaz üzerinden doğrudan bir teminat sağlamaktadır.

5- YASAL İPOTEK HAKKININ SONUÇLARI VE SONA ERMESİ

Bakım alacaklısı lehine tanınan yasal ipotek hakkının en önemli sonucu, bakım alacaklısının sözleşmeden doğan haklarının ayni bir güvence ile desteklenmesidir. Böylece bakım borçlusunun bakım ve gözetim yükümlülüğünü yerine getirmemesi halinde bakım alacaklısı, yalnızca şahsi nitelikte bir alacak veya tazminat talebiyle yetinmek zorunda kalmayacaktır. Şartların oluşması halinde devredilen taşınmaz üzerinden de hakkını güvence altına alabilecektir.

Bu durum özellikle bakım borçlusunun taşınmazı devretmesi, malvarlığını azaltması veya borçlarını yerine getirmekten kaçınması ihtimallerinde büyük önem taşımaktadır. Zira bakım alacaklısı çoğu zaman yaşı ilerlemiş, sağlık sorunları bulunan veya ekonomik olarak kırılgan durumda olan bir kişidir. Bu kişinin devrettiği taşınmazı geri alma veya uğradığı zararı başka yollarla telafi etme imkânı çoğu kez sınırlıdır. Kanuni ipotek hakkı, işte bu kırılganlığı azaltan bir güvence işlevi görmektedir.

İpotek hakkının bir diğer önemli sonucu, tapu siciline tescil edildiği ölçüde üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir hale gelmesidir. Böylece bakım borçlusunun devrettiği taşınmaz üzerinde daha sonra yaptığı tasarruflar karşısında bakım alacaklısının hukuki konumu güçlenmektedir. Bu yönüyle yasal ipotek hakkı, bakım alacaklısının menfaatlerini yalnızca borç ilişkisinin tarafları arasında değil, ayni hak düzeni içerisinde de koruyan önemli bir araçtır.

Yasal ipotek hakkı, kural olarak güvence altına aldığı ilişkinin sona ermesiyle birlikte işlevini yitirir. Bakım alacaklısının ölümü ile sözleşmenin asli bakım boyutu sona erer. Bununla birlikte ölüm tarihine kadar doğmuş, ancak ifa edilmemiş ya da ihlal edilmiş yükümlülüklerden kaynaklanan taleplerin ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Tarafların anlaşması, sözleşmenin haklı sebeple sona erdirilmesi, ipoteğin terkin edilmesi veya güvence altına alınan talebin tümüyle ortadan kalkması da ipotek hakkının sona ermesine yol açabilecek hallerdendir.

6- SONUÇ

Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, tarafların edimlerinin zaman bakımından farklı şekilde gerçekleştiği, güven unsurunun son derece belirgin olduğu ve bakım alacaklısı bakımından ciddi riskler barındıran bir sözleşme türüdür. Bakım alacaklısı çoğu zaman en değerli malvarlığı unsurunu, yani taşınmazını, baştan devretmekte; buna karşılık bakım borçlusunun ediminin ifası geleceğe yayılmaktadır. Bu yapı, bakım alacaklısının korunmasını zorunlu kılmaktadır.

Türk Borçlar Kanunu’nun 613. maddesi ile bakım alacaklısına tanınan yasal ipotek hakkı, işte bu koruma ihtiyacının somut bir yansımasıdır. Söz konusu hak sayesinde bakım alacaklısı, yalnızca kişisel hakka dayanan zayıf bir alacaklı konumunda bırakılmamakta; devrettiği taşınmaz üzerinde ayni bir teminatla güçlendirilmektedir. Böylece bakım borçlusunun sözleşmeden doğan yükümlülüklerini gereği gibi yerine getirmemesi ihtimaline karşı etkili bir hukuki güvence sağlanmış olmaktadır.

Bu nedenle uygulamada TBK m. 613 hükmünün göz ardı edilmemesi, bakım alacaklısı lehine tanınan yasal ipotek hakkının zamanında ve etkin biçimde kullanılması, tapu siciline yansıtılması ve yorumda bakım alacaklısını koruyucu yaklaşımın benimsenmesi gerekir. Aksi halde, kanun koyucunun getirdiği bu önemli güvence mekanizması kağıt üzerinde kalacak; ölünceye kadar bakma sözleşmesinin zayıf tarafını oluşturan bakım alacaklısı yeterince korunamayacaktır.

Av. Berat KARAGÜVEN

5 Nisan Avukatlar Günü etkinlikleri kapsamında düzenlenen sempozyum, Gazi Mustafa Kemal Atatürk, silah arkadaşları ve ebediyete irtihal etmiş tüm şehitler anısına saygı duruşunda bulunulması ve İstiklal Marşı’nın okunmasıyla başladı.

Sempozyumun açılış konuşmasını TBB Başkanı Av. R. Erinç Sağkan yaptı. Sağkan’ın konuşmasının ardından, BM Hakim ve Avukatların Bağımsızlığı Özel Raportörü Margaret Satterthwaite’in sempozyum mesajı yayımlandı.

Etkinliğe; milletvekilleri, Avrupa Barolar ve Hukuk Birlikleri Konseyi Başkanı, BM Özel Raportörü, Avrupa Barolar Federasyonu önceki Başkanı, Fransa Ulusal Baro Konseyi Temsilcisi, Avrupa Konseyi Temsilcileri, büyükelçilik yetkilileri, TBB Yönetim, Disiplin ve Denetleme kurul üyeleri, baro başkanları, siyasi parti temsilcileri ve çok sayıda avukat katıldı.

Birlik Başkanı Sağkan, açılış konuşmasında, İzmir’de toplanan Baro Başkanlarının, Barolar Birliği’nin kurulması çalışmalarına başladığı 5 Nisan 1958 tarihinin, TBB’nin tüzel kişilik kazanmadan önceki gayriresmî doğum günü olduğunu söyledi.

Aynı zamanda 5 Nisan 1878’de ise İstanbul Barosu’nun ilk genel kurulunu gerçekleştirdiğini hatırlatan Sağkan, 15-16 Mayıs 1987’de Tekirdağ’da yapılan TBB Genel Kurulunda bu iki tarihi gelişme dikkate alınarak 5 Nisan’ın Avukatlar Günü olarak kabul edildiğini anlattı.

“ADALETSİZLİKLERE KARŞI MÜCADELE MESLEĞİMİZİN VARLIK SEBEBİDİR”

“Kimsenin kuşkusu olmasın, 5 Nisan 1878’de nerede isek, 5 Nisan 1958’de nerede isek, 15-16 Mayıs 1987’de nerede isek, bugün de aynı yerdeyiz, aynı mücadelenin içindeyiz” diyen Sağkan, konuşmasını şöyle sürdürdü:

“Çünkü biz avukatız. Haksızlıklara, hukuksuzluklara ve adaletsizliklere karşı mücadele bizim mesleğimizin varlık sebebidir. Kimliğine, kişiliğine, milletine, ırkına, etnisitesine, cinsiyetine, yaşına, ten rengine, inancına, felsefi veya siyasi görüşüne bakmaksızın insanlık ailesinin ortak adalet arayışının rehberi, hak ve özgürlüklerin sözcüsü, hukukun üstünlüğü mücadelesinin öncüsüyüz. Bu vesileyle hak arama hürriyetinin ve kutsal savunma hakkının temsilcisi tüm meslektaşlarımın 5 Nisan Avukatlar Günü’nü kutluyorum.”

“AVUKATLARA YÖNELİK BASKILARI AĞIR BİR ŞEKİLDE YAŞIYORUZ”

Sağkan, “Uluslararası hukuk düzeninde hukukun üstünlüğü konusunda tanık olduğumuz aşınmayı, avukatlara yönelik baskıları ve çeşitli tedbirleri ülkemizde daha ağır bir şekilde yaşıyoruz” ifadelerini kullandı. Avukatların sosyoekonomik sorunlarının yanında avukata dönük şiddet ve avukatların mesleklerini icra etmelerinin önüne çıkarılan engellerin gün geçtikçe arttığını kaydeden Sağkan, şunları söyledi:

“Geçtiğimiz 5 Nisan’dan bugüne, geride bıraktığımız bir yıl içerisinde, avukatların mesleki faaliyetleri nedeniyle karşı karşıya kaldıkları hukuki ve idari baskılara, fiziksel ve sözlü saldırılara maalesef yenileri eklendi. Meslektaşımız Av. Mehmet Pehlivan, mesleki faaliyetleri kapsamındaki eylemlerine suç izafe edilerek 19 Haziran 2025’te tutuklandı; tutukluluğu devam ediyor. 7 Ocak 2026’da, meslektaşımız Av. Zekeriya Polat yalnızca görevini yaptığı için işyerinde silahlı saldırıya uğradı ve katledildi.

Bu saldırılar, yalnızca avukatların mesleki alanına ilişkin değildir. Savunmanın zayıflaması, doğrudan doğruya yurttaşların adalete erişim hakkını ve hak arama özgürlüğünü zedelemektedir. Güçlü bir savunma olmadan adil yargılanma hakkının etkin şekilde kullanılabilmesi mümkün değildir.”

“BU SÖZLEŞMEYE HER ZAMANKİNDEN DAHA FAZLA İHTİYAÇ DUYUYORUZ”

Ulusal ve uluslararası düzeydeki her türlü baskı ve saldırıya karşı, Avukatlık Mesleğinin Korunmasına İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi’nin avukatların elinde yepyeni bir enstrüman olduğunu vurgulayan Sağkan, konuşmasını şöyle sürdürdü:

“Sözleşme, avukatların bağımsızlığına yönelik tehditlere karşı bağlayıcı bir güvenlik mekanizması oluşturuyor. Baroların kurumsal varlığını ve meslek örgütlerinin özgür iradesini de güvence altına alıyor. Böylece hem bireysel haklar hem de savunmanın kurumsal kimliği korunuyor. Bu sebeple, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nden hareketle ben bu Sözleşme’yi ‘Avrupa Avukat Hakları Sözleşmesi’ olarak anmayı tercih ediyorum, önemini birilerine açıklarken de bu şekilde açıklıyorum.

Sözleşme’nin hazırlanmasına katkı sunanlar -ki onların bazıları bugün bu salonda bizimle birlikteler-, Sözleşme’nin giriş kısmında avukatların ve meslek örgütlerinin hukukun üstünlüğü, adalete erişim, insan hakları, temel özgürlükler gibi meselelerdeki rolüne dikkat çekiyorlar. Bir sonraki paragrafta ise avukatların karşı karşıya kaldıkları saldırıların altı çiziliyor. Salt, alt alta sıralanan bu iki paragraftan da anlaşılacağı üzere, avukata ve meslek örgütlerine yönelik saldırılar, esasen hukukun üstünlüğüne, adalete erişim hakkına, temel hak ve özgürlüklere yönelmektedir. Bugün bu Sözleşme’ye -maalesef- her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyuyoruz.

Türkiye Barolar Birliği olarak, tüm barolarla birlikte, bu sözleşmenin ülkemiz tarafından da imzalanıp onaylanması için girişimlerimize ilk günden başlamıştık. İlk olarak Sözleşme’yi Türkçeye çevirdik. Türkiye Büyük Millet Meclisine, Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Başkanlığına, Adalet ve Dışişleri Bakanlıklarına resmî olarak başvurarak Türkiye’nin de imzacı olması talebimizi ilettik. Geçtiğimiz yıl 27 Mayıs 2025’te İstanbul’da, İstanbul Barosuyla ortak bir kolokyum düzenledik. Kitap olarak basılmasını sağladık. Bugün bu salonda sizlere de dağıtıldığı şekliyle bir kitapçık hâline getirdik.

Ülkemizin bu Sözleşme’yi imzalaması için elimizden gelen her türlü çalışmayı gerçekleştireceğiz.”

“İYİ Kİ AVUKATLAR VAR”

Sağkan, etkinliği düzenleyen TBB Avukat Hakları Merkezi’ne, konuşmacılara ve katılımcılara teşekkür ederek, sözlerini şöyle tamamladı:

“Hukukun gücü en zorlu anlarda bile yurtta ve cihanda hukukun üstünlüğünü savunabilme cesaretinden kaynaklanıyor. Bu cesareti defalarca sınanmış ve her sınavdan başarıyla geçmiş bir mesleğin mensubu, meslek örgütünün Başkanı sıfatıyla son olarak şunu söylemek isterim: Dünyanın her yerinde, iyi ki avukatlar var, iyi ki avukatlar var, iyi ki avukatlar var!”

“BU SÖZLEŞME AVUKATLIK MESLEĞİNİ KORUMA ÇABALARINDA BİR DÖNÜM NOKTASIDIR”

BM Hakim ve Avukatların Bağımsızlığı Özel Raportörü Margaret Satterthwaite de video mesajıyla katıldığı konuşmasında, “Avukatlık Mesleğinin Korunmasına İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi insan hakları açısından kilit öneme sahip ve hukukun üstünlüğü ilkesinin merkezinde yer alan avukatlık mesleğini koruma çabalarında bir dönüm noktasıdır. Sanırım hepimiz, bu sözleşmenin zamanlamasının daha isabetli olamayacağı konusunda hemfikiriz” ifadelerini kullandı. Satterthwaite, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Ne yazık ki bugün dünya genelinde avukatlar, pek çok müdahale ve saldırının hedefi haline gelmektedir. Sözleşme; bu saldırılara karşı, avukatların korunmasının ne anlama geldiğine dair bölgesel bir standart belirleyerek karşılık vermektedir. Sözleşme, bu alandaki ilerlemeyi ölçmemizi ve gerekli adımların atılmadığı durumlardaki yetersizlikleri tespit etmemizi sağlar. Sözleşme; avukatlara, barolara ve dünya genelindeki devletlere, avukatların mesleki faaliyetlerini sürdürebilmeleri için yeni hukuki düzenlemeler yapabilecekleri referans noktaları sunmaktadır.”

Sözleşmenin Avrupa Konseyi’ne üye olmayan devletlere de açık tutulduğuna dikkat çeken Satterthwaite, tam anlamıyla işleyen adalet sistemlerinde avukatlık mesleğinin serbestçe icra edilmesinin demokrasilerin vazgeçilmez bir unsuru olduğunu kaydetti.

Satterthwaite, “Avukatların savunma hakkı dahil adil yargılanma güvencelerini korumadaki rolü özellikle hatırlanmaya değerdir. Zira bu haklar, hiçbir zaman tamamen ya da kısmen ortadan kaldırılabilecek tedbirlere konu olamaz. Adil yargılanma hakkı; yaşam hakkı ve kişi güvenliği gibi hiçbir koşulda askıya alınamaz temel haklarla doğrudan bağlantılıdır. Adil yargılanma hakkı, insan haklarının korunmasında kilit bir unsur olup hukukun üstünlüğünü güvence altına almada usule ilişkin bir araç işlevi görür” ifadelerini kullandı.

Uluslararası standartların, avukatların mesleki hak ve yetkileri çerçevesinde yürüttükleri faaliyetler nedeniyle kovuşturmaya ya da idari, ekonomik veya başka yaptırımlara maruz kalmamaları gerektiğini öngördüğüne dikkat çeken Satterthwaite, “Buna karşın dünya genelinde avukatlar; muhalifleri savunmaları, seçimleri korumaları, ifade özgürlüğünü ve bağımsız yargıyı müdafaa etmeleri nedeniyle saldırıya uğramaktadır” şeklinde konuştu.

Satterthwaite, “Herhangi bir ülkede avukatlık mesleğine yönelik haksız müdahale ve kısıtlamalar; adil yargılanma hakkının ve yasa önünde eşitliğin sistematik biçimde ihlal edilmesine zemin hazırlayabilir. Avukatların müvekkillerine karşı görevlerini yapmaktan alıkoyan devletler baskıcı bir ortam yaratır. Bu durum çoğunlukla belirli dava türlerini etkiler; başta insan hakları savunucuları ve muhalif kişiler olmak üzere bazı müvekkiller, bağımsız hukuki yardımdan yoksun kalabilir. Avukatlar bu kişileri savundukları için bedel ödemek zorunda kaldığında bu risk daha da artar. İşte bu boşluğu Lüksemburg Sözleşmesi doldurmaktadır” dedi.

“Bugünkü toplantı ve memnuniyetle karşıladığımız bu sözleşme; avukatlık mesleğinin karşı karşıya olduğu risk ve engelleri tespit etme, değerlendirme ve harekete geçirme taahhüdümüzü yenilememize imkân tanımaktadır” diyen Satterthwaite, dünya genelindeki devletleri sözleşmeye taraf olmayı olumlu biçimde değerlendirmeye davet etti.

Sempozyum kapsamında düzenlenen oturumlarda; sözleşmenin hazırlanma süreci, uluslararası koruma ve denetim mekanizmaları ile Türkiye bakımından iç hukuka yansımaları farklı başlıklar altında ele alındı.

I. oturumda; TBB Başkan Yardımcısı Av. Bahar Gültekin Candemir’in kolaylaştırıcılığında, Birleşmiş Milletler Özel Raportörü Prof. Dr. George Katrougalos, Avrupa Konseyi Avrupa Hukuki İşbirliği Komitesi Başkanı ve Program Yöneticisi Julie Devys, Fransa Ulusal Barolar Konseyi (CNB) Avrupa ve Uluslararası İşler Komisyonu Başkanı Marie-Aimée Peyron ile Avrupa Barolar Federasyonu (FBE) Mesleki Dayanışma Komitesi Başkanı Joanna Wsolek söz aldı.

Öğle arasının ardından gerçekleştirilen II. oturumda ise TBB Yönetim Kurulu Üyesi Av. Makbule Tanış’ın kolaylaştırıcılığında; İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğretim üyesi Dr. Volkan Aslan, Avrupa Barolar ve Hukuk Birlikleri Konseyi (CCBE) Başkanı Roman Završek, Avrupa Baroları Federasyonu (FBE) önceki Başkanı Dominique Attias ve İstanbul Barosu mensubu Av. Benan Molu konuşmacı olarak yer aldı.

Program Forum bölümüyle tamamlandı.

Görüntüle

Yargının üç temel unsuru olan “Savcı, Avukat, Hakim” üçlüsünde vazgeçilmez olgu “Savunma” dır.

Özgür ve bağımsız savunma olmadan, ileri sürülen hiçbir iddia, verilen hiçbir karar “adil” olamaz.

Bugün, Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin kuruluşundan itibaren demokrasi, hukukun üstünlüğü ve hukuk devleti esası içerisinde görevlerini üstün hizmet ve sorumluluk anlayışı içerisinde yerine getiren, adaletin tecelli etmesinde büyük pay sahibi olan avukatlarımızın günüdür.

Hukuki Haber ailesi olarak; Kamu vicdanı, adaletin sağlanması ve toplumsal ilişkilerde karşılaşılan sorunların giderilmesi için sağduyu ve özveriyle görevlerini yerine getiren ve her türlü hukuki sorun ve anlaşmazlığın, adalete ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesi ve hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasını temin eden, geleceğimizi şekillendiren avukatlarımızın 5 Nisan Avukatlar Günü'nü en içten dileklerimizle kutlar, saygılarımızı sunarız.

hukukihaber.net

-Bertolt Brecht

Adalet, çoğu zaman mahkeme salonunda verilen bir kararla görünür hâle gelir. Ancak o kararın arkasında, onu mümkün kılan bir unsur vardır: savunma. Savunma, yalnızca bir tarafın iddialarını dile getirmek değil; bireyin devlet karşısındaki son sığınağı; hakkın, güç karşısındaki en kırılgan ama en hayati ifadesidir. Savunmanın yargılama sürecinde etkili biçimde ortaya konulması çoğu zaman avukat aracılığıyla mümkün olur. Bu nedenle avukatlık, yalnızca bir meslek değil; adaletin varlığını mümkün kılan temel bir güvencedir. Nitekim Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de adil yargılanma hakkının yalnızca yargılamanın şeklen yürütülmesini değil, tarafların iddia ve savunmalarını etkili biçimde ortaya koyabilmesini gerektirdiğini vurgulamaktadır. Bu çerçevede savunma, adil yargılanma hakkının yalnızca teorik değil, fiilen hayata geçirilmesini sağlayan temel araçlarından biridir. Buna rağmen bugün, savunmanın işlevi farklı biçimlerde daraltılmakta ve etkisizleştirilmektedir.

Savunma çoğu zaman açık bir yasakla değil, yargılama sürecinin işleyişiyle; dosyaya erişimde yaşanan gecikmelerle, karar verme hızının savunmanın etkinliğinin önüne geçirilmesiyle sınırlandırılmaktadır. Bazen savunma yapılır; ancak savunmanın sesini gerçekten duyurmasına imkân tanınmaz. İşte tam da bu noktada, yargılama sürecindeki bu daralma yalnızca hak arama özgürlüğünü zedelemekle kalmaz; savunmayı ayakta tutma sorumluluğunu da büyük ölçüde avukatın omzuna yükler. Avukatın taşıdığı yük ise çoğu zaman istatistiklere yansımaz. Çünkü bu yük, yalnızca dosya sayısıyla ölçülemez. Her dosya, bir hayatın kırılma anını; her dilekçe, bir insanın umutla kurduğu son cümleyi temsil eder. Avukat, hukuki metinler yazmaz sadece; başkalarının hayatındaki belirsizlikleri, korkuları ve beklentileri de taşır. Ne var ki bu yük, çoğu zaman görünmezdir.

Bu görünmezlik, yalnızca avukatın emeğine ilişkin bir sorun değil; aynı zamanda savunmanın yargılama sürecindeki etkisinin de giderek silikleşmesine zemin hazırlamaktadır. İleri sürülen iddiaların kararlarda karşılık bulmaması, dile getirilen hususların yüzeysel biçimde geçiştirilmesi ya da hiç tartışılmaması, savunmayı varlığı kabul edilen ama etkisi sınırlandırılmış bir unsura dönüştürür. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de mahkemelerin, tarafların davanın sonucunu etkileyebilecek nitelikteki esaslı iddialarına yanıt verme yükümlülüğünü özellikle vurgulamış; bu yükümlülüğün yerine getirilmemesini adil yargılanma hakkı kapsamında sorunlu görmüştür (bkz. Ruiz Torija v. Spain).

Yargılamaların sonucuna ilişkin önceden oluşmuş kanaatler ve adaletin tarafsızlığına duyulan güvenin zedelenmesi, savunmanın rolünün etkisiz veya gereksiz olduğu yönünde bir algının güçlenmesine neden olmaktadır. Bu durum, avukatın yalnızca mesleki değil, epistemik bir mücadele içinde olduğunu göstermektedir. Savunma, artık yalnızca mahkeme salonunda değil; aynı zamanda bu yerleşik kabuller karşısında kendi meşruiyetini korumak zorunda kalmaktadır.

Öte yandan, savunma yalnızca hukuki değil, mekânsal ve fiziki koşullar bakımından da sınırlandırılabilmektedir. Avukatın müvekkiliyle temasının kısıtlandığı, görüşme imkânlarının daraltıldığı veya iletişimin zorlaştırıldığı durumlarda, savunma hakkı yalnızca teorik bir güvenceden ibaret hâle gelebilir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de savunma hakkının etkin kullanılabilmesi için şüphelinin ilk andan itibaren avukat yardımına erişiminin sağlanmasının zorunlu olduğunu belirtmiş; bu hakkın kısıtlanmasını adil yargılanma hakkı bağlamında değerlendirmiştir (bkz. Salduz v. Turkey). Aksi durumda savunma vardır; ancak etkili bir savunmadan söz etmek güçleşir.

Tüm bu gelişmeler, avukatlık mesleğini yalnızca zorlaştırmakla kalmamakta; aynı zamanda mevcut işlevlerinin daha ağır koşullar altında yerine getirilmesine neden olmaktadır. Zira avukat, öteden beri yalnızca bir hak savunucusu değil; hukuki bilginin taşıyıcısı, bireyin hak arama özgürlüğünün güvencesi ve adil yargılanma ilkesinin somutlaşmasında kurucu bir aktör olagelmiştir. Ancak bugün bu rol, daha yoğun bir baskı ve daha sınırlı imkânlar içinde icra edilmektedir.

Bütün bu tablo karşısında şu soruyla yüzleşmek gerekir: Savunma sustuğunda, adalet gerçekten konuşabilir mi? Çünkü savunmanın zayıflatıldığı bir sistemde, yargılama biçimsel olarak devam etse bile, ortaya çıkan sonucun ne ölçüde adil olduğu her zaman tartışmaya açıktır. Savunmanın sürelerle daraltıldığı, mekânla sınırlandırıldığı, fiilen etkisini yitirdiği bir düzende, mahkemece verilen kararın varlığı tek başına adaletin gerçekleştiğini göstermeye yetmez. Bu nedenle 5 Nisan Avukatlar Günü, yalnızca bir kutlama günü olarak değil; savunmanın mevcut durumunu yeniden düşünme ve mesleğin geleceğine dair sorumluluk alma günü olarak değerlendirilmelidir. Zira savunma sustuğunda, yalnızca bir meslek değil; adaletin kendisi de sorgulanır hâle gelir. Çünkü adalet, ancak savunmanın gerçekten duyulduğu ve etkili olduğu bir süreçte ortaya çıkar. Savunmanın olmadığı ya da etkisiz bırakıldığı bir yerde ise, hüküm vardır; fakat adalet her zaman yoktur.

Av. Dr. Nurçin KÜÇÜKYAZICI

Yargıtay

9. Hukuk Dairesi

2025/8655 E., 2025/9695 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/36 E., 2025/62 K.

İlk Derece Mahkemesince kesin olarak verilen kararın kanun yararına temyizen incelenmesi Adalet Bakanlığı tarafından istenilmiş olmakla; Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin 02.04.2018 yılından itibaren 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kadroya geçerek davalı Kurumda sosyolog olarak çalıştığını, davalı Kurum ile ... Büro İş Sendikası arasında 1. dönem işletme Toplu İş Sözleşmesi'nin 01.10.2021 tarihinde imzalandığını, yürürlük süresi olarak 01.01.2021-31.12.2022 tarihleri arasının belirlendiğini, toplu iş sözleşmesi hükümlerinden yürürlük başlangıç tarihi olan 01.01.2021 tarihinden itibaren faydalanmak istediğini, ancak davalı Kurum tarafından verilen cevapta toplu iş sözleşmesinden yararlanma tarihinin talep tarihi olan 08.10.2021 olarak belirlediğini belirterek bir kısım fark alacakların davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun (6356 sayılı Kanun) 39/4 hükmünün üçüncü cümlesine göre dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanmanın talep tarihinden geçerli olduğunu, toplu iş sözleşmesinin "Sözleşme kapsamı ve yararlanma" başlıklı 4. maddesinin de dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanmanın, talep tarihinden geçerli olacağı hükmünü içerdiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; 03.03.2021 tarihli ve 31412 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 30.12.2020 tarihli ve 2020/57 Esas, 2020/83 Karar sayılı kararı ile 18.10.2012 tarihli ve 6356 sayılı Kanunun 39/4 hükmünün dördüncü cümlesi olan "...İmza tarihinden önceki talepler imza tarihi itibarıyla hüküm doğurur." hükmünün oy çokluğu ile iptal edildiği, Anayasa Mahkemesi kararının 03.03.2021 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlandığı, Anayasa Mahkemesinin iptal kararında "...Taraf sendikanın üyesi olmayıp dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesi hükümlerinden yararlanmak isteyen işçilerin imza tarihinden önceki talepleri itiraz konusu kural uyarınca imza tarihi itibarıyla hüküm doğuracaktır. Bu itibarla toplu görüşme ve pazarlık sürecinde toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işyerinde çalışan, süresinde talepte bulunan ve dayanışma aidatı ödeyen, taraf sendika üyesi olmayan işçilerin toplu iş sözleşmesinde yer alan ve toplu görüşme ve pazarlık süreçleri nedeniyle geçmişe yönelik parasal haklar bahşeden hükümlerden yararlanmaları mümkün olmayacaktır. Bu sonuçla karşılaşmak istemeyen işçilerin ise toplu iş sözleşmesi öncesinde taraf sendikaya üye olmaları gerekmektedir. Dolayısıyla kural hem olumsuz sendika hakkını hemde toplu iş sözleşmesi hakkını sınırlamaktadır..", "...Toplu iş sözleşmesine taraf sendika üyesi olan işçi, talebi gerekmeksizin üye aidatı ödeyerek; üye olmayan işçi ise talebi üzerine dayanışma aidatı ödemek suretiyle sözleşmenin parasal hükümlerinden yararlanmaktadır. Dayanışma aidatıyla yararlanmada taraf sendikanın onayı aranmayarak sendika üyesi olan ve olmayan işçiler arasında bir eşitlik ve denge sağlanmıştır. Ancak yetki alma ve toplu iş sözleşmesinin hazırlık, müzakere ve pazarlık süreçlerinin devam ettiği dönemlerde sendika üyesi olmayan işçilerin dayanışma aidatı ödemesi itiraz konusu kuralla engellenmektedir. Bu sürecin ülkemizde çok uzun zaman alabildiği gözetildiğinde bu uzun süre boyunca dayanışma aidatı ödeyenlerin toplu iş sözleşmesinden yararlanmasının engellenmesi bu dengeyi bozacak niteliktedir. Kuralın toplu iş sözleşmesinin imzalandığı tarihte taraf sendika üyesi olan işçiler lehine bir sonuç doğurduğu, bu nedenle sendikalaşma yarışında taraf sendika lehine bir avantaj yarattığı açıktır. Öyle ki üye sayısını artırmada kolaylık elde eden taraf sendikanın bir sonraki toplu iş sözleşmesinde de üye işçi çoğunluğunu muhafaza etmek suretiyle diğer sendikalara üstün gelmesi ve taraf sendika statüsünü koruması mütemadi bir hâl alabilecektir. Bu durum ise sendikalar arasındaki yarışın ve dolayısıyla çoğulculuğun zedelenmesine neden olabilecektir. Taraf sendika üyesi olmayıp sözleşmeden yararlanmaya ilişkin diğer şartları haiz olan işçilerin toplu iş sözleşmesinin geriye dönük hak bahşeden parasal hükümlerinden mahrum bırakılmalarının, bu kapsamdaki işçileri sendikaya üye olmaya zorlayacağı açıktır. Bu itibarla kuralla getirilen sınırlamanın Anayasa’nın 51. maddesi kapsamında bir toplumsal ihtiyacı karşılamadığı, aksine demokratik bir toplumda bulunması gereken çoğulculuğa zarar verdiği, sendikalar arası rekabeti taraf sendika lehine haksız şekilde bozduğu anlaşıldığından demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bir sınırlamanın varlığından söz edilemez..." gerekçelerine yer verildiği, Anayasa kararlarının bağlayıcı olduğu, bu nedenle davacının 03.03.2021 tarihinden itibaren toplu iş sözleşmesinden yararlanabileceği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. KANUN YARARINA TEMYİZ

A. Kanun Yararına Temyiz Sebepleri
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına yönelik Adalet Bakanlığı kanun yararına temyiz isteminde; 6356 sayılı Kanunun 39/4 hükmünün halen yürürlükte bulunan üçüncü cümlesinde düzenlenen "Dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanma, talep tarihinden geçerlidir." hükmü gereğince davacının toplu iş sözleşmesinden talep tarihi olan 08.10.2021 tarihinden itibaren yararlanabileceği, davacının toplu iş sözleşmesinin imza tarihi olan 01.10.2021 tarihinden önce toplu iş sözleşmesinden yararlanmakla ilgili herhangi bir talebi olmadığından Anayasa Mahkemesinin iptal kararının eldeki davaya bir etkisinin bulunmadığı, davacının talep tarihi olan 08.10.2021 tarihinden önceki döneme ilişkin davasının reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmiş olmasının usul ve yasaya aykırı olduğu ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, davacının toplu iş sözleşmesinden yararlanmaya başlayacağı tarihin belirlenmesi ile buna göre fark alacağı bulunup bulunmadığı noktasındadır.
6356 sayılı Kanun'un 39/1 hükmünde taraf işçi sendikasına üye olmak toplu iş sözleşmesinden yararlanmanın şartı olarak öngörülmüştür. Madde metnine göre toplu iş sözleşmesinden yararlanmak için aslolan sendika üyeliği olup istisnai hâller dışında (dayanışma aidatı, sendikanın yazılı onayı gibi) sendika üyesi olmayanlar toplu iş sözleşmesinden yararlanamaz.

Aynı Kanun'un 39/4 hükmüne göre toplu iş sözleşmesinin imzası sırasında taraf işçi sendikasına üye olmayanlar, sonradan işyerine girip de üye olmayanlar veya imza tarihinde taraf işçi sendikasına üye olup da ayrılanlar veya çıkarılanların dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmeleri, toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemelerine bağlıdır. Bunun için işçi sendikasının onayı aranmaz. Bununla birlikte 6356 sayılı Kanun'un 39. maddesinde açıkça, dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanmanın, talep tarihinden geçerli olacağı düzenlenmiştir. Şu hâlde toplu iş sözleşmesinden dayanışma aidatı ödenerek yararlanılabilmesi için her toplu iş sözleşmesi bakımından ayrıca talepte bulunulması gerekmektedir.
İmza tarihinden önceki dayanışma aidatı ödeyerek yararlanma taleplerinin imza tarihi itibarıyla hüküm doğuracağına ilişkin 39. maddedeki düzenleme ise Anayasa Mahkemesinin 30.12.2020 tarihli ve 2020/57 Esas, 2020/83 Karar sayılı kararı ile iptal edilmiştir. Anayasa Mahkemesinin iptal kararının, kesin hüküm hâlini almamış derdest dosyalar yönünden uygulanması zorunludur (Anayasa Mahkemesi, 12.12.1989 tarihli ve 1989/11 Esas, 1989/48 Karar sayılı kararı; Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 09.05.1960 tarihli ve 1960/21 Esas, 1960/9 Karar sayılı içtihadı birleştirme kararı; Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 04.02.2021 tarihli ve 2020/5169 Esas, 2021/3479 Karar; 06.07.2023 tarihli ve 2023/9636 Esas, 2023/11055 Karar ve 6.11.2024 tarihli ve 2024/9537 Esas, 2024/14568 Karar sayılı kararları).

