Yargıtay

1. Ceza Dairesi

2024/264 E., 2024/4431 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi
SAYISI : 2023/41 E., 2023/391 K.
SUÇ : Kasten öldürmeye teşebbüs, kasten yaralama
HÜKÜMLER : Mahkûmiyet
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Onama

Sanık hakkında bozma üzerine kurulan hükümlerin; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 286 ncı maddesinin birinci fıkrası ve 307 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca temyiz edilebilir olduğu, 260 ıncı maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz edenlerin hükümleri temyize hak ve yetkilerinin bulunduğu, 291 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz istemlerinin süresinde olduğu, 294 üncü maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz dilekçelerinde temyiz sebeplerine yer verildiği, 298 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz istemlerinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmiştir.

I. HUKUKÎ SÜREÇ
1.Bakırköy 7. Ağır Ceza Mahkemesinin 25.10.2023 tarih, 2023/41 Esas, 2023/391 Karar sayılı kararı ile; Yargıtay 1. Ceza Dairesi'nin 05.12.2022 tarih, 2022/6689 Esas, 2022/9608 Karar sayılı ''Sanığın, olay yerine kolluk kuvvetlerinin gelmesini beklemeden ikametinden temin ettiği tabanca ile dışarı çıkarak

etkili mesafeden katılanları hedef almak suretiyle ateş etmek şeklinde gerçekleşen eyleminde meşru savunma koşulları oluşmadığı, katılan ...'e yönelik olarak 5237 sayılı Kanun'un 81. ve 29. maddeleri kapsamında haksız tahrik altında kasten öldürmeye teşebbüs; diğer katılan ... yönünden ise 5237 sayılı Kanun'un 86/1,3-e, 87/3 ve 29. maddelerinde düzenlenen haksız tahrik altında silahla yaralama suçunu oluşturacağının gözetilmemesi'' nedenleriyle verilen bozma ilamına uyularak sanık hakkında:

A.Katılan ...'ye yönelik kasten öldürmeye teşebbüs suçundan 5237 sayılı Kanun'un 81/1, 35/2, 29, 62/1 ve 53. maddeleri uyarınca 8 yıl 1 ay 15 gün hapis cezası ile cezalandırılmasına ve hak yoksunluklarına karar verilmiştir.

B.Katılan ...'e yönelik kasten yaralama suçundan 5237 sayılı Kanun'un 86/1, 3-e, 87/3, 29, 62/1, 53. maddeleri uyarınca 2 yıl 7 ay 25 gün hapis cezası ile cezalandırılmasına ve hak yoksunluklarına karar verilmiştir.

2. Dava dosyası, 5271 sayılı Kanun'un 307 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca doğrudan temyiz merciine gönderilmiştir.

I. TEMYİZ SEBEPLERİ
A.Sanık Müdafiinin Temyiz Sebepleri; hatalı kabul ve delil değerlendirmesine, mahkumiyete yeter delil bulunmadığına, beraat kararı verilmesi gerektiğine ilişkindir.

B.Katılan ... Vekilinin Temyiz Sebepleri; sanık hakkında lehe hükümlerin uygulanmasının hukuka aykırı olduğuna ilişkindir.

C. Katılan ... Vekilinin Temyiz Sebepleri; eksik incelemeye, şartları oluşmayan haksız tahrike, eylem kasten öldürmeye teşebbüs suçunu oluşturduğundan suç vasfının hatalı belirlendiğine, ceza miktarına, vekalet ücretine ilişkindir.

III. GEREKÇE
1.Katılan ...'nin sanığın ikametinin bulunduğu sokakta bulunan iş yerinde çalıştığı ve olay tarihinde sanığın ikametinin önüne Nejmi'nin aracını park etmesi yüzünden tartışma yaşadıkları, Nejmi ile aynı yerde çalışan Cengiz'in de tartışmanın arbedeye dönüşmesi üzerine Nejmi'nin yanında kavgaya dahil olduğu, sanığın ikametine kaçarak katılanlardan kurtulduğu ancak katılanların sanığın evinin önünden ayrılmayıp ellerinde sopalar bulunduğu halde sanığa hitaben hakaret içerikli sözler söyleyerek bağırdıkları ve sanığı dışarı çıkması yönünde tahrik ettikleri, sanığın da katılanların tahrik edici söz ve davranışlarına karşılık ikametinde bulunan tabanca ile dışarı çıkarak önce Nejmi'nin bacaklarına ve havaya sonra da sopa ile üzerine gelen katılan ...'in bacak ve karın bölgesine doğru birden fazla kez ateş etmek suretiyle, katılan ...'yi bacak bölgesinden basit tıbbi müdahale ile giderilemez, vücudunda yapılan skorlamaya göre hayati fonksiyonlarına ağır derecede etkili birden çok kırık oluşacak şekilde; diğer katılan ...'i de batın bölgesinden 2 adet, sağ tibiada 1 adet olmak üzere toplam 3 yerinden basit tıbbi müdahale ile giderilemeyecek ve hayati tehlike geçirecek şekilde yaralanmasına sebep olduğu olayda;

2.Yargılama sürecindeki işlemlerin usûl ve kanuna uygun olarak yapıldığı, aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların toplanan ve dosya kapsamına göre yeterli olduğu anlaşılan delillerle birlikte gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, hükme esas alınan ve reddedilen delillerin açıkça gösterildiği, eksik incelemenin bulunmadığı, vicdani kanının dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı, katılan ...'e yönelik eylem yönünden suçta kullanılan araç, isabet yerleri ve sayısı, hedef bölgeler, katılanda meydana gelen yaralanmanın ağırlığı nazara alındığında suç vasfının kasten öldürmeye teşebbüs olarak kabulünde isabetsizlik bulunmadığı, katılan ...'ye yönelik eylem yönünden taraflar arasında öldürmeyi gerektirecek düzeyde bir husumetinin bulunmaması değerlendirildiğinde, sanığın öldürme kastı ile hareket ettiğinin şüpheli kaldığı, kastının yaralamaya yönelik olduğu, eyleme uyan suç vasıflarının ve ceza miktarlarının doğru biçimde belirlendiği, dosya içeriğinden varlığı anlaşılan, katılanlardan sanığa yönelen ve haksız tahrik oluşturan eylemlerin niteliği ve ulaştığı boyut dikkate alındığında belirlenen indirim oranının isabetli olduğu, takdiri indirimin Mahkemenin takdir yetkisi kapsamında, yasal, yerinde ve yeterli gerekçelerle uygulanmasına karar verildiği anlaşıldığından hükümlerde hukuka aykırılık bulunmamıştır.

V. KARAR

Gerekçe bölümünde açıklanan nedenlerle Bakırköy 7. Ağır Ceza Mahkemesinin, 25.10.2023 tarihli ve 2023/41 Esas, 2023/391 Karar sayılı kararında katılanlar vekillleri ve sanık müdafiince öne sürülen temyiz sebepleri ve 5271 sayılı Kanun’un 289 uncu maddesinin birinci fıkrası ile sınırlı olarak yapılan temyiz incelemesi sonucunda aykırılık görülmediğinden aynı Kanun’un 302 nci maddesinin birinci fıkrası gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle TEMYİZ İSTEMLERİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKÜMLERİN ONANMASINA,

Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304 üncü maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca Bakırköy 7. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,

12.06.2024 tarihinde karar verildi.

12 Mayıs 2026 - Genel Kurul Gündemi

13 Mayıs 2026 - Genel Kurul Gündemi

"5 Mayıs 2026 Salı günü Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunulan “Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”nin 6’ncı maddesi ile 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu’na ek madde eklenmesi teklif edilmektedir. Buna göre “en az üç farklı ülkede aktif olarak faaliyet gösteren” ve bazı faaliyetleri yapmak üzere kurulan, “yıllık hasılatının %80’ini yurt dışındaki ilişkili şirketlerden veya şirketler topluluğundan elde eden” sermaye şirketleri “nitelikli hizmet merkezi” olarak anılmakta; nitelikli hizmet merkezi olarak anılan bu şirketlere gelir vergisi ve kurumlar vergisi bakımından avantajlar sağlanmaktadır. Kanun teklifinin 6. maddesinin (a) bendinde bu şirketlerin faaliyet gösterebilecekleri alanlar arasında “hukuk danışmanlığı” da sayılmıştır.

“Nitelikli hizmet merkezi” statüsündeki hukuk danışmanlığı şirketlerine yönelik bu düzenleme, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun başta savunmanın bağımsızlığı olmak üzere temel ilkelerine, kurucu felsefesine ve emredici hükümlerine aykırıdır. Kanun teklifiyle getirilmek istenen model, yargının kurucu unsuru olan avukatlık mesleğini “ticari bir meta” hâline getirmekte olup, bu durum hukuk güvenliği ilkesi ve bağımsız savunmanın özü ile telafisi imkânsız bir çatışma içerisindedir.

1136 sayılı Kanun, avukatların bir araya gelerek çalışmasını “Avukatlık Ortaklığı” (Madde 44) ile sınırlandırmış ve bu yapıyı ticari şirketlerden keskin çizgilerle ayırmıştır. Avukatların bir araya gelerek kurumsal bir yapıda (Avukatlık Ortaklığı şeklinde) çalışmaları mümkündür; ancak Kanun, bu ortaklıkların amacından sapıp birer ticari şirkete dönüşmesini engellemek için çok katı sınırlar çizmiştir. Buna göre, avukatlık ortaklığının çalışmaları sadece “meslek çalışması” kabul edilir ve ticari sayılamaz. Anılan maddenin (B) bendi ise yabancı sermayeyi teşvik mevzuatı çerçevesinde Türkiye’de faaliyet göstermek isteyen yabancı avukatlık ortaklıkları bakımından çerçeveyi net şekilde belirlemiştir. Buna göre; mütekabiliyet esasına bağlı olarak, bu kanuna ve avukatlık ortaklığı düzenlemesine uygun olarak kurulabilecek yabancı avukatlık ortaklıkları, yalnızca yabancılar hukuku ve milletlerarası hukuk konularında danışmanlık hizmeti verebilirler.

1136 sayılı Kanun uyarınca avukatlık bir “kamu hizmeti” olup, aynı Kanunu’nun 35. maddesi hukuk danışmanlığının yalnızca baroya kayıtlı avukatlar tarafından yapılabileceğini düzenler. Bu anlamda bir kamu hizmetinin sanayi sektöründe olduğu gibi “hizmet ihracatı” üzerinden yabancı sermaye şirketlerine açılması, mesleğin temel felsefesiyle çelişmekte olup hukuk sistemimizin özüne aykırıdır. Bu model, hukuk hizmetini adalet arayışından kopararak kâr odaklı bir operasyona dönüştürmekte; yargı bağımsızlığının özünü sermayenin kârlılığına kurban ederek yargının üç ayaklı yapısını da sakatlamaktadır. Ayrıca teklif, Türkiye’deki avukatlar bakımından da büyük bir haksız rekabet ve eşitsizlik tablosu yaratmaktadır.

Kanun teklifindeki ticari şirket modeli “sınırlı sorumluluk” esasına dayanarak, avukatın mesleki hatalarından dolayı kişisel malvarlığıyla sorumlu olmasının önüne bir tüzel kişilik perdesi çekmektedir. Bu durum, vatandaşın hukuk güvenliğini zedeleyen bir koruma kalkanı yaratmaktadır. Ayrıca 1136 sayılı Avukatlık Kanunu uyarınca avukatlık ortaklıklarının yurt içinde şube açması yasaktır. Bir sermaye şirketi modelinde olacağı anlaşılan yabancı hukuk danışmanlığı şirketleri için bu sınırlamanın olmaması sadece haksız rekabet yaratmamakta emeğin karşısında sermayeye destek vererek hakkın özüne dokunmaktadır.

Düzenleme teklifi, mevcut Avukatlık Kanunu’nda yabancı avukatlık ortaklıkları için öngörülen alan sınırlamasını da mütekabiliyet şartını da tümüyle ortadan kaldırır niteliktedir. Hukuk hizmetinin bir şirket stratejisine ve hissedar kârına endekslenmesi, avukatın mesleki özerkliğini yok eder. Savunmanın bağımsızlığının zedelendiği bir sistemde, yargı bağımsızlığından ve adil yargılanma hakkından söz edilemez. Bu düzenleme, yargı erkinin kurucu unsuru olan savunmayı ve hukuk devleti ilkesini zedelemektedir.

Teklif’te yer alan hukuk danışmanlığı konusu daha evvel kamuoyunda tartışılmamış ve bu konuda Türkiye Barolar Birliğinin görüşü alınmamıştır. Birliğimiz Teklif’ten ancak Meclis Başkanlığına sunulduğu gün itibarıyla ve TBMM sitesi aracılığıyla haberdar olmuş; aynı gün yetkili kişi ve makamlar nezdinde girişimlerde bulunulmuştur. Avukatlık Kanunu’nun temel yaklaşımının, felsefesinin, ilkelerinin göz ardı edilmesini kabul etmiyor, hukuk devletinin temelini ilgilendiren bu konuda “hukuk danışmanlığı” ifadesinin düzenlemeden çıkarılmasının Meclisin ilgili komisyonu bakımından tarihi önemde olduğunu hatırlatıyoruz."

Türkiye Barolar Birliği

Başkan Kadir Özkaya, eğitim programının son gününde Pakistan Yüksek Mahkemesi Üyesi Muhammed Ali Mazhar ile Gilgit-Baltistan Yüksek Mahkemesi Başkanı Ali Baig’in yanı sıra Pakistan’ın farklı yüksek yargı kurumlarında görev yapan hâkimlerden oluşan heyetle İstanbul Hakimevi’nde bir araya geldi.

İş Birliğimiz Ortak Çalışmalarla Daha Çok Güçlenecek

Başkan Kadir Özkaya kabulde yaptığı konuşmada, Türkiye ile Pakistan arasında yüksek yargı alanında geliştirilen iş birliğinin anayasal değerlerin korunması, temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması ile yargısal bilgi ve tecrübe paylaşımının güçlendirilmesi bakımından önemli katkılar sağlayacağını ifade etti. Hızla gelişen teknoloji karşısında yargı kurumlarının kurumsal kapasitelerini güçlendirmesinin önemine işaret eden Başkan Özkaya, iki ülke yüksek yargı kurumları arasında sürdürülen temasların ve iş birliğinin gelecekte farklı alanlarda gerçekleştirilecek ortak çalışmalarla daha da gelişeceğini belirtti.

Türkiye ile Pakistan arasındaki ilişkilerin tarihsel dayanışma, karşılıklı saygı ve kardeşlik temelinde şekillendiğini vurgulayan Başkan Özkaya, anayasal yargı alanında sürdürülen uluslararası iş birliğinin yalnızca kurumsal ilişkilerin gelişmesine değil aynı zamanda ülkeler arasındaki köklü dostluk bağlarının daha da güçlenmesine katkı sunduğunu dile getirdi.

Başkan Özkaya ayrıca Pakistan Yüksek Mahkemesi Başyargıcı Yahya Afridi ile 6 Nisan 2026 tarihinde imzaladıkları mutabakat zaptının ardından gerçekleştirilen eğitim programının iki yüksek mahkeme arasındaki iş birliği kapsamında düzenlenen ilk faaliyet olmasından duyduğu memnuniyeti ifade ederek programların ilerleyen süreçte farklı konu başlıklarıyla sürdürüleceğini kaydetti.

Bu Program Mahkemelerimiz Arasındaki Bağların Daha da Güçlenmesinin Bakımından Önemli Bir Adım

Öte yandan Anayasa Mahkemesi tarafından düzenlenen eğitim programının açılışı Başkanvekili İrfan Fidan’ın katılımıyla gerçekleştirildi. Başkanvekili Fidan yaptığı açış konuşmasında Türkiye ile Pakistan arasındaki ilişkilerin sıradan diplomatik ilişkilerin çok ötesinde tarihsel dayanışma, karşılıklı saygı ve kardeşlik duygularına dayanan güçlü bir dostluğun ürünü olduğunu belirtti. Eğitim programının köklü dostluk ilişkilerine sahip iki ülkenin hukuk kurumları arasındaki bağların daha da güçlenmesi bakımından önemli bir adım olduğunu ifade eden Başkanvekili Fidan, yüksek mahkemeler arasında kurulan ilişkilerin ortak sorunlara birlikte çözüm aranmasına ve farklı hukuk sistemlerinin tecrübelerinden karşılıklı olarak faydalanılmasına imkân sağladığını söyledi.

Pakistan’ın köklü hukuk geleneği ve güçlü yargı kurumlarının bölgesel ve uluslararası düzeyde saygın bir yere sahip olduğunu vurgulayan Başkanvekili Fidan, Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya ile Pakistan Yüksek Mahkemesi Başyargıcı Yahya Afridi arasında İslamabad’da imzalanan mutabakat zaptıyla iki mahkeme arasındaki ilişkilerin yeni bir ivme kazandığını ifade etti.

Başkanvekili Fidan, günümüzde anayasal yargının yalnızca ulusal hukuk düzenlerinin bir unsuru olmaktan çıktığını, küresel ölçekte gelişen hukuk diyaloğunun önemli bir parçası hâline geldiğini kaydederek anayasal yargı kurumları arasındaki bilgi ve tecrübe paylaşımının hukukun üstünlüğünün korunması ve temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması bakımından büyük önem taşıdığını dile getirdi.

Eğitim programı süresince Anayasa Mahkemesi raportörleri tarafından heyete; Türkiye’de yargı sisteminin ve Anayasa Mahkemesinin bilgi işlem altyapısı, Genel Kurulun yetkileri ve işleyişi, Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkileri ile bireysel başvuru sistemine ilişkin sunumlar gerçekleştirildi. Ayrıca Avrupa Konseyi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesiyle ilişkiler ile Anayasa Mahkemesinin uluslararası faaliyetleri hakkında bilgilendirmelerde bulunuldu.

Pakistan Yüksek Mahkemesi heyeti program kapsamında; İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı Fatih Dönmez, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi Başkanı Hazar Turan Alim, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcısı Metin Sarıhan ve İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Başkanı Recep Yılmaz Korkmaz’a ziyarette bulunarak Türkiye’nin yargısal sistemi ve mahkemelerin işleyişine ilişkin incelemelerde bulundu.

Eskiden ilk derece mahkemelerinin kesin olmayan kararları doğrudan Yargıtay tarafından temyiz incelemesine tabi tutulmakta iken; güncel durumda ilk derece mahkemesi kararlarına karşı öncelikle istinaf kanun yoluna başvurulması zorunlu hale gelmiştir. Böylelikle istinaf, İlk Derece Mahkemesi ile Yargıtay arasına yerleştirilen ikinci derece bir denetim mercii olarak hukuk sistemimize dâhil edilmiştir. Dolayısıyla artık temyiz edilen karar İlk Derece Mahkemesinin kararı değil, Bölge Adliye Mahkemesi kararıdır.