Somut uyuşmazlıkta davacı taraf; davalı işveren ile imzalanan toplu iş sözleşmesinin 01.10.2021 tarihinde imzalandığını ve yürürlük tarihinin 01.01.2021-31.12.2022 tarihleri arası olarak belirlendiğini, 08.10.2021 tarihinde sendika dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesinden yararlanma talebinde bulunduğunu, buna göre toplu iş sözleşmesinin yürürlük tarihi olan 01.01.2021 tarihinden itibaren toplu iş sözleşmesinden yararlandırılmasını gerektiğini ileri sürmüştür. Davalı taraf ise davacının toplu iş sözleşmesinden yararlanma tarihini, sendika dayanışma aidatı ödemek suretiyle talep tarihi olan 08.10.2021 tarihi olarak belirlemiştir.

Davacının davalı Kurum ile ... Büro İş Sendikası arasında 1. Dönem İşletme Toplu İş Sözleşmesi'nin 01.10.2021 tarihinde imzalandığı, imza tarihinden önceki dayanışma aidatı ödeyerek yararlanma taleplerinin imza tarihi itibarıyla hüküm doğuracağına ilişkin 6356 sayılı Kanun'un 39. maddesindeki düzenleme Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş ise de davacının dayanışma aidatı ödeyerek talepte bulunduğu tarihin (08.10.2021), imza tarihinden sonra olduğu görülmektedir. Buna rağmen İlk Derece Mahkemesince, davacının Anayasa Mahkemesinin iptal kararının yürürlük tarihinden (03.03.2021) itibaren toplu iş sözleşmesinden faydalanacağı kabul edilerek davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Yapılan açıklamalara göre, davacının sendika dayanışma aidatı ödeyerek yararlanmak için talepte bulunma tarihi olan 08.10.2021 tarihi itibarıyla toplu iş sözleşmesinden yararlanabileceği gözetilmeksizin yazılı şekilde hüküm tesis edilmesi hatalıdır.

Kanun yararına temyiz isteminin yukarıda açıklanan sebeplerle kabulü ile İlk Derece Mahkemesince verilen kararın kanun yararına bozulması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

V. KARAR

Açıklanan sebeplerle;
Adalet Bakanlığının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 363/1 hükmüne dayalı kanun yararına temyiz isteminin kabulü ile kararın sonuca etkili olmamak üzere aynı Kanun'un 363/2 hükmü gereğince KANUN YARARINA BOZULMASINA,

Dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına gönderilmesine,
09.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ LİSANSÜSTÜ EĞİTİM-ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ

BİRİNCİ BÖLÜM

Başlangıç Hükümleri

Amaç

MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, İnönü Üniversitesine bağlı enstitülerde yürütülen yüksek lisans, doktora ve sanatta yeterlik programlarından oluşan lisansüstü eğitim-öğretime ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam

MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, tezli ve tezsiz yüksek lisans, doktora ve sanatta yeterlik programları ile bunların gerektirdiği eğitim, bilimsel araştırma ve uygulama faaliyetlerine ilişkin hükümleri kapsar.

Dayanak

MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 14 üncü ve 44 üncü maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Akademik takvim: Senato tarafından enstitüler için onaylanan ve ilan edilen eğitim öğretim ve sınavlara ilişkin tarihleri içeren takvimi,

b) AKTS: Avrupa Kredi Transfer Sistemini,

c) ALES: Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavını,

ç) Anabilim/anasanat dalı: Enstitülere bağlı anabilim/anasanat dalını,

d) Anabilim/anasanat dalı başkanı: Enstitülere bağlı anabilim/anasanat dalı başkanını,

e) Bilim/sanat dalı: Anabilim/anasanat dalına bağlı olarak enstitüde programı bulunan bilim/sanat dalını,

f) Bilim/sanat dalı başkanı: Anabilim/anasanat dalına bağlı olarak enstitüde programı bulunan bilim/sanat dalının başkanını,

g) Bütünleşik yüksek lisans programı: Üniversitenin hazırlık sınıfı hariç en az 8 (sekiz) yarıyıl süreli eğitim-öğretim veren lisans programlarının ilk altı yarıyılını başarıyla tamamlayan öğrencilerin, öğrenimlerini kesintisiz olarak yüksek lisans programı ile birleştirebildikleri süreklilik gerektiren programı,

ğ) Danışman: Öğrenciye akademik çalışmalarda rehberlik yapmak üzere görevlendirilen öğretim üyesini,

h) DUS: Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavını,

ı) Enstitü: İnönü Üniversitesine bağlı lisansüstü eğitim-öğretim yapan enstitüleri,

i) Enstitü kurulu: Enstitü müdürü başkanlığında, müdür yardımcıları ve enstitü anabilim/anasaat dalı başkanlarından oluşan kurulu,

j) Enstitü yönetim kurulu: Enstitü müdürü başkanlığında, müdür yardımcıları ve müdürce gösterilecek altı aday arasından ilgili enstitü kurulunca üç yıl için seçilecek üç öğretim üyesinden oluşan kurulu,

k) Eşdeğer yabancı dil sınavları: YÖK tarafından YDS’ye eşdeğer kabul edilen sınavları,

l) EUS: Eczacılıkta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavını,

m) İntihal: Başkalarının fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermeyi,

n) Kredi: Bir lisansüstü dersin kredi değerini,

o) Müdür: İlgili enstitü müdürünü,

ö) Ortak lisansüstü eğitim programı: Yurt içi ve yurt dışındaki diğer yükseköğretim kurumları ile ortak yürütülen lisansüstü eğitim programlarını,

p) Öğrenci: Lisansüstü eğitim-öğretim için kayıt yaptırmış olan yüksek lisans, sanatta yeterlik ve doktora öğrencisini,

r) ÖSYM: Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığını,

s) Program: Enstitü anabilim/anasanat dallarında yürütülen lisansüstü eğitim-öğretimi,

ş) Rektör: İnönü Üniversitesi Rektörünü,

t) Senato: İnönü Üniversitesi Senatosunu,

u) TUS: Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavını,

ü) Üniversite: İnönü Üniversitesini,

v) YDS: Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavını,

y) YÖK: Yükseköğretim Kurulunu,

z) Yurt dışı kontenjanı: Uluslararası öğrencilerin başvurabilecekleri kontenjanları,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Yüksek Lisans Programları

Genel esaslar

MADDE 5- (1) Yüksek lisans programları tezli ve tezsiz olmak üzere iki şekilde yürütülebilir. Bu programların hangi anabilim/anasanat dalında ve nasıl yürütüleceği, ilgili enstitü kurulunun önerisi üzerine Senato tarafından karara bağlanır.

(2) YÖK kararı üzerine; öğretim elemanı ve öğrencilerin aynı mekânda bulunma zorunluluğu olmaksızın, bilgi ve iletişim teknolojilerine dayalı olarak öğretim faaliyetlerinin planlandığı ve yürütüldüğü lisansüstü uzaktan öğretim programları açılabilir. Uzaktan öğretim programlarının yürütülmesine ilişkin olarak YÖK tarafından belirlenen usul ve esaslar uygulanır.

Başvuru ve kabul

MADDE 6- (1) Tezli yüksek lisans programına başvurabilmek için adayların, lisans diplomasına ve başvurdukları programın puan türünden 55 puandan az olmamak koşuluyla Senato tarafından belirlenecek ALES puanına sahip olmaları gerekir. Ancak;

a) Konservatuvar programları ile güzel sanatlar fakültelerinin sadece özel yetenek sınavı ile öğrenci kabul eden programlarının enstitülerdeki anasanat ve anabilim dallarına öğrenci kabulünde ALES şartı aranmaz.

b) Doktora/sanatta yeterlik/tıpta uzmanlık/diş hekimliğinde uzmanlık/veteriner hekimliğinde uzmanlık/eczacılıkta uzmanlık mezunlarının yüksek lisans programlarına başvurularında ALES şartı aranmaz. Bu adayların değerlendirme işlemlerinde, mezun oldukları lisansüstü programa girişteki puan türü veya uzmanlık alanı dikkate alınmaksızın ALES puanı 60 olarak kabul edilir ve bu puan, puan türüne bakılmaksızın ALES puanı olarak hesaplamalara dahil edilir. Bu adaylar daha önceden aldıkları puan türü veya doktora/sanatta yeterlik/uzmanlık alanından farklı bir alanda başvuru yapabilir.

(2) Yüksek lisans başvurusu kabul edilen adayların sıralaması, adayın ALES puanının %60’ı, lisans not ortalamasının %30’u ile yabancı dil puanının %10’unun toplamına göre 50 puanın üstündeki adayların arasında yapılır.

(3) Tezli yüksek lisans programlarına başvuruda, ilgili anabilim/anasanat veya bilim/sanat dalı; yazılı, mülakat, kompozisyon, yetenek/yeterlik, uygulama sınavlarından birinin veya birkaçının yapılmasını öngörebilir. Bu sınavlardan hangisinin/hangilerinin yapılacağı, sınav tarihleri, jürinin tespiti ve değerlendirme ile ilgili diğer işlemler anabilim dalı başkanlığının görüşü alınarak enstitü yönetim kurulunun teklifi üzerine Senato tarafından kararlaştırılır. Bu kapsamda başvuru değerlendirmesi aşağıdaki şekilde gerçekleşir:

a) ALES puanının %50’si, lisans not ortalamasının %20’si, bilim sınavında veya mülakatta alınan notun %20’si ve yabancı dil puanının %10’unun toplamı 50 puanın üstünde olan adayların sıralaması yapılır.

b) Bilim sınavı ve mülakatın birlikte yapılması durumunda bilim sınavında alınan not ile mülakatta alınan notun ortalaması esas alınır.

c) Bilim/mülakat sınavı yapılması durumunda, sınava girmeyen adaylar değerlendirmeye alınmaz.

(4) İkinci ve üçüncü fıkralar uyarınca yapılacak değerlendirmelerde yabancı dil puanı olarak YDS veya ÖSYM tarafından eşdeğerliği kabul edilen ulusal veya uluslararası yabancı dil sınavları geçerlidir. Yabancı dil puanı olmayan adayların, bu kısımdan gelecek puan katkıları sıfır olarak alınır. Eşitlik durumunda ALES ve yabancı dil puanının toplamı yüksek olanlara öncelik verilir.

(5) Tezli yüksek lisans eğitimini kısmen veya tamamen yabancı dille yapan anabilim dallarında, adayların bir yüksek lisans programına kabul edilmeleri için YDS veya ÖSYM tarafından eşdeğerliği kabul edilen ulusal veya uluslararası yabancı dil sınavına girmiş olmaları gerekir. Bu sınavlarda alınması gereken asgari puan ve koşullar ile diğer esaslar enstitü kurulu kararı üzerine Senato tarafından belirlenir.

(6) Konservatuvar programları ile güzel sanatlar fakültelerinin sadece özel yetenek sınavı ile öğrenci kabul eden programlarının enstitülerdeki anasanat ve anabilim dallarındaki tezli yüksek lisans programlarına başvurabilmeleri için adayların ilgili anabilim/anasanat dalınca uygun görülecek bir lisans diplomasına sahip olmaları gerekir. Yüksek lisans programlarına başvurusu kabul edilen adayların sıralaması; yabancı dil puanının %20’si, lisans not ortalamasının %30’u, mesleki birikim ölçme ve değerlendirme sınavı puanının %50’sinin toplamına göre yapılır. Yabancı dil puanı olarak YDS veya ÖSYM tarafından eşdeğerliği kabul edilen ulusal veya uluslararası yabancı dil sınavları geçerlidir. Yabancı dil puanı olmayan adayların, bu kısımdan gelecek puan katkıları sıfır olarak alınır. Toplam puanı 50’den düşük olan ve mesleki birikim ölçme ve değerlendirme sınavına girmeyen aday değerlendirmeye alınmaz. Eşitlik durumunda öncelikle yabancı dil puanına yine eşitlik olması durumunda lisans not ortalaması yüksek olanlara öncelik verilir.

(7) Üniversitenin lisans bölüm/programlarını birincilikle bitiren adayların, mezun oldukları lisans programlarında ilan edilen birincilik kontenjanlarına başvurabilmeleri için başvuru tarihinden önceki iki yıl içerisinde mezun olmaları ve başvurdukları program için gerekli olan asgari koşulları sağlamaları gerekir. Bu fıkra kapsamında adayların sıralaması, adayın ALES puanının %60’ı, lisans not ortalamasının %30’u ile yabancı dil puanının %10’unun toplamına göre 50 puanın üstündeki adayların arasında yapılır. Eşitlik halinde ALES notu yüksek olan aday tercih edilir.

(8) Tezsiz yüksek lisans programlarına başvuran adaylarda aranacak koşullar ve değerlendirmeye ilişkin esaslar şunlardır:

a) Tezsiz yüksek lisans programlarına başvurabilmek için adayların, ilgili anabilim/anasanat dalınca uygun görülecek bir lisans diplomasına sahip olmaları gerekir. Adayların sıralamaları lisans not ortalamasına göre yapılır. İlgili anabilim/anasanat dalı kurulunun talebi halinde lisans not ortalamasına ek olarak öğrencilerin değerlendirilmelerinde yazılı, mülakat, kompozisyon, yetenek-yeterlik ve uygulama sınavlarından biri veya birkaçı yapılabilir. Bu sınavlardan hangisinin/hangilerinin yapılacağı, sınav tarihleri, jürilerin tespiti ve değerlendirme ile ilgili diğer işlemler anabilim/anasanat dalı başkanlığının görüşü alınarak enstitü yönetim kurulunun teklifi üzerine Senato tarafından kararlaştırılır. Bu durumda lisans not ortalamasının %60’ı, sınav notunun %40’ı toplanarak adayların sıralaması yapılır. Dörtlü sisteme göre elde edilen lisans not ortalamasının yüzlük sisteme dönüştürülmesinde YÖK tarafından belirlenen dönüştürme tablosu kullanılır.

b) Ortaöğretim alan öğretmenliği ve eğitim bilimlerinin çeşitli alanlarında özellikle uygulayıcılara yönelik olmak üzere açılacak tezsiz yüksek lisans programları için yükseköğretim üst kuruluşlarının kararları ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde Senato kararıyla özel şartlar belirlenebilir. Bu çerçevede yapılacak mülakat veya yetenek sınavları ya da alanı ile ilgili yapmış olduğu çalışmaların değerlendirilmesi, ilgili anabilim/anasanat dalının görüşü alınarak enstitü yönetim kurulunca seçilen üç asıl, iki yedek üyeden oluşan sınav komisyonu tarafından yapılır. Sınav komisyonu, değerlendirme sonucunu aynı gün ilgili enstitü müdürlüğüne bildirir.

(9) Konservatuvar programları ile güzel sanatlar fakültesinin sadece özel yetenek sınavı ile öğrenci kabul eden programlarının enstitülerdeki anasanat ve anabilim dallarındaki öğretim dili Türkçe olan programlarına başvurularda Devlet hastanesi veya Devlet üniversitesi hastanesinden alınmış sağlık raporu ile belgelenmesi şartıyla,

a) Düzeltilmemiş engeli en az %70 veya düzeltilmiş engeli en az %40 ve üzeri olan işitme engelli adaylarda,

b) Engel düzeyi %50 ve üzeri olmak üzere zihin yetersizliği bulunan engelli adaylarda,

c) Engel düzeyi %40 ve üzeri ''yaygın gelişimsel bozukluk'' (Otizm spektrum bozukluğu/çocukluk otizmi/atipik otizm, Rett Sendromu, Asperger Sendromu) tanısı bulunan engelli adaylarda,

başvuru yapabilmeleri için yabancı dil puanı aranmaz. Bu adaylar yabancı dil puanı olarak Üniversite tarafından aranan yabancı dil taban puanı şartını sağlamış sayılır.

Tezli yüksek lisans programı

MADDE 7- (1) Tezli yüksek lisans programı öğrencinin bilimsel araştırma yöntemlerini kullanarak bilgiye erişme, bilgiyi derleme, yorumlama ve değerlendirme yeteneğini kazanmasını sağlar.

(2) Tezli yüksek lisans programı toplam yirmi bir krediden az olmamak koşuluyla en az yedi ders, bir seminer dersi ve tez çalışmasından oluşur. Seminer dersi ve tez çalışması kredisiz olup başarılı veya başarısız olarak değerlendirilir. Tezli yüksek lisans programı bir eğitim-öğretim yılı 60 AKTS kredisinden az olmamak koşuluyla seminer dersi dâhil en az sekiz ders ve tez çalışması olmak üzere toplam en az 120 AKTS kredisinden oluşur. Öğrenci, en geç danışman atanmasını izleyen dönemden itibaren her yarıyıl tez dönemi için kayıt yaptırmak zorundadır.

(3) Tezli yüksek lisans programı ikinci öğretim programı olarak yürütülebilir.

Süre

MADDE 8- (1) Tezli yüksek lisans programının süresi bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın dört yarıyıl olup, program en çok altı yarıyılda tamamlanır. Bu Yönetmelikte belirtilen yükümlülüklerin tümünü yerine getiren öğrenciler ilgili enstitü yönetim kurulu kararıyla süresinden önce mezun olabilir.

(2) Dört yarıyıl sonunda öğretim planında yer alan zorunlu ve seçmeli kredili derslerini ve seminer dersini başarıyla tamamlayamayan, bu süre içerisinde genel not ortalaması yüzlük sistemde 65’in altında kalan, azami süreler içerisinde ise tez çalışmasında başarısız olan veya tez savunmasına girmeyen öğrencinin enstitü ile ilişiği kesilir.

Dersler

MADDE 9- (1) Bir yarıyılda açılacak dersler ve bu dersleri verecek öğretim elemanları anabilim/anasanat dalları başkanlarının önerileri üzerine ilgili enstitü yönetim kurulu tarafından belirlenir.

(2) Lisans öğrenimi sırasında alınmamış olması koşuluyla derslerin en çok iki tanesi lisans dersleri arasından seçilebilir.

(3) Öğrenci farklı anabilim/anasanat dallarından veya yurt içinde ve yurt dışında farklı enstitülerden ders alabilir. Ancak bu kapsamda alınan ders sayısı iki dersi geçemez. Öğrencinin bu dersleri alabilmesi için ilgili anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulunun onayı gereklidir.

(4) Anabilim dalının ders müfredatında bulunan zorunlu dersler, toplam kredi miktarının yarısını geçemez.

(5) Bilimsel araştırma teknikleri ile araştırma ve yayın etiği konularını içeren en az bir dersin alınması zorunludur.

Seminerler

MADDE 10- (1) Tez danışmanı, atandığı tarihten itibaren seminer yönetiminden sorumludur.

(2) Seminerin sunulacağı yer ve zaman, en az on gün önceden anabilim/anasanat dalı başkanlığı tarafından ilan edilir. Sunulan seminer, seminer sorumlusunun görüşü alınarak anabilim/anasanat dalı başkanlığının belirleyeceği üç kişilik jüri tarafından başarılı veya başarısız olarak değerlendirilir. Sonuç, seminer raporunun bir sureti ile birlikte bir tutanakla anabilim/anasanat dalı başkanlığı tarafından beş gün içerisinde enstitüye bildirilir.

(3) Seminer çalışması kredisizdir.

Tez danışmanı atanması

MADDE 11- (1) Tezli yüksek lisans programında, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığı her öğrenci için Üniversitenin kadrosunda bulunan bir tez danışmanını en geç birinci yarıyılın sonuna kadar; öğrencinin danışmanıyla beraber belirlediği tez konusunu da en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar enstitüye önerir. Tez danışmanı ve tez konusu enstitü yönetim kurulu onayı ile kesinleşir.

(2) Tez danışmanı, Üniversitenin kadrolu öğretim üyeleri arasından seçilir. Öğretim üyesi bulunmaması halinde enstitü yönetim kurulu tarafından başka bir yükseköğretim kurumundan öğretim üyesi danışman olarak seçilir. 2547 sayılı Kanunun ek 46 ncı maddesi kapsamında kısmi zamanlı olarak görevlendirilen en az doktora derecesine sahip araştırmacılar da tez danışmanı olarak seçilebilir. Ancak bu kişilerin danışman olarak görevlendirilebilmesi için öğrencinin talebi, ilgili araştırmacının yazılı muvafakati ve enstitü yönetim kurulunun kararı şarttır. Tez çalışmasının niteliğinin birden fazla tez danışmanı gerektirdiği durumlarda atanacak ikinci tez danışmanı, Üniversite kadrosu dışından da en az doktora derecesine sahip kişilerden olabilir. İkinci tez danışmanının aynı anabilim dalında atanması ancak anabilim/anasanat dalı başkanlığı tarafından gerekçeleri belirtilerek önerilmesi ve enstitü yönetim kurulunca uygun görülmesi halinde yapılabilir.

(3) Öğrenci ve/veya tez danışmanının talebi, anabilim/anasanat dalı başkanlığının teklifi ile ilgili enstitü yönetim kurulunun uygun görmesi halinde öğrencinin tez danışmanı değiştirilebilir.

(4) Öğrencinin, üst üste iki yarıyıl kayıt yenilememesi halinde, danışmanın görevi sona erer. Kaydını yenileyen öğrenci için kayıt yenilediği yarıyıl itibarıyla bu maddede belirtilen hükümler doğrultusunda yeniden danışman atanır.

(5) Kurum değiştiren ya da emekliye ayrılan veya Üniversiteden istifa eden öğretim elemanları, enstitüye yirmi iş günü içinde yazılı olarak başvurmaları durumunda, anabilim/anasanat dalı başkanlığının olumlu görüşü ve enstitü yönetim kurulunun onayı ile danışmanlığa devam edebilirler. Aksi takdirde bu sürenin dolmasıyla birlikte anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulunun kararı ile bir ay içinde yeni bir danışman atanır.

Yüksek lisans tezinin sonuçlanması

MADDE 12- (1) Öğretim planındaki tüm yükümlülükleri başarı ile tamamlayan tezli yüksek lisans programı öğrencisi, elde ettiği sonuçları Senato tarafından belirlenen yazım kurallarına uygun biçimde yazar ve tezini jüri önünde sözlü olarak savunur.

(2) Öğrencinin tez savunmasına girebilmesi için yüksek lisans öğrenimi süresince İnönü Üniversitesi adresli ve bilim alanı ile ilgili olmak üzere yazar olarak yer aldığı ulusal/uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış/yayıma kabul edilmiş en az bir makale veya bilimsel toplantıda kendisi tarafından sunulmuş olmak kaydıyla en az bir adet tam metin/özet bildirisinin ya da poster sunumunun olması gerekir.

(3) Yüksek lisans tezinin savunmasından önce ve düzeltme kararı verilen tezlerde ise düzeltme ile birlikte öğrenci tezini tamamlayarak danışmanına sunar. Danışman, tezin savunulabilir olduğuna ilişkin görüşü ile birlikte tezi enstitüye gönderir. Enstitü söz konusu teze ilişkin intihal yazılım programı raporunu alarak danışmana ve jüri üyelerine gönderir. Rapordaki verilerde gerçek bir intihalin tespiti halinde gerekçesi ile birlikte karar verilmek üzere tez, enstitü yönetim kuruluna gönderilir.

(4) Yüksek lisans tez jürisi, tez danışmanı ve ilgili enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile atanır. Jüri, biri öğrencinin tez danışmanı, en az biri de başka bir yükseköğretim kurumundan olmak üzere üç veya beş öğretim üyesinden oluşur. Jürinin üç kişiden oluşması durumunda ikinci tez danışmanı jüri üyesi olamaz.

(5) Jüri üyeleri, söz konusu tezin kendilerine teslim edildiği tarihten itibaren en erken on beş gün içinde, en geç bir ay içinde toplanarak öğrenciyi tez sınavına alır. Tez sınavı, tez çalışmasının sunulması ve bunu izleyen soru-cevap bölümünden oluşur. Tez sınavı, öğretim elemanları, lisansüstü öğrenciler ve alanın uzmanlarından oluşan dinleyicilerin katılımına açık ortamlarda gerçekleştirilir.

(6) Tez sınavının tamamlanmasından sonra jüri, tez hakkında salt çoğunlukla kabul, ret veya düzeltme kararı verir. Bu karar enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığınca tez sınavını izleyen üç gün içinde ilgili enstitüye tutanakla bildirilir.

(7) Tezi başarısız bulunarak reddedilen öğrencinin enstitü ile ilişiği kesilir.

(8) Tezi hakkında düzeltme kararı verilen öğrenci ikinci ve dördüncü fıkralarda belirtilen süreci takip ederek en geç üç ay içinde düzeltmeleri yapılan tezi aynı jüri önünde yeniden savunur. Bu savunma sonunda da başarısız bulunarak tezi kabul edilmeyen öğrencinin enstitü ile ilişiği kesilir.

(9) Tezi reddedilen öğrencinin talepte bulunması halinde, tezsiz yüksek lisans programının ders kredi yükü, proje yazımı ve benzeri gereklerini yerine getirmiş olmak kaydıyla kendisine tezsiz yüksek lisans diploması verilir. Bu fıkra hükmünün uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Senato tarafından belirlenir.

Diploma

MADDE 13- (1) Tez sınavında başarılı olmak ve Senato tarafından belirlenen mezuniyet için gerekli diğer koşulları da sağlamak kaydıyla, yüksek lisans tezinin ciltlenmiş en az üç nüshasını ve dijital kopyasını tez sınavına giriş tarihinden itibaren bir ay içinde ilgili enstitüye teslim eden ve tezi enstitü yönetim kurulunca şekil yönünden uygun bulunan yüksek lisans öğrencisine tezli yüksek lisans diploması verilir. Enstitü yönetim kurulu talep halinde teslim süresini en fazla bir ay daha uzatabilir. Bu koşulları yerine getirmeyen öğrenci koşulları yerine getirinceye kadar diplomasını alamaz, öğrencilik haklarından yararlanamaz ve azami süresinin dolması halinde ilişiği kesilir.

(2) Tezli yüksek lisans diploması üzerinde öğrencinin kayıtlı olduğu enstitü anabilim/anasanat dalındaki programın, YÖK tarafından onaylanmış adı bulunur. Mezuniyet tarihi tezin sınav jürisi tarafından imzalı nüshasının teslim edildiği tarihtir.

(3) Tezin tesliminden itibaren üç ay içinde yüksek lisans tezinin bir kopyası elektronik ortamda, bilimsel araştırma ve faaliyetlerin hizmetine sunulmak üzere enstitü tarafından Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına gönderilir.

Tezsiz yüksek lisans programı

MADDE 14- (1) Tezsiz yüksek lisans programları yüz yüze ve uzaktan olmak üzere iki şekilde yürütülebilir. Tezsiz yüksek lisans programları, öğrenciye mesleki konularda bilgi kazandırarak mevcut bilginin uygulamada nasıl kullanılacağını göstermek amacıyla düzenlenir.

(2) Tezsiz yüksek lisans programı toplam otuz krediden ve 60 AKTS’den az olmamak kaydıyla en az on ders ile dönem projesi dersinden oluşur. Öğrenci, dönem projesi dersinin alındığı yarıyılda dönem projesi dersine kayıt yaptırmak ve yarıyıl sonunda yazılı proje ve/veya rapor vermek zorundadır. Dönem projesi dersi kredisiz olup başarılı veya başarısız olarak değerlendirilir.

(3) Senato tarafından belirlenen esaslara göre tezsiz yüksek lisans programının sonunda yeterlik sınavı uygulanabilir.

(4) Tezsiz yüksek lisans programı ikinci öğretim programı olarak yürütülebilir.

Süre

MADDE 15- (1) Tezsiz yüksek lisans programını tamamlama süresi, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın en az iki yarıyıl, en çok üç yarıyıldır. Bu sürenin sonunda başarısız olan veya programı tamamlayamayan öğrencinin enstitü ile ilişiği kesilir.

Dersler

MADDE 16- (1) Bir yarıyılda açılacak dersler ve bu dersleri verecek öğretim elemanları anabilim/anasanat dalları başkanlarının önerileri üzerine ilgili enstitü yönetim kurulu tarafından belirlenir. Öğrencinin alacağı derslerin en çok üç tanesi, lisans öğrenimi sırasında alınmamış olması koşuluyla lisans derslerinden seçilebilir.

Dönem projesi

MADDE 17- (1) Kredisiz olan dönem projesine ikinci yarıyılın başında kayıt yaptırılır ve ilgili yarıyılda proje hakkında bir rapor verilir.

(2) Rapor, biri danışman olmak üzere anabilim/anasanat dalı başkanlığınca görevlendirilecek üç öğretim üyesi tarafından incelenerek salt çoğunlukla kabul, ret veya düzeltme kararı verilir. Bu karar ve dönem projesinin kabul edilmesi halinde ilgili enstitünün dönem projesi hazırlama kılavuzuna göre hazırlanmış dönem projesi anabilim/anasanat dalı başkanlığınca üç gün içerisinde enstitüye bir tutanakla bildirilir.

(3) Dönem projesi reddedilen öğrenci, yeni bir dönem projesi ile devam eder. Dönem projesi hakkında düzeltme kararı verilen öğrenci en geç bir ay içinde gerekli düzeltmeleri yapar ve rapor ilgili jüri tarafından incelenerek karara bağlanır.

Danışman atanması

MADDE 18- (1) Tezsiz yüksek lisans programında ilgili anabilim/anasanat dalı başkanlığı her öğrenci için ders seçiminde ve dönem projesinin yürütülmesinde danışmanlık yapacak bir öğretim üyesi veya doktora derecesine sahip bir öğretim görevlisini en geç birinci yarıyılın sonuna kadar belirler.

(2) Her yarıyılda, kayıt yenilemeyen öğrencinin durumu anabilim/anasanat dalına bildirilir. Öğrencinin, üst üste iki yarıyıl kayıt yenilememesi halinde, danışmanın görevi sona erer. Öğrencinin kaydını yenilemesi halinde kayıt yenilediği yarıyıl itibarıyla bu maddede belirtilen hükümler doğrultusunda yeniden danışman atanır.

Diploma

MADDE 19- (1) Kredili derslerini ve dönem projesini başarıyla tamamlayan öğrenciye tezsiz yüksek lisans diploması verilir.

(2) Tezsiz yüksek lisans diploması üzerinde öğrencinin kayıtlı olduğu enstitü anabilim/anasanat dalındaki programın YÖK tarafından onaylanmış adı bulunur. Öğrencinin mezuniyet tarihi, enstitü yönetim kurulunun mezuniyetine karar verdiği tarihtir.

(3) Tezsiz yüksek lisans programına devam edenler, Üniversitece tezli yüksek lisans programı için belirlenmiş olan asgari şartları yerine getirmek kaydıyla, tezli yüksek lisans programına geçiş yapabilirler. Bu durumda tezsiz yüksek lisans programında alınan dersler enstitü yönetim kurulu kararıyla tezli yüksek lisans programındaki derslerin yerine sayılabilir.

Bütünleşik yüksek lisans programı

MADDE 20- (1) Bütünleşik yüksek lisans programlarına başvuru, kabul, kayıt, eğitim-öğretim, sınav ve başarı durumlarına ilişkin işlemler, YÖK’ün belirlediği ilgili mevzuat hükümlerine göre yürütülür.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Doktora Programı

Genel esaslar

MADDE 21- (1) Doktora programı, öğrenciye bağımsız araştırma yapma, bilimsel problemleri, verileri geniş ve derin bir bakış açısı ile irdeleyerek yorum yapma, analiz etme ve yeni sentezlere ulaşmak için gerekli becerileri kazandırır.

(2) Doktora programı, tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için toplam yirmi bir krediden ve bir eğitim-öğretim yılı 60 AKTS’den az olmamak koşuluyla en az yedi ders, seminer, yeterlik sınavı, tez önerisi ve tez çalışması olmak üzere en az 240 AKTS kredisinden oluşur. Lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için de en az kırk iki kredilik 14 ders, seminer, yeterlik sınavı, tez önerisi ve tez çalışması olmak üzere toplam en az 300 AKTS kredisinden oluşur.

(3) Doktora çalışması sonunda hazırlanacak tezin, bilime yenilik getirme, yeni bir bilimsel yöntem geliştirme, bilinen bir yöntemi yeni bir alana uygulama niteliklerinden en az birini yerine getirmesi gerekir.

Başvuru ve kabul

MADDE 22- (1) Doktora programlarına başvurularda adaylarda aranacak koşullar ve değerlendirmeye ilişkin esaslar şunlardır:

a) Doktora programına başvurabilmek için adayların, tezli yüksek lisans diplomasına, ALES’ten başvurduğu programın puan türünde 60 puandan az olmamak koşuluyla Senato kararı ile belirlenecek ALES puanına sahip olmaları gerekir.

b) Doktora programına öğrenci kabulünde yabancı dil sınavlarından en az 55 puan veya ÖSYM tarafından eşdeğerliği kabul edilen uluslararası yabancı dil sınavlarından bu puan muadili bir puan alınması zorunlu olup, bu asgari puanların girilecek programların özelliklerine göre gerekirse yükseltilmesine Senato tarafından karar verilir.

c) Doktora/sanatta yeterlik/tıpta uzmanlık/diş hekimliğinde uzmanlık/veteriner hekimliğinde uzmanlık/eczacılıkta uzmanlık mezunlarının doktora programlarına başvurularında ALES şartı aranmaz ve bu adayların değerlendirme işlemlerinde, adayın mezun olduğu lisansüstü programa girişteki puan türü veya uzmanlık alanı dikkate alınmaksızın ALES puanı 70 olarak kabul edilir ve bu puan, puan türüne bakılmaksızın ALES puanı olarak hesaplamalara dahil edilir. Bu adaylar daha önceden aldığı puan türü veya doktora/sanatta yeterlik/uzmanlık alanından farklı bir alanda başvuru yapabilir.