Üç aşamalı yapının doğal sonucu olarak, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı süresinde istinaf yoluna başvurulmaması hâlinde karar ilgili taraf bakımından kesinleşmektedir. Kanun yolu sistematiği gereği, istinaf incelemesinden geçmeyen bir hususun temyiz incelemesine konu edilmesi mümkün değildir.

Taraflardan birinin İlk Derece Mahkemesi kararını istinaf etmemesi hâlinde, kamu düzenine ilişkin bir aykırılık bulunmadığı sürece karşı taraf lehine usuli müktesep hak oluşacaktır. Bu durumda, yalnızca karşı tarafın yaptığı istinaf başvurusu üzerine Bölge Adliye Mahkemesince İlk Derece Mahkemesi kararının değiştirilmeden korunması hâlinde, istinaf yoluna başvurmayan tarafın sonradan temyiz yoluna başvurması mümkün değildir.

Gerçekten de, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından yalnızca istinaf başvurusunun esastan veya usulden reddine karar verilmiş ve İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeni bir hüküm kurulmamış ise, istinaf etmeyen taraf yönünden temyize konu olabilecek yeni bir karar ortaya çıkmamaktadır. Bu nedenle temyiz hakkı yalnızca istinaf başvurusu reddedilen tarafa ait olacaktır.

Buna karşılık, Bölge Adliye Mahkemesi İlk Derece Mahkemesi kararını kaldırıp yeniden hüküm kurarsa durum değişecektir. Çünkü artık ortada İlk Derece Mahkemesi kararından bağımsız, yeni ve müstakil bir Bölge Adliye Mahkemesi kararı bulunmaktadır. Bu durumda, İlk Derece Mahkemesi kararını istinaf etmemiş olan taraf dahi, Bölge Adliye Mahkemesince kurulan yeni hükme karşı temyiz yoluna başvurabilecektir.

İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeni bir hüküm kurulmadığı durumlarda , temyiz incelemesine konu olabilecek yeni bir hüküm bulunmadığından, davalının Bölge Adliye Mahkemesi kararını temyiz hakkı mevcut değildir. Dolayısıyla yapılan temyiz başvurusunun usulden reddi gerekmektedir.

Yukarıda açıklandığı üzere davalı vekili, İlk Derece Mahkemesi ek kararına karşı istinaf başvurusunda bulunmadığından ve aleyhine yeni bir karar verilmediğinden, davalının Bölge Adliye Mahkemesi kararını temyiz hakkı bulunmamaktadır. Aksi düşüncede istinaf başvurusunda bulunmayan tarafa İlk Derece Mahkemesi kararını istinaf kanun yolunu atlayarak temyiz etme hakkı tanınmış olur ki, bu durum 6100 sayılı Kanun ile hayata geçirilen üç kademeli yargılama sistemini iki kademeli yargılama sistemine dönüştürür ve istinafın devre dışı bırakılmasına yol açar.Bu açıklamalar karşısında İlk Derece Mahkemesi ek kararını istinaf etmeyen davalı vekilinin Bölge Adliye Mahkemesi kararını temyiz hakkı bulunmadığından, temyiz dilekçesinin reddine karar vermek gerekmiştir. (Yargıtay 7.Hukuk Dairesi 2025/3763E. 2026/1335K.)

Yukarıda açıklandığı üzere borçlunun, İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı istinaf başvurusunda bulunmadığından ve aleyhine yeni bir karar verilmediğinden Bölge Adliye Mahkemesi kararını müstakilen ya da “katılma yoluyla" temyiz hakkı bulunmamaktadır. Aksi düşüncede istinaf başvurusunda bulunmayan tarafa İlk Derece Mahkemesi kararını istinaf kanun yolunu atlayarak temyiz etme hakkı tanınmış olur ki, bu durum 6100 sayılı HMK ile hayata geçirilen üç kademeli yargılama sistemini iki kademeli yargılama sistemine dönüştürür ve istinafın devre dışı bırakılmasına yol açar. Bu açıklamalar karşısında İlk Derece Mahkemesi kararını istinaf etmeyen borçlunun Bölge Adliye Mahkemesinin kararını temyiz hakkı bulunmadığından, temyiz dilekçesinin reddine karar verilmiştir. (Yargıtay 12.Hukuk Dairesi 2025/8774E. 2026/1380K.)

Özetlemek gerekirse üç dereceli yargılama sisteminde temyiz hakkının doğabilmesi için, uyuşmazlığın öncelikle istinaf incelemesinden geçmiş olması zorunludur. İlk Derece Mahkemesi kararını istinaf etmeyen taraf, kural olarak Bölge Adliye Mahkemesi kararını temyiz edemez. Ancak Bölge Adliye Mahkemesinin İlk Derece Mahkemesi kararını kaldırarak yeni bir hüküm tesis etmesi hâlinde, bu yeni karara karşı temyiz yolu tüm taraflar bakımından açılacaktır.

Av. Arb. Aynur Oğuz Ekmekçi

Ticaret hayatının süjeleri tarafından tam olarak anlaşılamamış konuların başında, şirketin borçlarından yetkilinin sorumlu olup olmayacağı ve bu sorumluluğun sınırının ne olduğu gelmektedir. Bir şirket borcunu ödemezse, şirket müdürü, şirket ortağı, yönetim kurulu üyesi ya da “şirket yetkilisi” olarak bilinen kişi bu borcu kendi mal varlığından ödemek zorunda kalır mı? Uygulamada birçok kişi şirket ile şirketi yöneten gerçek kişileri aynı kişilik sanmaktadır. Oysa hukuk düzeni bakımından şirket, onu yöneten kişiden ayrı bir varlıktır. Özellikle limited ve anonim şirketler, tüzel kişiliğe sahip oldukları için kural olarak borcun asıl muhatabı şirketin kendisidir. Bu nedenle her şirket borcu otomatik olarak müdüre, ortağa veya yönetim kurulu üyesine yüklenmez. Ancak bu genel kuralın çok önemli istisnaları vardır. Özellikle vergi borçları, SGK prim borçları, kanuni temsil yükümlülüğünün ihlali, kusurlu yönetim, muvazaalı işlemler, mal kaçırma, defter ve belge yükümlülüklerinin ihlali ve alacaklıyı zarara uğratan işlemler bakımından şirket yetkilisinin şahsi sorumluluğu ciddi biçimde gündeme gelebilir. Bu nedenle “şirket borcundan şirket yetkilisi sorumlu olur mu?” sorusunun tek cümlelik bir cevabı yoktur. Kural olarak şirket borcundan şirket sorumludur; fakat kanunun özel olarak sorumluluk yüklediği hâllerde ortak, müdür, yönetim kurulu üyesi veya kanuni temsilci de kişisel malvarlığıyla sorumlu tutulabilir. Bu ayrım doğru kurulmadığında, ya borçlu olmadığını sanan şirket yetkilisi ağır icra ve haciz riskiyle karşılaşmakta ya da alacaklı taraf yanlış kişiye yönelerek zaman kaybetmektedir.

1. Önce temel ilke: Şirket ayrı bir tüzel kişidir.

Sermaye şirketi olarak limited şirket ve anonim şirket, Türk hukukunda ortaklarından ve yöneticilerinden ayrı tüzel kişiliklerdir. Bu nedenle şirketin yaptığı sözleşmenin, aldığı malın, verdiği çekin, üstlendiği ticari edimin ya da bankaya olan kredi borcunun ilk sorumlusu kural olarak şirketin kendisidir. Şirketin kasası, banka hesabı, ticari işletmesi, araçları, makineleri, stokları ve diğer malvarlığı unsurları bu borcun asıl teminatını oluşturur.

Bu çerçevede, sırf bir kişinin şirket müdürü olması veya ticaret sicilinde yetkili görünmesi, her şirket borcundan dolayı otomatik biçimde şahsen borçlu olacağı anlamına gelmez. Aynı şekilde bir kişinin şirket ortağı olması da her özel hukuk borcunun onun kişisel borcu hâline gelmesi sonucunu doğurmaz. Özellikle adi ticari borçlar bakımından temel prensip budur. Fakat bu temel prensibin sınırlarını bilmek gerekir; çünkü hukuk uygulamasında asıl sorun, kural ile istisnanın birbirine karıştırılmasından doğmaktadır.

2. Limited şirket ortağı her borçtan sorumlu mudur?

Limited şirket ortakları bakımından başlangıç noktası Türk Ticaret Kanunu’dur. TTK m. 602 uyarınca limited şirket ortağı, esas itibarıyla şirkete karşı, taahhüt ettiği esas sermaye payını ve varsa şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ile yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdür. Başka bir ifadeyle, limited şirket ortağının kural olarak sorumluluğu, şirkete koymayı üstlendiği sermaye ile sınırlıdır; şirketin her ticari borcu doğrudan ortağın şahsi borcu hâline gelmez.

Bu nedenle limited şirketin bir tedarikçiye borcu olması, kira borcunu ödeyememesi, bankaya olan kredi taksitini aksatması ya da müşterisine karşı sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü ihlal etmesi hâlinde alacaklı, sırf “bu kişi ortaktır” diyerek ortağın kişisel malvarlığına yönelme hakkını her durumda elde etmez. Özel hukuk alacaklarında esas muhatap şirket tüzel kişiliğidir. Bu nokta uygulamada çok önemlidir; çünkü çoğu zaman alacaklı taraf, şirket müdürü ile şirket ortağını aynı kefeye koymakta ve kanuni dayanak olmadan doğrudan gerçek kişilere yönelmeye çalışmaktadır. Hukuken bu yaklaşım her zaman doğru değildir.

Ancak limited şirket ortağının kamu borçları bakımından durumu farklıdır. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m. 35 uyarınca limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumlu tutulabilir. Yani vergi, bazı kamu alacakları ve kamu gücüyle takip edilen belirli borçlarda ortak bakımından istisnai bir şahsi sorumluluk rejimi vardır. Bu yüzden “limited şirkette ortak hiçbir borçtan sorumlu olmaz” demek de doğru değildir.

3. Şirket müdürü ile ortak aynı şey değildir.

Uygulamada en sık yapılan hatalardan biri, ortaklık sıfatı ile temsil ve yönetim yetkisinin aynı şey sanılmasıdır. Oysa limited şirkette bir kişi ortak olabilir ama müdür olmayabilir; müdür olabilir ama ortak olmayabilir; hem ortak hem müdür de olabilir. Bu ayrım, borçtan kimin hangi hukuki sebeple sorumlu tutulacağını doğrudan etkiler.

Bir kişi sırf ortak olduğu için her borçtan sorumlu olmazken, kanuni temsilci ya da müdür sıfatı taşıyan kişi, özellikle kamu borçları ve kusurlu yönetim halleri bakımından daha ağır bir sorumluluk riskiyle karşılaşabilir. Dolayısıyla dava veya icra takibinde ilk sorulması gereken soru, “Bu kişi ortak mı, müdür mü, kanuni temsilci mi, yönetim kurulu üyesi mi, yoksa sadece şirket çalışanı mı?” olmalıdır. Ticaret sicili, imza sirküleri, görev süresi, yetki kapsamı ve temsil şekli bu nedenle belirleyicidir.

4. Limited şirket müdürünün şahsi sorumluluğu hangi hâllerde doğar?

Limited şirket müdürünün sorumluluğu, sadece “şirket borcu var” denilerek kurulmaz. Müdürün şahsi sorumluluğu için çoğu zaman kanundan, şirket sözleşmesinden veya yöneticilik yükümlülüklerinden doğan bir ödevin ihlali gerekir. TTK sistematiğinde limited şirket müdürlerinin sorumluluğu bakımından anonim şirket yöneticilerine ilişkin sorumluluk hükümlerine atıf yapılmakta; bu çerçevede kusurlu ihlal sonucu şirkete, ortaklara veya alacaklılara verilen zarardan yöneticinin şahsi sorumluluğu gündeme gelebilmektedir. Öğreti ve uygulama da limited şirket müdürleri bakımından bu kusur esaslı sorumluluk rejimini kabul etmektedir.

Türk Ticaret Kanunu m. 553, kurucuların, yönetim kurulu üyelerinin, yöneticilerin ve tasfiye memurlarının kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal etmeleri hâlinde şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumlu olacaklarını düzenler. Bu hüküm, şirket yöneticisinin sorumluluğunun borcun kendisinden değil, kusurlu yönetim veya yükümlülük ihlalinden kaynaklandığını açıkça ortaya koyar. Yani müdür, “şirketin her borcunun garantörü” değildir; fakat kusurlu davranışıyla zarara sebep olmuşsa artık kişisel sorumluluk gündeme gelir.

Örneğin şirket malvarlığının bilinçli biçimde boşaltılması, gerçeğe aykırı finansal beyanlar, şirket varlıklarının yakınlara devredilmesi, alacaklılardan mal kaçırma amacıyla işlem yapılması, şirket kayıtlarının tutulmaması, vergi ve prim ödevlerinin kasten yerine getirilmemesi, açık zarar doğuracak yönetim kararlarının alınması ya da şirketin dürüstlük kuralına aykırı biçimde yönetilmesi gibi hallerde müdürün kişisel sorumluluğu çok daha güçlü biçimde tartışılır. Böyle durumlarda tartışma artık yalnızca “şirket borcu ödenmedi” noktasında değil, “yönetici kusuruyla zarar doğurdu mu?” ekseninde yürür.

5. Anonim şirkette yönetim kurulu üyesi borçtan ne zaman sorumlu olur?

Anonim şirkette de temel kural benzerdir: şirket borcunun ilk sorumlusu şirket tüzel kişiliğidir. Ancak TTK m. 553 kapsamında yönetim kurulu üyeleri ve yöneticiler, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal etmişlerse ortaya çıkan zarardan sorumlu tutulabilirler. Bu nedenle anonim şirkette yönetim kurulu üyesi olmak da otomatik bir kişisel borçluluk yaratmaz; fakat kusurlu davranış varsa, alacaklıların ve şirketin tazminat talebi gündeme gelebilir.

Burada da yine önemli olan, borcun bizzat yöneticinin şahsi edimi olarak doğup doğmadığı değil; yöneticinin görevini hukuka, dürüstlük kuralına ve özen yükümlülüğüne uygun biçimde yerine getirip getirmediğidir. Başka bir anlatımla, ticari başarısızlık ile hukuki sorumluluk aynı şey değildir. Her zarar doğuran ticari karar, yöneticiyi otomatik olarak şahsen sorumlu yapmaz. Fakat açık ihmal, ağır kusur, kanuna aykırı işlem veya alacaklıları zarara sokan kasıtlı yönetim tarzı varsa, yöneticinin korunması zorlaşır.

6. Vergi borçlarında şirket yetkilisinin sorumluluğu.

Vergi hukukunda durum, özel hukuk borçlarından belirgin biçimde ayrılır. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m. 10, tüzel kişilerin vergi ödevlerinin kanuni temsilciler tarafından yerine getirileceğini düzenler. Bu ödevlerin yerine getirilmemesi nedeniyle mükellefin veya vergi sorumlusunun varlığından tamamen ya da kısmen alınamayan vergi ve buna bağlı alacaklar, kanuni ödevleri yerine getirmeyenlerin varlıklarından alınabilir. Bu hüküm, vergi borçlarında kanuni temsilcinin salt unvanıyla değil, temsil ve vergisel ödevleri yerine getirme yükümlülüğüyle bağlantılı bir sorumluluk rejimi kurar.

Dolayısıyla şirket müdürü, yönetim kurulu üyesi veya kanuni temsilci sıfatı taşıyan kişi; beyanname verilmemesi, vergisel ödevlerin yerine getirilmemesi, ödeme yükümlülüklerinin ihlali gibi nedenlerle şirketten tahsil edilemeyen vergi ve bağlı alacaklar bakımından takip riskiyle karşılaşabilir. Burada kritik olan nokta, kişinin gerçekten kanuni temsilci olup olmadığı, temsil yetkisinin hangi dönemde devam ettiği ve somut vergisel ödevin yerine getirilmemesinde rolünün bulunup bulunmadığıdır. Vergi borçlarında herkes değil, hukuken ilgili dönemde yükümlülükle bağlı kişi sorumlu tutulabilir.

Uygulamada çoğu uyuşmazlık da bu noktada çıkar. Bir kişi yıllar önce müdürlükten ayrılmış olabilir, fakat ayrılış ticaret sicilinde doğru biçimde tescil ve ilan edilmemişse takip riski devam edebilir. Ya da şirkette birden fazla yetkili bulunabilir; bu durumda kimin hangi dönemde, hangi kapsamda, hangi vergisel görevi üstlendiği ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Vergi dosyalarında görev dönemi, ticaret sicili kayıtları, imza sirküleri, yönetim kararı ve tahakkuk tarihi son derece önemlidir.

7. 6183 sayılı Kanun bakımından ortak ile kanuni temsilci ayrımı.

Kamu alacaklarında en fazla karışıklık yaratan alanlardan biri, 6183 sayılı Kanundaki ortak sorumluluğu ile kanuni temsilci sorumluluğunun birbirine karıştırılmasıdır. Limited şirket ortaklarının sorumluluğu m. 35’te, kanuni temsilcilerin sorumluluğu ise mükerrer m. 35’te düzenlenmektedir. Öğreti ve yargısal değerlendirmelerde de bu iki rejimin farklı hukuki temellere dayandığı kabul edilmektedir. Limited şirket ortağı, şirketten tahsil edilemeyen kamu borcundan sermaye payı oranında sorumlu olabilirken; kanuni temsilci bakımından sorumluluk, temsil görevi ve kanuni yükümlülüklerin yerine getirilmemesi ekseninde değerlendirilir.

Bu nedenle aynı kişi hem ortak hem müdür ise, bazen iki farklı hukuki sıfat nedeniyle iki ayrı sorumluluk tartışması doğabilir. Ancak bu, her dosyada sınırsız ve otomatik bir takip anlamına gelmez. İdarenin dayandığı hukuki sebep, borcun türü, tahsilin şirketten neden yapılamadığı, kişinin görev dönemi ve ticaret sicili kayıtları dikkatle incelenmelidir. Özellikle ödeme emri davalarında en önemli savunma alanı, kişinin yanlış hukuki sıfatla takibe alınmış olması veya borcun doğduğu dönemde yetkili kişi olmamasıdır.