ç) Konservatuvar programları ile güzel sanatlar fakültelerinin sadece özel yetenek sınavı ile öğrenci kabul eden programlarının enstitülerdeki anasanat ve anabilim dallarına öğrenci kabulünde ALES puanı aranmaz.

d) Doktora programına başvurusu kabul edilen yüksek lisans derecesine sahip adayların sıralaması, ALES puanının %60'ı, yabancı dil puanının %10'u ile lisans not ortalaması ile yüksek lisans not ortalamasının toplamının yarısının %30'u toplanarak bu toplamın en az 60 olması koşuluyla yapılır. Eşitlik durumunda ALES ve yabancı dil puanı toplamı yüksek olanlara öncelik verilir.

e) Hazırlık sınıfları hariç en az on yarıyıl süreli lisans diplomasına sahip olanların doktora programına başvurabilmeleri için ALES’ten başvurdukları programın puan türünde en az 60 puana sahip olmaları gerekir. Bu kapsamda başvuran adayların sıralaması ALES puanının %60'ı, yabancı dil puanının %10'u ve mezuniyet not ortalamasının %30’u toplanarak bu toplamın en az 60 olması koşuluyla yapılır. Eşitlik durumunda ALES ve yabancı dil puanı toplamı yüksek olanlara öncelik verilir.

f) İlgili anabilim/anasanat dalınca uygun görülecek lisans diplomasına sahip adayların doktora programına doğrudan başvurabilmeleri için en az 80 ALES puanına veya ÖSYM tarafından ALES ile eşdeğerliği kabul edilen uluslararası sınavlar için belirlenen standart puana sahip olmaları, YDS’den en az 65 puan veya eşdeğerliği kabul edilen yabancı dil sınavları için belirtilen standart puana sahip olmaları, ayrıca lisans not ortalamalarının 4 üzerinden en az 3 veya muadili bir puan olması gerekir. Lisans derecesi ile başvurusu kabul edilen adayların sıralaması ALES puanının %60'ı, yabancı dil puanının %10'u ile lisans not ortalamasının %30'u toplanarak bu toplamın en az 60 olması koşulu ile yapılır. Eşitlik durumunda ALES ve yabancı dil puanı toplamı yüksek olanlara öncelik verilir.

g) Temel tıp bilimlerinde doktora programlarına başvuracak adaylardan tıp fakülteleri mezunlarının tıpta uzmanlık sınavı temel tıp bilimleri puanının 0,7 ile klinik tıp bilimleri puanının ise 0,3 ile çarpılarak toplanması sonucu elde edilen TUS temel tıp puanının en az 50 olması veya en az 60 sayısal ALES puanına sahip olmaları ve ayrıca YDS’den en az 55 puan veya ÖSYM tarafından eşdeğerliği kabul edilen uluslararası yabancı dil sınavları için belirtilen standart puana sahip olmaları gerekir.

ğ) Sağlık bilimlerinde doktora programlarına başvuracak adaylardan diş hekimliği fakülteleri mezunlarının; DUS temel bilimleri puanı ile klinik bilimler puanlarının 0,5 ile çarpılarak toplanması ile elde edilen DUS temel puanının en az 50 olması veya en az 60 sayısal ALES puanına sahip olmaları ve ayrıca YDS’den en az 55 puan veya eşdeğerliği kabul edilen yabancı dil sınavları için belirtilen standart puana sahip olmaları, ayrıca YDS’den en az 55 puan veya ÖSYM tarafından eşdeğerliği kabul edilen uluslararası yabancı dil sınavları için belirtilen standart puana sahip olmaları gerekir.

h) Sağlık bilimlerinde doktora programlarına başvuracak adaylardan eczacılık fakülteleri mezunlarının 50 ve üzeri EUS puanına veya 60 ve üzeri sayısal ALES puanına ve YDS’den en az 55 puana veya eşdeğerliği kabul edilen yabancı dil sınavları için belirtilen standart puana sahip olmaları gerekir.

ı) Sağlık bilimlerinde doktora programlarına başvuran adayların sıralaması TUS, EUS veya DUS temel puanının veya ALES puanının %60'ı, yabancı dil puanının %10'u ile mezuniyet not ortalamasının %30'unun toplamının en az 60 olması koşuluyla yapılır. Eşitlik durumunda ilgisine göre TUS veya DUS temel puanı ile yabancı dil puanı toplamı ya da ALES ile yabancı dil puanı toplamı yüksek olanlara öncelik verilir.

i) Konservatuvar programları ile güzel sanatlar fakültelerinin sadece özel yetenek sınavı ile öğrenci kabul eden programlarının enstitülerdeki anasanat ve anabilim dallarındaki doktora programlarına başvurabilmek için adayların, ilgili anabilim/anasanat dalınca uygun görülecek bir lisans ve yüksek lisans diplomasına sahip olmaları, YDS’den en az 55 puan veya eşdeğerliği kabul edilen yabancı dil sınavları için belirlenen standart puana sahip olmaları; ayrıca doktora programına başvurusu kabul edilen adayların ilgili anabilim/anasanat dalı tarafından yapılacak olan mesleki birikimi ölçme ve değerlendirme sınavına girmiş olmaları gerekir. Başvurusu kabul edilen adayların sıralaması; yabancı dil puanının %20'si, lisans not ortalaması ile yüksek lisans not ortalaması toplamının yarısının %30'u ve mesleki birikimi ölçme ve değerlendirme sınavı puanının %50’sinin toplamına göre yapılır. Toplam puanı 60’tan düşük olan adaylar sıralamaya dâhil edilmez. Eşitlik durumunda yabancı dil puanı yüksek olana öncelik verilir.

j) Doktora programlarında ilgili anabilim/anasanat dalı kurulunun talebi halinde, diş hekimliği programlarında ise zorunlu olarak, bu fıkrada belirtilen ilgisine göre ALES, TUS, DUS, YDS, EUS ve mezuniyet notuna ilaveten öğrencilerin değerlendirilmelerinde yazılı, mülakat, kompozisyon, yetenek/yeterlik, uygulama sınavlarından biri veya birkaçı yapılır. Bu sınavlardan hangisinin/hangilerinin yapılacağı, sınav tarihleri, jürinin tespiti ve değerlendirme ile ilgili diğer işlemler anabilim dalı başkanlığının görüşü alınarak enstitü yönetim kurulunun teklifi üzerine Senato tarafından kararlaştırılır. Bu durumda ALES puanının %50’si, yabancı dil puanının %10’u, mezuniyet not ortalamasının %20’si ile sınav notunun %20’sinin toplamına göre adayların sıralaması yapılır. Toplam puanı 60’tan düşük olan adaylar sıralamaya dâhil edilmez. Eşitlik durumunda sınav notu yüksek olana öncelik verilir. Bilim sınavı ve mülakatın birlikte yapılması durumunda bilim sınavında alınan not ile mülakatta alınan notun ortalaması esas alınır. Bilim ve/veya mülakat sınavı yapılması durumunda, bu sınavlardan birine girmeyen adaylar değerlendirmeye alınmaz.

Süre

MADDE 23- (1) Doktora programı, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın sekiz yarıyıl olup azami tamamlama süresi on iki yarıyıl; lisans derecesi ile kabul edilenler için on yarıyıl olup azami tamamlama süresi on dört yarıyıldır. Bu Yönetmelikte belirtilen yükümlülüklerin tümünü yerine getiren öğrenciler ilgili enstitü yönetim kurulu kararıyla süresinden önce mezun olabilir.

(2) Doktora programı için gerekli, zorunlu ve seçmeli dersleri başarıyla tamamlamanın azami süresi, tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için dört yarıyıl, lisans derecesi ile kabul edilenler için altı yarıyıldır. Bu süre içinde kredili derslerini ve seminerleri başarıyla tamamlayamayan veya genel not ortalaması yüzlük sistemde 75’in altında kalan öğrencinin enstitü ile ilişiği kesilir.

(3) Kredili derslerini başarıyla tamamlayan, yeterlik sınavında başarılı bulunan ve tez önerisi kabul edilen, ancak tez çalışmasını birinci fıkrada belirtilen on iki veya on dört yarıyıl sonuna kadar tamamlayamayan öğrencinin ilgili enstitü yönetim kurulu kararı ile enstitü ile ilişiği kesilir.

(4) Lisans derecesi ile doktora programına başvurmuş öğrencilerden, kredili derslerini ve/veya azami süresi içinde tez çalışmasını tamamlayamayanlara, doktora tezinde başarılı olamayanlara tezsiz yüksek lisans için gerekli kredi yükü, proje ve benzeri diğer şartları yerine getirmiş olmaları kaydıyla talepleri halinde tezsiz yüksek lisans diploması verilir. Bu fıkra hükmünün uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Senato tarafından belirlenir.

Dersler

MADDE 24- (1) Bir yarıyılda açılacak dersler ve bu dersleri verecek öğretim elemanları anabilim/anasanat dalları başkanlarının önerileri üzerine ilgili enstitü yönetim kurulu tarafından belirlenir.

(2) Doktora programlarında enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile farklı anabilim/anasanat dallarından, farklı enstitülerden ve üniversitelerden ders alınabilir. Bu durumda yüksek lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için en fazla iki, lisans derecesiyle kabul edilmiş öğrenciler için en fazla dört ders seçilebilir.

(3) Yüksek lisans eğitimi esnasında alınmamış ise, bilimsel araştırma teknikleri ile araştırma ve yayın etiği konularını içeren en az bir dersin alınması zorunludur.

(4) Anabilim dalının ders müfredatında bulunan zorunlu dersler, zorunlu kredi miktarının yarısını geçemez.

(5) Doktora programlarında, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulunun onayı ile yüksek lisans öğrenimi sırasında alınmamış olması koşuluyla, derslerin en çok iki tanesi yüksek lisans dersleri arasından seçilebilir. Lisans dersleri ders yüküne ve doktora kredisine sayılmaz.

Seminerler

MADDE 25- (1) Tez danışmanı, atandığı tarihten itibaren seminer yönetiminden sorumludur.

(2) Seminerin sunulacağı yer ve zaman, en az on gün önceden anabilim/anasanat dalı başkanlığı tarafından ilan edilir. Sunulan seminer, seminer sorumlusunun görüşü alınarak anabilim/anasanat dalı başkanlığının belirleyeceği üç kişilik jüri tarafından başarılı veya başarısız olarak değerlendirilir. Sonuç, seminer raporunun bir sureti ile birlikte bir tutanakla anabilim/anasanat dalı başkanlığı tarafından beş gün içerisinde enstitüye bildirilir.

(3) Seminer çalışması kredisizdir.

Tez danışmanı atanması

MADDE 26- (1) Enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığı, her öğrenci için Üniversite kadrosunda bulunan bir tez danışmanını ve danışmanla öğrencinin birlikte belirleyeceği tez konusu ile tez başlığını ilgili enstitüye önerir. Tez danışmanı enstitü yönetim kurulu kararıyla kesinleşir. Tez danışmanı en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar atanır.

(2) Tez danışmanı, Üniversite kadrosundaki öğretim üyeleri arasından seçilir. Üniversitede belirlenen niteliklere sahip öğretim üyesi bulunmaması halinde enstitü yönetim kurulu tarafından başka bir yükseköğretim kurumundan öğretim üyesi danışman olarak seçilebilir. Diş hekimliği, eczacılık, tıp ve veteriner fakülteleri anabilim dalları hariç doktora programlarında öğretim üyelerinin tez yönetebilmesi için başarıyla tamamlanmış en az bir yüksek lisans tezi yönetmiş olması gerekir. Tez çalışmasının niteliğinin birden fazla tez danışmanı gerektirdiği durumlarda atanacak ikinci tez danışmanı, Üniversite kadrosu dışından da en az doktora derecesine sahip kişilerden olabilir. İkinci tez danışmanının aynı anabilim dalında atanması ancak anabilim/anasanat dalı başkanlığı tarafından gerekçeleri belirtilerek önerilmesi ve enstitü yönetim kurulunca uygun görülmesi halinde yapılabilir.

(3) Öğrenci ve/veya tez danışmanının talebi, anabilim/anasanat dalı başkanlığının görüşü ve ilgili enstitü yönetim kurulunun uygun görmesi halinde öğrencinin tez danışmanı değiştirilebilir.

(4) Kurum değiştiren, ücretsiz en az altı ay izine ayrılan ya da emekliye ayrılan veya Üniversiteden istifa eden öğretim elemanları, enstitüye yirmi iş günü içinde yazılı olarak başvurmaları durumunda, anabilim/anasanat dalı başkanlığının olumlu görüşü ve enstitü yönetim kurulunun onayı ile danışmanlığa devam edebilirler. Aksi takdirde bu sürenin dolmasıyla birlikte anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulunun kararı ile bir ay içinde yeni bir danışman atanır.

Yeterlik sınavı

MADDE 27- (1) Yeterlik sınavı, zorunlu derslerini, kredilerini ve seminerini tamamlayan öğrencinin alanındaki temel konular ve kavramlar ile doktora çalışmasıyla ilgili bilimsel araştırma derinliğine sahip olup olmadığının ölçülmesidir. Bir öğrenci bir yılda en fazla iki kez yeterlik sınavına girer.

(2) Yüksek lisans derecesi ile kabul edilen öğrenci en geç beşinci yarıyılın, lisans derecesi ile kabul edilmiş olan öğrenci en geç yedinci yarıyılın sonuna kadar yeterlik sınavına girmek zorundadır.

(3) Yeterlik sınavları, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığı tarafından önerilen ve enstitü yönetim kurulu tarafından onaylanan beş kişilik doktora yeterlik komitesi tarafından düzenlenir ve yürütülür. Komite, farklı alanlardaki sınavları hazırlamak, uygulamak ve değerlendirmek amacıyla sınav jürileri kurar. Sınav jürisi en az ikisi Üniversite dışından olmak üzere, danışman dahil beş öğretim üyesinden oluşur. Danışmanın oy hakkı olup olmadığı hususunda ilgili yönetim kurulu karar verir. Danışmanın oy hakkı olmaması durumunda jüri altı öğretim üyesinden oluşur. Yeterlik sınavı toplantıları öğretim elemanları, lisansüstü öğrenciler ve alanın uzmanlarından oluşan dinleyicilerin katılımına açık olarak yapılır.

(4) Yeterlik sınavı yazılı ve sözlü olarak iki bölüm halinde yapılır. Yeterlik sınavında yazılı sınavı başaramayan öğrenci sözlü sınava giremez. Yazılı ve sözlü sınavda geçerli not doktora derslerindeki başarı notudur. Sınav jürileri öğrencinin yazılı ve sözlü sınavlardaki başarı durumunu değerlendirerek öğrencinin başarılı veya başarısız olduğuna salt çoğunlukla karar verir. Bu karar, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığınca yeterlik sınavını izleyen üç gün içinde enstitüye tutanakla bildirilir.

(5) Yeterlik sınavında başarısız olan öğrenci başarısız olduğu bölüm/bölümlerden bir sonraki yarıyılda tekrar sınava alınır. Bu sınavda da başarısız olan öğrencinin doktora programı ile ilişiği kesilir.

(6) Yeterlik sınavı jürisi, yeterlik sınavını başaran bir öğrencinin, ders yükünü tamamlamış olsa bile, toplam kredi miktarının üçte birini geçmemek şartıyla fazladan ders/dersler almasını isteyebilir. Öğrenci, ilgili enstitü kararıyla belirlenecek dersleri başarmak zorundadır.

Tez izleme komitesi

MADDE 28- (1) Yeterlik sınavında başarılı bulunan öğrenci için ilgili enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile yeterlik sınavını takip eden bir ay içinde bir tez izleme komitesi oluşturulur.

(2) Tez izleme komitesi üç öğretim üyesinden oluşur. Komitede tez danışmanından başka, enstitü anabilim/anasanat dalı içinden ve dışından birer üye yer alır. İkinci tez danışmanının atanması durumunda ikinci tez danışmanı tez izleme komitesi içinde yer alamaz, ancak dilerse komite toplantılarına katılabilir.

(3) Tez izleme komitesinin kurulmasından sonraki dönemlerde, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile üyelerde değişiklik yapılabilir.

Tez önerisi savunması

MADDE 29- (1) Doktora yeterlik sınavını başarı ile tamamlayan öğrenci, en geç altı ay içinde, yapacağı araştırmanın amacını, yöntemini ve çalışma planını kapsayan tez önerisini tez izleme komitesi önünde sözlü olarak savunur. Öğrenci, tez önerisi ile ilgili yazılı bir raporu sözlü savunmadan en az on beş gün önce komite üyelerine dağıtır.

(2) Tez izleme komitesi, öğrencinin sunduğu tez önerisinin kabul, düzeltme veya reddedileceğine salt çoğunlukla karar verir. Düzeltme için bir ay süre verilir. Bu süre sonunda kabul veya ret yönünde salt çoğunlukla verilen karar, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığınca işlemin bitişini izleyen üç gün içinde enstitüye tutanakla bildirilir.

(3) Tez önerisi reddedilen öğrenci, yeni bir danışman ve/veya tez konusu seçme hakkına sahiptir. Bu durumda yeni bir tez izleme komitesi atanabilir. Programa aynı danışmanla devam etmek isteyen öğrenci üç ay içinde, danışman ve tez konusunu değiştiren öğrenci ise altı ay içinde tekrar tez önerisi savunmasına alınır. Tez önerisi bu savunmada da reddedilen öğrencinin Üniversite ile ilişiği kesilir.

(4) Tez önerisi kabul edilen öğrenci için tez izleme komitesi, Ocak-Haziran ve Temmuz-Aralık ayları arasında birer defa olmak üzere yılda iki kez toplanır. İlk tez izleme komitesi toplantısı, en erken, tez önerisinin kabulünden üç ay sonra yapılır. Öğrenci, toplantı tarihinden en az bir ay önce komite üyelerine yazılı bir rapor sunar. Bu raporda o ana kadar yapılan çalışmaların özeti ve bir sonraki dönemde yapılacak çalışma planı belirtilir. Komite tarafından üst üste iki kez, aralıklı olarak ise üç kez başarısız bulunan veya üst üste iki kez, aralıklı olarak üç kez süresinde tez gelişim raporu vermeyen öğrencinin ilgili enstitü yönetim kurulu kararıyla Üniversite ile ilişiği kesilir.

(5) Tez önerisi savunmasına geçerli bir mazereti olmaksızın birinci fıkrada belirtilen sürede girmeyen ya da tez önerisini vermeyen öğrenci başarısız sayılarak tez önerisi reddedilir.

(6) Tez izleme komite toplantı tarihi en az bir ay önce anabilim/anasanat dalı başkanlığınca ilgili enstitüye bildirilir.

(7) Tez gelişme raporu ve ilgili evrak, on beş gün içerisinde enstitüye gönderilir.

Doktora tezinin sonuçlandırılması

MADDE 30- (1) Doktora programındaki bir öğrenci, elde ettiği sonuçları Senato tarafından kabul edilen yazım kurallarına uygun biçimde yazar.

(2) Doktora tezinin savunmasından önce ve düzeltme verilen tezlerde ise düzeltme ile birlikte öğrenci tezini tamamlayarak danışmanına sunar. Danışman tezin savunulabilir olduğuna ilişkin görüşü ile birlikte tezi enstitüye teslim eder. Enstitü söz konusu teze ilişkin intihal yazılım programı raporunu alarak danışmana ve jüri üyelerine gönderir. Jüri üyeleri, söz konusu tezin ve intihal yazılım programı raporunun, kendilerine teslim edildiği tarihten itibaren en erken yirmi gün, en geç bir ay içinde toplanarak öğrenciyi tez savunma sınavına alır.

(3) Teze ilişkin intihal yazılım programı raporundaki verilerde gerçek bir intihalin tespiti halinde gerekçesi ile birlikte karar verilmek üzere tez enstitü yönetim kuruluna gönderilir.

(4) Öğrencinin tezinin sonuçlanabilmesi için en az üç tez izleme komitesi raporu sunulması ve en az ikisinde başarılı olunması gerekir.

(5) Öğrencinin doktora tez savunmasına girebilmesi için aşağıdaki yayın şartlarını sağlaması gerekir. Bu şartlarda aranan yayın sayıları ilgili enstitü yönetim kurulu kararı ve Senato onayıyla artırılabilir:

a) Fen Bilimleri, Karaciğer Nakli ve Sağlık Bilimleri Enstitülerinde; öğrencinin doktora öğrenimi süresince İnönü Üniversitesi adresli ve bilim alanı ile ilgili olmak üzere yazar olarak yer aldığı Web of Science (SCIE, SSCI, AHCI, ESCI), Scopus, TR Dizin veya spor bilimleri alanında SPORTDiscus kapsamındaki dergilerde en az iki makale yayımlaması veya makalesinin yayıma kabul edilmiş olması gerekir. Bu makalelerden en az birinin SCIE, SSCI ya da AHCI indeksli olması zorunludur.

b) Alevilik Araştırmaları, Eğitim Bilimleri ve Sosyal Bilimler Enstitülerinde; öğrencinin doktora öğrenimi süresince İnönü Üniversitesi adresli ve bilim alanı ile ilgili olmak üzere yazar olarak yer aldığı Web of Science (SCIE, SSCI, AHCI, ESCI), Scopus veya TR Dizin kapsamındaki dergilerde en az iki makale yayımlaması veya makalesinin yayıma kabul edilmiş olması gerekir.

(6) Doktora tez jürisi, danışman ve enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile atanır. Jüri, üçü öğrencinin tez izleme komitesinde yer alan öğretim üyeleri ve en az ikisi Üniversite dışından olmak üzere danışman dahil beş öğretim üyesinden oluşur. Danışmanın oy hakkı olup olmadığı hususunda ilgili yönetim kurulu karar verir. Danışmanın oy hakkı olmaması durumunda jüri altı öğretim üyesinden oluşur. Ayrıca ikinci tez danışmanı oy hakkı olmaksızın jüride yer alabilir.

(7) Jüri üyeleri, söz konusu tezin kendilerine teslim edildiği tarihten itibaren en erken yirmi gün en geç bir ay içinde toplanarak öğrenciyi tez savunmasına alır. Tez savunma sınavı, tez çalışmasının sunumu ve bunu izleyen soru-cevap bölümünden oluşur. Tez savunma toplantıları öğretim elemanları, lisansüstü öğrenciler ve alanın uzmanlarından oluşan dinleyicilerin katılımına açık olarak yapılır. Ancak tez jürisi dışındaki katılımcılar soru soramaz ve jürinin değerlendirmesi sırasında sınav yerinde bulunamazlar.

(8) Tez sınavının tamamlanmasından sonra jüri dinleyicilere kapalı olarak, tez hakkında salt çoğunlukla kabul, ret veya düzeltme kararı verir. Tezi kabul edilen öğrenciler başarılı olarak değerlendirilir. Bu karar, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığınca tez sınavını izleyen üç iş günü içinde ilgili enstitüye tutanakla bildirilir. Tezi başarısız bulunarak reddedilen öğrencinin Üniversite ile ilişiği kesilir. Tezi hakkında düzeltme kararı verilen öğrenci en geç altı ay içinde gerekli düzeltmeleri yaparak tezini aynı jüri önünde yeniden savunur. Bu savunmada da başarısız bulunan öğrencinin Üniversite ile ilişiği kesilir. Lisans derecesi ile doktoraya kabul edilmiş olanlardan tezde başarılı olamayanlar için talepleri halinde 23 üncü maddenin dördüncü fıkrasına göre tezsiz yüksek lisans diploması verilir.

Doktora diploması

MADDE 31- (1) Tez çalışmasını tamamlayan öğrenci, tezin istenen sayıda nüshasını danışmanına teslim eder. Danışman, tezin yazım kurallarına uygunluğu yönünden yazılı olarak belirttiği görüşü ile tezin nüshalarını anabilim/bilim dalı başkanlığı aracılığıyla ilgili enstitüye gönderir.

(2) Tez savunmasında başarılı olmak ve diğer koşulları da sağlamak kaydıyla doktora tezinin ciltlenmiş en az üç kopyasını tez sınavına giriş tarihinden itibaren bir ay içinde ilgili enstitüye teslim eden ve enstitü yönetim kurulunca tezi şekil yönünden uygun bulunan öğrenciye doktora diploması verilir. Enstitü yönetim kurulu başvuru üzerine teslim süresini en fazla bir ay daha uzatabilir. Bu koşulları yerine getirmeyen öğrenci koşulları yerine getirinceye kadar diplomasını alamaz, öğrencilik haklarından yararlanamaz ve azami süresinin dolması halinde enstitü ile ilişiği kesilir.

(3) Müdür ve Rektör imzasını taşıyan doktora diploması üzerinde enstitü anabilim/anasanat dalındaki programın YÖK tarafından onaylanmış adı bulunur. Mezuniyet tarihi tezin sınav jüri komisyonu tarafından imzalı nüshasının teslim edildiği tarihtir.

(4) İlgili enstitü tarafından tezin tesliminden itibaren üç ay içinde doktora tezinin bir kopyası elektronik ortamda, bilimsel araştırma ve faaliyetlerin hizmetine sunulmak üzere YÖK’e gönderilir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Sanatta Yeterlik Programı

Genel esaslar

MADDE 32- (1) Sanatta yeterlik çalışması, özgün bir sanat eserinin ortaya konulmasını, müzik ve sahne sanatlarında ise üstün bir uygulama ve yaratıcılığı amaçlayan doktora eşdeğeri bir yükseköğretim programıdır.

(2) Sanatta yeterlik programı tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için toplam yirmi bir krediden ve bir eğitim-öğretim dönemi 60 AKTS’den az olmamak koşuluyla en az yedi ders, uygulamalar ile tez, sergi, proje, resital, konser, temsil gibi çalışmalar olmak üzere en az 240 AKTS kredisinden oluşur. Lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için de en az kırk iki kredilik on dört ders, uygulamalar ile tez, sergi, proje, resital, konser, temsil gibi çalışmalar olmak üzere en az 300 AKTS kredisinden oluşur.

(3) Bu Yönetmeliğin 24, 25, 27, 28 ve 29 uncu maddeleri sanatta yeterlik programında da uygulanır.

Başvuru ve kabul

MADDE 33- (1) Sanatta yeterlik çalışmasına başvurabilmek için adayların lisans veya yüksek lisans diplomasına sahip olmaları ve güzel sanatlar fakülteleri ile konservatuvar mezunları ile diğer fakültelerin eşdeğer programlarından mezun olanların haricinde yüksek lisans derecesiyle başvuran adayların ALES sözel puan türünde en az 55 puan, lisans derecesiyle başvuran adayların ise ALES sözel puan türünde en az 80 puan almış olması gerekir.

(2) Lisans derecesiyle sanatta yeterlik programına başvuranların lisans mezuniyet not ortalamalarının 4 üzerinden en az 3 veya muadili bir puan olması gerekir. Sanatta yeterlik programına başvuracak olanların sanatta yeterlik programlarına kabulünde, ALES puanı, yüksek lisans not ortalaması ile mülakat/yetenek sınavı/portfolyö incelemesi sonucu da değerlendirilebilir. Bu değerlendirmeye ilişkin hususlar ile başvuru için adayların sağlaması gereken diğer belgeler Senato tarafından belirlenir.

(3) Sanatta yeterlik programına öğrenci kabulünde, anadilleri dışında Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen merkezi yabancı dil sınavları ile eşdeğerliği kabul edilen uluslararası yabancı dil sınavlarından en az 55 puan veya ÖSYM tarafından eşdeğerliği kabul edilen uluslararası yabancı dil sınavlarından bu puan muadili bir puan alınması zorunlu olup, bu asgari puanların girilecek programların özelliklerine göre gerekirse yükseltilmesine Senato tarafından karar verilir. Konservatuvar programları ile güzel sanatlar fakültelerinin sadece özel yetenek sınavı ile öğrenci kabul eden programlarının enstitülerdeki anasanat ve anabilim dallarındaki öğretim dili Türkçe olan programlarına başvurularda Devlet hastanesi veya Devlet üniversitesi hastanesinden alınmış sağlık raporu ile belgelenmesi şartıyla;

a) Düzeltilmemiş engeli en az %70 veya düzeltilmiş engeli en az %40 ve üzeri olan işitme engelli adaylarda,

b) Engel düzeyi %50 ve üzeri olmak üzere zihin yetersizliği bulunan engelli adaylarda,

c) Engel düzeyi %40 ve üzeri “yaygın gelişimsel bozukluk” (Otizm spektrum bozukluğu/çocukluk otizmi/atipik otizm, Rett Sendromu, Asperger Sendromu) tanısı bulunan engelli adaylarda, başvuru yapabilmeleri için yabancı dil puanı aranmaz. Bu adaylar yabancı dil puanı olarak Üniversite tarafından aranan yabancı dil taban puanı şartını sağlamış sayılır.

(4) Adayların ilgili anasanat dalı tarafından yapılacak olan mesleki birikimi ölçme ve değerlendirme sınavına girmiş olmaları gerekir. Başvurusu kabul edilen adayların sıralaması aşağıdaki şekilde yapılır:

a) Güzel sanatlar fakülteleri ile konservatuvar mezunları ile diğer fakültelerin eşdeğer programlarından mezun olanlar için yabancı dil puanının %20’si, lisans not ortalaması ile yüksek lisans not ortalaması toplamının yarısının %30’u ve mesleki birikimi ölçme ve değerlendirme sınavı puanının %50’sinin toplamına göre yapılır.

b) Güzel sanatlar fakülteleri ile konservatuvar mezunları ile diğer fakültelerin eşdeğer programlarından mezun olanların haricindekiler için ALES puanının %50’si, yabancı dil puanının %10’u, lisans not ortalaması ile yüksek lisans not ortalaması toplamının yarısının %10’u ve mesleki birikimi ölçme ve değerlendirme sınavı puanının %30’unun toplamına göre yapılır.

c) Programa başvuran adayların başarılı sayılabilmeleri için doktora giriş sınav notunun 100 puan üzerinden en az 50 olma şartı aranır. Eşitlik durumunda mesleki birikimi ölçme ve değerlendirme sınavı puanı yüksek olana öncelik verilir.

Süre

MADDE 34- (1) Sanatta yeterlik programını tamamlama süresi, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın sekiz yarıyıl olup azami tamamlama süresi on iki yarıyıl, lisans derecesi ile kabul edilenler için on yarıyıl olup azami tamamlama süresi on dört yarıyıldır. Bu Yönetmelikte belirtilen yükümlülüklerin tümünü yerine getiren öğrenciler ilgili enstitü yönetim kurulu kararıyla süresinden önce mezun olabilir.

(2) Sanatta yeterlik programı için gerekli kredili dersleri başarıyla tamamlamanın azami süresi tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için dört yarıyıl, lisans derecesi ile kabul edilenler için altı yarıyıldır. Bu süre içinde kredili derslerini başarıyla tamamlayamayan veya Üniversitenin öngördüğü en az genel not ortalamasını sağlayamayan öğrencinin Üniversite ile ilişiği kesilir.

(3) Kredili derslerini ve uygulamalarını başarı ile bitiren, yeterlik sınavında başarılı bulunan ve tez önerisi kabul edilen, ancak tez, sergi, proje, resital, konser, temsil gibi çalışmalarını birinci fıkrada belirtilen azami on iki yarıyıl veya on dört yarıyıl sonuna kadar tamamlayamayan öğrencinin enstitü ile ilişiği kesilir.

(4) Lisans derecesi ile sanatta yeterlik programına başvurmuş öğrencilerden gerekli kredi yükü, proje ve benzeri diğer şartları yerine getirmiş olmaları kaydıyla sanatta yeterlik tezinde başarılı olamayanlara talepleri halinde tezsiz yüksek lisans diploması verilir.

Danışman atanması

MADDE 35- (1) Enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığı, her öğrenci için danışmanlık yapacak Üniversite kadrosunda bulunan, ders ve uygulama seçimi ile tez, sergi, proje, resital, konser, temsil gibi çalışmaların yürütülmesi için bir danışman ile danışman ve öğrencinin birlikte belirleyeceği tez, sergi, proje, resital, konser, temsil gibi çalışmaların konusunu ve başlığını enstitüye önerir, bu öneri enstitü yönetim kurulu kararı ile kesinleşir.

(2) Tez danışmanının en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar atanması zorunludur. Tez danışmanı, öğretim üyeleri ile doktora/sanatta yeterlik derecesine sahip öğretim görevlileri arasından seçilir. Sanatta yeterlik çalışmasının niteliğinin birden fazla tez danışmanı gerektirdiği durumlarda ikinci tez danışmanı atanabilir. Sanatta yeterlik programlarında tez, sergi, proje, resital, konser, temsil gibi çalışmalar yönetilebilmesi için başarıyla tamamlanmış en az bir yüksek lisans tezi yönetmiş olmak gerekir. İkinci tez danışmanı Üniversite kadrosu dışından da doktora/sanatta yeterlik derecesine sahip kişilerden olabilir.

(3) Kurum değiştiren, ücretsiz en az altı ay izine ayrılan ya da emekliye ayrılan veya Üniversiteden istifa eden öğretim elemanları, enstitüye yirmi iş günü içinde yazılı olarak başvurmaları durumunda, anabilim/anasanat dalı başkanlığının olumlu görüşü ve enstitü yönetim kurulunun onayı ile danışmanlığa devam edebilirler. Aksi takdirde bu sürenin dolmasıyla birlikte anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulunun kararı ile bir ay içinde yeni bir danışman atanır.

Sanatta yeterlik çalışmasının sonuçlanması

MADDE 36- (1) Tez hazırlayan öğrenci elde ettiği sonuçları, sergi, proje, resital, konser, temsil gibi çalışmasını açıklayan ve belgeleyen metni Senato tarafından kabul edilen yazım kurallarına uygun biçimde yazarak, tez, sergi, proje, resital, konser, temsil gibi çalışmalarını jüri önünde sözlü olarak savunur.