8. SGK prim borçlarında şirket müdürü ve üst düzey yönetici sorumluluğu.

SGK borçları da şirket yetkilileri açısından çok kritik bir alandır. 5510 sayılı Kanun m. 88’de, tüzel kişiliği haiz işverenlerin şirket yönetim kurulu üyeleri dahil üst düzey yönetici veya yetkilileri ile kanuni temsilcilerinin, işverenleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olabildiği düzenlenmektedir. Bu nedenle özellikle prim, gecikme cezası ve gecikme zammı bakımından SGK, yalnızca şirket tüzel kişiliğine değil, ilgili üst düzey yönetici ve yetkililere de yönelebilmektedir.

Ancak burada da temel soru şudur: Her unvan sahibi otomatik olarak sorumlu mudur? Cevap yine somut olaya bağlıdır. SGK uygulamasında ve konuya ilişkin değerlendirmelerde, kişinin gerçekten üst düzey yönetici veya yetkili olup olmadığı, prim borcunun doğduğu dönemde görevde bulunup bulunmadığı, ödeme ve tahakkuk üzerinde etkili olup olmadığı önem taşır. Sorumluluk incelemesinde salt kartvizit değil, fiili ve hukuki yetki alanı dikkate alınır. Bu nedenle SGK borcuna ilişkin takiplerde ticaret sicili, yönetim yapısı, temsil yetkisi ve görev dönemi belirleyici önemdedir.

9. Kefil olmak ile şirket yetkilisi olmak aynı şey değildir.

Şirket yetkilisi bazen borçtan yalnızca yöneticilik sıfatıyla değil, ayrıca şahsen kefil olduğu için sorumlu olur. Özellikle banka kredilerinde, ticari kredi sözleşmelerinde, leasing işlemlerinde ve bazı tedarik sözleşmelerinde şirket ortağı ya da müdürü, ayrı bir gerçek kişi taahhüdü altına girebilir. Böyle bir durumda sorumluluk artık yalnızca şirket yöneticiliğinden değil, bizzat imzalanmış kefalet veya garanti taahhüdünden kaynaklanır.

Bu yüzden bir dosyada “şirket müdürü borçtan sorumlu tutuluyor” denildiğinde önce şu ayrım yapılmalıdır: Kişi gerçekten kanuni temsilci sorumluluğu nedeniyle mi takip ediliyor, yoksa kredi sözleşmesinde müteselsil kefil olduğu için mi? Bu iki durum birbirinden tamamen farklıdır. İlkinde sorumluluk kanundan, ikincisinde ise kişisel sözleşmesel taahhütten doğar. İhtilafta savunma stratejisi de buna göre değişir.

10. Yargı uygulamasının benimsediği ana çizgi.

Yargı kararlarında genel yaklaşım, şirket borçları bakımından ortak, yönetici ve kanuni temsilci sıfatlarının dikkatle ayrılması yönündedir. Özellikle kamu alacaklarında borcun türü, ilgili dönemdeki yetki durumu, şirkete başvurunun akıbeti, tahsil edilememe koşulu ve kişinin hukuki sıfatı önemsenmektedir. Öğretiye yansıyan değerlendirmelerde de VUK m. 10, 6183 m. 35 ve mükerrer m. 35 rejimlerinin farklı koşullara bağlandığı; limited şirket ortağı ile kanuni temsilcinin aynı hukuki zeminde sorumlu tutulamayacağı vurgulanmaktadır.

Benzer şekilde şirket yöneticilerinin TTK m. 553 kapsamındaki sorumluluğunda da her ticari başarısızlığın kişisel sorumluluk doğurmadığı, kusurlu yükümlülük ihlalinin ve zarar bağının ortaya konulması gerektiği kabul edilmektedir. Bu bakımdan sadece “şirket battı” veya “şirket borcunu ödeyemedi” demek, tek başına yönetici aleyhine tazminat için yeterli olmaz; yöneticinin hangi eylemiyle hangi zararı doğurduğunun ispatı gerekir.

11. Şirket yetkilisinin kişisel sorumluluğunun daha ağır olduğu durumlar.

Şirket yetkilisinin şahsi sorumluluğu özellikle şu durumlarda ciddi şekilde gündeme gelir: Vergi ödevlerinin yerine getirilmemesi, SGK primlerinin yatırılmaması, ticaret sicili ve muhasebe yükümlülüklerinin ihlali, malvarlığının bilinçli olarak kaçırılması, şirketin içinin boşaltılması, alacaklıyı zarara uğratmak amacıyla devir veya muvazaalı işlem yapılması, kanuna açık aykırı yönetim kararları alınması, görev ve temsil yetkisinin dürüstlük kuralına aykırı kullanılması ve bazı hâllerde kişisel kefalet verilmiş olması. Bu gibi durumlarda “şirket borcu” tartışması kısa sürede “şirket yetkilisinin kişisel sorumluluğu” tartışmasına dönüşebilir.

Buna karşılık şu hallerde savunma zemini daha güçlü olabilir: Kişinin sadece ortak olması, borcun doğduğu dönemde yetkili olmaması, temsil yetkisinin sona ermiş bulunması, şirkette imza ve ödeme yetkisinin başka kişide olması, borcun özel hukuk borcu niteliğinde bulunması, kusurlu davranış ile zarar arasındaki bağın kurulamaması ve kişisel kefalet verilmemiş olması. Dolayısıyla dosyanın kaderini belirleyen şey çoğu zaman unvan değil, yetkinin kapsamı ve somut olayın delilleridir.

12. Alacaklı açısından doğru hedefe yönelmek gerekir.

Şirket borcunun tahsili amacıyla yanlış kişiye yönelmek, doğrudan zaman ve masraf kaybına yol açar. Örneğin sırf ticaret sicilinde adı geçen herkesin borçtan sorumlu olduğu sanılarak gelişi güzel takip yapılması, itiraz ve dava aşamasında ciddi kayıplar doğurabilir. Önce borcun niteliği belirlenmeli; sonra bunun özel hukuk borcu mu, kamu borcu mu, vergi borcu mu, SGK borcu mu, yoksa kefalete dayalı kişisel borç mu olduğu tespit edilmelidir. Ancak bundan sonra ortağa mı, müdüre mi, kanuni temsilciye mi, kefile mi, yoksa yalnızca şirkete mi gidileceği sağlıklı biçimde belirlenebilir.

13. Şirket yetkilisi açısından en büyük risk nerede başlar?

Şirket yetkilileri açısından en büyük risk, çoğu zaman görevi kabul ederken başlar. Birçok kişi “nasıl olsa şirket limited, bana bir şey olmaz” düşüncesiyle müdürlük veya temsil yetkisi üstlenmektedir. Oysa vergi ve SGK borçları başta olmak üzere kamu borçları bakımından durum bu kadar basit değildir. Ticaret siciline tescilli temsil yetkisi, yıllar sonra bile ödeme emri ve haciz riski yaratabilir. Özellikle görevden ayrılma sonrasında gerekli sicil işlemlerinin yapılmaması, fiilen ayrılmış olsa bile hukuken sorumluluk tartışmasını canlı tutabilir.

Bu yüzden şirket yetkililerinin yalnızca şirket içi ilişkilere değil, dış dünyada doğacak hukukî sonuçlara da dikkat etmesi gerekir. Müdürlükten ayrılma, yetki devri, imza yetkisinin sınırlandırılması, defter ve kayıt düzeni, beyanname süreçleri ve SGK prim takibi hukuken son derece önemlidir. “Ben sadece isim olarak müdürdüm” savunması, her dosyada tek başına yeterli olmayabilir. Uygulamada mahkeme ve idare, ticaret sicili kaydına, yetki belgelerine ve somut işlem düzenine bakar.

Sonuç

“Şirket yetkilisi şirketin borcundan sorumlu olur mu?” sorusunun doğru cevabı, borcun türüne ve kişinin şirketteki hukukî sıfatına göre değişir. Kural olarak limited ve anonim şirket borçlarından şirket tüzel kişiliği sorumludur. Limited şirket ortağı, esasen yalnızca sermaye taahhüdü ve varsa kanuni/şirket sözleşmesinden doğan ek yükümlülüklerle bağlıdır. Ancak kamu borçlarında, özellikle 6183 sayılı Kanun m. 35 kapsamında limited şirket ortağının; VUK m. 10 ve 6183 mükerrer m. 35 çerçevesinde kanuni temsilcinin; 5510 sayılı Kanun m. 88 kapsamında ise üst düzey yönetici, yetkili ve kanuni temsilcinin şahsi sorumluluğu gündeme gelebilir. Bunun yanında TTK m. 553 kapsamında kusurlu yönetim nedeniyle şirkete, ortaklara veya alacaklılara verilen zararlar yönünden yönetici sorumluluğu da doğabilir.

Bu nedenle şirket borçlarında tek cümlelik genellemeler çoğu zaman yanıltıcıdır. Bazen ortak sorumlu olmaz ama müdür sorumlu olur; bazen müdür değil kefil sıfatıyla imza atan kişi sorumlu olur; bazen vergi borcunda kanuni temsilciye gidilirken özel hukuk borcunda yalnızca şirket takip edilir; bazen de görev dönemi ve yetki kapsamı savunmanın merkezine yerleşir. Kısacası, şirket borcu dosyalarında asıl mesele “borç var mı?” sorusundan çok, “bu borçtan kim, hangi sıfatla, hangi kanun hükmü gereği sorumludur?” sorusudur. Bu soru doğru cevaplanmadan yapılan her işlem, alacaklı için de şirket yetkilisi için de ciddi hukuki risk üretir.