(2) Sanatta yeterlik çalışmasının savunmasından önce ve düzeltme verilen tez ve çalışmalarda ise düzeltme ile birlikte öğrenci tezini/çalışmasını tamamlayarak danışmanına sunar. Danışman tezin savunulabilir olduğuna ilişkin görüşü ile birlikte tezi anabilim/anasanat dalı başkanlığı aracılığı ile bağlı bulunduğu enstitüye teslim eder. Enstitü söz konusu teze ilişkin intihal yazılım programı raporunu alarak danışmana ve jüri üyelerine gönderir. Rapordaki verilerde gerçek bir intihalin tespiti halinde gerekçesi ile birlikte karar verilmek üzere tez enstitü yönetim kuruluna gönderilir.

(3) Sanatta yeterlik jürisi, danışman ve enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile atanır. Jüri, üçü öğrencinin tez izleme komitesinde yer alan öğretim üyeleri ve en az ikisi Üniversite dışından olmak üzere danışman dahil beş öğretim üyesinden oluşur. Danışmanın oy hakkı olup olmadığı hususunda ilgili yönetim kurulu karar verir. Danışmanın oy hakkı olmaması durumunda jüri altı öğretim üyesinden oluşur. Ayrıca ikinci tez danışmanı oy hakkı olmaksızın jüride yer alabilir.

(4) Jüri üyeleri, söz konusu tezin veya metnin kendilerine teslim edildiği tarihten itibaren en erken yirmi gün, en geç bir ay içinde toplanarak öğrenciyi sınava alır. Sınav, sanatta yeterlik çalışmasının sunumu ve bunu izleyen soru-cevap bölümünden oluşur. Sınav öğretim elemanları, lisansüstü öğrenciler ve alanın uzmanlarından oluşan dinleyicilerin katılımına açık olarak yapılır.

(5) Sınavın tamamlanmasından sonra jüri, dinleyicilere kapalı olarak, öğrencinin tez, sergi, proje, resital, konser, temsil gibi sanatta yeterlik çalışması hakkında salt çoğunlukla kabul, ret veya düzeltme kararı verir.

(6) Tezi ve sanatta yeterlik çalışması kabul edilen öğrenciler başarılı olarak değerlendirilir. Bu karar, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığınca sınavı izleyen üç gün içinde ilgili enstitüye tutanakla bildirilir. Tezi ve sanatta yeterlik çalışması başarısız bulunarak reddedilen öğrencinin Üniversite ile ilişiği kesilir.

(7) Sanatta yeterlik çalışması hakkında düzeltme kararı verilen öğrenci en geç altı ay içinde gerekli düzeltmeleri yaparak tez, sergi, proje, resital, konser, temsil gibi sanatta yeterlik çalışmasını aynı jüri önünde yeniden savunur. Bu savunma sonunda da başarısız bulunarak sanatta yeterlik çalışması kabul edilmeyen öğrencinin Üniversite ile ilişiği kesilir.

(8) Lisans derecesi ile sanatta yeterlik programına kabul edilmiş olanlardan tez, sergi, proje, resital, konser, temsil gibi sanatta yeterlik çalışması başarılı olamayanlar için talepleri halinde 34 üncü maddenin dördüncü fıkrasına göre tezsiz yüksek lisans diploması verilir.

Sanatta yeterlik diploması

MADDE 37- (1) Sanatta yeterlik çalışmasında başarılı olan öğrenciye, diğer koşulları da sağlamak kaydıyla YÖK tarafından onaylanan sanat dalının özelliğine göre alanı belirleyen bir diploma verilir. Mezuniyet tarihi tezin sınav jüri komisyonu tarafından imzalı nüshasının teslim edildiği tarihtir.

(2) Tez savunmasında başarılı olmak ve diğer koşulları da sağlamak kaydıyla sanatta yeterlik tezinin ciltlenmiş en az üç kopyasını tez sınavına giriş tarihinden itibaren bir ay içinde ilgili enstitüye teslim eden ve enstitü yönetim kurulunca tezi şekil yönünden uygun bulunan öğrenci sanatta yeterlik diploması almaya hak kazanır. Enstitü yönetim kurulu başvuru üzerine teslim süresini en fazla bir ay daha uzatabilir. Bu koşulları yerine getirmeyen öğrenci koşulları yerine getirinceye kadar diplomasını alamaz, öğrencilik haklarından yararlanamaz ve azami süresinin dolması halinde enstitü ile ilişiği kesilir.

(3) İlgili enstitü tarafından tezin tesliminden itibaren üç ay içinde sanatta yeterlik tezinin bir kopyası elektronik ortamda, bilimsel araştırma ve faaliyetlerin hizmetine sunulmak üzere YÖK’e gönderilir.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Uygulamaya Yönelik Hükümler

Lisansüstü programlara kayıt

MADDE 38- (1) Lisansüstü programlara alınacak öğrenci sayıları, başvuru koşulları ve diğer hususlar eğitim-öğretim döneminin başında Senatoda görüşüldükten sonra Rektörlükçe ilan edilir.

(2) Ortak lisansüstü eğitim programı yürütülen anabilim/anasanat dallarında, enstitülerin öğrenci kabul koşullarında farklılık olması durumunda öğrenci başvuru koşulları, ilgili anabilim/anasanat dallarının önerisi alındıktan sonra enstitü yönetim kurulu kararı ile belirlenir.

(3) Lisansüstü programlara kayıt yaptırmaya hak kazanan adayların listesi, ilgili enstitü yönetim kurulu kararı ile kesinleşir ve ilan edilir. Kesin kayıt yaptırdıktan sonra ilanda belirtilen şartlara uymadığı tespit edilen öğrencilerin enstitü yönetim kurulu kararı ile enstitü ile ilişiği kesilir.

(4) Lisans derecesi ile doktora programına kabul edilmiş, en az yedi dersten başarılı olmuş, disiplin cezası almamış ve herhangi bir nedenle ilişiği kesilmemiş veya kesilme durumuna gelmemiş bir öğrenci, doktora programına devam etmek istemediği takdirde başvuru değerlendirme tarihi itibarıyla 8 inci maddede belirtilen sürenin dolmamış olması kaydıyla tezli yüksek lisans programına geçme başvurusunda bulunabilir. İlgili enstitü yönetim kurulunun uygun görmesi durumunda tezli yüksek lisans programına geçebilir. Tezli yüksek lisans programına geçen öğrenci, bu programın uzmanlık dersi, seminer ve bu Yönetmelikte belirtilen diğer şartları yerine getirmek zorundadır.

(5) Lisansüstü bir programa kayıtlı öğrenci, akademik takvimde belirtilen süre içinde enstitü yönetim kurulunun belirleyeceği esaslar çerçevesinde kaydını yenilemek zorundadır. Akademik takvimde belirtilen süre içerisinde kaydını yenilemeyen öğrenciler, derslere ve tez çalışmasına devam edemez; yeterlik ve tez savunma sınavına giremez.

Bilimsel hazırlık programına öğrenci kabulü

MADDE 39- (1) Yüksek lisans ve doktora programlarına kabul edilen öğrencilerden lisans veya yüksek lisans derecesini kabul edildikleri yüksek lisans veya doktora programından farklı alanlarda almış olanlar ile lisans veya yüksek lisans derecesini Üniversite dışındaki yükseköğretim kurumlarından almış olan yüksek lisans veya doktora programı adayları için eksikliklerini gidermek amacıyla ilgili anabilim/anasanat dalının önerisi ve enstitü yönetim kurulunun onayı ile bilimsel hazırlık programı uygulanabilir.

(2) Bilimsel hazırlık programı toplam altı ders ve on sekiz krediyi geçemez. Açılacak hazırlık programı, ilgili anabilim/anasanat dalı başkanlığı tarafından adayların lisans ve/veya lisansüstü başarı düzeyleri ile izledikleri lisans ve/veya lisansüstü programların yapısı değerlendirilerek belirlenir ve enstitü yönetim kurulu onayı ile kesinleşir.

(3) Bilimsel hazırlık programında alınması zorunlu dersler, ilgili lisansüstü programını tamamlamak için gerekli görülen derslerin yerine geçemez. Ancak bilimsel hazırlık programındaki bir öğrenci, bilimsel hazırlık derslerinin yanı sıra ilgili enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulunun onayı ile lisansüstü programa yönelik dersler de alabilir.

(4) Bilimsel hazırlık programına kabul edilen bir yüksek lisans öğrencisinin ders programı, lisans seviyesindeki derslerden, doktora öğrencisinin ders programı ise lisans/yüksek lisans seviyesindeki derslerden oluşur. Lisans derecesi ile doktora programına kabul edilen öğrencilerin ders programı, lisans ve/veya yüksek lisans derslerinden oluşturulabilir. Bu durum, ilgili lisansüstü programını tamamlamak için gerekli görülen derslerin yerine geçmez. Lisans düzeyinde alınan derslerin uygulama ve sınavları ile ilgili konularda ilgili mevzuat hükümleri, yüksek lisans düzeyinde alınan derslerin uygulama ve sınavları ile ilgili konularda ise bu Yönetmelik hükümleri uygulanır.

(5) Bilimsel hazırlık programına kaydedilen öğrenciler, lisansüstü öğretimdeki diğer öğrencilerle aynı hak ve yükümlülüklere sahiptir. Öğrencinin talebi halinde kendisine bilimsel hazırlık programında aldığı dersleri ve başarı durumunu gösteren bir belge verilir. Bu derslerden alınan notlar öğrencinin ortalamasına katılmaz.

(6) Bilimsel hazırlık programında geçirilecek süre en çok iki yarıyıldır. Yaz öğretimi bu süreye dâhil edilmez. Bu süre dönem izinleri dışında uzatılamaz ve süre sonunda başarılı olamayan öğrencinin ilişiği kesilir. Bu programda geçirilen süre yüksek lisans veya doktora programı sürelerine dâhil edilmez.

Yabancı dil hazırlık eğitimi

MADDE 40- (1) İlgili enstitüye kayıt yaptırmış olan lisansüstü öğrenciler, eğitim yarıyılı başında enstitü müdürlüğüne müracaat etmeleri halinde, bir yıl süreyle yabancı diller yüksekokulunda, anabilim/anasanat dalının uygun gördüğü yabancı dilde hazırlık eğitimi alabilirler. Bu süre, lisansüstü eğitim süresine dâhil edilmez.

Dersler ve kredi değerleri

MADDE 41- (1) Dersler ve bu derslerin kredisinin belirlenmesi esasları şunlardır:

a) Bir lisansüstü dersin kredi değeri, dersin haftalık teorik ders saatinin tamamı ile haftalık uygulama veya laboratuvar saatinin yarısının toplamıdır. Lisansüstü derslerin AKTS değeri de ayrıca belirlenir.

b) Lisansüstü derslerin kredi değerleri enstitü kurulunun önerisi üzerine Senato kararı ile kesinleşir.

c) Bir öğretim üyesi, bir yarıyılda en fazla üç lisansüstü dersi verebilir. Ancak enstitü yönetim kurulunun kararı ile ders sayısı dörde çıkarılabilir. Bu hesaplamaya tezsiz yüksek lisans dersleri, seminer ve uzmanlık alan dersleri dâhil edilmez.

ç) Enstitü kurulu tarafından onaylanan dersler içinden hangilerinin öğrencilerin ders programlarında yer alacağına, öğrenci ile birlikte öğrencinin danışmanı karar verir. Danışmanlık görevi tez danışmanı atanıncaya kadar enstitü anabilim/anasanat dalı başkanı veya program koordinatörü/başkanı tarafından yapılır.

d) Tez danışmanı yönetim kurulunca onaylanmış bir öğrenci için uzmanlık alan, teze hazırlık ve tez yönetimi dersleri açılır. Uzmanlık alan dersi, teze hazırlık dersi ve tez yönetimi dersinin alınmasına ilişkin usul ve esaslar Senato tarafından belirlenir.

e) Uzaktan eğitim kapsamındaki lisansüstü programlardaki işleyiş YÖK’ün belirlediği mevzuat hükümlerine göre yürütülür.

f) Öğretim planları ve dersler ile ilgili diğer hususlar Senato tarafından belirlenir.

Sınavlar ve değerlendirme

MADDE 42- (1) Sınavlar ve sınavların değerlendirilmesi esasları şunlardır:

a) Sınavlar; ara sınav, yarıyıl/yılsonu sınavı ve bütünleme sınavlarından oluşur. Ara sınav zorunlu değildir. Sınavların yapılmasına, değerlendirmeye ve sınavlarla ilgili diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar Senato tarafından belirlenir.

b) Öğrencinin yarıyıl sonu sınavına girebilmesi için teorik derslerin %70'ine, uygulamalı derslerin ise %80'ine devam etmiş olması gerekir.

c) Yarıyıl sonu sınavları, Üniversite tarafından her yıl belirlenen ve duyurulan zamanlarda yapılır. Yarıyıl sonu sınavında geçer not, yüksek lisans için en az 65 ve doktora için en az 75 puandır. Ara sınavın başarı notuna katkısı %30’dur. Başarı notu yüksek lisans için en düşük 65, doktora için en düşük 75'tir.

ç) İlgili dönemde kayıt yaptığı dersin yarıyıl sonu sınavına girme hakkı olup da girmeyen veya girdiği halde başarılı olmayan öğrenciler bütünleme sınavına alınırlar. Bütünleme sınav sonucu, yarıyıl sonu sınavı sonucu yerine sayılır.

d) Uzaktan eğitim programlarındaki sınav ve değerlendirme işlemleri, YÖK’ün belirlediği ilgili mevzuat hükümlerine göre yürütülür.

Başarı notunun hesaplanması

MADDE 43- (1) Öğrencilere kayıtlı oldukları yarıyıl sonunda her ders için bir harf notu verilir. Yüzlük sisteme göre hesaplanan başarı notlarının dörtlük ve harfli sisteme göre karşılıkları ve kısaltmaların açıklamaları aşağıdaki şekildedir:

Ders tekrarı

MADDE 44- (1) Başarısız olunan zorunlu dersler ve seminer tekrarlanır. Başarısız olunan seçmeli derslerin yerine öğrenci, ilgili anabilim/anasanat dalı başkanlığı önerisiyle, enstitü yönetim kurulunca onaylanan başka dersi/dersleri alabilir.

Sınav sonuçlarına itiraz

MADDE 45- (1) Derslerin sınav sonuçlarına sadece maddi hataya ilişkin itirazda bulunulabilir. İtirazlar, sınav sonuçlarının ilanından itibaren bir hafta içinde ilgili enstitü müdürlüğüne yazılı olarak yapılır. Enstitü müdürü, sınav sonucu ile ilgili maddi hatanın bulunup bulunmadığını değerlendirmek üzere itirazı dersin öğretim üyesine bildirir. İlgili öğretim üyesi değerlendirme sonucunu enstitü yönetim kuruluna on beş gün içerisinde sunar. Değişikliği enstitü yönetim kurulu karara bağlar.

Mazeret sınavı

MADDE 46- (1) Doğum raporu veya hastalık için herhangi bir resmî yataklı tedavi kurumundan alınacak bir kurul raporu, doğal afet ve kaza nedeniyle mahallin mülki amirinden alınacak resmî ve gerekçeli bir yazıyla durumunu belgelendiren öğrenciye, giremediği ara sınavlar için ilgili enstitü yönetim kurulunca mazeret sınavı hakkı verilir. Bunun dışındaki durumların geçerli bir mazeret kabul edilip edilmeyeceğine enstitü yönetim kurulu karar verir.

Disiplin

MADDE 47- (1) Öğrencilerin disiplin iş ve işlemleri, 2547 sayılı Kanunun 54 üncü maddesi hükümlerine göre yürütülür.

Öğrenci değişimi

MADDE 48- (1) Yurt içi ve yurt dışı öğrenci değişimi programları çerçevesinde, öğrencilerin talebi ve ilgili kurulların kararı ile yurt içi ve yurt dışındaki üniversitelere bir veya iki yarıyıl süreyle öğrenci gönderilir. Bu öğrencilerin kayıtları, bu süre içerisinde ilgili enstitüde devam eder ve bu süre eğitim-öğretim süresinden sayılır. Öğrencilerin tez danışmanlarının nezaretinde uygulanacak öğrenci değişimi programı, ilgili anabilim/anasanat dalının teklifi ve enstitü yönetim kurulunun onayı ile kesinleşir.

ALTINCI BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Diğer hükümler

MADDE 49- (1) Kayıt dondurma, özel öğrenci, yatay geçiş, muafiyet ve intibak, danışmanda aranan nitelikler, yurt dışı kontenjanlarda lisansüstü programlara öğrenci kabulü ile ilgili usul ve esaslar Senato tarafından belirlenir.

(2) Tezsiz yüksek lisans programları hariç, aynı anda birden fazla lisansüstü programa kayıt yaptırılamaz ve devam edilemez.

(3) Tıpta ve diş hekimliğinde uzmanlık doktoraya eşdeğer düzeyde olup, bu uzmanlık eğitimleri 3/9/2022 tarihli ve 31942 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliğine göre yürütülür.

(4) Afet ve salgınlarda tez aşamasındaki lisansüstü eğitim öğrencilerine talepleri halinde bir dönem, afet veya salgının aşamasına göre tekrar başvurmaları durumunda bir dönem daha olmak üzere en fazla iki dönem ek süre verilebilir, verilen bu ek süreler azami süreden sayılmaz.

(5) Doğum yapan lisansüstü kadın öğrencilere talepleri halinde doğum sonrası iki dönem ek süre verilebilir, verilen bu ek süreler azami süreden sayılmaz.

Hüküm bulunmayan haller

MADDE 50- (1) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde 2547 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanır.

Yürürlükten kaldırılan yönetmelik

MADDE 51- (1) 17/10/2022 tarihli ve 31986 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İnönü Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.

Geçiş hükümleri

GEÇİCİ MADDE 1- (1) 2017-2018 eğitim-öğretim yılından önce aynı anda birden fazla lisansüstü programa kayıtlı olan öğrenciler hakkında 49 uncu maddenin ikinci fıkrası uygulanmaz.

(2) 6/2/2013 tarihinden önce tezsiz yüksek lisans programlarına kayıtlı olan veya mezun olan öğrenciler doktora programlarına başvurabilir.

Muafiyet

GEÇİCİ MADDE 2- (1) Bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce lisansüstü programlara kayıtlı olan öğrenciler, kendi bilim alanında yapılmış olması koşuluyla kayıtlandıkları tarihte geçerli olan yayın şartlarına tabidir.

Yürürlük

MADDE 52- (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 53- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini İnönü Üniversitesi Rektörü yürütür.

“Avukat Hak ve Yetki Kullanımlarına Yönelik İhlallere Karşı AİHM ve AYM Kararları ile Kazanımlar” başlığı altında gerçekleştirilen yarışmada başarılı bulunan çalışmalar, 3 Nisan 2026 tarihinden itibaren üç gün süreyle TBB Av. Teoman Evren Kongre Salonu fuaye alanında sergilenirken, ödül töreni ise 4 Nisan 2026 tarihinde yapıldı.

Yarışma sonucunda en yüksek puanı alan stajyer avukatlar şu şekilde belirlendi:

Stj. Av. Cenk Dinçel – Adana Barosu
Stj. Av. Gökalp Balkan – İzmir Barosu
Stj. Av. Yusuf Baver Atlı – İzmir Barosu
Stj. Av. Beyza Nur Yağcıoğlu – Kırıkkale Barosu
Stj. Av. Dilan Kök – Uşak Barosu
Stj. Av. Emre Yapar – Ankara Barosu
Stj. Av. Ezgi Salt – İstanbul Barosu
Stj. Av. Emre Yüksek – İstanbul Barosu
Stj. Av. Mohammad Khaliq Amiri – İstanbul Barosu

Görüntüle

I. Giriş

Bu yazımızda; Anayasa Mahkemesi (AYM) Genel Kurulu’nun 25.09.2025 tarihli ve 2020/31370 başvuru numaralı kararında, ByLock programının kullanıldığına dair tespitin, terör örgütü üyesi olma suçu açısından verilen mahkumiyet kararına dayanak delil olarak değerlendirilmesine ilişkin görüşünden bahsedilecektir.

II. Başvurunun Konusu ve Anayasa Mahkemesi’nin Değerlendirmesi

Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PYD) üyesi olduğu şüphesi ile başlatılan soruşturmada; başvurucunun ByLock programını kullandığına, Asya Katılım Bankası Anonim Şirketinde (Bank Asya) hesabının bulunup, bu hesap üzerinde 2014 yılı ve sonrasında bankacılık işlemleri gerçekleştirdiğine, anılan örgüt irtibatı nedeniyle kapatılan Aktif Eğitimciler Sendikası’na (Aktif Eğitim-Sen) 01.07.2014-17.11.2015 tarihleri arasında üyeliği olduğuna ve başvurucunun çocuklarının aynı nedenle kapatılan F.E.K. okulunda öğrenim gördüklerine dair tespitlerde bulunulmuştur.

Başvurucu hakkında yapılan yargılamada Mahkeme; 07.12.2017 tarihinde, CGNAT kayıtları ve ByLock Tespit ve Değerlendirme Tutanağında tespit edilen veriler uyarınca, başvurucunun ByLock programını kullandığına ve Aktif Eğitim-Sen’e üye olduğuna dair olgulara dayanıp, terör örgütüne üye olma suçunu işlediği sonucuna ulaşarak, 6 yıl 3 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir.

Başvurucu; ByLock programını örgütsel veya başka bir amaçla kullanmadığını belirterek istinaf kanun yoluna başvurmuş olup, başvurucunun istinaf talebi Bölge Adliye Mahkemesi tarafından esastan reddedilmiştir. Yargıtay ise, Bölge Adliye Mahkemesinin kararını onamıştır.

Başvurucu, Anayasa Mahkemesi’ne yaptığı bireysel başvuruda özetle;

Mahkumiyet kararına gerekçe gösterilen ByLock deliline karşı savunmalarının değerlendirilmemesi nedeniyle adil/dürüst yargılanma hakkı ile kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkının,

Ceza infaz kurumunda müdafii ile yaptığı görüşmelerin kısıtlanması, sesli ve görüntülü olarak kaydedilmesi ve görevli tarafından izlenmesi sebebiyle müdafi yardımından yararlanma hakkının,

Yasal haklarının hatırlatılmaması, iddianamenin özetinin okunması, aynı davada birden fazla kişiyle yargılanması ve kendisine savunma olanağı sağlanmaması nedenleriyle savunma için gerekli zaman ve kolaylıklardan yararlanma hakkının,

Ceza infaz kurumunda ailesiyle yaptığı konuşmaların dinlenmesi, gönderdiği mektupların ve müdafii ile yaptığı görüşmelerin kayıt altına alınması nedenleriyle özel hayata saygı hakkının,

Muhakeme sürecinde görev alan adli makamların bağımsız ve tarafsız olmamaları nedeniyle bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkının,

Basın açıklamaları nedeniyle suçsuzluk/masumiyet karinesinin,

Dijital eşyasına elkoyulması nedeniyle mülkiyet hakkının,

Kendisi ve ailesine ait kişisel verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirilmesi ve kendisiyle benzer durumda olan farklı kişilerin yargılanmamaları nedeniyle adil yargılanma hakkı ile bununla bağlantılı olarak ayırımcılık yasağının,

İhlal edildiğine ilişkin iddialarda bulunmuştur.

Anayasa Mahkemesi yaptığı inceleme neticesinde; ByLock deliline ilişkin değerlendirmeler yönünden Anayasanın 36. maddesinde güvence altına alınan adil/dürüst yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ve diğer ihlal iddiaları bakımından ise, başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması sebebiyle kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.

III. Anayasa Mahkemesi’nin ByLock Deliline İlişkin Değerlendirmesi

Başvurucu; yargı mercilerinin mahkumiyet kararlarına esas aldıkları ByLock programının örgütsel iletişimi sağlamak amacıyla kullanıldığına dair kabullerine karşı, davanın esasına etkili olarak ileri sürdüğü itirazlarının değerlendirilmemesi nedeniyle adil/dürüst yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

Anayasa Mahkemesi konuya ilişkin değerlendirmesini; Anayasa m.36/1’de yer verilen “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.” ve Anayasa m.141/3’de düzenlenen “Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır.” hükümleri kapsamında yapmıştır.

Adil/dürüst yargılanma hakkı kapsamında yer alan gerekçeli karar hakkı, kişilerin hakkaniyete uygun şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve bu yönden yargılamanın denetlenmesini amaçlamaktadır. Mahkumiyet kararının gerekçesinde; EGM-KOM tarafından düzenlenen ByLock Tespit ve Değerlendirme Tutanağı ile başvurucunun kullandığı GSM hattına ilişkin CGNAT verileri uyarınca, FETÖ/PDY mensuplarının kullanımına sunulan ByLock iletişim programını “21915” User-ID numarası ile kullanmasına dayanılmıştır.

Anayasa Mahkemesi; Adnan Şen ([GK], B. No: 2018/8903, 15/4/2021) kararında, “Terör Örgütü Üyesi Olma Suçu” açısından verilen mahkumiyet kararında, ByLock programının kullanıldığına dair tespitin belirleyici delil olarak değerlendirilmesini “suçta ve cezada kanunilik” ilkesi açısından ele almıştır. Bu kararda Anayasa Mahkemesi, ByLock’un yapısı ve kullanım amacı itibariyle örgütsel iletişime özgü bir sistem olduğunu ve bu nedenle kullanımının terör örgütü üyeliği suçunda yegane veya belirleyici delil olarak kabul edilmesinin kural olarak adil/dürüst yargılanma hakkına aykırı veya keyfi bir uygulama olarak değerlendirilemeyeceğini ifade etmiştir.

Bununla birlikte İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM); Anayasa Mahkemesi’nin Ferhat Kara ve Adnan Şen kararlarından sonraki süreçte verdiği Yalçınkaya/Türkiye kararında, ulusal mahkemelerin mevzuat hükümlerini geniş ve öngörülemez bir şekilde yorumlayarak, ByLock kullanımının silahlı terör örgütü üyeliği anlamına geldiğini tespit ettiklerini belirtmiş, bu kapsamda ulusal hukuktaki suçun yasal tanımına göre gerekli olan kastın varlığı ayrıca tespit edilmeksizin, ByLock programını kullanan kişilere doğrudan ve etkili bir şekilde objektif sorumluluk yüklendiği kanaatine varmıştır. Dolayısıyla İHAM; bu durumun suçun, özellikle de suçun manevi unsurlarının oluşup oluşmadığını değerlendirme gereği duymaksızın, terör örgütü üyesi olma suçunu, katı bir sorumluluk suçuna dönüştürme ve böylece iç hukukta açıkça belirtilen gerekliliklerden ayrılma etkisi oluşturduğu sonucuna ulaşmıştır (Yalçınkaya/Türkiye, §§ 271, 272). Bu konu, “21.11.2023 Tarihli Yargıtay Kararı Işığında ByLock’un Delil Kuvveti” başlıklı yazımızda detaylı şekilde ele alınmıştır[1].

İHAM’ın verdiği Yalçınkaya/Türkiye kararının, Yargıtay kararlarına etkisine değinen Anayasa Mahkemesi; Yargıtay’ın özellikle İHAM’ın Yalçınkaya/Türkiye kararından sonra verdiği kararlarda, yazışmalarında örgütsel içerik tespit edilemeyen sanıkların, ByLock programını örgütsel iletişim amacıyla kullanıp kullanmadıklarının ve örgüt yapılanmasına dahil olup olmadıklarının hukuki bir kesinlik içinde ortaya koyulabilmesi için yapılması gerekli görülen araştırma işlemlerine yer verdiğini belirtmiştir. Somut olayda ise bu değerlendirmenin yapılmadığını tespit eden Anayasa Mahkemesi, adil/dürüst yargılanma hakkı kapsamında yer alan gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır.

IV. Değerlendirme

Örgütsel iletişimin tespiti amacıyla kullanılan dijital veriler, hem adli ve hem de idari yargıda bir ispat aracıdır. Ancak bu verilerin değerlendirilmesi, temel hak ve hürriyetlerin ihlaline yol açmayacak şekilde usuli güvencelere tabi tutulmalıdır.

Öncelikle belirtmeliyiz ki; bir delilin “yegane”, “belirleyici” veya “tamamlayıcı”, “destekleyici” veya “yan” delil olup olmaması, onun ispat kuvveti, yani kanıt gücü ile ilgili olup, öncelikle delilin ceza şüphelinin veya sanığın lehine veya aleyhine ispat aracı olarak kullanılmaya elverişli olup olmadığının mahkeme tarafından 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.206/2 uyarınca denetimi yapılmalı, ortaya koyulan delilin hukuka aykırı yol ve yöntemle elde edilmediği, sahte olmadığı, bozulmadığı, delille kanıtlanmak istenilen olayın karara etkisinin olduğu ve delili ortaya koyma talebinin davayı uzatmak amacına hizmet etmediğinin mahkemece tespiti yapıldıktan sonra delil ortaya koyulmalı, tartışılmalı ve değerlendirilmelidir. Ceza muhakemesinde maddi hakikate ve adalete ulaşmak amacıyla dosya ve suça konu fiille ilgili her şey delil olabilir; yeter ki deliller hukuka uygun yol ve yöntemlerle elde edilmiş, kirlenmemiş ve ilgili olsun (CMK m.217/2).

Anayasa Mahkemesi’nin 16.07.2025 tarihli ve 2022/86339 başvuru numaralı kararında belirtildiği üzere; kriptolu haberleşme programlarının salt varlığı, idari tedbirler açısından kuvvetli bir karine teşkil edebilmektedir. Anılan kararda; “ByLock uygulamasının kullanıldığının ilgili yargısal mercilerce açıkça tespit edilmesi nedeniyle başvurucunun FETÖ/PDY ile irtibatlı ya da iltisaklı olup olmadığı konusunda ciddi ve objektif nedenlerin idari ve yargısal makamlarca ortaya konulup konulmadığının irdelenmesi bakımından diğer delillerin ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.” denilerek bu durum teyit edilmiştir. Aynı kararda; bu tür tedbirlerin alınmasının, “Örgütün kamuda yeniden yapılanması ve güç elde ederek anayasal düzeni yıkmaya teşebbüs etmesinin önlenmesi açısından somut koşullar kapsamında elzem olduğu” vurgulanmıştır.

Bununla birlikte, ceza yargılamaları açısından dijital materyallerin tek/yegane veya belirleyici delil olarak kullanılması durumunda, sanığın bu delillere karşı etkili bir şekilde itiraz edebilme, verilerin bütünlüğünü ve güvenilirliğini sınayabilme hakkı; adil/dürüst yargılanma hakkının, özellikle de “silahların eşitliği” ve “çelişmeli yargılama” ilkelerinin ayrılmaz bir parçasıdır.

ByLock gibi kriptolu haberleşme programlarının idari süreçlerde “irtibat” delili olarak kabul edilmesi, AYM tarafından milli güvenlik mülahazaları ile meşru görülmüştür[2]. Ancak bu kabul, delilin elde ediliş usulü ve doğruluğunun denetlenmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Adil/dürüst yargılanma hakkı kapsamında, dijital verilerin bütünlüğünün (hash değerleri) ve kullanıcı tespitinin (ID, IP, baz bilgisi uyumu) hatasız yapılması elzemdir. Danıştay 5. Dairesi’nin 01.11.2022 tarihli kararında görüldüğü üzere[3]; internet hattının başkası tarafından kullanıldığının tespiti gibi durumlarda delilin geçerliliğini yitirmesi, yargı denetiminin ne derece hayati olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla; dijital delillerin mutlak doğru kabul edilmeyip, savunma hakkı çerçevesinde çelişmeli yargılamaya konu edilmesi, “silahların eşitliği” ilkesinin bir gereğidir. Ayrıca, vicdani delil sisteminde ve CMK m.206/2 kapsamında bir delilin mutlak doğru ve iddiayı da CMK m.223/5 kapsamında kesin şekilde ispat ettiğini söyleyebilmek elbette mümkün değildir, çünkü bu süreçte mahkeme ve hakim, Anayasa m.138/1 ve CMK m.217/1 uyarınca karar verir.

Anayasa m.138/1’e göre; “Hakimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanı kanaatlerine göre hüküm verirler”.

CMK m.217/1’e göre; “Hakim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir. Bu deliller hâkimin vicdanî kanaatiyle serbestçe takdir edilir”.

ByLock veya benzeri bir uygulamanın yalnızca cep telefonuna indirilmesi, tek başına örgüt üyeliği için yeterli delil olarak kabul edilmemelidir. Bu durumun somut ve destekleyici başka kanıtlarla güçlendirilmesi gerekir. Özellikle bu programın kullanıcı tarafından hangi amaçla indirildiği ve kullanıldığı, terör örgütü mensupları ile iletişim kurmak için kullanılıp kullanılmadığı açık biçimde ortaya koyulmalıdır, yani haberleşme aracının örgütsel faaliyetler kapsamında kullanılıp kullanılmadığı değerlendirilmelidir.

Bu aşamadan sonra iletişim içeriklerinin incelenmesi önem taşır, çünkü bu içerikler; kişinin örgüt içindeki konumunu, yani kişinin yönetici mi, yoksa sıradan bir üye mi olduğunu belirlemeye yardımcı olur. Ancak görüşme içeriklerine ulaşılamadığı ve kişinin yönetici olduğuna dair başka bir delil bulunmadığı durumlarda, eğer ByLock’un örgüt içi iletişim amacıyla kullanıldığı tespit edilmişse; failin yönetici değil, örgüt üyesi olduğu sonucuna varılabilir.