Av. Servet AKSOY

Her suçun bir faili olduğu gibi mutlaka bir mağduru da bulunmaktadır. Ceza hukuku terimi olarak mağdur kavramı, aleyhine suç işlenen ve suçtan zarar gören kişiyi ifade etmektedir. Suç mağduru gerçek kişi olabilirken, tüzel kişiler suçtan zarar gören olabilmektedir. Ceza muhakemesinin faile odaklı kamusal niteliği, suç mağdurlarının unutulmasına ve ikincil mağduriyetler yaşanmasına neden olmuştur. Adli süreçte mağdurun rolü, suçu ihbar etme ve mahkemede tanıklıkla sınırlı kalmış, mağdurun süreçle ilgili diğer talepleri, kanuni düzenleme yokluğu nedeniyle karşılanamamıştır.

Ceza muhakemesinde mağdur hakları ayrı bir madde halinde sistematik olarak ilk kez 2005 yılında uygulanmaya başlanan 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.234’de düzenlenmiş, devam eden yıllarda 2007 yılında tanık koruma, 2012 yılında ailenin korunması ve kadına karşı şiddetin önlenmesiyle ilgili kanunlarda mağduru koruyan uygulamalarla ilgili suç mağdurunu koruyan değişiklikler yapılmış, son olarak 2020 yılında 63 sayılı Suç Mağdurlarının Desteklenmesine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin yürürlüğe girmesiyle birlikte mağdur haklarıyla ilgili yeni bir teşkilatlanma (Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığı/Müdürlüğü) oluşturulmuştur.

Mağduru koruyan hükümlerin uygulanabilmesi için ceza adaleti sistemine başvuran kişinin, “suç mağduru” olması gerekmektedir. Mağdurun belirlenmesi; şikayet hakkı, suçu ortadan kaldıran rıza gibi ceza hukukunun birçok düzenlemesinin uygulanmasında önem taşımaktadır. Başvuran kişinin gerçekten mağdur olup olmadığı veya iddia edilen suçun gerçekten işlenip işlenmediğini gündelik hayat akışı içinde o anda tespit etmek kolay değildir. Mağdur iddiasının ve suçun gerçekten işlenip işlenmediği hususunun soruşturma ve kovuşturma evresinin ilerleyen aşamalarında kesin olarak anlaşılabilecek olmasına rağmen kişinin iddiası ve/veya suçla ilgili olduğu değerlendirilen mevcut delillere göre başvuran kişiye, mağdur sıfatı verilerek (mağduriyetin gerçeğe uygun olduğu kabul edilerek) suç soruşturması yapılmaktadır. Başka bir ifadeyle soruşturma evresinin başında mağdur, suçtan zarar gördüğüne inanılan kişi olarak tarif edilebilir. Nasıl ki suç soruşturmasını başlatmak için basit şüphe yeterliyse bir kişiye mağdur denilmesinde de basit bir değerlendirme yapılmaktadır. Soruşturmanın ilerleyen aşamalarında kolluk ya da savcılığa başvuran kişinin, kendinin mağdur olduğu iddiasının aksine hukuken o kişinin mağdur olmadığı anlaşılabilmekte veya tam aksine kolluğa veya savcılığa hiç başvurmamasına rağmen bir kişi, suç nedeniyle uğradığı zararı bilmese ya da önemsemese bile resmi kayıtlara girmeyen bir mağduriyet söz konusu olabilmektedir.

Adli sürecin işleyişinde mağdur açısından birçok belirsizlik bulunmaktadır. Mağdur; suç ihbarında bulunmasına rağmen fail yakalanmayabilir, mağdur istemesine rağmen fail tutuklanmayabilir, dava bekleyebilir veya düşebilir, delil yetersizliğinden fail beraat edebilir veya cezalandırılmayabilir, cezalandırılsa bile hafif bir ceza alabilir ya da uğradığı zarar tam anlamıyla telafi edilmeyebilir. Ceza adaleti sisteminin işleyişinden yıpranmamak veya daha az yıpranmak amacıyla mağdur; bu süreçleri kendisine verilen haklar sayesinde yönlendirebilmekte, kendi güvenliğinin sağlanmasına ve ikincil mağduriyetlerin önlenmesine ihtiyaç duyabilmektedir.

Suç mağdurlarını koruyan uygulamalar, suç türlerine veya mağdurların kişisel özelliklerine göre değişebilmektedir. Mağduriyete sebep olan suç türlerine göre mağdurlar; aile içi şiddet, terör, insan ticareti, nefret suçları, işkence, cinsel suç mağduru gibi gruplara ayrılabilmektedir. Kişisel özelliklerine göre mağdurlar ise; kadın, çocuk, yaşlı, engelli, yabancı gibi gruplara ayrılmaktadır. Suç mağdurunun özel durumunun belirlenmesi, mağdura yönelik koruyucu uygulamaların değişmesine ve çeşitlenmesine neden olmaktadır.

Mağdurun korunması denildiğinde hukuk düzeninin suç işlenmeden önce herkese sağladığı korumadan farklı olarak suç işlendikten sonra “mağdur” odaklı uygulamaların anlaşılması gerekir. Mağdur hakları denildiğinde de şüpheli ve sanık hakları ile mağdur arasında denge kurmayı hedefleyen kurallar ifade edilmektedir. Mağdurun korunması, sadece onarıcı adalet anlayışıyla sınırlı olmadığı gibi maddi ceza hukuku tarafından mağduru koruyan hükümleri (şikayet hakkı hariç) de doğrudan kapsamamaktadır. Bu açıdan bakıldığında suç işlenirken mağdura yönelik belirli fiiller işlenmesi (5237 SK m. 79 (SK- Sayılı Kanun anlamına gelmektedir)), suçun mağdurda neden olduğu bedensel zararlar (5237 SK m. 87, 89, 90, 95, 97, 102, 103), suç mağdurunun yaşı (5237 SK m. 103, 278), suç mağduru ile failin akrabalık düzeyi (5237 SK m. 104), suçun mağdurun sosyal hayatındaki etkisi (5237 SK m. 105), suçun mağdurun ekonomik durumuna etkisi (5237 SK m. 109) dikkate alınarak daha ağır ceza verileceğine yönelik düzenlemeler caydırıcılık sağlamaya yönelik olup muhakeme hukuku bakımından mağduru korumamaktadır. Mağdurun maddi ceza hukuku tarafından caydırıcılık yoluyla korunmasını, geniş anlamda ceza adaleti sisteminin mağduru korunmasına dahil etmek mümkündür.

Ceza muhakesinde mağdurun korunması, sosyal devlet ilkesinin bir gereği olup olayın türüne bağlı olarak çok geniş kapsamlı ve uzun bir dönemi kapsayabilmektedir. Bu sürecin ne kadar devam edeceği ve sürecin işleyişinde karar verecek olanlar suç mağdurunun nasıl korunacağına göre değişmektedir. Kanaatime göre suç mağdurunun korunmasıyla ilgili düzenlemelerin; ceza adaleti sisteminin işleyişini yönlendirebilen haklar, mağdurun suç işlendikten sonraki güvenliğini sağlayan haklar ile ikincil mağduriyetleri önlemeyi hedefleyen haklar olmak üzere üçe ayrılarak incelenmesi mümkündür. Bu sınıflandırmaya uygun olarak mevzuatta mağduru koruyan uygulamalar alfabetik sıraya uygun olarak aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

(SK- Sayılı Kanun anlamına gelmektedir)

1. Ceza Muhakemesini Yönlendirebilen Haklar

- Basit yargılama usulünde yazılı savunma verme hakkı (5271 SK m. 251),

- Belge örneği isteme (5271 SK m. 67, 234, 236),

- Belge ve eşyayı inceletme (5271 SK m. 234),

- Bilirkişi görevlendirilmesini isteme (5271 SK m. 63),

- Delilleri tartışma (5271 SK m. 216),

- Delillerin toplanmasını isteme (5271 SK m. 75, 76, 234),

- Dinlenilme hakkı (5271 SK m. 215, 236),

- Doğrudan soru yöneltme (5271 SK m. 201),

- Duruşmadan haberdar edilme (5271 SK m. 234),

- Hakimin reddini isteme (5271 SK m. 24),

- İhbar hakkı (5271 SK m. 158; 63 SCK m. 4),

- İtiraz hakkı (5271 SK m. 234),

- Kamu davasına katılma (5271 SK m. 234, 237),

- Kanun yollarına başvurma (5271 SK m. 234),

- Kanun yollarına başvur ma (5271 SK m. 242),

- Kendisine avukat görevlendirilmesini isteme (5271 SK m. 234, 239; 63 SCK m. 3),

- Keşifte hazır bulunma (5271 SK m. 84), - Kişisel verilerin kapalı oturumda anlatılmasını isteme (5271 SK m. 209),

- Şikâyet hakkı (5271 SK m. 158; 63 SCK m. 4),

- Tanıkların davetini isteme (5271 SK m. 234),

- Tercüman görevlendirilmesi (5271 SK m. 202),

- Uzlaştırma (5271 SK m. 253),

- Uzman mütalaası sunma (5271 SK m. 67),

2. Mağdurun Suç İşlendikten Sonraki Güvenliğini Sağlayan Haklar

- Bakım tedbiri (5395 SK m. 5),

- Belirli davranışlara karşı korunma (6284 SK m. 5),

- Danışmanlık tedbiri (5395 SK m. 5),

- Dava nakli veya adli tıp işlemleri nedeniyle oluşan giderlerin devlet tarafından karşılanması (5271 SK m. 234),

- Duruşmada hazır bulunma hakkına sahip bulunanlar olmadan dinlenme (5726 SK m. 5),