Buna karşılık bazı görüşler, ByLock’un indirilip kullanılmasını örgüt üyeliğini gösteren bir kayıt veya kimlik belgesi olarak değerlendirmektedir. Bu yaklaşım, ceza sorumluluğunun gereğinden fazla genişletilmesine ve fiilin “şekli suç” olarak kabul edilmesine yol açabilecek niteliktedir[4].

İHAM tarafından 26.09.2023 tarihinde verilen Yüksel Yalçınkaya/Türkiye kararı kapsamında “ByLock” isimli haberleşme uygulamasının, silahlı terör örgütü olarak nitelendirilen FETÖ tarafından yalnızca kendi üyelerine özgü bir iletişim aracı olarak kullanıldığının kesin biçimde ortaya koyulamadığı ifade edilmiştir. Mahkeme; ByLock’un özel bir mesajlaşma uygulaması olduğunu kabul etmekle birlikte, bu programın örgütle bağlantısı bulunmayan kişiler tarafından da kullanılabildiğini, her ne kadar örgüt mensupları arasında yaygın olduğu tespit edilse de, bu durumun somut verilerle desteklenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Ayrıca Mahkeme; tarafından yalnızca CGNAT (HIS) ve HTS kayıtları ile kolluk raporlarının örgüt üyeliğini ispat için yeterli olmayacağı, suçlamayı reddeden kişiler bakımından iletişim kurulan kişilerin kimliklerinin belirlenmesi, bağlantıların ortaya koyulması ya da mesaj içeriklerinin elde edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Mahkeme, ByLock verilerinin hukuka uygun şekilde elde edilip edilmediği konusuna değinmemiştir. İlgili kararın 259. paragrafında; ByLock’un sıradan bir ticari uygulama olmadığı ve kullanımının ilk bakışta belirli bir örgütsel yapıyla bağlantıya işaret edebileceği, ancak yine de başka delillerle desteklenmesi halinde hükme esas alınabileceği ifade edilmiştir.

Mahkeme kararında; ByLock verilerinin elde edilme yöntemlerinin hukuka uygunluğu tartışılmamış olsa da, bu tür verilerin değerlendirilmesinde CMK m.134 kapsamında bilgisayar sistemleri üzerinde arama ve inceleme hükümlerinin uygulandığı anlaşılmaktadır. Bu kapsamda; ByLock verilerinin bilgisayar ve dijital depolama incelemesi çerçevesinde ele alındığı, iletişimin denetlenmesine ilişkin hükümlerle bağlantılı olsa bile, esasen teknik inceleme faaliyeti olarak değerlendirildiği söylenebilir. Bu tür incelemelerde ilgili mevzuat hükümlerine uyulması gerektiği ve iletişimin tespiti için CMK m.135 hükümlerinin veya internet trafik verilerinin elde edilmesi için 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun ve Yönetmelik hükümlerinin uygulanabileceği kabul edilmektedir. Ancak bu düzenlemelerin gerekleri yerine getirilerek delile ulaşıldığında, ByLock verilerinin hukuka uygun yöntemlerle elde edildiği sonucuna ulaşılabilecektir.

Yargıtay 3. Ceza Dairesi 21.11.2023 tarihli, 2023/17048 E. ve 2023/8966 K. sayılı kararında, İHAM’ın ByLock’a ilişkin değerlendirmelerini dikkate almış ve yalnızca bu uygulamanın telefonda bulunmasını örgüt üyeliği için yeterli görmemiştir.

Öte yandan, kovuşturma aşamasında delillerin ortaya koyulması; tarafların bu delillere erişebilmesini, inceleyebilmesini ve değerlendirebilmesini ifade eder. Bu durum; “silahların eşitliği”, “doğrudanlık” ve “çelişmeli yargılama” ilkeleri çerçevesinde adil/dürüst yargılanma hakkının bir gereğidir. Bu nedenle, sanık ve müdafiine delillere erişim ve bunları tartışma imkanı tanınmalıdır. Delilin aslı veya dijital kopyası dosyaya getirilemiyorsa, bu durum gerekçelendirilmeli ve delilin varlığını, güvenilirliğini ortaya koyan tutanak ve raporlar dosyaya eklenerek savunma tarafına açılmalıdır. Delilin gerçek ve güvenilir olması halinde yargılamada dikkate alınması mümkündür. Burada belirleyici olan, şüphenin somut delillerle ortadan kaldırılıp kaldırılmadığıdır.

Somut olay değerlendirildiğinde; ByLock’un tek başına/yegane veya belirleyici delil olduğu durumlarda, sanığın bu programı örgütün amaç ve faaliyetleri doğrultusunda indirdiği ve kullandığı ortaya koyulmalıdır. Aksi halde; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.30/1’de yer alan “esaslı hata” müessesesi yoluyla sanığa ceza verilmemesi veya “şüpheden sanık yararlanır” ilkesi gereği sanık hakkında beraat kararı verilmesi gündeme gelir.

Buna karşılık; sanığın örgütle bağlantısı başka delillerle de destekleniyorsa, ByLock uygulaması tek/yegane veya belirleyici delil olmaktan çıkıp, tamamlayıcı bir unsur haline gelir. Bu durumda uygulamanın örgütsel amaçla kullanıldığı kabul edilebilir ve mahkumiyet açısından destekleyici rol oynayabilir. Ayrıca iletişim içeriklerinin ve görüşme yapılan kişilerin tespiti, kişinin örgüt içindeki konumunun belirlenmesine katkı sağlar.

Ancak ByLock’un belirleyici delil olarak kabul edildiği durumlarda, bu delilin içeriğinde yer alan unsurların ve bu yolla ulaşılan veriler ile bilgilerin suçun ispatına katkı sunması aranmalıdır.

Kararın karşı oyunda ise; verilen mahkumiyet kararının yerinde olduğu, Anayasa m.36’da düzenlenen adil/dürüst yargılanma hakkı kapsamında yer alan gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin çoğunluk görüşüne katılınmadığı ifade edilmiştir.

Anayasa Mahkemesi kararının karşı oyuna göre; “Başvurucu hakkında terör örgütü üyeliğinin sübut bulduğunu kabul eden yerel mahkeme, somut olay kapsamında ByLock kullanımını ve diğer delilleri değerlendirmiş, kararını gerekçelendirmiş ve hüküm kurmuştur. Yerel mahkeme gerekçeli kararında ByLock delilleri yanında sendika üyeliği, çocukların öğrenim gördüğü okul gibi delilleri nazara aldığını belirtmiş olup, başvurucu hakkında mahkumiyet hükmü kurarken, tek ve belirleyici delil olarak ByLock deliline dayanmamıştır”.

Ancak belirtmeliyiz ki; Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, verdiği kararda mahkumiyete dayanak gösterilen sendika üyeliği ve örgütle iltisaklı okullarda çocukların öğrenim görmesine ilişkin hususlara dair yerleşik Yargıtay içtihadına atıfla açıklamalarda bulunmuş ve bu hususların terör örgütü üyeliği suçuna ilişkin bir delil oluşturmayacağı sonucuna varmıştır.

Anayasa Mahkemesi’nin ByLock deliline yaklaşımında ortaya koyduğu temel ilkeler; ceza yargılamasında mahkumiyetin ancak somut, denetlenebilir ve tartışılabilir delillere dayanması gerektiğinden, dijital verilerin ise bu kapsamda mutlak doğruluk atfedilerek değil, savunma hakkı çerçevesinde sınanarak değerlendirilmesi zorunluluğundan ibarettir. Yüksek Mahkeme; ByLock kullanımını kural olarak örgütsel iletişime özgü bir veri olarak kabul etmekle birlikte, bunun doğrudan örgüt üyeliği sonucunu yol açmayacağını, yani örgüt mensubiyeti için kimlik kartı sayılmayacağını, sanığın bu delile yönelik esaslı itirazlarının karşılanmaması halinde adil/dürüst yargılanma hakkının ihlal edileceğini söylemektedir.

AYM’nin yaklaşımı norm düzeyinde bir yetersizlikten ziyade, uygulamaya ve ispat faaliyetinin niteliğine yöneliktir. Bir başka ifadeyle sorun; yasal düzenlemeden değil, fiilin ve faille bağlantısının yeterince somutlaştırılamamasından kaynaklanmaktadır.

AYM; FETÖ/ByLock yargılamalarında salt teknik tespitlere dayalı, içerikten kopuk değerlendirmeleri yeterli görmemekte, ByLock programının indirilmesinin ve kullanılmasının örgütsel amaçla gerçekleştiğinin ayrıca ortaya koyulmasını aramaktadır, yani sırf ByLock programının indirilmesini yeterli görmemekte, örgütsel amaçla ve örgütün faaliyeti çerçevesinde kullanıldığının da tespitini aramaktadır.

Böylece; ByLock’un delil niteliğinin ve kullanılabilirliğinin gözardı edilmediği, örgütsel faaliyetlerde kullanıldığının tespiti halinde, örgüt içi gizli haberleşme aracına sahip olan failin ceza sorumluluğuna gidilebileceği, ByLock haberleşme programından veya yargılama kapsamında elde edilen delillerin de değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmalıdır. ByLock haberleşme ağının örgütün iletişim aracı kabul edildiği tartışmasızdır. Failin; ByLock özel haberleşme ağını, örgütsel faaliyetler için kurup kullandığı teknik olarak tespit edildiğinde ve elde edilen diğer delillerle de örgütün hiyerarşik yapısına dahil olduğu ortaya koyulduğunda, örgüt üyeliğinden ceza sorumluluğu gündeme gelecektir.

Prof. Dr. Ersan Şen

Stj. Av. Saliha Kara

(Bu makale, sayın Prof. Dr. Ersan ŞEN tarafından www.hukukihaber.net sitesinde yayınlanması için kaleme alınmıştır. Kaynak gösterilse dahi makalenin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan makalenin bir bölümü, aktif link verilerek kullanılabilir. Yazarı ve kaynağı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayınlanması şahsi haklara ve fikri haklara aykırılık teşkil eder.)

----------

[1] Ersan Şen, Taner Akıncı, 21.11.2023 Tarihli Yargıtay Kararı Işığında ByLock’un Delil Kuvveti, 20.04.2024, https://www.hukukihaber.net/21112023-tarihli-yargitay-karari-isiginda-bylockun-delil-kuvveti, (Son Erişim Tarihi: 31.03.2026)

[2] Bkz. Anayasa Mahkemesi, 16.07.2025 tarihli, 2022/86339 başvuru No.

[3] Danıştay 5. Daire, 01.12.2022, 2018/5267 E., 2022/7858 K.

[4] Ersan Şen, ByLock,27.12.2022, https://www.hukukihaber.net/bylock, erişim tarihi: 31.03.2026

T.C.
D A N I Ş T A Y
BEŞİNCİ DAİRE
Esas No : 2018/5267
Karar No : 2022/7858

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVALI) : … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarihli ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacının, Kara Kuvvetleri Komutanlığı bünyesinde astsubay kıdemli çavuş olarak görev yapmakta iken 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin Milli Savunma Bakanlığının … tarih ve … sayılı işleminin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarihli ve E:…, K:… sayılı kararında; davacının, FETÖ/PDY tarafından gizli haberleşme yöntemi olarak kullanılan ByLock kullanıcısı olduğu yönünde tespit bulunduğu, davalı idarece davacının terör örgütüne üyelik, mensubiyet, irtibat ya da iltisakı olduğunun değerlendirildiği, dosya içeriğinden idarenin 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile verilen takdir yetkisini soyut nedenlerle ve keyfi olarak kullandığına ilişkin bir bilgi ve belge bulunmadığı anlaşıldığından, davacının kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Davacı tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine, … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarihli ve E:… K:… sayılı kararıyla; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu, kararın kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı belirtilerek istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından; hakkında yürütülen adli soruşturma içeriğinin incelenmesinden de görüleceği üzere, hakkında yapılan emniyet soruşturmalarında; Bank Asya Katılım Bankası'nda hesabının olması, 17/25 Aralık olarak tabir edilen tarihten sonra hesap açması ve para yatırması, örgütün tatil ve/veya resmi toplantı adı altındaki çeşitli özel görüşmelerine ve toplantılara katılması, çeşitli sosyal medya hesaplarında örgüt propagandası yapması, eğitim hayatında örgüte eleman yetiştirilmek üzere kurulmuş özel eğitim kurumlarında okutulması, KPSS 2008-2010 yılı sınavlarında şüphe çekici şekilde yüksek puan alması, bulunduğu görevlerde olağandan daha çabuk ve liyakatı olmaksızın derece ve kademe atlaması, görevini ifa ederken örgüt lehine ancak ülke aleyhine hareket etmesi, örgütü destekleyen gazete, televizyon, dernek, vakıf gibi kurumlara üyeliği bulunması gibi FETÖ/PDY terör örgütü üyelerinin ortak noktası olan hususların bulunmadığının tespit edildiği, öte yandan ByLock kullanımının internet üzerinden gerçekleştiğinin belirtildiği, ancak Hakkari Çukurca'da mobil internetin çekmemesi nedeniyle kendisine ait kablolu internet şifresini, yaşadığı askeri lojmanda iyi niyetle komşularına kullandırdığının soruşturma dosyasında tespit edildiği, nitekim anılan hususu doğrulayan komşu tanık beyanlarının da bulunduğu, kullanmış olduğu cep telefonunun kriminal incelemeye alındığı, soruşturma dosyasında söz konusu telefonun incelenmesi sonucu hazırlanmış bilirkişi raporunun bulunduğu, kamu görevinden çıkarılmasının gerekçesinin ByLock programını kullandığı iddiası olduğu, bu nedenle ceza soruşturması kapsamında yapılan incelemede ByLock kullanıcısı olmadığının ortaya çıkması durumunda dava konusu işlemin sebep unsurunun ortadan kalkacağı, savunma hakkı tanınmaksızın kamu görevinden çıkarılmasının, hakkında ceza soruşturması var iken ve soruşturma dosyasında söz konusu programın kullanıcısı olup olmadığının net bir şekilde tespit edilebileceği açık iken Mahkemece söz konusu husus dikkate alınmaksızın ve hiç bir somut gerekçe belirtilmeksizin istinaf başvurusunun reddine karar verilmesinin Anayasa'nın 36. maddesinde ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkına aykırılık teşkil ettiği iddia edilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından; Bölge İdare Mahkemesi kararında usul ve esas bakımından hukuka aykırılık bulunmadığı ve davacının temyiz iddialarının 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesinde sayılan sebeplerden hiçbirisine uymadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Beşinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY ve İLGİLİ MEVZUAT:

Türkiye'de 15 Temmuz 2016 gecesi, kendilerini “Yurtta Sulh Konseyi” olarak isimlendiren bir grup Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) mensubu tarafından, demokratik biçimde halk tarafından göreve getirilen Türkiye Büyük Millet Meclisini (TBMM), Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ve Cumhurbaşkanı'nı devirmek ve anayasal düzeni ortadan kaldırmak amacıyla darbe teşebbüsünde bulunulmuş, bu teşebbüs Türk Milleti tarafından akamete uğratılmıştır.
Anayasa'nın olay tarihinde yürürlükte bulunan 118. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Milli Güvenlik Kurulu (MGK) tarafından 20/07/2016 tarihli toplantıda yapılan değerlendirmede, darbe teşebbüsünün TSK içindeki Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) mensupları tarafından başlatıldığı, bu örgütün kuruluş aşamasından itibaren etkisi altına aldığı eğitim kuruluşları, sivil toplum kuruluşları, medya kuruluşları, ticari kuruluşlar ve kamu görevlileri aracılığıyla Milleti ve Devleti kontrol altında tutmayı amaçladığı belirtilmiştir.

MGK'nın anılan toplantısında "demokrasinin, hukuk devleti ilkesinin, vatandaşların hak ve özgürlüklerinin korunmasına yönelik tedbirlerin etkin bir şekilde uygulanabilmesi amacıyla" Hükûmete olağanüstü hâl ilan edilmesi tavsiyesinde bulunulması hususu kararlaştırılmıştır. Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu 20/07/2016 tarihinde, ülke genelinde 21/07/2016 Perşembe günü saat 01.00'den itibaren geçerli olmak üzere doksan gün süreyle olağanüstü hâl ilan edilmesine karar vermiştir. Anılan karar 21/07/2016 tarih ve 29777 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş ve aynı gün TBMM tarafından onaylanmıştır.

Anayasa'nın olay tarihinde yürürlükte bulunan 121. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Cumhurbaşkanı’nın başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu tarafından, 23/07/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin 3. maddesinde yargı mensupları ile bu meslekten sayılanlardan; 4. maddesinde ise bunlar dışındaki tüm kamu personelinden (işçiler dâhil) “terör örgütlerine veya MGK’ca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara” üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilenlerin meslekten veya kamu görevinden çıkarılmalarına karar verileceği düzenlenmiştir.

Kara Kuvvetleri Komutanlığı bünyesinde astsubay kıdemli çavuş olarak görev yapan davacı, 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca Milli Savunma Bakanlığının … tarih ve … sayılı işlemi ile kamu görevinden çıkarılmıştır.

Bunun üzerine, anılan işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle temyizen incelenen davayı açmıştır.

Diğer yandan, UYAP kayıtlarının incelenmesinden; davacı hakkında silahlı terör örgütüne üyelik suçundan yürütülen adli soruşturma sonucunda … Cumhuriyet Başsavcılığının … tarih ve Soruşturma No:…, K:… sayılı kararıyla kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiği ve anılan kararın kesinleştiği anlaşılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

667 sayılı KHK'nın 4. maddesi uyarınca terör örgütlerine veya MGK'ca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kamu görevlilerinin, “meslekten veya kamu görevinden çıkarılmasına" ilişkin kararlar, adli suç veya disiplin suçu işlenmesi karşılığında uygulanan yaptırımlardan farklı olarak terör örgütleri ile millî güvenliğe karşı faaliyette bulunduğu kabul edilen yapıların kamu kurum ve kuruluşlarındaki varlığını ortadan kaldırmayı amaçlayan “olağanüstü tedbir" niteliğindedir.

AİHM, "demokratik bir devletin, memurlarından anayasal prensiplere sadakat göstermesini isteme hakkı bulunduğunu" belirtmektedir (Sidabras ve Džiautas/Litvanya, B. No: 55480/00 ve 59330/00, 27/07/2004, § 52; Volkmer/Almanya (k.k.), B. No: 39799/98, 22/11/2001; Petersen/Almanya, B. No: 39793/98, 22/11/2001). AİHM'e göre "kamu çalışanlarının devlete sadık kalmaları genel yararı korumakla ve güvence altına almakla yükümlü devlet otoriteleri ile çalışmalarının doğasında bulunan bir şarttır." (Sidabras ve Džiautas/Litvanya, B. No: 55480/00 ve 59330/00, 27/07/2004, § 57; Žičkus/Litvanya, B. No: 26652/02, 07/04/2009, § 28).

Terör örgütleri ile milli güvenliğe karşı faaliyette bulunduğu kabul edilen yapılara üyelik, mensubiyet, iltisak veya bunlarla irtibat, kamu görevlilerinin devlete sadakat yükümlülüğünü yitirildiğini ortaya koyan ve bahse konu olağanüstü tedbirin uygulanmasını gerektiren hâllerdir. Yukarıda yer verilen yapılara üyelik ve mensubiyet olmasa da bu yapılara iltisaklı veya bunlarla irtibatlı bulunulması hâli de anılan tedbirin uygulanabilmesi için yeterlidir.

Anayasa Mahkemesi 14/11/2019 tarihli ve E:2018/89, K:2019/84 sayılı kararında iltisaklı kavramını ''kavuşan, bitişen, birleşen'', irtibatlı kavramını ise ''bağlantılı'' olarak tanımlamıştır. Bu kavramlar ile kişilerin cezai sorumluluğunu gerektiren örgüte üyelik ve mensubiyet kavramlarına nazaran terör örgütleri ile daha az yoğun ve atipik bir bağlantının vurgulandığı açıktır. Bu kapsamda kişilerin terör örgütleri ile irtibat ve iltisaklarının ortaya konulabilmesi için, örgütün amaçlarının gerçekleştirilmesi ya da örgütten yarar sağlamak maksadıyla gerek örgütten gelen talimatlar doğrultusunda gerekse inisiyatif alarak bulundukları hal ve hareketler neticesinde örgüte veya kendilerine yarar sağladıkları ya da örgüt ile amaç birliği veya sosyal birliktelik görünümü içinde oldukları yönünde kanaat oluşması yeterli olacaktır.

Her ne kadar İdare Mahkemesi kararında; davacının ByLock kullanıcısı olduğu yolunda tespit bulunduğu belirtilmiş ise de, davacının tüm dosya kapsamındaki beyanları incelendiğinde Mahkemenin anılan tespitiyle ilgili olarak; ByLock kullanımının ADSL üzerinden sağlanan bağlantı ile gerçekleştiğinin, söz konusu tarihte görev yaptığı Hakkari ili ... ilçesinde askeri lojmanda ikamet ettiğinin, bu bölgede mobil internetin çekmemesi nedeniyle kendi kullanımında bulunan kablolu interneti yaşadığı askeri lojmanda iyi niyetle şifresini paylaşmak suretiyle komşularına kullandırdığının, bu hususu destekler nitelikte tanık komşu beyanlarının bulunduğunun, cep telefonu ile ByLock kullanımı bulunup bulunmadığının tespiti amacıyla kriminal inceleme neticesinde Bilirkişi Raporu düzenlendiğinin, kendisinin kesinlikle ByLock isimli programı kullanmadığının, ceza soruşturması sonucunun beklenmesi gerektiğinin ileri sürüldüğü görülmüştür.

UYAP kayıtları ve dava dosyasının incelenmesinden, davacı hakkında yürütülen ve kesinleşen ceza soruşturması neticesinde Hakkari Cumhuriyet Başsavcılığınca kovuşturmaya yer olmadığı yolunda verilen 22/10/2020 tarih ve Soruşturma No:..., K:... sayılı kararda; "...Şüpheli hakkında yapılan araştırma ve incelemeler neticesinde:

Şüphelinin FETÖ terör örgütünün finans kaynağı olan Bank Asya'da hesabının olmadığı,
FETÖ ile bağlantılı kanalların …'tan çıkarılması üzerine aboneliğinin olup olmadığı, varsa iptal edilip edilmediği husunda yazılan müzekkereye verilen cevapta … üyeliğinin olmadığının tespit edildiği,

Şüphelinin sosyal medya hesapları olan …, … ve … hesapları üzerinden yapılan açık kaynak araştırmalarında … isim soy isimle yapılan araştırmada terör örgütü ile irtibatını gösterir herkese açık paylaşımlara rastlanılmadığı,

Şüphelinin FETÖ/PDY terör örgütü ile bağlantılı olan Zaman Gazetesi, Sızıntı Dergisi veya başka bir yayın organı üyeliği bulunup bulunmadığının tespit edilemediği, KOM Bilgi Sistemi DERBİS üzerinden yapılan sorgulamada her hangi bir dernek üyeliğinin olmadığının anlaşıldığı,

Şüpheliden ele geçen cep telefonu üzerinde yapılan inceleme neticesinde şüphelinin FETÖ/PDY ile irtibatının olduğunu gösterir lehine yada aleyhine her hangi bir bilgi veya bulguya rastlanılmadığı,

Şüphelinin kullanımında ola gsm hattının HTS kayıtlarının incelenmesinde herhangi bir mahrem imam ile irtibatının tespit edilmediği,
Bilgi edinen olarak ifadesi alınan ... beyanında; şüpheli ile Çukurca'da komşu olduğunu, şüphelinin adına kayıtlı olan interneti şüphelinin bilgisi dahilinde kullandığını beyan ettiği,

Şüphelinin terör örgütü üyesi olduğunu gösterir her hangi bir tanık beyanı yada teşhis tutanağına rastlanılmadığı,
Hakkari İl Emniyet Müdürlüğü KOM Şube Müdürülüğünce yapılan BYLOCK sorgulama tutanağında şüpheli adına kayıtlı olan internet aboneliği ile BYLOCK programını kullanan gerçek kullanıcının … Cumhuriyet Başsavcılığının … soruşturma numaralı dosyası kapsamında yapılan veri girişinden … T.C. Kimlik no'lu ... olduğunun tespit edildiği,.." yolunda tespitlere yer verilmiştir.

Öte yandan, davacı hakkında yürütülen ceza soruşturmasında adı geçen ve davacı adına aboneliği bulunan … üzerinden ByLock kullanıcısı olduğu tespit edilen ... hakkında yürütülen ceza yargılaması neticesinde, ... Ağır Ceza Mahkemesinin … tarihli ve E:…, K:… sayılı kararında; "...ortaokul çağlarından itibaren Fetö cemaati ile alakam vardı, 2012 yılına kadar kendileri ile görşümedim, 2012 yılında ... isimli şahıs benimle irtibat kurmaya çalıştı, örgütün elemanı idi, 5-10 kez kendisi ile görüştüm, eşimin açılmaması namaz kılmamı istiyorlardı, ben Hakkari Çukurca'ya giderken benim kullanımımda olan ablam ... adına kayıtlı telefona iradem dışında bylock programını yükledi, ben de bu programı kullandım, nasıl kullanacağımı da söyledi, ben bu program üzerinden ... ile görüştüm, … isimli şahıs benim komşumdur, 7 Eylül 2014 tarihinden itibaren ben Hakkari Çukurca daydım,

...Bylock ID tespit ve değerlendirme tutanağında; … ve ... adına tespiti yapıldığı, bylock ID numarasının … olduğu, kullanıcı adının … olduğu, tespit edilen GSM numarasının ... adına kayıtlı … olduğu, tespit edilen WİFİ aboneliğinin … olduğu, ilk log tarihinin 09/11/2014 olduğu, son online tarihinin 09/11/2014 olduğu, … nolu ID nin … nolu ID yi eklediği, giriş sayısının 2 olduğu belirtilmiştir.

Araştırma tutanağında Google Play Store isimli programdan indirilen … isimli programa numaranın … olarak kaydedildiği, GSM hattının … olduğu, İMEİ numarasının … olup, bylock ID numarasının … olduğu, ilk tespit tarihinin 07/09/2014 olduğu, HTS kayıtlarının incelenmesinde de belirtilen hattın gerçek kullanıcısının ... isimli şahsın öz kardeşi olan ... olduğu, bylock programının son erişim tarihinin 27/11/2014 olduğu, baz bilgilerinin Elazığ, Hakkari ili Çukurca İlçesi, bağlantı sayısının 428 olduğu,...

Elazığ Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılan soruşturma sırasında düzenlenen 08/02/2018 tarihli bilirkişi raporunda; … nolu GSM hattının ... adına kayıtlı olduğu, bylock ID numarasının …, kullanıcı adının … olduğu, bylock ilk giriş tarihinin 07/09/2014 olduğu, son giriş tarihinin 27/11/2014 olduğu, toplam 428 kez bylock IP si ile bağlantı kurulduğu, genel baz bilgilerinin yoğunlukla Hakkari ilinde olduğu..." yolunda tespitlere yer verildiği görülmüştür.

Bu durumda, yukarıda yer verilen tespitler ile davacının beyanları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; aboneliği davacı adına olmakla birlikte … üzerinden ByLock programına bağlantı sağlayan kişinin … ID numarasıyla ByLock kullanıcısı olduğu Mahkeme kararıyla sabit olan ... isimli şahıs olduğu, davacının anılan programı kullandığı yolundaki davalı idare tespitinin bu aşamada geçerliliğini yitirdiği, yine davacı hakkında yürütülen ceza soruşturması sonucunda kovuşturmaya yer olmadığı yolunda verilen kararda; davacının FETÖ/PDY ile irtibat ve/veya iltisakını gösterir tespitlerin bulunup bulunmadığı yolunda yapılan araştırmalar neticesinde; davacının Bank Asya'da hesabının bulunmadığının, … üyeliğinin olmadığının, sosyal medya hesapları üzerinden yapılan açık kaynak araştırmalarında terör örgütü ile irtibatını gösterir paylaşımlara rastlanılmadığının, FETÖ/PDY terör örgütü ile bağlantılı Zaman Gazetesi, Sızıntı Dergisi veya başka bir yayın organı üyeliği bulunup bulunmadığının tespit edilemediğinin, herhangi bir dernek üyeliğinin olmadığının, cep telefonu üzerinde yapılan inceleme neticesinde FETÖ/PDY ile irtibatının olduğunu gösterir lehine ya da aleyhine herhangi bir bilgi veya bulguya rastlanılmadığının, kullanımında olan GSM hattının HTS kayıtlarının incelenmesinden herhangi bir mahrem imam ile irtibatının tespit edilmediğinin, terör örgütü üyesi olduğunu gösterir herhangi bir tanık beyanı ya da teşhis tutanağına rastlanılmadığının, davacı adına kayıtlı olan internet aboneliği ile ByLock programını kullanan gerçek kullanıcının … Cumhuriyet Başsavcılığının … soruşturma numaralı dosyası kapsamında yapılan veri girişinden ... olduğunun tespit edildiğinin belirtildiği, davalı idarece davacı hakkında FETÖ/PDY terör örgütü ile irtibatlı ve iltisaklı olduğuna dair başkaca bir bilgi ve belge de sunulmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:

Açıklanan nedenlerle;

1. 2577 sayılı Kanun’un 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne;

2. Davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının yukarıda özetlenen gerekçeyle BOZULMASINA,

3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 01/11/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.

Sağkan, Anıtkabir Şeref Defteri’ne şunları kaydetti:

Büyük Atatürk,

5 Nisan Avukatlar Günü’nde, Türkiye’nin dört bir yanında hak, hukuk ve adalet mücadelesi veren 210 bin avukatı temsil eden baroların çatı örgütü Türkiye Barolar Birliği olarak manevi huzurundayız.

Bizler; öncülüğünü yaptığın hukuk devriminin mirasçıları, Cumhuriyet’in temel değerlerine bağlı, insan haklarına dayalı demokratik ve laik hukuk devletinin yılmaz savunucuları olan avukatlarız. Ulusal ve uluslararası her alanda adaletin gerçekleştirilmesi idealinin ne kadar vazgeçilmez olduğunu, her geçen gün daha fazla idrak ediyor; bireylerin ve yurttaşların hak arama özgürlüğünün güvencesi olmayı en temel sorumluluğumuz kabul ediyoruz.

Cumhuriyetimizin kuruluş felsefesine olan bağlılığımızdan, hukukun üstünlüğünü savunma kararlılığımızdan ve bağımsız yargı idealinden asla vazgeçmeyeceğiz. Mesleğimizin onurunu, savunma hakkının kutsallığını ve adil yargılanma ilkesini her koşulda korumaya devam edeceğiz.

Huzurunda bir kez daha söz veriyoruz: Yurttaşlarımızı hak arayışlarında asla yalnız bırakmayacak; özgür savunmanın tartışma konusu olmadığı, hukuk güvenliğinin herkes için sağlandığı bir Türkiye’yi inşa etme mücadelesini kararlılıkla sürdüreceğiz.

Her geçen gün artan özlem, saygı, minnet ve bağlılık duygularımızla…

Özet (Abstract)

Bu çalışma, ceza yargılamasında savunma pratiğini “üslup” kavramı üzerinden yeniden düşünmeyi amaçlamakta ve Hibrit Kopuş Savunması perspektifinden özgün bir teorik çerçeve önermektedir. Geleneksel yaklaşımda savunma, çoğunlukla içerik üzerinden değerlendirilirken; bu çalışma, savunmanın etkisini belirleyen temel unsurun büyük ölçüde üslup olduğunu ileri sürmektedir.

Bu bağlamda üslup, yalnızca estetik bir ifade biçimi değil; savunmanın hâkimin zihniyle kurduğu ilişkinin dili olarak ele alınmaktadır. Çalışmada üslubun teorik temeli üç eksende incelenmektedir: retorik (ethos–logos–pathos–kairos dengesi), psikolojik (önyargı, prematüre kanaat ve bilinçdışı entimemler) ve dramaturjik (duruşmanın sahnesel yapısı ve savunmanın icrası).

Ayrıca Hibrit Kopuş Savunmasının özgün katkısı olarak geliştirilen “dereceli üslup modeli” detaylandırılmakta; savunmanın tek tonlu bir faaliyet olmadığı, aksine duruma göre değişen dinamik bir dil kullanımı gerektirdiği ortaya konulmaktadır. Bu model kapsamında savunma üslubu beş dereceye ayrılmakta (tam uyum, mikro müdahale, kontrollü kopuş, sert kopuş ve radikal kopuş) ve her bir derecenin stratejik amacı ile dilsel karşılığı analiz edilmektedir.

Çalışmada ayrıca üslubun temel ilkeleri (olgunluk, objektiflik, ekonomi ve ritim) sistematik biçimde ele alınmakta; bu ilkelerin ihlali hâlinde ortaya çıkan üslup hatalarının savunmayı nasıl “duyulmaz” hâle getirdiği gösterilmektedir. Bu çerçevede savunmanın başarısızlığının çoğu zaman içerik eksikliğinden değil, yanlış üslup kullanımından kaynaklandığı vurgulanmaktadır.

Sonuç olarak çalışma, savunmanın yalnızca “ne söylediği” ile değil, “nasıl, ne zaman ve hangi derecede söylediği” ile anlam kazandığını ortaya koymakta ve üslubu savunmanın stratejik, psikolojik ve dramaturjik bir bileşeni olarak konumlandırmaktadır. Bu yönüyle üslup, savunmanın görünmeyen ancak belirleyici gücü olarak tanımlanmakta; Hibrit Kopuş Savunması ise bu gücü bilinçli ve kontrollü bir şekilde kullanmayı mümkün kılan bir model olarak önerilmektedir.