- Duruşmada ses veya görüntüsünün değiştirilerek özel ortamda dinlenme (5726 SK m. 5),

- Eğitim kurumu değiştirme kolaylığı sağlanması (63 SCK m. 6),

- Eğitim tedbiri (5395 SK m. 5),

- Firar veya tahliye durumunda bilgilendirilme ve korunma (63 SCK m. 6),

- Fiziki koruma sağlanması (5726 SK m. 5),

- Geçici koruma sağlanması (6284 SK m. 3),

- Geçici maddi yardım sağlanması (6284 SK m.3),

- İşyeri değişikliği (6284 SK m. 4),

- Kimlik ve adres bilgilerinin gizli tutulması (5726 SK m. 5),

- Kimlik ve ilgili diğer bilgi ve belgelerin değiştirilmesi ve düzenlenmesi (5726 SK m. 5),

- Kreş imkanı (6284 SK m. 3)

- Mağdura ve beraberindeki çocuklara barınma imkanı (6284 SK m. 3),

- Mağdurlar, ekonomik ve sosyal desteklerden yararlandırılması (63 SCK m. 6),

- Mağdurların meslek edinmeleri amacıyla kurslar düzenlenmesi (63 SCK m. 6),

- Mağdurun adli süreçle ilgili bilgilendirilmesi (5271 SK m. 234),

- Mağdurun çeşitli adli işlemlerle ilgili bilgilendirilmesi (5271 SK m. 127),

- Mağdurun şüpheli ve sanık baskılarından korunması (5271 SK m. 100),

- Mağdurun zararının giderilmesi (5271 SK m. 171, 231; 5237 SK m. 50, 51, 168; 5233 SK),

- Müşterek konutun mağdura tahsisi (6284 SK m. 5),

- Müşterek yerleşim yerinden ayrı yerleşim yeri belirlenmesi (6284 SK m. 4),

- Rehberlik ve danışmanlık hizmeti (6284 SK m. 3),

- Sağlık tedbiri (5395 SK m. 5),

- Şüpheliden veya sanıktan güvence alınması (5271 SK m. 109, 113, 114),

- Tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulması (6284 SK m. 4),

- Uygun ceza infaz kurumu ve tutukevlerine yerleştirilmesi (5726 SK m. 5),

- Yaşadığı mağduriyet nedeniyle işyeri değiştirme kolaylığı sağlanması (63 SCKm. 6),

- İyi halin değerlendirilmesinde mağdura zarar verme riskinin düşük olması (5275 SK m. 89),

- Koşullu salıverilme durumunda mağdurun korunması (5275 SK m. 108)

3. İkincil Mağduriyetleri Önlemeyi Hedefleyen Haklar

- Beyanın görüntü veya sesle kayda alınması (5271 SK m. 52, 236),

- Çocuk mağdurların bir defa dinlenilmesi (5271 SK m. 236),

- Özel eğitim almış personel tarafından işlem yapılması (6284 SK m. 11),

- Özel ortamda dinlenilme (5271 SK m. 236),

- Psikolojisi bozulmuş mağdurun dinlenilmesi esnasında uzman bulundurulması (5271 SK m. 236),

- Hizmetin yerinde ifası (2559 SK m. 15).

Tablodan anlaşılacağı üzere suç mağdurunun korunması amacıyla çok sayıda düzenleme bulunmaktadır. Bir suçla ilgili iddianın ortaya çıkmasından kesin hüküm verilene kadar geçen evrede, bazı durumlarda infaz sonrası dönemi de ilgilendiren süreçte mağdurun korunmasıyla ilgili kolluk, savcılık, mahkeme, çeşitli kurumlar ve kurullar gibi birçok aktör mağdurun korunmasına katkı sağlamaktadır.

Doç. Dr. Enver KAŞLI

Açıklama: Bu yazı, yazar tarafından yayınlanmış "Kaşlı, E. (2022). Kolluk Uygulamalarında Suç Mağdurunun Korunması. Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10(2), 819-838. https://doi.org/10.56701/shd.1108817" makalenin seçilmiş kısımlarından oluşmaktadır, detaylı bilgi için bahse konu makale incelenebilir.

Kendilerini banka görevlisi olarak tanıtan kişiler, “hesabınızda şüpheli işlem tespit edildi” diyerek savcıyı paniğe sevk etti.

Bu süreçte H.G.’nin hesabından toplam 850 bin lira çekildi.

Olay, 24 Nisan günü mesai bitiminin ardından yaşandı.

Evine gitmek üzere yola çıkan Savcı H.G., 212 alan kodlu sabit bir numaradan arandı.

Telefonda konuşan kişi, banka hesabında olağan dışı hareketler bulunduğunu söyleyerek mobil bankacılık uygulamasına giriş yapmasını talep etti.

DOLANDIRICILARIN TUZAĞINA DÜŞTÜ

Mobil bankacılık uygulamasına giren H.G., hesabından yüksek tutarda para transferi yapıldığını fark etti.

Şüpheli kişi, gönderilen hesabın tanınıp tanınmadığını sorduktan sonra işlemin iptali için yeniden arayacağını söyleyerek telefonu kapattı.

Sabah’ta yer alan habere göre, dolandırıcı bu kez “ters işlem” adı altında iptal yapılacağını belirterek Savcı H.G.’ye 370 bin liralık kredi çektirdi.

Ardından bu tutarın da daha önce gönderilen hesaba EFT ile aktarılmasını istedi.

Talimatları yerine getiren H.G., kısa süre sonra hesabına erişemeyince durumdan şüphelendi.

Banka ile iletişime geçen savcı, toplamda 850 bin lira dolandırıldığını öğrendi.

Yaşadığı şokun ardından Savcı H.G., şüpheliler hakkında suç duyurusunda bulundu.

3 ŞÜPHELİ GÖZALTINA ALINDI

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın başlattığı soruşturma kapsamında polis ekipleri Musa D. (53), Ramazan T. (32) ve Ece D. (19) isimli üç şüpheliyi gözaltına aldı.

Bu değişikliği takiben, Rekabet Kurumu ("Kurum"), 4 Mayıs 2026 tarihinde birleşme-devralma mevzuatı kapsamındaki dört kılavuzu güncelleyerek yayımlamıştır[1]:

· “Birleşme ve Devralma Sayılan Haller ve Kontrol Kavramı Hakkında Kılavuz”

· “Birleşme ve Devralmalarda İlgili Teşebbüs, Ciro ve Yan Sınırlamalar Hakkında Kılavuz”

· “Yatay Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz”

· “Yatay Olmayan Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz”

Bu dört kılavuz, 11 Şubat 2026 tarihli ve 33165 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2026/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde yeniden şekillendirilen birleşme kontrol rejimiyle uyumlu hale getirilmiştir.

Kılavuzlar, birleşme-devralma incelemelerinde hem tarafların hem de Kurum’un başvurduğu temel referans metinler niteliğindedir; dolayısıyla bu metinlerde yapılan değişiklikler, 2010/4 sayılı Tebliğ hükümlerinin yorumlanması ve uygulaması açısından doğrudan pratik anlam taşımaktadır. Bu bilgi notunda, dört kılavuzda yapılan başlıca değişiklikler incelenmektedir.

2. Birleşme ve Devralma Sayılan Haller ve Kontrol Kavramı Hakkında Kılavuzu’nda Yapılan Değişiklik

Birleşme ve Devralma Sayılan Haller ve Kontrol Kavramı Hakkında Kılavuz'da yapılan değişiklik ile, 2010/4 Sayılı Tebliğ'in 8/5. fıkrasındaki, aynı kişiler ya da taraflar arasında veya aynı ilgili ürün pazarında üç yıl içinde gerçekleştirilen iki ya da daha fazla işlemin tek bir yoğunlaşma olarak değerlendirilmesi hükmünün ortak girişim kurulmasına ilişkin işlemler için de uygulanacağı netleştirilmiştir.

Eski metinde bu kural açıklanırken "aynı ilgili gruplara ait şirketler" ifadesi kullanılmaktaydı; yeni metinde bu ifade 2026/2 sayılı Tebliğ terminolojisiyle uyumlu olarak "aynı işlem taraflarına ait şirketler" biçiminde güncellenmiştir.

3. Birleşme ve Devralmalarda İlgili Teşebbüs, Ciro ve Yan Sınırlamalar Hakkında Kılavuz’da Yapılan Değişiklikler

Güncelleme kapsamında en geniş revizyona uğrayan kılavuz, Birleşme ve Devralmalarda İlgili Teşebbüs, Ciro ve Yan Sınırlamalar Hakkında Kılavuz olup bu kılavuzda esas olarak beş ayrı konuda değişiklik yapılmıştır.

Değişikliklerin ilki işlem tarafı tanımına ilişkindir. Eski kılavuzda "işlem tarafı" kısa ve genel bir biçimde tanımlanmakta idi. 2026/2 sayılı Tebliğ ile, 2010/4 sayılı Tebliğ’de işlem tarafı tanımı netleştirilmiştir. Buna göre,

İlgili teşebbüs,

- “birleşme işlemlerinde birleşen”,

- “devralma işlemlerinde devralan ile devre konu kişi ya da ekonomik birimler”;

İşlem tarafı,

- “birleşme işlemlerinde birleşen”

- “devralma işlemlerinde devralan ilgili teşebbüslerin içinde bulunduğu ekonomik bütünlükler”

- “devre konu ilgili teşebbüs için ise kendisi ve kontrol ettiği ekonomik birimler” olarak tanımlanmıştır.