I. Giriş: Savunmanın Sessiz Gücü

Ceza yargılamasında savunma çoğu zaman içerikle ölçülür: Hangi delil ileri sürüldü, hangi norma dayanıldı, hangi çelişki ortaya kondu.? Oysa pratikte savunmanın etkisini belirleyen unsur çoğu zaman içerikten önce gelir: Üslup. Çünkü yargılama, sadece hukuki bir değerlendirme süreci değil; aynı zamanda bir algı ve ikna sürecidir. Bu süreçte aynı argüman yanlış bir üslupla etkisizleşir, doğru bir üslupla kararın yönünü değiştirebilir.

Bu nedenle üslup, savunmanın sadece “nasıl konuştuğu” değil; nasıl duyulduğudur. Üslup, savunmanın görünmeyen stratejisidir. Duruşmada çoğu zaman fark edilmez; ancak etkisi doğrudan hissedilir. Üslup argümanı taşır. Hakimin zihnine ulaşma biçimini belirler. Direnç üretir ya da direnci kırar. Aynı söz, farklı bir üslupla tamamen farklı bir anlam kazanır.

Hibrit Kopuş Savunması açısından üslup, yalnızca estetik bir tercih değil; stratejik bir araçtır. Çünkü bu modelde savunma sabit bir yapı değil, hâkimin zihinsel durumu ile etkileşim hâlinde olan dinamik bir süreçtir. Bu etkileşimde içerik savunmanın ne söylediğini, üslup savunmanın nasıl etki ettiğini belirler.

Bu çalışmanın temel iddiası şudur: Savunmanın gücü, sadece doğruluğundan değil; sunuluş biçiminden doğar. Bu nedenle: Üslup savunmanın dili değil; kaderidir.

II. Üslubun Teorik Temeli: Retorik, Psikoloji ve Dramaturji

Hibrit Kopuş Savunmasında üslup, yalnızca bir ifade biçimi değil; savunmanın hâkimin zihniyle kurduğu ilişkinin dilidir. Bu ilişki üç temel eksende şekillenir: retorik, psikoloji ve dramaturji… Bu üç eksen birlikte çalışır; biri zayıfsa savunma eksik kalır. Retorik ikna eder, psikoloji dirençle baş eder, dramaturji ise etkiyi sahneler.

1. Retorik Ekseni: İkna Mimarisinin Kurulması

Klasik retoriğin dört temel unsuru, ceza savunmasında sadece teorik değil; doğrudan stratejik araçlardır

Ethos (Güvenilirlik)

Avukatın duruşmadaki varlığı, tonu ve tutarlılığı üzerinden kurulur. Ceza yargılamasında hâkim çoğu zaman önce argümana değil, argümanı sunan kişiyle ilgili karar verir. Bu nedenle: tutarlılık, sakinlik, ölçülülük ethos’un temelidir. Ethos zayıfsa, en güçlü logos bile etkisizleşir.

Logos (Rasyonel yapı)

Logos; delil, norm ve mantık zinciridir. Ancak Hibrit Kopuş Savunması açısından kritik fark şudur: Logos sadece doğru olmak değil, anlaşılır, takip edilebilir ve zihinsel olarak “taşınabilir” olmak zorundadır. Bu nedenle iyi logos kısa mantık zincirleri kurar, açık bağlantılar içerir ve hâkimin zihinsel yükünü artırmaz

Pathos (Duygusal etki)

Hibrit Kopuş Savunması pathos’u reddetmez; disipline eder. Amaç: duyguyla etkilemek ama duyguyla kontrolü kaybetmemektir. Pathos, ölçüsünde kullanıldığında derinlik kazandırır; ölçüsüz kullanıldığında savunmayı zayıflatır

Kairos (Zamanlama)

Türk ceza yargılamasında savunmalar çoğu zaman içerikten değil; zamanlama hatasından kaybeder. Aynı cümle: erken söylenirse etkisiz, geç söylenirse gereksiz ama doğru anda söylenirse belirleyici olur. Kairos, özellikle şu anlarda kritikleşir: delil tartışması, ara karar anı, esas hakkında mütalaa sonrası…

Türk Ceza Yargılamasında Retorik Denge

Hibrit Kopuş Savunması açısından ideal retorik formül şudur: Güçlü ethos + güçlü logos + ölçülü pathos + doğru kairos. Bu formülün pratik anlamı: Ethos kapıyı açar, Logos içeri girer , Pathos etkiyi derinleştirir ve Kairos sonucu belirler.

Hibrit Kopuş perspektifinden üç temel hata öne çıkar:

- Ethos aşınması: agresif ve kontrolsüz üslup

- Logos kaybı: dağınık ve uzun anlatım

- Pathos taşması: savunmanın duygusal boşaltıma dönüşmesi

Bu üçü birleştiğinde savunma, artık ikna değil; sadece konuşma hâline gelir. Hibrit Kopuş Savunması şunu kabul eder: İkna, sadece doğruyu söylemek değildir; doğruyu, doğru kişi olarak, doğru şekilde ve doğru zamanda söylemektir. Bu nedenle üslup retoriğin uygulama alanıdır, savunmanın görünür yüzüdür ve çoğu zaman kararın kaderini belirleyen unsurdur.

2. Psikolojik Eksen: Dirençle Mücadele

Ceza yargılamasında hâkimin zihni tamamen nötr değildir. Aksine çoğu zaman şu mekanizmalarla çalışır: önyargı (önceden oluşmuş şemalar) , prematüre kanaat (erken kapanan değerlendirme), bilinçdışı entimemler (eksik ama tamamlanmış görünen akıl yürütmeler)… Bu yapı içinde savunmanın temel problemi şudur: Hakim çoğu zaman dinlemek için değil, doğrulamak için dinler.

Üslup burada belirleyici bir role sahiptir: Direnci azaltır ya da artırır. Sert ve saldırgan üslup savunmayı bloke eder. Dengeli ve kontrollü üslup zihinsel kapıyı aralar. Yanlış üslup savunmayı “duyulmaz” kılar. Doğru üslup hâkimin zihnine sızar. Savunma çoğu zaman şunu zanneder: “Hakim anlamıyor.” Oysa çoğu durumda gerçek şudur: Hakim direniyor. Bu direnci kıran şey çoğu zaman içerik değil, üsluptur.

3. Dramaturjik Eksen: Savunmanın Sahnesi

Duruşma sadece hukuki bir süreç değil; aynı zamanda bir sahnedir Bu sahnede: hakim karar verici, savcı iddia eden ve avukat anlatıyı kuran aktördür . Üslup, bu sahnedeki rolün tonudur. Aynı cümle, farklı tonda söylendiğinde farklı etki yaratır. Aynı savunma farklı ritim de yapıldığında farklı sonuç ortaya çıkar. Üslup, savunmanın oynanış biçimidir

Hibrit Kopuş Savunmasında üslup şu dramaturjik unsurlarla şekillenir: ton, sertlik/yumuşaklık dengesi; ritim hız ve duraklama; vurgu hangi noktanın öne çıkarıldığı ve sessizlik görünmeyen ama etkili araçtır. Özellikle: sessizlik, dramaturjinin en güçlü tekniklerinden biridir

Savunma yalnızca doğruyu söylemekle yetinmez, doğruyu sahneler. Bu nedenle iyi bir savunma sadece mantıklı değil; aynı zamanda etkileyici ve zamanlıdır.

Hibrit Kopuş Savunmasında üslup: retorik olarak ikna eder , psikolojik olarak direnci kırar ve dramaturjik olarak etkiyi görünür kılar. Bu üçü birleştiğinde savunma sadece konuşmaz; etki üretir.

II. Hibrit Kopuş Savunmasında Üslubun Temel İlkeleri

Hibrit Kopuş Savunmasında üslup, rastlantısal bir ifade biçimi değil; belirli ilkelere dayanan bilinçli bir stratejidir. Bu ilkeler, savunmanın hem etik sınırlarını hem de stratejik gücünü belirler. Başka bir ifadeyle: Üslup, savunmanın karakterini ve etkisini aynı anda kurar.

1. Olgunluk İlkesi (Duygu Kontrolü)

TBB Meslek Kuralları’nın 5 inci maddesinin ifadesiyle: Avukat, düşüncelerini olgun ve objektif bir biçimde açıklamalıdır. Bu ilke, savunmanın duygudan arındırılması değil; duygunun yönetilmesi anlamına gelir. Çünkü ceza yargılamasında duygu kaçınılmazdır: Müvekkilin durumu, haksızlık hissi ve yargılamadaki gerilim duyguyu kaçınılmaz kılar. Ancak Hibrit Kopuş Savunması şunu söyler: Duygu, savunmanın yakıtıdır; direksiyonu değil.

Bu çerçevede savunma: Tepki değil; stratejik yanıt, öfke değil; kontrollü sertlik, dağılma değil; odaklanmış ifadeyi zorunlu kılar. Transaksiyonel analiz perspektifinden bu durum yetişkin ego durumunun korunmasıdır. Olgunluk ilkesi ihlal edildiğinde ethos zedelenir, hâkimle ilişki gerilir ve savunma “duyulmaz” hâle geliri Savunma haklı olsa bile etkisizleşir.

2. Objektiflik İlkesi (Hukuki Zemin)

Savunma kişisel yorum değil, delil ve norm temelli ifade olmalıdır. Hibrit Kopuş Savunması açısından bu ilkenin en kritik sonucu: Radikal kopuş bile hukuki dil içinde yapılmalıdır. Bu durum bir sınırlama değil; meşruiyet üretme mekanizmasıdır. Çünkü hukuki dil ikna alanını açık tutar; kişisel dil zihinsel direnci artırır.

3. Ekonomik Üslup İlkesi

Ceza yargılamasında en kıt kaynaklardan biri dikkattir. Hâkim sınırlı zamanla çalışır, çok sayıda dosyayla karşı karşıyadır ve zihinsel kısa yollar (heuristics) kullanır. Bu nedenle savunma kısa, net ve hedef odaklı olmalıdır. “Az söyle, doğru yere söyle.”

Ekonomik üslup gereksiz tekrarları dışlar, uzun ve dağınık girişleri reddeder ve doğrudan meseleye temas eder. Hibrit Kopuş açısından bu ilkenin stratejik değeri şudur: Kısa ve net cümleler, prematüre kanaati daha hızlı sarsar. Çünkü hâkimin zihni uzun anlatımı filtreler, kısa ve net ifadeyi işler.

4. Ritmik Üslup İlkesi

Savunma yalnızca içerik değil; zamanlama ve akıştır Bu ilke iki temel soruya dayanır: Ne zaman konuşulmalı? Ne zaman susulmalı? Hibrit Kopuş Savunmasında sessizlik, pasiflik değil; aktif bir stratejik tercihtir.

Sessizlik hâkimin kendi çelişkisini fark etmesine alan açar, savunmanın ağırlığını artırır ve gereksiz müdahaleyi engeller. Özellikle şu durumlarda hâkim zaten ikna olmaya yakınsa, aşırı konuşma riski varsa ve müdahale savunmayı zayıflatacaksa susmak, en güçlü üslup tercihi olabilir

İlkeler Arası Denge

Bu dört ilke birbirinden bağımsız değildir; birlikte çalışır. Olgunluk tonu belirler. Objektiflik zemini kurar, Ekonomi etkiyi yoğunlaştırır ve Ritim zamanlamayı ayarlar. Bu dört unsur birleştiğinde üslup stratejik, etkili ve kontrollü hâle gelir. Hibrit Kopuş Savunması açısından üslup spontane değil, alışkanlık değil tasarlanmış bir eylemdir. En kritik gerçek: Savunma ne kadar doğru olursa olsun; yanlış üslupla söylendiğinde etkisini kaybeder.

V. Dereceli Üslup: Hibrit Kopuşun Kalbi

Hibrit Kopuş Savunmasının en özgün katkısı üslubun derecelendirilmesidir. Savunma artık tek tonlu bir faaliyet değildir. Aksine duruma göre değişen, hâkimin zihinsel konumuna göre ayarlanan ve dinamik bir dil kullanımıdır. Üslup, sabit değil; ayarlanabilir bir stratejik araçtır. Bu nedenle savunma, bir anlatım değil; bir vites sistemidir.

1. Tam Uyum (1. Derece)

Tam uyum derecesinde Üslup Özellikleri saygılı, yumuşak ve uyumludur. Amaç güven kazanmak, direnç oluşturmamaktır. Bu aşamada savunma, sistemi karşısına almaz; sistem içinde etki üretmeye çalışır.

2. Mikro Müdahale (2. Derece)

Üslup Özellikleri nazik ama yönlendirici ve hafif düzelticidir. Amaç kanaati erken aşamada etkilemektir. Bu aşamada savunma: çatışma yaratmadan yön verir

3. Kontrollü Kopuş (3. Derece)

Üslup Özellikleri daha görünür müdahale ve kontrollü sertleşme şeklinde ortaya çıkar. Amaç prematüre kanaati kırmaktır. Bu noktada savunma uyumdan kopmaya başlar, ancak dili korur

4. Sert Kopuş (4. Derece)

Üslup Özellikleri açık itiraz, yüksek ton, kontrollü dil olarak ortaya çıkar. Amaç yargılama zeminini sarsmaktır. Bu aşamada savunma artık açıkça karşı konum alır, fakat meşruiyet zeminini terk etmez

5. Radikal Kopuş (5. Derece)

Üslup Özellikleri sistemsel eleştiri ve kurumsal düzeyde itiraz olarak ortaya çıkar. Amaç yargılamayı yeniden kurmaktır. Bu aşamada savunma artık sadece sonuca değil, yargılamanın kendisine müdahale eder.

Dereceler Arası Geçiş: Üslubun Dinamiği

Hibrit Kopuş Savunmasının kritik noktası dereceler arasında geçiş yapılabilmesidir. Savunma sabit bir tonla ilerlemez, duruma göre vites değiştirir.

Tipik akış:

1. Derecede güven kur

2. Derecede yön ver

3. Derecede müdahale et

4. Derecede sars

5. Derecede yeniden kur

Ancak en kritik beceri yükselmek kadar, geri çekilebilmektir. Yani sertleşebilmek kadar, tekrar yumuşayabilmek de gerekir. Bu, savunmanın “ustalık düzeyi”dir.

Hibrit Kopuş Savunmasının temel ilkesi ton sertleşebilir, ama dil asla savruklaşmaz Eğer üslup bozulursa etik ihlal , dil kontrolü korunursa meşru kopuş gerçekleşir. Kopuşun meşruiyeti, üslubun kontrolüne bağlıdır.

Dereceli üslup modeli şunu ortaya koyar: Savunma tek bir sesle konuşmaz. Savunma, duruma göre ton değiştirir. En kritik gerçek: Doğru derece seçimi, çoğu zaman doğru argümandan daha belirleyicidir. Derece yükseldikçe ton sertleşir; ama savunmanın dili asla bozulmaz.

V. Üslup Hataları: Savunmanın Görünmeyen Çöküşü

Ceza yargılamasında savunma çoğu zaman içerikten değil, üslup hatalarından kaybeder.
Bu hatalar çoğu zaman fark edilmez; çünkü savunma yapılmaya devam eder. Ama gerçekte olan şudur: Savunma konuşur, fakat duyulmaz.

1. Duygusal Patlama

Görünüm: Ses yükselir, cümleler keskinleşir ve kontrol kaybolur.

Sonuç: Ethos zedelenir ve hakimde savunmaya karşı direnç oluşur.

Duygusal patlama, haklı savunmayı bile haksız gibi gösteri. Hibrit Kopuş Perspektifi: Duygu kullanılabilir. Ama asla kontrol dışı bırakılmaz.

2. Kişiselleştirme

Görünüm: Hakime yönelik ifadeler, ima, suçlama ve itham.

Sonuç: Tartışma zemini kayar ve savunma kişisel çatışmaya dönüşür

Hâkim artık dosyayı değil, seni duymaya başlar, ama savunma olarak değil. Stratejik Risk: Geri dönüşü en zor hatadır. Üslup kırılması kalıcı iz bırakır.

3. Konu Dışına Çıkma

Görünüm: Gereksiz detaylar, sistem eleştirisine kayma ve dosyayla bağın kopması.

Sonuç: Dikkat dağılır ve hakim zihinsel olarak savunmadan çıkar. Ceza yargılamasında en hızlı kayıp odak kaybıdır

4. Aşırı Süsleme (Retorik Aşırılık)

Görünüm: Uzun cümleler, abartılı ifadeler ve gereksiz metaforlar.

Sonuç: Mesaj kaybolur ve etki azalır. Güçlü savunma sade olur; süslü savunma çoğu zaman zayıf görünür.

5. Ölçüsüz Sertleşme (Derece Hatası)

Görünüm: Erken sertleşme ve gereksiz kopuş. 2. Derecelik durumda 4. derece dil kullanımı.

Sonuç: Hakimde direnç oluşur ve savunma “aşırı” algılanır . Doğru içerik, yanlış dereceyle etkisini kaybeder.

Bu hataların tamamı aynı sonuca çıkar: Ethos zedelenir , dikkat kaybolur ve direnç artar. En kritik sonuç: Savunma duyulmaz hâle gelir Ceza yargılamasında başarısız savunma çoğu zaman: yanlış şey söylediği için değil, doğru şeyi yanlış şekilde söylediği için başarısız olur.

Mini Kontrol Listesi (Duruşma Anı İçin)

Kendine şu 3 soruyu sor:

1. Bu cümle dosyaya mı hizmet ediyor, egoya mı?

2. Bu ton etki üretir mi, direnç mi?

3. Bu derece duruma uygun mu?

Eğer cevaplar net değilse susmak, konuşmaktan daha güçlüdür.

VI. Stratejik Sonuç: Üslup Bir Seçimdir

Ceza yargılamasında savunmanın temel sorusu çoğu zaman yanlış kurulur: “Nasıl söylemeliyim?” yerine “Ne söylemeliyim?” sorusu ön plandadır. Oysa Hibrit Kopuş Savunması bu soruyu daha ileri taşır: “Neyi, Ne zaman, hangi tonla ve hangi derecede söylemeliyim?”

Bu genişleme, savunmanın doğasına ilişkin temel bir gerçeği ortaya koyar: Savunma, sadece içerik değil; bir icradır. Bir cümlenin etkisi sadece doğruluğundan değil, söylenme biçiminden doğar. Aynı argüman yanlış tonla direnç üretir, doğru tonla kanaat değiştirir.

Hibrit Kopuş Savunması açısından üslup bir refleks değil, bir alışkanlık değil bilinçli bir tercihtir . Bu tercih hâkimin zihinsel durumuna göre şekillenir, dosyanın dinamiğine göre değişir ve yargılamanın evresine göre ayarlanır. Üslup sabit değil, durumsaldır

Savunma çoğu zaman şunu zanneder: güçlü argüman güçlü etki yaratır. Oysa gerçek şudur uygun üslup etkiyi mümkün kılar.

Üslup yoksa argüman duyulmaz, delil görünmez ve haklılık etkisizleşir.

Bu yaklaşımın özeti tek cümlede toplanabilir: Savunma, doğruyu söyleme sanatı değil; doğruyu doğru biçimde söyleme sanatıdır. Ve bu sanat retorik gerektirir, psikoloji gerektirir ve zamanlama gerektirir Ama en önemlisi irade gerektirir. Ceza yargılamasında savunma bazen tek bir cümleyle kazanılır. Ama o cümleyi kazandıran şey, çoğu zaman içeriği değil: üslubudur.

VII. Sonuç: Üslup, Savunmanın Gizli Silahıdır

Üslup, savunmanın görünmeyen ama en etkili aracıdır. Çoğu zaman fark edilmez; çünkü savunmanın içinde erir. Ancak etkisi, kararın en kritik anında ortaya çıkar. İyi bir savunma sadece doğruyu söylemez; doğruyu doğru biçimde söyler.

Hibrit Kopuş Savunması açısından üslup stratejidir, çünkü bilinçli bir tercihtir. Psikolojidir, çünkü hâkimin zihnine temas eder. Dramaturjidir, çünkü duruşmada icra edilir. Bu üç boyut birleştiğinde üslup savunmanın görünmeyen yönlendiricisi hâline gelir.

Ceza yargılamasında çoğu karar sadece delille veya sadece normla değil, algıyla da şekillenir. Üslup, bu algının mimarisidir. Yanlış üslup doğru savunmayı görünmez kılar. Doğru üslup zayıf görünen savunmayı bile etkili hâle getirebilir. Hibrit Kopuş Savunması şunu ortaya koyar: Savunma tek boyutlu değildir. Savunma, çok katmanlı bir etkileşimdir. Bu etkileşimin dili üsluptur. Ceza yargılamasında savunma bazen tek bir cümleyle kazanılır. Ancak o cümleyi kazandıran şey çoğu zaman içeriği değil, tonu, zamanı ve derecesidir. Bu nedenle savunmanın asıl sorusu şudur: Ne söyleyeceğim değil; onu nasıl, ne zaman ve hangi üslupla söyleyeceğim?

Av. Fahrettin KAYHAN

Geleneksel Ofis Modelinin Gizli Maliyetleri

Avukatlar açısından, bir mekan kiralamak artık en önemli ihtiyacı karşılamış olmak anlamına gelmiyor. Asıl değerlendirilmesi gereken konu, toplam ofis maliyetinin uzun vadede gerçekten karşılanabilir olup olmadığıdır. Çünkü klasik kiralama modelinde maliyet yalnızca aylık kira bedelinden oluşmaz. Depozito, aidat, internet, elektrik, su, temizlik, ofis ekipmanları, mobilya, sekreterya ihtiyacı ve toplantı alanı kullanımı gibi birçok ek kalem zaman içinde toplam maliyeti ciddi ölçüde artırır. Üstelik bu giderlerin bir bölümü başlangıçta açıkça görünse de, bir bölümü kullanım sürecinde ortaya çıktığı için ilk bakışta fark edilmez. Bu da ofis kiralanırken hesaplanan bütçe ile fiilen katlanılan maliyet arasında önemli bir fark oluşmasına yol açar.

Özellikle tek başına çalışan ya da gününün büyük kısmını adliye, noter, icra dairesi ve müvekkil görüşmeleri arasında geçiren hukuk profesyonelleri açısından, sürekli olarak kullanılmayan bir ofis alanına düzenli ödeme yapılması verimlilik sorunu yaratabilir. Bu nedenle görünen kira bedeline odaklanmak yerine, maliyetleri ofisin tüm operasyonel yüküyle birlikte değerlendirmek daha sağlıklı bir yaklaşım olacaktır.

Modern Ofis Çözümleri: Toplam Maliyet Yönetimi

Tam bu noktada sektörel ihtiyaçlar düşünülerek kurgulanmış Avukatlara yönelik ofis çözümleri yalnızca metrekare kiralamayı değil, toplam kullanım maliyetini kontrol altında tutmayı sağlar. Gününün önemli bölümünü adliyede, noterlerde, icra dairelerinde veya müvekkil görüşmelerinde geçiren bir hukuk profesyoneli için büyük ve tam zamanlı bir ofis her zaman verimli değildir. Bu nedenle uygun ofis seçimi yapılırken yalnızca aylık kira bedeline değil, gerçek kullanım ihtiyacına da bakılmalıdır.

Ayrıca maliyetin yönetilebilir olması için gider kalemlerinin dağınık yapısı da dikkate alınmalıdır. Kira, aidat ve hizmet giderlerinin birbirinden kopuk ilerlemesi, bütçe takibini zorlaştırmaktadır. Bu yüzden kira giderlerini yasal olarak düşürmek isteyen hukuk profesyonelleri için ilk adım, toplam maliyeti tek tek kalemler hâlinde görmek ve gerçekten ihtiyaç duyulan ofis modelini belirlemektir.

Sanal ve Hazır Ofis Modelleri: Esneklik ve Kurumsal İmaj

Bu aşamada sanal ofis ve hazır ofis modelleri, hukuk profesyonelleri için maliyet ve operasyon yönetiminde daha işlevsel çözümler sunmaktadır. Fiziksel ofis kullanımının her gün gerekli olmadığı durumlarda sanal ofis, yasal adres, sekreterya, posta ve kargo yönetimi gibi ihtiyaçları karşılayarak kurumsal görünümün korunmasına yardımcı olur. Daha düzenli ofis kullanımı gereken durumlarda ise hazır ofis, kullanıma hazır çalışma alanı ve tek noktadan yönetilen hizmet yapısıyla daha kontrollü bir seçenek hâline gelir. Böylece hem dağınık gider kalemleri azaltılabilir hem de ofis maliyetleri daha verimli şekilde yönetilebilir.

Düzenli bir çalışma alanına ihtiyaç duyan, müvekkil görüşmelerini ofiste yürütmeyi tercih eden veya daha kurumsal bir yapı kurmak isteyen hukuk profesyonelleri için hazır ofis modeli daha güçlü bir seçenek sunmaktadır. Kullanıma hazır ofislerde hızlıca çalışmaya başlanabilmesi, elektrik, internet, temizlik, aidat gibi giderlerin ve birçok hizmetin tek fatura altında toplanması önemli bir kolaylık sağlamaktadır. Ayrıca esnek sözleşme yapısı, ihtiyaç arttığında ek alan kullanımı, yasal adres, yüksek hızlı internet, güvenlik ve merkezi konum gibi avantajlar da hazır ofisi maliyet ve operasyon açısından daha avantajlı bir çözüm hâline getirmektedir.

Bu nedenle sanal ofis ve hazır ofis modelleri, yalnızca kira giderlerini yasal olarak düşürmek açısından değil; aynı zamanda dağınık gider kalemlerini sadeleştirmek, operasyonel yükü azaltmak ve merkezi konumlar içinde daha dengeli bir mali yapı kurmak açısından da değerlendirilebilecek çözümler arasında yer almaktadır. Özellikle hukuk alanında çalışan ve maliyet kadar profesyonel görünümü de korumak isteyen kişiler için bu modeller, klasik kiralamaya kıyasla daha planlı ve daha verimli bir yapı sunabilmektedir.

İhtiyaca Uygun, Esnek ve Verimli Çözümler

Sonuç olarak; 2026’da avukatlar için doğru yaklaşım, yalnızca düşük kira ödenecek bir ofis aramak değildir. Önemli olan, ihtiyaçla uyumlu, esnek ve verimli bir model seçmektir.

Joker Ofis’in sunduğu sanal ofis, hazır ofis, coworking ve kurumsal ofis seçenekleri; bu yeni dönemde maliyetleri optimize etme, operasyonel yükü azaltma ve profesyonel imajlarını koruma fırsatı sağlamaktadır.

Joker Ofis, Avukatlar için özel ofis çözümleri arayan, uygun ofis isteyen ve merkezi konumlar içinde profesyonel görünümünü korumak isteyen hukuk profesyonelleri için değerlendirilebilir alternatifler sunmaktadır.

“Savunmanın sesi, adaletin teminatı olan biz avukatlar için 5 Nisan Avukatlar Günü, mesleğimizin onurunu ve sorumluluğunu bir kez daha hatırladığımız anlamlı bir gündür.

Hukukun üstünlüğü; ancak bağımsız ve güçlü bir savunma ile hayat bulur. Avukat, yalnızca bir temsilci değil; adil yargılanma hakkının, temel hak ve özgürlüklerin güvencesidir. Savunmanın susturulduğu bir düzende, adaletin varlığından söz etmek mümkün değildir.

Ne var ki günümüzde avukatların mesleki faaliyetlerini icra ederken karşılaştıkları zorluklar ve savunma makamına yönelik baskılar, hukuk devleti ilkesini zedelemektedir. Oysa güçlü bir savunma olmadan, bağımsız ve tarafsız bir yargıdan söz edilemez. Bu bilinçle mücadelemizi kararlılıkla sürdüreceğiz.

Bu duygu ve düşüncelerle, mesleğinin onurunu taşıyan tüm meslektaşlarımızın 5 Nisan Avukatlar Günü’nü kutluyor; hukukun üstün olduğu, adaletin eksiksiz tecelli ettiği bir gelecek diliyorum.

Mücadeleye devam… Saygılarımla” şeklinde konuştu.

1. Giriş ve Kavramsal Çerçeve

İcra ve İflas Hukuku uygulamasında, alacaklı ile borçlu arasındaki menfaat dengesinin sağlanması kadar, devletin harç gelirlerinin korunması da icra müdürlüklerinin temel görevleri arasındadır. İcra daireleri, cebri icra yetkisini kullanırken bir yandan alacaklının hakkına kavuşmasını temin etmekte, diğer yandan da devletin mali haklarını gözetmekle yükümlüdür. Ancak kanun koyucu, ekonomik istikrarı sağlamak, finansal darboğazdaki işletmeleri kurtarmak ve ticari hayatın devamlılığını güvence altına almak amacıyla zaman zaman çeşitli harç muafiyetleri ihdas etmektedir. Bu muafiyetlerin en önemlilerinden biri de 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun Geçici 32. maddesi ile getirilen düzenlemedir.

Uygulamada icra müdürlükleri ile taraflar arasında sıklıkla ihtilafa neden olan bu muafiyetin kapsamı, Yargıtay kararları ile şekillenmektedir. Zira kanun metnindeki soyut ifadelerin, somut icra takiplerine nasıl yansıyacağı, hangi işlemlerin muafiyet kapsamında değerlendirileceği ve hangi durumlarda harç tahsilinin zorunlu olduğu hususları, ancak yüksek mahkeme içtihatları ile netlik kazanabilmektedir.

Bu çalışmada, sadece Yargıtay kararları tarafımca veri seti olarak kullanılmış olup, hiçbir dış kaynağa başvurulmamıştır. Amacımız, icra dairelerinde her gün karşılaştığımız bu spesifik sorunu, yüksek mahkeme içtihatları ışığında, uygulayıcı gözüyle irdelemektir. Makale, uzun yıllar icra uygulamacısı olarak kazandığım deneyim ve gözlemler sonucu elde ettiğim mesleki formasyon sonucu olarak bilgi amaçlı kaleme alınmıştır.

2. Finansal Yeniden Yapılandırma Sözleşmeleri ve Harç Muafiyetinin Yasal Dayanağı

5411 sayılı Bankacılık Kanunu’na eklenen Geçici 32. madde uyarınca, bu madde kapsamında yapılan çerçeve anlaşmaları ve bu anlaşmalar kapsamında düzenlenen sözleşmelerde belirlenen esaslar uyarınca yapılacak işlemler cezaevi harcı ve 492 sayılı Harçlar Kanununa göre alınan harçlardan müstesnadır. Bu düzenleme, finansal sıkıntı içindeki şirketlerin borçlarının yeniden yapılandırılarak ekonomiye kazandırılmasını teşvik etmeyi amaçlamaktadır.

Ancak, harç muafiyetleri istisnai nitelikte olduğundan, dar yorumlanmaları esastır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin istikrar kazanmış içtihatlarına göre, bu muafiyetin uygulanabilmesi için işlemin bizzat Finansal Yeniden Yapılandırma Sözleşmesi (FYYS) kapsamında yapılması şarttır. Yani, icra dairesinde talep edilen işlemin, sözleşmenin ifası için zorunlu ve sözleşmede açıkça öngörülmüş bir işlem olması gerekmektedir. Aksi takdirde, sırf taraflar arasında bir FYYS bulunması, o icra dosyasındaki tüm işlemleri harçtan muaf kılmaz.

3. Yargıtay Kararları Işığında Detaylı Analiz ve Uygulama Pratikleri

Bu bölümde, incelememize esas teşkil eden altı adet Yargıtay kararı tek tek ele alınacak, olay örgüsü, yerel mahkeme ve bölge adliye mahkemesi safhaları ile Yargıtay’ın nihai değerlendirmesi derinlemesine irdelenecektir. Her bir karar, icra müdürlüğü pratiği açısından ne anlama geldiği ve hangi derslerin çıkarılması gerektiği yönüyle tahlil edilecektir.

3.1. Kanunların Zaman Bakımından Uygulanması: Yargıtay 12. HD, 15.04.2025, E. 2024/8197, K. 2025/3197 Sayılı Kararının Analizi

Olayın Özeti ve İhtilafın Doğuşu: İpoteğin paraya çevrilmesi yolu ile yapılan ilamlı icra takibinde, şikayetçi borçlular (E*** C, * **, ** C, **İnşaat A.Ş., **** Turizm A.Ş., N*** Turizm A.Ş.) icra mahkemesine başvurarak, ipotekli taşınmazlar üzerindeki İİK’nın 150/c maddesi uyarınca konulan şerhin harçsız olarak kaldırılmasını talep etmişlerdir. İcra müdürlüğünce bu talep reddedilmiş ve harç tahsili gerektiği yönünde işlem tesis edilmiştir.

Yargılama Süreci ve Derece Mahkemelerinin Yaklaşımı: İlk derece mahkemesi, icra müdürlüğünün işlemini yerinde bularak şikayetin reddine karar vermiştir. Karara karşı istinaf yoluna başvurulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesi de borçluların istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Derece mahkemelerinin bu yaklaşımı, muafiyet hükümlerinin dar yorumlanması ilkesine dayanmakla birlikte, somut olayın özelliklerini ve kanunun zaman bakımından uygulanması kurallarını göz ardı etmiştir.

Yargıtay’ın Değerlendirmesi ve Hukuki Gerekçesi: Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, uyuşmazlığı 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 140. maddesi ve Geçici 13. maddesi hükümleri çerçevesinde incelemiştir. Kararda, alacaklı …………. Bankası A.Ş.’nin Geçici 13. madde kapsamında nitelikleri belirtilen bankalardan olduğu tespit edilmiştir. Daha da önemlisi, ipotek alacağının dayanağı olan genel kredi sözleşmelerinin 1996 ve 1997 tarihli, finansal yeniden yapılandırma sözleşmesinin ise 02.05.2003 tarihli olduğu görülmüştür.

Yargıtay, bu sözleşmelerin 26.12.2003 tarihinden önce doğmuş olması nedeniyle, 140. maddedeki muafiyet hükümlerinin uygulanması gerektiği sonucuna vararak, derece mahkemelerinin kararlarını bozmuştur.

Uygulayıcı Perspektifinden Yorum ve Eleştiri: Bu karar, kanunların zaman bakımından uygulanması açısından son derece kritiktir. İcra müdürü olarak önümüze gelen bir FYYS’de, sadece sözleşmenin varlığına değil, aynı zamanda alacağın doğum tarihine ve sözleşmenin akdedildiği tarihe de dikkat etmemiz gerektiği ortaya çıkmaktadır. Yargıtay, yerel mahkemenin ve BAM’ın şekli yaklaşımını bozarak, kanunun lafzına ve ruhuna uygun bir yorum yapmıştır.

Bir icra uygulayıcısı olarak bu kararı değerlendirdiğimizde, icra müdürlerinin önüne gelen belgeleri sadece güncel mevzuat ışığında değil, işlemin tesis edildiği veya alacağın doğduğu tarihteki mevzuat ışığında da incelemesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bu durum, icra müdürlerine ciddi bir hukuki inceleme yükümlülüğü getirmektedir. Karar, hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik ilkeleri açısından son derece isabetlidir.

3.2. Muafiyetin Sınırları (Cezaevi Harcı vs.Tahsil Harcı): Yargıtay 12. HD, 19.12.2024, E. 2024/5173, K. 2024/10823 Sayılı Kararının Analizi

Olayın Özeti ve İhtilafın Doğuşu: Borçlu *** Tüketim Malları A.Ş., alacaklı *** A.Ş. tarafından başlatılan takipte, ihale konusu taşınmazların tesciline ilişkin işlemlerin FYYS kapsamında yer alması nedeniyle 5411 sayılı Kanun’un Geçici 32. maddesi uyarınca tahsil ve cezaevi harcı ile tellaliye masrafından müstesna tutulmasını talep etmiştir. İcra müdürlüğü bu talebi reddetmiştir.

Yargılama Süreci ve Derece Mahkemelerinin Yaklaşımı: İlk derece mahkemesi, şikayete konu işlemin FYYS kapsamında olmadığı gerekçesiyle şikayeti reddetmiştir. BAM ise, sözleşmede taşınmazların ada ve parsel numaralarının belirtilmediği ve sözleşmenin ihaleden sonra yapıldığı gerekçesiyle istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Yargıtay’ın Değerlendirmesi ve Hukuki Gerekçesi: Yargıtay, 17.09.2021 tarihli FYYS’yi incelemiş ve sözleşmenin ilgili maddelerinde ihaleye konu taşınmaz hisselerine (Ankara İli, Yenimahalle İlçesi, *** Ada, *** Parsel) açıkça yer verildiğini tespit etmiştir. BAM’ın “ada parsel belirtilmemiş” gerekçesi bu yönüyle çürütülmüştür.

Ancak Yargıtay, Geçici 32. maddedeki muafiyetin sınırlarını net bir şekilde çizmiştir: Finansal yeniden yapılandırma sözleşmesi kapsamındaki işlemler sadece cezaevi harcından muaftır. Tahsil harcı ve tellaliye ücreti yönünden muafiyet bulunmamaktadır. Bu nedenle, şikayetin sadece cezaevi harcı yönünden kabulü, diğer harçlar yönünden reddi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.

Uygulayıcı Perspektifinden Yorum ve Eleştiri: Bu karar, icra dairelerindeki en büyük kafa karışıklıklarından birini gidermektedir. Taraflar genellikle “FYYS var, hiçbir harç ödemeyiz” mantığıyla hareket etmektedir. Oysa kanun koyucu, muafiyetin sınırlarını belirlemiştir. İcra müdürü olarak, harç muafiyetlerini dar yorumlama yükümlülüğümüz bulunmaktadır.

Yargıtay’ın bu kararı, devletin tahsil harcı ve tellaliye alacağını koruyan, son derece isabetli bir yaklaşımdır. İcra müdürlükleri, FYYS sunulduğunda otomatik olarak tüm harçları sıfırlamak yerine, hangi harcın kanun kapsamında muaf tutulduğunu tek tek değerlendirmelidir. Bu karar, uygulamaya net bir yön vermesi açısından bir mihenk taşı niteliğindedir.

3.3. Sözleşmenin Nispiliği ve Taraf Ehliyeti: Yargıtay 12. HD, 21.10.2024, E. 2024/3753, K. 2024/8783 Sayılı Kararının Analizi

Olayın Özeti ve İhtilafın Doğuşu: Borçlular *** Otomotiv A.Ş., *** *** Otomotiv A.Ş. ve *** *** Sigorta A.Ş., ipotekli taşınmazın FYYS kapsamında olması nedeniyle İİK m. 150/c şerhinin harçsız kaldırılmasını ve ödenen 908.000,00 TL tahsil harcının iadesini talep etmişlerdir.

Yargılama Süreci ve Derece Mahkemelerinin Yaklaşımı: İlk derece mahkemesi şikayeti reddetmiş, BAM ise istinaf başvurusunu kabul ederek şikayetin kabulüne karar vermiştir. BAM, sözleşmenin varlığını yeterli görerek tüm borçlular yönünden muafiyeti uygulamıştır.

Yargıtay’ın Değerlendirmesi ve Hukuki Gerekçesi: Yargıtay, 12.03.2021 tarihli FYYS’yi incelemiş ve şikayete konu taşınmazın sözleşme kapsamında yer aldığını, sözleşmeye göre taşınmazın alacaklı bankaya takyidattan ari olarak devredilmesi gerektiğini tespit etmiştir. Bu nedenle, 150/c şerhinin kaldırılması işleminin sözleşme uyarınca yapılacak işlem niteliğinde olduğu ve tahsil harcı alınmaksızın kaldırılması gerektiği belirtilmiştir.

Ancak Yargıtay çok önemli bir ayrım yapmıştır: Şikayetçi borçlulardan *** *** Sigorta A.Ş., FYYS’nin tarafı olmadığından bu muafiyetten faydalanamaz. Bu nedenle, bu borçlu yönünden istinaf başvurusunun reddi gerektiği belirtilmiştir.

Karşı Oy Yazısı: Üye *** , *** Sigorta A.Ş.’nin takip talebinde borçlu olarak yer almasına rağmen, ipotek veren konumunda olmadığını ve yapılandırma sözleşmesinde yer almamasının sonuca etkisi bulunmadığını belirterek çoğunluk görüşüne katılmamıştır.

Uygulayıcı Perspektifinden Yorum ve Eleştiri: Bu karar, sözleşmenin nispiliği ilkesinin icra hukukundaki yansımasıdır. İcra müdürü, önüne gelen FYYS’de sadece taşınmazın yer alıp almadığına değil, talepte bulunan borçlunun bizzat o sözleşmenin tarafı olup olmadığına da bakmak zorundadır.

Karşı oy yazısındaki gerekçeler de dikkate değer olmakla birlikte, çoğunluğun şekli ve dar yorumu, harç hukukunun doğasına daha uygundur. Zira harç muafiyeti, kanunla tanınan istisnai bir haktır ve kıyas yoluyla genişletilemez. Sözleşmeye imza atmayan bir tüzel kişinin, sırf aynı şirketler grubunda yer aldığı veya aynı takip dosyasında borçlu sıfatı taşıdığı için bu muafiyetten yararlandırılması, kanunun amacını aşan bir yorum olacaktır.

3.4. Tahsil Harcının Sorumlusu: Yargıtay 12. HD, 02.10.2024, E. 2024/4231, K. 2024/8002 Sayılı Kararının Analizi

Olayın Özeti ve İhtilafın Doğuşu: Borçlular (*** *** , ***Enerji Ltd.Şti., ****** Geri Dönüşüm Ltd.Şti., **** Denizcilik Ltd.Şti.), FYYS kapsamında haczedilen taşınmazlardan birindeki haczin harçsız olarak kaldırılmasını talep etmiş, icra müdürlüğü talebi reddetmiştir.

Yargılama Süreci ve Derece Mahkemelerinin Yaklaşımı: İlk derece mahkemesi şikayeti reddetmiş, BAM ise istinaf başvurusunu kabul ederek icra müdürlüğü işlemini iptal etmiştir. BAM, dosyanın FYYS kapsamında kaldığı gerekçesiyle tüm işlemlerin harçtan muaf olduğu gibi geniş bir yoruma gitmiştir.

Yargıtay’ın Değerlendirmesi ve Hukuki Gerekçesi: Yargıtay, harç hukukunun temel prensiplerine atıf yapmıştır. 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 28/b maddesi ve İİK’nın 15. maddesi gereğince tahsil harcının sorumlusunun daima borçlu olduğu vurgulanmıştır. Kararda, 5411 sayılı Kanunun Geçici 32. maddesinde belirtilen muafiyetin, 492 Sayılı Harçlar Kanunu’nun tahsil harcına ilişkin 28. maddesini kapsamadığı açıkça ifade edilmiştir.

Ayrıca, taraflar arasındaki FYYS’nin 22. maddesinde de harçlardan borçluların sorumlu olduğunun belirtildiği tespit edilmiştir. Yargıtay, Harçlar Kanunu m. 123/son hükmünün de bu olayda uygulanamayacağını belirterek BAM kararını bozmuştur.

Uygulayıcı Perspektifinden Yorum ve Eleştiri: Bu karar, icra müdürlüklerinin elini en çok güçlendiren kararlardan biridir. Yargıtay, tahsil harcının sorumlusunun borçlu olduğu kuralından taviz vermemiştir. FYYS’nin varlığı, borçluyu tahsil harcı yükümlülüğünden kurtarmaz.

İcra müdürü olarak, haczin fekki taleplerinde, alacağın tahsil edilip edilmediğini ve tahsil harcının ödenip ödenmediğini titizlikle kontrol etmeliyiz. Bu karar, “harçsız işlem yapılamaz” kuralının istisnalarının ne kadar dar olduğunu bir kez daha kanıtlamaktadır. BAM’ın genişletici yorumunun Yargıtay’dan dönmesi, uygulamanın yeknesaklığı açısından elzemdir.

3.5. Torba Talepler ve İlliyet Bağı: Yargıtay 12. HD, 28.12.2023, E. 2023/2201, K. 2023/9402 Sayılı Kararının Analizi

Olayın Özeti ve İhtilafın Doğuşu: Alacaklı *** Bank A.Ş., FYYS kapsamında icra dosyasında uygulanan tüm hacizlerin harçsız kaldırılmasını talep etmiş, icra müdürlüğü tahsil harcı yatırılması şartıyla talebi kabul etmiştir.

Yargılama Süreci ve Derece Mahkemelerinin Yaklaşımı: İlk derece mahkemesi şikayeti reddetmiş, BAM ise istinaf başvurusunu kısmen kabul ederek, sözleşmeye ekli listedeki taşınmazlara konulan hacizlerin harçsız kaldırılmasına karar vermiştir.

Yargıtay’ın Değerlendirmesi ve Hukuki Gerekçesi: Yargıtay, 15.02.2021 tarihli FYYS’yi incelemiş ve sözleşmede şikayete konu icra takibine ilişkin özel bir düzenleme bulunmadığını tespit etmiştir. BAM’ın harçsız kaldırılmasına karar verdiği taşınmazların, şikayete konu icra dosyasında hacizli olmadığı anlaşılmıştır. Yargıtay, harç istisnalarının sadece FYYS uyarınca yapılan işlemlerle sınırlı olduğunu vurgulayarak BAM kararını bozmuştur.

Uygulayıcı Perspektifinden Yorum ve Eleştiri: Bu karar, uygulamada sıkça karşılaştığımız “torba taleplerin” reddedilmesi gerektiğini göstermektedir. Alacaklılar bazen bir FYYS’yi sunarak, o sözleşmeyle ilgisi olmayan diğer icra dosyalarındaki hacizlerin de harçsız fekkini talep etmektedirler.

İcra müdürü, sözleşme metni ile icra dosyasındaki hacizleri tek tek eşleştirmek zorundadır. Sözleşmede yer almayan bir taşınmazın veya sözleşmeyle ilgisi olmayan bir icra dosyasındaki haczin, sırf taraflar arasında bir FYYS var diye harçsız kaldırılması mümkün değildir. Yargıtay’ın bu kararı, icra müdürünün inceleme yetkisinin ve yükümlülüğünün ne kadar detaylı olması gerektiğini ortaya koymaktadır.

3.6. Sözleşmenin İfası İçin Zorunlu İşlemler: Yargıtay 12. HD, 08.06.2023, E. 2022/12342, K. 2023/4090 Sayılı Kararının Analizi

Olayın Özeti ve İhtilafın Doğuşu: Alacaklı ******** Bankası A.Ş., borçlu H*** **** Ltd.Şti. aleyhine yürüttüğü takipte, FYYS gereğince taşınmaz kaydındaki 150/c şerhinin harçsız kaldırılmasını talep etmiş, icra müdürlüğü harç alınmasına karar vermiştir.

Yargılama Süreci ve Derece Mahkemelerinin Yaklaşımı: İlk derece mahkemesi şikayeti reddetmiş, BAM ise istinaf başvurusunu kabul ederek şerhin harçsız kaldırılmasına karar vermiştir.

Yargıtay’ın Değerlendirmesi ve Hukuki Gerekçesi: Yargıtay, şikayete konu taşınmazın 15.02.2021 tarihli FYYS kapsamında yer aldığını ve sözleşmeye göre taşınmazın alacaklı bankaya takyidattan ari olarak devredilmesi gerektiğini tespit etmiştir. Bu nedenle, 150/c şerhinin kaldırılması işleminin sözleşme uyarınca yapılacak işlem niteliğinde olduğu ve harçsız kaldırılması gerektiği yönündeki BAM kararını onamıştır.

Uygulayıcı Perspektifinden Yorum ve Eleştiri: Bu karar, 2024/3753 Esas sayılı kararla paralellik arz etmektedir. Taşınmazın sözleşme kapsamında devri öngörülmüşse, 150/c şerhinin fekki işlemi, sözleşmenin ifası için zorunlu bir işlemdir ve bu nedenle harçtan muaftır. İcra müdürü, sözleşmenin amacına ulaşmasını engelleyecek şekilde, sözleşmede açıkça öngörülen bir devir işlemi için şerhin fekkini harca tabi tutmamalıdır. Bu, kanunun amacına uygun, ticari hayatı kolaylaştıran isabetli bir yaklaşımdır.

4. İcra Müdürü Perspektifinden Genel Değerlendirme

Yukarıda detaylı olarak analiz edilen Yargıtay kararları ışığında, Finansal Yeniden Yapılandırma Sözleşmeleri kapsamında icra dairelerince uygulanacak harç muafiyetlerine ilişkin şu temel sonuçlara ve ilkelere ulaşılmaktadır:

1. Muafiyetin Sınırları ve Dar Yorum İlkesi: 5411 sayılı Kanun’un Geçici 32. maddesi ile getirilen muafiyet mutlak ve sınırsız değildir. Harç muafiyetleri istisnai nitelikte olduğundan, kıyas yoluyla genişletilemezler. Muafiyet, sadece FYYS kapsamında açıkça öngörülen işlemler için geçerlidir. İcra müdürü, önüne gelen her FYYS’yi bir “harçsızlık belgesi” olarak görmemeli, talep edilen işlemin sözleşmenin ifası için zorunlu olup olmadığını irdelemelidir.

2. Cezaevi Harcı vs. Tahsil Harcı Ayrımı: FYYS kapsamındaki işlemler cezaevi harcından muaftır. Ancak, tahsil harcı ve tellaliye ücreti yönünden genel bir muafiyet bulunmamaktadır. Tahsil harcının sorumlusu kural olarak borçludur ve alacağın tahsili halinde bu harcın ödenmesi zorunludur. Yargıtay’ın bu konudaki net tavrı, devletin mali haklarının korunması açısından hayati öneme sahiptir.

3. İİK m. 150/c Şerhinin Fekki: Taşınmazın FYYS kapsamında alacaklıya devri öngörülmüşse, bu devrin sağlanabilmesi için tapudaki 150/c şerhinin fekki işlemi sözleşmesel bir zorunluluktur. Bu durumda, şerhin fekki işleminden tahsil harcı alınmamalıdır. Zira aksi bir uygulama, sözleşmenin ifasını imkansız hale getirecek ve kanunun amacını boşa çıkaracaktır.

4. Sözleşmenin Nispiliği ve Taraf Ehliyeti: Harç muafiyetinden faydalanabilmek için, talepte bulunan kişinin bizzat FYYS’nin tarafı olması şarttır. Sözleşmede imzası bulunmayan borçlular, aynı takip dosyasında yer alsalar dahi bu muafiyetten yararlanamazlar. Bu kural, hukuki güvenlik ilkesinin bir gereğidir.

5. İcra Müdürünün İnceleme Yükümlülüğü ve Sorumluluğu: İcra müdürleri, önlerine gelen FYYS’leri şekli bir incelemeye tabi tutmakla yetinmemeli, sözleşmenin içeriğini, taraflarını ve muafiyet talep edilen işlemin sözleşmeyle illiyet bağını titizlikle araştırmalıdır. “Torba talepler” reddedilmeli, her bir haciz veya şerh fekki talebi, sözleşme metni ile eşleştirilerek karara bağlanmalıdır.

Bir icra uygulayıcısı olarak kanaatim odur ki; kanun koyucunun finansal sistemi rahatlatmak amacıyla getirdiği bu istisnai hükümler, icra dairelerinde devletin harç kaybına yol açacak şekilde geniş yorumlanmamalıdır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin, muafiyetin sınırlarını çizen, sözleşme ile işlem arasındaki illiyet bağını arayan ve harç hukukunun temel prensiplerinden taviz vermeyen yaklaşımı, hem hukukun genel ilkelerine hem de icra iflas hukukunun ruhuna son derece uygundur.

Bölge Adliye Mahkemelerinin önüne gelen uyuşmazlıklarda ,ilk derece mahkemelerinin ve icra müdürlüklerinin bu konudaki tereddütlerini giderecek, Yargıtay içtihatları ile uyumlu, gerekçeli ve yol gösterici kararlar tesis etmesi çok yerinde olacağı kanaatindeyim. Uygulamanın yeknesaklığı, ancak bu şekilde sağlanabilir.

5. Sonuç ve Öneriler

Finansal Yeniden Yapılandırma Sözleşmeleri, ekonomik kriz dönemlerinde işletmelerin can simidi işlevi görmektedir. Ancak bu sözleşmelerin icra dairelerindeki yansımaları, harç muafiyetleri bağlamında ciddi hukuki tartışmaları beraberinde getirmektedir.

İncelediğimiz Yargıtay kararları, bu tartışmalara ışık tutmakta ve uygulayıcılara net bir yol haritası sunmaktadır. İcra müdürlüklerinin, talepleri değerlendirirken sözleşmenin kapsamını, taraflarını ve talep edilen işlemin niteliğini bir bütün olarak ele alması gerekmektedir.

Öneri olarak; icra müdürlüklerinde görev yapan personelin, harç muafiyetleri ve FYYS’ler konusunda düzenli alanında uzman olan kişiler tarafından hizmet içi eğitimlere tabi tutulması, Yargıtay’ın güncel içtihatlarının yakından takip edilmesi ve “harçsız işlem” taleplerinde daha titiz bir inceleme yapılması elzemdir. Ayrıca, kanun koyucunun, uygulamada tereddüt yaratan hususları giderecek daha net ve sarih yasal düzenlemeler yapması, ihtilafların azalmasına katkı sağlayacaktır. Faydalı olması dilek ve temennilerimle...

Atilla GÜNDOĞAN

Kaynakça

[1] Yargıtay 12. HD, 15.04.2025, E. 2024/8197, K. 2025/3197.

[2] Yargıtay 12. HD, 19.12.2024, E. 2024/5173, K. 2024/10823.

[3] Yargıtay 12. HD, 21.10.2024, E. 2024/3753, K. 2024/8783.

[4] Yargıtay 12. HD, 02.10.2024, E. 2024/4231, K. 2024/8002.

[5] Yargıtay 12. HD, 28.12.2023, E. 2023/2201, K. 2023/9402.

[6] Yargıtay 12. HD, 08.06.2023, E. 2022/12342, K. 2023/4090.

Yargıtay

12. Hukuk Dairesi

2022/12342 E., 2023/4090 K.

"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi
HÜKÜM/KARAR : Kaldırma/Yeniden Hüküm
İLK DERECE MAHKEMESİ : Antalya 6. İcra Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2021/452 E., 2021/500 K.

Taraflar arasındaki icra memur muamelesini şikayetten olayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince şikayetin reddine karar verilmiştir.

Kararın şikayetçi alacaklı tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun HMK'nin 353/1-b-2 maddesi uyarınca esastan kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, şikayetin kabulü ile İcra Müdürlüğü’nün 30.06.2021 tarihli kararının iptaline borçlu adına kayıtlı ....., ili ......, ilçesi ......, Mahallesi 27754 ada 17 parsel sayılı taşınmaz üzerindeki İİK’nin 150/c maddesi uyarınca konulan şerhin harçsız olarak kaldırılmasına, karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi davalı ... tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. ŞİKAYET
Şikayetçi alacaklı şikayet dilekçesinde; Alacaklı T.C. ... A.Ş. tarafından borçlu H.A.S. Dorse...Ltd. Şti. aleyhine örnek 6 icra emri ile takip başlatıldığını, diğer alacaklı bankalarla 15.02.2021 tarihinde finansal yeniden yapılandırma sözleşmesi imzalandığını, icra dairesinden taşınmazın kaydında bulunan 150/c şerhinin kaldırılmasının talep edildiğini, icra müdürlüğünce bu talebin haricen tahsil talebi gibi değerlendirilerek harç alınmasına karar verildiğini, harçlardan muaf olduğunu, bu nedenle ......, Genel İcra Müdürlüğü'nün 2020/237709 Esas sayılı icra dosyasından 30.06.2021 tarihli memur kararının iptaline, 21.06.2021 tarihli talebimiz doğrultusunda borçlu adına kayıtlı ....., İli, ....., İlçesi, ....., Mah. 27754 Ada, 17 Parsel taşınmaz üzerindeki 150 C şerhinin finansal yerinden yapılandırma sözleşmesi gereğince harç alınmaksızın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı ... cevap dilekçesinde; maliyeye husumet yöneltilemeyeceğini ileri sürerek şikayetin reddini istemiştir.

Davalı borçlu cevap dilekçesinde; icra müdürlüğünün 150/c şerhinin harçlı olarak kaldırılmasına ilişkin kararın kaldırılmasını istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; takip alacaklısı ... tarafından davacı borçlu hakkında ipotekli takip yapıldığı, dosyamıza ibraz edilen finansal yeniden yapılandırma sözleşmesi incelendiğinde borçlunun diğer borçlularla birlikte tüm finansal kuruluşlara olan borçlarının yapılandırıldığı, yapılandırmanın sözleşmenin 6.maddesi ile şarta bağlandığı, sözleşmede mevcut takiplerin yürürlükte kalacağı ve takiplerde satış istememe sürelerinin geçmemesi için satış talep edilebileceğine yönelik düzenleme bulunduğu görüldüğü, 5411 sayılı yasanın 32. maddesinde yapılan düzenleme ile sözleşmeler kapsamında yapılan işlemlerin harçtan müstesna olduğu belirtildiği, ancak şikayete konu sözleşmenin bu kapsamda olmadığı dolayısıyla harçtan muafiyet durumu olmadığı, taşınmazdaki 150/c şerhinin kaldırılması için tahsil harcı kesilmesi yönündeki memur işlemi yerinde olduğu gerekçesi ile şikayetin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde şikayetçi alacaklı istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Şikayetçi alacaklı istinaf dilekçesinde; finansal yeniden yapılandırma sözleşmesi kapsamında bir işlemin yapıldığı, bu işlemin Bankacılık Kanunu’nun geçici 32. maddesi uyarınca tahsil harcından istisna olduğunu, emsal olaylarda mahkemeler tarafından şikayetin kabulüne karar verildiğini, Kanun ile getirilen istisnanın taraf bazlı değil işlem bazlı olduğunu, sözleşmede şikayete konu taşınmazın takyidatsız olarak devrinin yapılacağı, tapu kaydındaki şerh tüm takyidatların kaldırılacağının yazılı olduğunu, ayrıca İİK’nin 150/c şerhinin kaldırılması talebinin haricen tahsile karine teşkil etmediğini ileri sürerek istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve şikayetin kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; 5441 sayılı Bankacılık Kanunu’na ekli 19.07.2019 tarihinde yürürlüğe giren geçici madde 32’ye göre u madde kapsamında yapılan çerçeve anlaşmaları ve bu anlaşmalar kapsamında düzenlenen sözleşmelerde belirlenen esaslar uyarınca yapılacak işlemler cezaevi harcı ve 02.07.1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununa göre alınan harçlardan (Yargı harcı dahil) iki yılı süreyle muaf olduğu, 15.02.2021 tarihli finansal yeniden yapılandırma sözleşmesi şikayet eden alacaklı bankanın aralarında bulunduğu bankalar ile karşı taraf borçlunun aralarında bulunduğu kişi ve kuruluşlar arasında belirtilen yasal düzenlemeye istinaden düzenlenmiş olup şikayete konu 27754 ada 17 parsel sayılı taşınmaz sözleşme kapsamında yer aldığı, Sözleşmenin (6.2.) maddesine göre bu taşınmazın şikayet eden bankaya takyidattan ari olarak veya sadece birinci derecede ipotek takyidatlı olacak şekilde devredilmesi gerektiği, bu taşınmazın 24/08/2021 tarihinde şikayet eden bankaya borçlu tarafından satış suretiyle devredildiği, bu durumda taşınmaz üzerindeki İİK’nin 150/c maddesi uyarınca konulan şerhin kaldırılması işlemi, sözleşme uyarınca yapılacak işlem niteliğinde olduğu, bu şerhin tahsil harcı alınmaksızın kaldırılması gerektiği gerekçesi ile alacaklının istinaf başvurusunun HMK'nin 353/1-b-2 maddesi uyarınca esastan kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, şikayetin kabulü ile İcra Müdürlüğü’nün 30.06.2021 tarihli kararının iptaline borçlu adına kayıtlı Antalya ili Döşemealtı ilçesi Çıplaklı Mahallesi 27754 ada 17 parsel sayılı taşınmaz üzerindeki İİK’nin 150/c maddesi uyarınca konulan şerhin harçsız olarak kaldırılmasına, hükmedilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı ... temyiz dilekçesinde; dava hasımsız olarak açılmış, davanın konusu harç olduğundan İlk Derece Mahkemesince Maliye Hazinesi resen taraf olarak eklendiğini, ancak idareye işbu davada husumet yöneltilemeyeceğini, zira harçlardan sorumlu ve harçları tahsil eden birim Gelir İdaresi Başkanlığı Vergi Dairesi Başkanlıkları olduğunu, davaya konu sözleşmenin 5411 Sayılı Kanunun geçici 32. Maddesinin kapsamına girmediğini, takibe konu ipotek miktarı üzerinden tahsil harcı alınmasının yasaya uygun olduğunu ileri sürerek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık; tahsil harcı alınmasına ilişkin icra müdürlüğü işleminin iptali istemine yönelik şikayet niteliğindedir.

2. İlgili Hukuk
İİK md. 16, Bankacılık Kanunu'nun geçici 32. maddesi, 492 Sayılı Harçlar Kanunu'nun 23. maddesi

3. Değerlendirme
Şikayete konu taşınmazın 15.02.2021 tarihinde taraflar arasında imzalanan finansal yapılandırma sözleşmesi kapsamında yer aldığının anlaşılmasına, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararında yazılı gerekçelere göre yerinde bulunmayan temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 5311 sayılı Kanunun ile değişik İİK'nın 364/2. maddesi göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı HMK'nın 370. maddeleri uyarınca ONANMASINA,

Harç alınmasına yer olmadığına,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

08.06.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Yargıtay

12. Hukuk Dairesi

2023/2201 E., 2023/9402 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi

Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın müddeti içinde temyizen tetkiki davalı 3.kişi tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü :

Alacaklı banka tarafından borçlular hakkında genel kredi sözleşmesine dayalı olarak başlatılan genel haciz yoluyla ilamsız icra takibinin kesinleşmesi üzerine borçluların araçları ile 3. kişilerdeki hak ve alacaklarına haciz konulduğu, alacaklı tarafından icra müdürlüğüne yapılan başvuru ile, Bankacılık Kanunu’nun 32. maddesi gereğince taraflar arasında imzalanan finansal yeniden yapılandırma sözleşmesi kapsamında icra dosyasında uygulanan tüm hacizlerin harçsız kaldırılmasının istendiği, icra müdürlüğünün 02.06.2021 tarihli kararı ile, harcın sorumlusunun borçlu olduğu belirtilerek, takip talebindeki alacak miktarı olan 6.578.024,60 TL’nin %4,55’i oranında haricen tahsil harcının yatırılması halinde hacizlerin kaldırılmasına karar verildiği, alacaklının icra mahkemesine başvurusunda, söz konusu 02.06.2021 tarihli icra müdürlüğü kararının iptali ile hacizlerin harç alınmaksızın kaldırılmasını talep ettiği, İlk Derece Mahkemesince, şikayetin reddine hükmedildiği, kararın alacaklı banka tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden hüküm kurulmak suretiyle; şikayetin kısmen kabulüne, icra müdürlüğünün 02.06.2021 tarihli kararının iptaline ve borçlular adına kayıtlı alacaklının haczin kaldırılması talebine ekli EK 2 listedeki taşınmazlara konulan hacizlerin harçsız olarak kaldırılmasına karar verildiği, kararın 3. kişi Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından temyiz edildiği görülmüştür.

Harçlar Kanunu'nun 23. maddesine göre harcın sorumlusu alacaklı olup, şikayet dilekçesi ekinde sunulan 15.02.2021 tarihli Finansal Yeniden Yapılandırma Sözleşmesi incelendiğinde; borçlu şirketlerin sözleşmede yazılı finansal kuruluşlara olan borçlarının toplandığı ve bir ödeme planına bağlanarak yapılandırıldığı, söz konusu sözleşmede işbu icra takibine ilişkin özel bir düzenleme bulunmadığı, sözleşmenin 6.3’üncü maddesinde, borçlulara ait üzerinde ipotek bulunmayan alacaklı bankalara hacizli EK 2 listede yer alan hacizli taşınmazlar üzerindeki hacizlerin, alacaklı bankalar tarafından bila bedel kaldırılacağının düzenlendiği, ancak bu listede yer alan taşınmazlara yönelik olarak şikayete konu icra dosyasında uygulanan bir haciz bulunmadığı görülmüştür.

7186 sayılı ve 17.07.2019 tarihli Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 17. maddesi ile 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'na eklenen geçici 32. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca; bu maddeye göre yapılan Çerçeve Anlaşmaları ve bu Anlaşmalar kapsamında düzenlenen Sözleşmelerde belirlenen esaslar uyarınca yapılacak işlemler cezaevi harcı ve 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu'na göre alınan harçlardan (yargı harcı dahil) ve düzenlenecek kâğıtlar (Çerçeve Anlaşmaları ve Sözleşmeler dahil) 01.07.1964 tarihli ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'na göre alınan damga vergisinden müstesnadır.

Söz konusu düzenleme ile getirilen harç istisnaları, Finansal Yeniden Yapılandırma Sözleşmesi uyarınca yapılan işlemlerle sınırlı olup, Bölge Adliye Mahkemesince FYYS’ne ekli EK 2 listede yer alan taşınmazlara konulan hacizlerin harçsız olarak kaldırılmasına karar verilmesi, bu hacizlerin şikayete konu icra takibi ile ilgisi olmaması nedeniyle isabetsizdir.

Hal böyle olunca; şikayete konu icra takibinde uygulanan hacizlerin FYYS kapsamında olmaması, Bölge Adliye Mahkemesince harçsız kaldırılmasına karar verilen taşınmazlara ilişkin olarak da takip dosyasında uygulanan bir haciz bulunmaması nedeniyle alacaklının istinaf başvurusunun esastan reddine hükmedilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz olup, Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda yazılı nedenlerle Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin 07.12.2022 tarih ve 2021/3977 E. - 2022/2806 K. sayılı kararının 5311 sayılı Kanun ile değişik İİK'nın 364/2. maddesi göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı HMK'nın 373/2. maddeleri uyarınca BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde iadesine, dosyanın Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 28.12.2023 tarihinde oy birliği ile karar verildi.

Yargıtay

12. Hukuk Dairesi

2024/4231 E., 2024/8002 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi

Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın müddeti içinde temyizen tetkiki davalılardan Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü:

Borçluların icra mahkemesine başvurusunda; alacaklı banka ile 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’na eklenen Geçici 32. madde kapsamında finansal yeniden yapılandırma sözleşmesi imzaladıklarını, bu sözleşme kapsamında takip dosyasında haczedilen taşınmazlardan biri olan Manavgat İlçesi, ... Mahallesi, 588 ada 1 parseldeki haczin harçsız olarak kaldırılmasının talep edildiğini, ancak icra müdürlüğünce taleplerinin harç yatırılması gerektiği belirtilerek reddedildiğini, finansal yeniden yapılandırma sözleşmesi kapsamında yapılan işlemlerin yargı harçlarından muaf olduğunu ileri sürerek icra müdürlüğü kararının iptalin talep ettikleri, İlk Derece Mahkemesince, şikayetin reddine karar verildiği, borçlular tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince, takip dosyasının finansal yeniden yapılandırma sözleşmesi kapsamında kaldığı ve dosya kapsamında yapılan işlemlerin harçtan muaf olduğu gerekçesi ile borçluların istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, icra müdürlüğünün 09.12.2022 tarihli işleminin iptaline karar verildiği görülmüştür.
Öncelikle belirtilmelidir ki; harç, yapılan bir hizmet karşılığı olarak devletin aldığı paradır. Medeni Usul Hukukunda olduğu gibi, İcra Hukukunda da harç ve giderler sonuçta haksız çıkan tarafa yükletilir.

492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 28/b maddesine göre, tahsil harcı, alacağın ödenmesi sırasında yatırılan paradan tahsil edilir.

İcra ve İflas Kanunu’nun 15. maddesi ise, kanunda tersine hüküm bulunmadıkça, bütün harç ve masrafların borçluya ait olduğunu, bunların neticede ayrıca hüküm ve takibe hacet kalmaksızın borçludan tahsil olunacağını öngörmektedir.

Harçlar Kanunu’nun 32. maddesine göre, ilgilisi tarafından ödenmeyen harçları diğer taraf ödeyebilir ve ödenen bu para sonuçta ayrıca bir isteğe gerek olmaksızın hükümde nazara alınır.

Değinilen bu kanun hükümlerine göre, tahsil harcının sorumlusu daima borçludur (İcra ve İflas Kanunu, md.15). Bu harcın, Kanun (492 sayılı Harçlar Kanunu, md. 28/b) gereği icra dairesince alacağın ödenmesi sırasında yatırılan paradan tahsil edilmesi, sorumlusunun borçlu olduğu yönündeki düzenleme bakımından sonuca etkili değildir; borçlunun söz konusu sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Borçlunun borcu, yatırılan paradan kesilerek ödenen tahsil harcı kadar devam edeceğinden, alacaklının kesilen harç miktarı kadar takibe devam ... vardır. Yani, alacaklı, gerçekte borçlunun sorumluluğu altında bulunan ve ancak yatırılan paradan kesilen tahsil harcını borçludan alma hakkına sahiptir. Zaten alacağın tamamı karşılanana kadar tahsilata devam edilir.

Bu düzenlemelere paralel olarak; Hukuk Genel Kurulu'nun 22.09.2004 tarih ve E:2004/12-491 K:2004/413 sayılı kararında da, paranın tahsili anında Devletin harçla ilgili kaybını önlemek ve Harçlar Kanunu’nun 128. maddesindeki memur mesuliyetini azaltmak amacı ile ilerde borçludan alınmak üzere, tahsil harcının, alacaklıya ödeme yapıldığı sırada alacaklıdan alınacağı belirtilmiştir.

Harçlar Kanunu'nun 123/son maddesi gereğince konunun değerlendirilmesine gelince;

492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 123/son maddesinde; “Anonim, eshamlı komandit ve limited şirketlerin kuruluş, sermaye artırımı, birleşme, devir, bölünme ve nev’i değişiklikleri nedeniyle yapılacak işlemler ile Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri (Bu kooperatifler ile Kredi Garanti Fonu İşletme ve Araştırma Anonim Şirketi tarafından bankalardan kullandırılacak krediler için verilecek kefaletler dahil) bankalar, yurt dışı kredi kuruluşları ve uluslararası kurumlarca kullandırılacak kredilerin temini ve bunların teminatları ile geri ödenmelerine ilişkin işlemler bu Kanunda yazılı harçlardan müstesnadır.” hükmü yer almaktadır.
Anayasa Mahkemesi’nin 14.01.2010 tarih ve 2008/81-2010/8 sayılı kararının gerekçesinde, 492 sayılı Harçlar Kanun’un 123. maddesinin son fıkrası ile harçtan istisna tutulan işlemlerin fıkrada belirtilen kurumlarca kullandırılacak kredilerin temini ve bunların teminatları ile geri ödemelerine ilişkin işlemler olup, yasa koyucunun, finansman sıkıntısı çeken bankalar, yurtdışı kredi kuruluşları ve uluslararası kurumların, müşterilerine kullandırmak amacıyla sendikasyon kredisi gibi büyük miktarlı kredilere kendi portföylerinde yer vererek yurt içi veya yurt dışı kredi kuruluşlarından finansman desteği alabilmelerini kolaylaştırmak ve kredi maliyetlerini azaltmak amacıyla bu nitelikteki kredilerin temini ve bunların teminatları ile geri ödemelerine ilişkin işlemlerden harç alınmayacağını öngörmüş olup, maddede yer alan istisnanın, bankaların kendi öz kaynaklarından veya diğer kredi kurumlarından temin ettikleri, kredileri genel kredi sözleşmesi ile gerçek veya tüzel kişilere teminatlı veya teminatsız olarak kullandırmalarının bu yasa kapsamında değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir.

Açıklanan ve yeni oluşan bu durum karşısında, 492 sayılı Harçlar Kanununun 123/son maddesinde yer alan istisnanın, bankalar ve yurtdışı kredi kuruluşlarının kredi sözleşmelerinden kaynaklanan alacaklarının tahsili amacıyla icra dairelerinde yapacakları işlemler hakkında uygulanamayacağı sonucuna varılmıştır(Hukuk Genel Kurulu’nun 06.10.2010 tarih ve 2010/12-443 Esas sayılı kararı).

Diğer yandan; 5411 sayılı Bankacılık Kanunu eklenen Geçici 32. maddesinin yedinci fıkrasına göre “Bu maddeye göre yapılan Çerçeve Anlaşmaları ve bu Anlaşmalar kapsamında düzenlenen Sözleşmelerde belirlenen esaslar uyarınca; a) Yapılacak işlemler cezaevi harcı ve 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununa göre alınan harçlardan (yargı harcı dahil) ve düzenlenecek kâğıtlar (Çerçeve Anlaşmaları ve Sözleşmeler dahil) 1/7/1964 tarihli ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa göre alınan damga vergisinden, … müstesnadır.” hükmü yer almaktadır.

Görüldüğü üzere, 5411 sayılı Kanunun Geçici 32. maddesinde belirtilen muafiyet, 492 Sayılı Harçlar Kanunu'nun tahsil harcına ilişkin 28. maddesini kapsamamaktadır.

Somut olayda, harcın talep edildiği dosya, icra takip dosyası olup, tahsil harcı istisna kapsamında değildir ve ayrıca taraflar arasındaki finansal yeniden yapılandırma sözleşmesinin 22. maddesinde de harçlardan borçluların sorumlu olduğu belirtilmiş olup yukarıdaki gerekçe ile şikayetin reddi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsizdir.

SONUÇ:
Gelir İdaresi’nin temyiz itirazlarının kabulü ile Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin 21.03.2024 tarih ve 2023/1150 E. - 2024/723 K. sayılı kararının yukarıda yazılı nedenlerle, 5311 sayılı Kanun ile değişik İİK'nın 364/2. maddesi göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı HMK'nın 373/2. maddeleri uyarınca (BOZULMASINA), dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 02.10.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Yargıtay

12. Hukuk Dairesi

2024/3753 E., 2024/8783 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi

Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın müddeti içinde temyizen tetkikinin ... tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü:

Sair temyiz itirazları yerinde değil ise de;
Borçlular tarafından aleyhlerine başlatılan ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla icra takibinde ipotekli taşınmaz alacaklı banka ile yapılan finansal yeniden yapılandırma sözleşmesi kapsamında olduğundan Bankacılık Kanunu’nun geçici 32. maddesi uyarınca tahsil harcından istisna olduğundan bahisle taşınmaz üzerindeki 150/c şerhinin harçsız olarak kaldırılması talebinin reddine dair icra müdürlüğü işleminin iptali ile ödenen 908.000,00 TL tahsil harcının iadesi istemiyle icra mahkemesine başvurulduğu, İlk Derece Mahkemesince; şikayetin reddine karar verildiği, kararın borçlular tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun kabulü ile yerel mahkeme kararı kaldırılarak, şikayetin kabulüne karar verildiği anlaşılmaktadır.

5441 sayılı Bankacılık Kanunu’na ekli 19.07.2019 tarihinde yürürlüğe giren geçici madde 32’ye göre, bu madde kapsamında yapılan çerçeve anlaşmaları ve bu anlaşmalar kapsamında düzenlenen sözleşmelerde belirlenen esaslar uyarınca yapılacak işlemler cezaevi harcı ve 02.07.1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununa göre alınan harçlardan (Yargı harcı dahil) iki yılı süreyle müstesnadır. Bu iki yıllık süre, 14.07.2021 tarihli ve 4299 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla iki yıl uzatılmıştır.
Somut olayda, 12.03.2021 tarihli finansal yeniden yapılandırma sözleşmesi şikayet eden borçlulardan ... ... Otomotiv İnş.San. ve Tic.A.Ş. ile ... Oto. San. ve Tic.A.Ş.'nin aralarında bulunduğu kuruluşlar ile karşı taraf alacaklı bankanın aralarında bulunduğu bankalar arasında belirtilen yasal düzenlemeye istinaden düzenlenmiş olup, şikayete konu Ankara ili Yenimahalle ilçesi Ormançiftliği mahallesi 43308 ada 2 parselde kayıtlı taşınmaz sözleşmenin (6.1.8) maddesi-Tablo 5’te belirtilmekle sözleşme kapsamında yer aldığı, sözleşmenin (6.1.8) maddesine göre bu taşınmazın davalı bankaya davalı banka lehine tesis edilen ipotekten başka takyidattan ari olarak devredilmesi gerektiği, bu taşınmazın 29.12.2021 tarihinde davalı bankaya borçlu tarafından satış suretiyle devredildiği de anlaşılmaktadır. Bu durumda taşınmaz

üzerindeki İİK’nın 150/c maddesi uyarınca konulan şerhin kaldırılması işlemi, sözleşme uyarınca yapılacak işlem niteliğinde olduğundan, bu şerhin tahsil harcı alınmaksızın kaldırılması gerekmektedir. Bölge Adliye Mahkemesince finansal yeniden yapılandırma sözleşmesinin tarafı olan şikayetçiler ... ... Otomotiv İnş.San. ve Tic.A.Ş. ile ... Oto.San. ve Tic.A.Ş. yönünden şikayetin kabulüne karar verilmesi yerinde ise de, şikayetçi borçlu ... ... Sigorta Aracılık Hiz.A.Ş. 12.03.2021 tarihli finansal yeniden yapılandırma sözleşmesinin tarafı olmadığından 5441 sayılı Bankacılık Kanunu’nun geçici 32. maddesinden faydalanamaz. O halde Bölge Adliye Mahkemesince şikayetçi borçlu ... ... Sigorta Aracılık Hiz.A.Ş. yönünden istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsizdir.

SONUÇ :

Maliye Hazinesinin temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin 01.03.2024 tarih ve 2023/1074 E., 2024/646 K. sayılı kararının, yukarıda yazılı nedenlerle, 5311 sayılı Kanun ile değişik İİK'nın 364/2. maddesi göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı HMK'nın 373/2. maddeleri uyarınca (BOZULMASINA), peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 21.10.2024 tarihinde oy çokluğuyla karar verildi.

Üye Dr. ...'in Karşı Oy Yazısı;
Alacaklı banka tarafından borçlular ..., ... ile ... aleyhinde ipoteğin paraya çevrilmesi yolu ile ilamlı icra takibini 06.08.2019'da başlattığı, ... kendisinin ve diğer borçlu şirketlerine kullandığı ve kullanacağı kredilerin teminatı olarak sahibi bulunduğu 43308 Ada, 2 Parsel ve kayıtlı bulunan tarla vasfındaki taşınmazı 40 Milyar Türk Lirası limitli alacaklı banka lehine ipotek tesis ettiği, alacaklı bankanın her üç borçlu şirkete ayrı ayrı hesap kat ihtarları çektiği, ... ... Sigorta Aracılık Hizmetleri Anonim Şirketine çekilen kat ihtarı borcu 149.909,00 TL olup, bu alacağın takip talebine konu edilmediği, takip talebinde diğer iki borçlu şirket borçlarının toplamı olarak 170.945,347 Türk Lirası ve ayrıca 657.333 TL nevi teminat mektubu riskinden kaynaklı alacağın tahsiline istendiği görülmektedir.

Şikayetçi borçlular alacaklı banka ile finansal yeniden yapılandırma sözleşmesini 12.3.2021 tarihinde imzaladıklarını, 5411 Sayılı Bankacılık Kanunu geçici 32. maddesi uyarınca sözleşmede belirlenen esaslar uyarınca yapılacak işlemler cezaevi harcı ve 492 Sayılı Harçlar Kanununa göre alınan harçlar (Yargı Harcı Dahil) müstesna olduğundan takibe konu taşınmaz kaydına konulan 150/c şerhinin kaldırılmasına ilişkin işlemlerinde istisna kapsamında kaldığını bu nedenle icra müdürlüğüne harçsız 150/c şerhi fekki talebinin reddine, takip çıkışı 40 Milyar Türk Lirası üzerinden %2,27 harç yatırılması halinde talep gibi işlem yapılmasına ilişkin kararın iptalini talep etmişlerdir.

Bölge Adliye Mahkemesince İlk Derece Mahkeme kararının kaldırılmasına, şikayetin kabulü ile 06.10.2022 tarihli memurluk işleminin kaldırılmasına karar verilmiş olup karar gerekçesinde takibe konu ipotekli taşınmazın sözleşme kapsamında yer aldığı, sözleşmenin(6.1-8) maddesine göre bu taşınmazın davalı bankaya takyidattan ari olarak devredilmesi gerektiği, nitekim bu taşınmaz 29.12.2021 tarihinde davalı bankaya borçlu tarafından satış sureti ile devredildiği, buna göre taşınmaz üzerindeki İİK 150/c şerhin kaldırılması işlemi sözleşme uyarınca yapılacak işlem niteliğinde olduğundan bu şerhin tahsil harcı alınmaksızın kaldırılması gerektiği gerekçesine yer verilmiştir.

Her ne kadar takip talebinde takip borçluları arasında ... de yer almış ise de bu borçluya çıkarılan 26.6.2018 tarih 8618 yevmiye nolu İzmir 15. Noterliği ihtarında yazılı borç miktarı olan 149.909 Türk Lirasına takip talebinde yer verilmediği anılan şirketin banka lehine ipotek veren konumunda da olmadığı görülmektedir.
Şu hale göre; ...'nin yapılandırma sözleşmesinde yer almamasının sonuca etkisi bulunmadığından Bölge Adliye Mahkemesinin şikayetin kabulü ile icra müdürlüğünün taşınmaz üzerindeki 150/c şerhinin fekki için takip çıkışı 40 Milyar Türk Lirası üzerinden tahsil harcı alınmasına yönelik icra müdürlüğü kararının kaldırılması kararı isabetli olup bu kararın onanması görüşünde olduğumdan çoğunluğun şikayetçi borçlu ... yönünden istinaf başvurusunun esastan reddi kararına katılamıyorum. 21.10.2024

CMK 110 – Adlî Kontrol Kararı Nedir? | Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 110 Açıklaması | Hukuki Haklarım

Hukuki Haklarım programından merhaba. Ceza muhakemesi sistemimizde kişi özgürlüğü, en temel haklardan biridir. Ancak bu özgürlük, bazen adaletin sağlanması amacıyla sınırlanabilir. İşte bu noktada tutuklama tedbirine alternatif bir koruma önlemi olan adlî kontrol devreye girer.

Bu videoda Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 110. maddesini (CMK 110) ele alarak, adlî kontrol kararının kim tarafından verileceğini, hangi aşamalarda uygulanabileceğini ve nasıl değiştirilebileceğini ayrıntılı biçimde açıklıyoruz.

Videoda ele alınan başlıklar:

CMK 110 nedir?
Adlî kontrol kararı kim tarafından verilir?
Hâkim adlî kontrol kararında değişiklik yapabilir mi?
Kovuşturma aşamasında adlî kontrol nasıl uygulanır?
Cumhuriyet savcısının adlî kontroldeki rolü nedir?
*Adlî kontrol tedbirinin amacı ve hukuk devleti ilkesiyle ilişkisi

Öne çıkan kavramlar:
Adlî kontrol kararı, tutuklama tedbirine alternatif olarak kişi özgürlüğünü daha az kısıtlayan bir sistem getirir. Bu sayede hem yargılamanın güvenliği sağlanır hem de bireyin temel hak ve özgürlükleri korunur. CMK 110, yargılamanın her aşamasında adlî kontrolün uygulanmasına ve değiştirilebilmesine imkân tanıyarak hukuk devleti ilkesinin güçlü bir yansımasıdır.

Adlî kontrol, şüpheli veya sanığın tutuklanmaksızın belirli yükümlülüklere tabi tutularak denetim altına alınmasıdır. Bu sistem, hem kaçma veya delilleri karartma riskini önlemeyi hem de bireyi tamamen özgürlüğünden yoksun bırakmadan yargılama sürecini güvence altına almayı hedefler.

Programda şu soruların yanıtlarını bulabilirsiniz:

Tutuklama nedenleri bulunsa bile hâkim adlî kontrol kararı verebilir mi?
Tutuklama yasağı olan hâllerde adlî kontrol uygulanabilir mi?
Adlî kontrol kapsamında hangi yükümlülükler getirilebilir?
“Konutu terk etmeme” yükümlülüğü ne anlama gelir?
7242 ve 7331 sayılı Kanun değişiklikleri adlî kontrol sistemine ne kazandırmıştır?
Adlî kontrol süresi cezadan düşülür mü?

Bu video, *Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109. maddesi* kapsamında adlî kontrol kurumunun kapsamını, uygulanma koşullarını, getirilen yenilikleri ve kişi özgürlüğü üzerindeki etkilerini anlamak isteyen herkes için rehber niteliğindedir.

“AYNI KÜRSÜDEN GELİYORUM”

Bakan Gürlek, 20 yıl boyunca hâkim ve savcı olarak görev yaptığını hatırlatarak, adliye koridorlarının sesini, dosyaların yükünü ve yargı mensuplarının sorumluluğunu yakından bildiğini söyledi.

“Bugün sizlere aynı kürsüde görev yapmış bir meslektaşınız olarak hitap ediyorum.” diyen Gürlek, yargı teşkilatının meselelerini içeriden bildiğini ve iş yükünün farkında olduğunu ifade etti.

YAPISAL SORUNLAR İÇİN YENİ ADIMLAR

Göreve başladıkları andan itibaren yapısal sorunların çözümü için çalışmaları başlattıklarını dile getiren Gürlek, iş yükü analizlerinin yeniden yapılacağını, norm kadro sisteminin güncelleneceğini ve performans ölçütlerinin daha adil ve objektif bir zemine oturtulacağını açıkladı.

Hâkim ve savcıların mesleki gelişimini destekleyen uzmanlaşma ve eğitim modellerinin hayata geçirileceğini belirten Gürlek, adalet personelinin özlük haklarının iyileştirilmesi için somut adımlar atılacağını kaydetti.

“ŞEFFAFLIK VE LİYAKAT ESAS OLACAK”

Adaletin yalnızca kanunu doğru uygulamak olmadığını, kurum içinde hakkaniyeti güçlendirmenin de önemli olduğunu vurgulayan Gürlek, şeffaflığın artırılacağını, liyakatin esas alınacağını ve kurumsal aidiyetin güçlendirileceğini ifade etti.

“Bu teşkilat benim yuvamdır.” diyen Gürlek, yargı teşkilatının tüm unsurlarının ortak emeğiyle daha güçlü bir yapıya kavuşacağını söyledi.

AVUKATLARA MESAJ: “YARGININ VAZGEÇİLMEZ PARÇASISINIZ”

Konuşmasında savunma makamına özel vurgu yapan Gürlek, avukatların yargının üç sacayağından biri olduğunu belirterek, “Savunma güçlü olduğunda adalet gerçek anlamda hayat bulur.” ifadelerini kullandı.

Avukatların mesleklerini güven içinde ve saygınlıkla sürdürebilmeleri için gerekli ortamın güçlendirileceğini kaydeden Gürlek, barolarla daha yakın ve düzenli istişare mekanizmaları kurulacağını bildirdi.

“BÜYÜK BİR ADALET AİLESİYİZ”

Türkiye genelinde 26 bin 765 hâkim ve savcı, 96 bin 53 adalet personeli, 83 bin 929 Ceza ve Tevkifevleri teşkilatı mensubu ve 208 bin 223 avukatla büyük bir adalet ailesi olduklarını belirten Gürlek, aynı ideale inanan güçlü bir bütün olduklarını kaydetti.

Gürlek, “Birlikte daha adil bir gelecek inşa edeceğiz.” ifadeleriyle konuşmasını tamamladı.

Bu bölümde, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 106. maddesi kapsamında salıverilen kişinin yükümlülükleri ele alınıyor. Tutukevinden çıkan bir kişinin adres bildirim yükümlülüğü, adres değişikliğini bildirme zorunluluğu ve bildirmeme durumunda doğacak hukuki sonuçlar ayrıntılı biçimde açıklanıyor.

Birçok kişinin farkında olmadığı bu yükümlülükler, dava sürecinde savunma hakkını doğrudan etkileyen ve yargılamanın kesintisiz yürütülmesini sağlayan önemli konulardır. Programda şu soruların yanıtlarını bulabilirsiniz:

Salıverilen kişi hangi bilgileri bildirmek zorundadır?
Adres değişikliği nasıl ve ne zaman bildirilmelidir?
Bildirim yapılmazsa tebligat nasıl geçerli olur?
İhtar süreci nasıl işler ve hangi belgeler düzenlenir?
CMK m.106’nın amacı nedir?

Bu video, salıverilen kişinin sorumluluklarını, tebligatın geçerliliğini, yargılamanın adil yürütülmesini ve hak kayıplarının önlenmesini anlamak isteyen herkes için rehber niteliğindedir.

Bu bölümde, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 104 ve 105. maddelerinde düzenlenen salıverilme istemi (tahliye talebi) kurumunu ele alıyoruz. Bu hükümler, tutuklama tedbirine karşı en önemli güvencelerden birini oluşturarak, şüpheli veya sanığın bireysel başvuru hakkını ve mahkeme tarafından tutukluluğun denetlenmesini güvence altına alır.

Programda şu soruların yanıtlarını bulabilirsiniz:

Salıverilme istemi nedir ve hangi aşamalarda talep edilebilir?
CMK m.104 ve 105 neyi düzenler?
Tutukluluk hangi makamlarca denetlenir?
Sulh Ceza Hâkimi, mahkeme, Bölge Adliye Mahkemesi ve Yargıtay bu süreçte nasıl görev yapar?
Salıverilme istemine ilişkin usul nasıldır ve karar süreleri nelerdir?
Terör veya örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlarda süre farkı neden vardır?
Tahliye taleplerine itiraz nasıl yapılır?

Bu video, özgürlük hakkının korunması, tutuklama tedbirinin denetimi, itiraz yolları ve adil yargılanma hakkı konularında temel hukuki bilgiler sunmaktadır.
Ayrıca, CMK 104 ve 105 hükümlerinin, bireyin özgürlüğünü koruyan hızlı, denetlenebilir ve hukuka uygun bir sistem oluşturduğunu detaylarıyla açıklamaktadır.

Tutuklama kararı verildiğinde yakınlara bilgi verilmesi nasıl olur, kim bilgilendirilir, yabancı uyruklular için süreç nasıl işler? Tüm detayları bu videoda bulabilirsiniz.

Bu videoda öğrenecekleriniz:

CMK 107 nedir?

Tutuklama kararı alındığında kim bilgilendirilir?

Tutuklu kişi ailesine haber verebilir mi?

Yabancı uyruklu tutuklular için konsolosluk bildirimi nasıl yapılır?

Bu düzenlemenin amacı ve insan haklarıyla bağlantısı nedir?

Bu düzenleme, hem kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkını hem de aile bağlarının korunmasını güvence altına alır. Ayrıca yabancı uyruklu tutukluların konsolosluk korumasına erişimini sağlar.

📘 Bu videoda öğrenecekleriniz:

CMK 102 nedir?

Tutukluluk süresi ne kadar olabilir?
Hangi suçlarda tutukluluk uzatılabilir?
Katalog suçlar ve terör suçlarında tutukluluk süresi neden uzundur?
18 yaşından küçükler için tutuklama süresi nasıl uygulanır?
Uzatma kararlarında hangi gerekçeler aranır?
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararları bu konuda ne diyor?

Bu düzenleme, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının korunması, hukuk devleti ilkesinin güçlendirilmesi ve masumiyet karinesinin gereği olarak keyfî tutuklulukların önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Ayrıca, katalog suçlar ve terörle mücadele kapsamındaki suçlarda öngörülen uzun tutukluluk sürelerinin, uygulamada ne gibi sorunlara yol açtığı ve AİHM’in bu konuda Türkiye’ye yönelik kararlarında neleri eleştirdiği de detaylı biçimde açıklanmıştır.

📘 Bu videoda öğrenecekleriniz:

CMK 103 nedir?

Cumhuriyet savcısının serbest bırakma yetkisi hangi durumlarda uygulanır?
Tutuklama kararının kaldırılmasını kim talep edebilir?
Adli kontrol tedbiri nedir ve ne zaman uygulanır?
Savcının serbest bırakma yetkisi hangi aşamada geçerlidir?
Anayasa’nın 19. maddesi bu konuda neyi güvence altına alır?
AİHS (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi) özgürlük ve güvenlik hakkı ile bu düzenleme arasındaki ilişki nedir?

Bu düzenleme, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının korunması, hukuk devleti ilkesinin güçlendirilmesi ve tutuklamanın sürekli gözden geçirilmesi gerektiği yönündeki anayasal ilkenin somut bir yansımasıdır.

Cumhuriyet savcısına tanınan bu yetki, tutukluluğun istisnaî olma niteliğini güçlendirir, keyfî özgürlük kısıtlamalarının önüne geçer ve özgürlük lehine yargısal denetimin etkinleşmesini sağlar.

⚖️ Videoda Yanıt Bulacağınız Sorular

Tutuklama nedir, hangi koşullarda uygulanır?
Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen suçlarda tutukluluk süresi ne kadar olabilir?
Ağır ceza kapsamındaki suçlarda azami tutukluluk süresi nedir?
Katalog suçlarda neden 5 yıla kadar tutuklama öngörülmektedir?
Terör suçlarında ve toplu suçlarda süreler nasıl belirlenir?
Çocuklar için özel tutukluluk süreleri nasıl hesaplanır?
Tutukluluk uzatma kararları hangi gerekçelerle verilebilir?

AİHM ve Anayasa Mahkemesi’nin bu konuda tespit ettiği hak ihlalleri nelerdir?

📖 Öne Çıkan Başlıklar

Masumiyet karinesi ve hukuk devleti ilkesi
CMK 102 kapsamında azami süreler
Ağır ceza ve katalog suçlarda farklı uygulamalar
Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlarda tutuklama
Çocuklara özgü düzenlemeler (15 yaş altı – 18 yaş altı)
Adli kontrol ve alternatif tedbirler
Somut gerekçe şartı ve uzatma kararlarının sınırları
AİHM ve Anayasa Mahkemesi kararları

Anayasa Mahkemesine 2012 yılından bu yana toplam 633 bin 488 bireysel başvuru yapıldı, bunlardan 527 bin 803'ü sonuçlandırıldı. Yüksek Mahkemenin başvuruları karşılama oranı yüzde 83,3 oldu. Derdest dosya sayısı ise 105 bin 685 oldu.

AYM’nin hak ihlali kararı verdiği 76 bin 247 başvuruda ilk sırada makul sürede yargılanma hakkının ihlali var. Bunu adil yargılanma ve mülkiyet hakkı ihlalleri takip ediyor.

Bireysel başvuru istatistikleri üç aylık periyotlarla güncellenerek yayımlanıyor.

Meslekte 35 yılını dolduran 415, 30 yılını dolduran 432, 25 yılını dolduran avukat olmak üzere toplam 658 avukata plaketleri, 8-9 ve 10 Eylül günlerinde düzenlenen törenlerle takdim edildi.

Meslekte 35 ve 30 yılını dolduran avukatların plaket töreni 8 Eylül Cuma günü Cemal Reşit Rey Konser Salonu’nda, 25 yılı dolduran avukatların plaket töreni ise 9 Eylül Cumartesi ve 10 Eylül Pazar günleri İstanbul Barosu Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi.

Tören, İstiklal Marşı ve saygı duruşuyla başladı. Törende konuşan İstanbul Barosu Başkanı Av. Filiz Saraç, “Hak mücadelesine yüreğini ve emeğini koymuş tüm avukat meslektaşlarımız, hepinizi İstanbul Barosu Yönetim Kurulu adına saygıyla selamlıyorum. Avukatlık mesleğinde geride kalan yıllar, hak ve hukuk yolunda verilen mücadelenin de adıdır. 145 yıllık bir “Büyük Çınar” olan Baromuzun tarihi 35 yıllık emeğinizi ve mücadelenizi saygı ile saklayacaktır.

Bu töreni Baromuzun da 145. kuruluş yıl dönümü olan 5 Nisan Avukatlar Günü’nde yapacaktık. Ancak, 6 Şubat’ta meydana gelen ve büyük acılar ve kayıplara yol açan depremler nedeniyle törenimizi erteledik. Kaybettiğimiz yurttaş ve meslektaşlarımızı rahmetle ve saygıyla anıyoruz.

Cumhuriyetimizin 100. yılını kutladığımız bugünlerde, Cumhuriyetin kazanımlarını ve Atatürk ilke ve devrimlerini kendine rehber edinen İstanbul Barosu Cumhuriyetimizin sarsılmaz kalesi olmaya her daim devam edecektir.

Ülkemizde yaşanan hukuksuzluklara karşı çıkmaya ve hukuk devletini ve hukukun üstünlüğünü savunmaya devam edeceğiz” dedi.

Başkan Av. Filiz Saraç, meslekte 25, 30 ve 35 yılını dolduran avukatları kutladı ve hak ve hukuk mücadelesinde nice meslek yılları diledi.

Başkanın konuşmasının ardından Genel Sekreter Av. Burcu Öztoprak Alsulu, törenlerde avukatları 10’ar kişilik gruplar halinde plaket almaya davet etti. Başkan Av. Filiz Saraç, avukatlara plaketlerini tek tek sundu ve gruplar halinde fotoğraf çekimi gerçekleştirildi.

Plaket alan avukatlar arasında; İstanbul Barosu Başkan Yardımcısı Av. Ali Gürbüz (25 yıl), Yönetim Kurulu Sayman Üyesi Av. Bahar Güldaş (35 yıl), Yönetim Kurulu Üyesi Av. Gülderen Zerrin Kavak Yıldırım (25 yıl), CUMER Sözcüsü Av. Gülseren Aytaş (35 yıl), önceki Yönetim Kurulu Üyesi Av. Muazzez Yılmaz (35 yıl), Av. Cengiz Yaka (35 yıl), TÜKD Genel Başkanı Av. Tülay Çağlar(25 yıl), Kadıköy Belediye Başkanı Av. Şerdil Dara Odabaşı (25 yıl) da yer aldı.

"ŞEHİT SAVCIMIZ ADALET TEŞKİLATININ KAHRAMANLIK SEMBOLÜ OLMUŞTUR"     

Törene katılan Adalet Bakan Yardımcısı Zekeriya Birkan, "Şehit savcımız şerefli, adalet sancağının ölümsüz bir timsalidir. Aziz hatırası şahadetinden bu yana hiç unutulmamış ve adalet teşkilatının kahramanlık sembolü olmuştur. Mehmet Selim Kiraz bu vatanın fedakâr, kahraman bir evladıdır. Ömrünü devletine, milletine hizmete ve adaletin tecellisini adamıştı. O gün şehit savcımızı hedef alan kurşunlar aynı zamanda yargıya, adalete, hukukun üstünlüğüne ve demokrasiye sıkılmıştır. Bu menfur saldırıda adaleti ve ömrünü adalet yoluna adamış bir kahramanı hedef alanların asıl gayesi bellidir. Terör örgütlerinin asıl amacı ve hedefi şehit savcımızın şahsında milletimizin birliği ve bütünlüğüdür. Adalet teşkilatının gözünü korkutmak ve yıldırmaktır. Hamdolsun ki bu hainler bugüne kadar emellerine ulaşamadılar, bundan sonra da ulaşamayacaklar. Adalet camiamız köklü kurumsal yapısı ve gelenekleriyle bu hain saldırılar karşısında hiçbir zaman yılmamıştır" dedi.

"TERÖR ÖRGÜTLERİNE AMAÇLARINA ULAŞAMADIKLARINI GÖSTERMEK İÇİN BURADAYIZ"

İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı Şaban Yılmaz ise, "Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim Kiraz kardeşimizin şahadetinin üzerinden tam 8 yıl geçti. Bugün tüm terör örgütlerine, vatan ve millet düşmanlarına birlik beraberlik içinde olduğumuzu gösteriyoruz ve buradan haykırıyoruz. Mehmet Selim savcımız gibi masum kardeşlerimizi hedef alarak husumeti, düşmanlığı körükleyen terör örgütlerine bu amaçlarına ulaşamadıklarını göstermek için buradayız" diye konuştu.

" HEPİNİZİ OĞLUM SELİM OLARAK GÖRÜYORUM "  

Şehit Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim kiraz'ın babası Hakkı Kiraz ise, "8 yıl önce bugün bizim için gerçekten karanlık bir gündü. ama bir taraftan da imtihan günümüzdü bununla birlikte hamdolsun birlik ve beraberlik günümüz oldu. Şu anda o günkü tabloyu burada görüyorum. hepinizi oğlum Selim olarak görüyorum. Selim her sabah takvim yaprağını koparır okur benim de okumam için masaya koyardı. 31 Mart 2015 günü sabah Selim evden çıkmadan önce yine o günün takvim yaprağını masaya koymuştu ve oradaki dua şöyleydi: 'Rabbim beni, ailemi mümin olarak evime girenleri bağışla zalimler topluluğunu da daima kahrı perişan et' şeklindeydi"  dedi. 

Konuşmaların ardından şehit savcı Mehmet Selim Kiraz'ın makam odası ziyaret edildi; odasında Kur'an-ı Kerim okundu. Savcı Mehmet Selim Kiraz, 31 Mart 2015 tarihinde Çağlayan'daki İstanbul Adalet Sarayı'nda görevi başındayken DHKP-C'li teröristler tarafından odasında rehin alınmıştı. Savcı Kiraz, saatler süren müzakerelere rağmen makamında şehit edilmişti.