Yapılan bu güncelleme ile “devre konu ilgili teşebbüs” bakımından ayrıca "kendisi ve kontrol ettiği ekonomik birimler" ifadesi getirilmiştir. Böylece, 2010/4 sayılı Tebliğ'deki tanımsal netleştirme kılavuza yansıtılmıştır. İlaveten ortak kontrolü devralan her bir tarafın içinde bulunduğu ekonomik bütünlüğün nasıl belirleneceğini gösteren ek açıklamalar ve örnekler eklenmiştir.

İkinci değişiklik, güncellenmiş bildirim eşiklerinin kılavuza yansıtılmasıdır. 2026/2 sayılı Tebliğ ile, bildirim eşikleri bir önceki değişikliğin üzerinden yaklaşık dört yıl geçmesinin ardından yeniden yükseltilmişti. Yeni düzenlemeyle;

(i) işlem taraflarının Türkiye cirolarının toplamının 3 milyar Türk lirasını ve taraflardan en az ikisinin Türkiye cirolarının ayrı ayrı 1 milyar Türk lirasını aşması

(ii) devralma işlemlerinde devre konu varlık ya da faaliyetin, birleşme işlemlerinde ise işlem taraflarından en az birinin Türkiye cirosunun 1 milyar TL’yi ve diğer işlem taraflarından en az birinin dünya cirosunun 9 milyar TL’yi aşması halinde

işlem Kurul iznine tabi olacaktır.

Üçüncü değişiklik, dünya cirosunun hesaplanmasında Türkiye satışlarının da ciro hesabına dahil edileceğinin açıkça düzenlenmesidir. Eski kılavuzda Türkiye cirosunun hesaplanmasında yurt dışı satışların dikkate alınmayacağı belirtilmekte; ancak dünya cirosu hesabındaki Türkiye satışları konusunda herhangi bir düzenleme yer almamaktaydı.

Dördüncü değişiklik, teknoloji teşebbüslerine yönelik işlemlerde Türkiye cirosu hesaplamasında dikkate alınacak hususların belirlenmesidir. 2026/2 sayılı Tebliğ ile, teknoloji teşebbüsü istisnası coğrafi kapsam bakımından daraltılmış, istisnanın yalnızca Türkiye'de yerleşik teknoloji teşebbüslerine uygulanacağı öngörülmüştü. İlaveten, teknoloji teşebbüslerinin yoğunlaşma işlemlerinde 2026/2 sayılı Tebliğ öncesinde, Türkiye pazarında faaliyeti bulunan teknoloji teşebbüslerinin taraf olduğu işlemlerde ciro eşiği uygulanmaz iken, yapılan değişiklikler ile ciro eşiği 250 milyon Türk lirası olarak belirlenmişti. Böylece, teknoloji teşebbüsü istisnası coğrafi olarak daraltılmış ve ciro eşiği getirilmişti.

Birleşme ve Devralmalarda İlgili Teşebbüs, Ciro ve Yan Sınırlamalar Hakkında Kılavuz’da yapılan güncelleme ile, teknoloji teşebbüslerinin Türkiye cirosunun hesaplanmasında yalnızca ilgili faaliyet alanlarının esas alınacağı netleştirilmiştir: Teknoloji teşebbüslerinin devralınmasına ilişkin işlemler bakımından, iki yüz elli milyon TL eşiğinin karşılanıp karşılanmadığına dair yapılacak değerlendirmede, bu nitelikteki teşebbüslerin dijital platformlar ile yazılım ve oyun yazılımı, finansal teknolojiler, biyoteknoloji, farmakoloji, tarım kimyasalları ve sağlık teknolojileri alanlarındaki faaliyetlerinden elde edilen ciro alınacaktır. Başka bir deyişle, bir teknoloji teşebbüsünün birden fazla alanda faaliyeti varsa ciro hesabı tüm faaliyetleri değil yalnızca anılan ilgili faaliyetleri kapsayacaktır.

Beşinci ve son değişiklik ise Tebliğ'in 8. maddesinin 5. fıkrasında öngörülen (aynı kişiler ya da taraflar arasında veya aynı ilgili ürün pazarında üç yıl içinde gerçekleştirilen iki ya da daha fazla işlemin tek bir yoğunlaşma olarak değerlendirilmesi hükmündeki) üç yıllık sürenin ne zaman işlemeye başlayacağı sorusuna yanıt vermektedir. Eski kılavuzda bu sorunun yanıtı açıkça yer almamaktaydı. Yeni kılavuz sürenin başlangıç noktasını, bildirimin Kurul kayıtlarına ilk girdiği tarih olarak belirlemiştir.

4. Yatay ve Yatay Olmayan Kılavuzlarda Değişiklikler: Ortak Girişimlerde İş Birliği Etkileri

2026 güncellemesiyle Yatay Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz ile Yatay Olmayan Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz'a birbirini yansıtan paralel eklemeler yapılmıştır. Yatay Kılavuz'a "Ana Teşebbüsler Arasında Ortak Girişim Dolayısıyla Ortaya Çıkabilecek İş Birlikçi Etkilerin Değerlendirilmesi" başlıklı bağımsız bir bölüm (Bölüm 8) eklenmiş; Yatay Olmayan Kılavuz'a ise "Ana Teşebbüsler Arasında Ortak Girişim Dolayısıyla Ortaya Çıkan İş Birliği Etkilerinin Değerlendirilmesi" başlığını taşıyan bir bölüm (Bölüm 5) ilave edilmiştir. Her iki düzenleme de 2026/2 sayılı Tebliğ'de ortak girişim değerlendirmesi için öngörülen kriterlerin kılavuz düzeyine taşınmasının doğrudan sonucudur.

Yeni düzenlemelere göre Kurul, tam işlevsel bir ortak girişim kurulmasına ilişkin işlemleri değerlendirirken yoğunlaşma analizine ek olarak 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında ana teşebbüsler arasında koordinasyon riskinin doğup doğmadığını ayrıca inceleyecektir. Esasen bu düzenleme, Rekabet Kurulunun uygulamasında uzun yıllardır süregelen bir eğilimin mevzuata yansımasından ibarettir. Buna göre Kurul değerlendirmesini fiyat, üretim miktarı, ürün kalitesi, ürün çeşitliliği ve inovasyon gibi rekabet parametreleri üzerinden ana teşebbüsler arasında koordinasyon olasılığını esas almaktadır. Kılavuzlar bu riskin özellikle yüksek olduğu durumları somut senaryolar üzerinden belirlemiştir: iki ya da daha fazla ana teşebbüsün ortak girişimin faaliyette bulunduğu pazarda kayda değer bir faaliyetinin bulunması halinde koordinasyon ihtimalinin yüksek olduğu kabul edilmekte; buna karşılık ana teşebbüslerin söz konusu pazarda faaliyet göstermemeleri ya da tüm faaliyetlerini ortak girişime devretmiş olmaları halinde koordinasyon riskinin bulunmadığı değerlendirilebilmektedir. Ayrıca ana teşebbüslerin ortak girişimin alt ya da üst pazarında faaliyet göstermeleri ve ortak girişimin bu teşebbüsler için ana tedarikçi veya ana müşteri konumunda bulunması, koordinasyon riskini tetikleyen ek bir unsur olarak sayılmaktadır. Bunlara ek olarak, yakın ilişkili komşu pazarda iki ya da daha fazla ana teşebbüsün esaslı bir faaliyeti bulunuyor ve bu komşu pazar ana teşebbüsler için ekonomik açıdan kayda değer bir önem arz ediyorsa bu durum da koordinasyon riskinin değerlendirilmesinde göz önünde tutulmaktadır.

Eski kılavuz metinlerinde bu tür koordinasyon risklerinin sistematik biçimde ele alındığı özel başlıklar bulunmamakta idi. Yeni düzenleme bu eksikliği gidermekte; özellikle birbirine komşu pazarlarda faal ana teşebbüslerin kurduğu ortak girişimlerin incelenmesinde analiz çerçevesinin öngörülebilirliğini artırmaktadır.

Sonuç

4 Mayıs 2026 tarihli kılavuz güncellemesi, 2026/2 sayılı Tebliğ değişiklikleriyle yeniden şekillendirilen birleşme kontrol rejimini uygulama düzeyinde tamamlamaktadır. Dört kılavuzda yapılan değişiklikler bir bütün olarak değerlendirildiğinde, güncellemelerin iki temel işlev gördüğü anlaşılmaktadır: Tebliğ'de yapılan tanımsal ve sayısal değişikliklerin kılavuz metinlerine yansıtılması ile uygulamada tartışmaya açık olan hususların açıklığa kavuşturulması.

Bu ikinci işlev bakımından öne çıkan değişiklikler; dünya cirosunda Türkiye satışlarının konumu, üç yıllık sürenin başlangıç noktası ve ortak girişim işlemlerinde koordinasyon riskinin değerlendirilmesine ilişkin parametrelerdir. Söz konusu netleştirmelerin, bildirim yükümlülüğünün kapsamının belirlenmesinde ve ortak girişim yapılarının planlanmasında teşebbüslere somut bir rehberlik sağlaması beklenmektedir.

Av. Baran BAŞ

Av. Gülce KORKMAZ

-----------

[1] Kurum'un 04.05.2026 tarihli duyurusu için bkz. https://www.rekabet.gov.tr/tr/Guncel/guncellenen-birlesme-ve-devralma-kilavuz-e3c14a1f9847f11193f80050568585c9

1. İnsanlarca yönetilen adalet sisteminin onlardan daha mükemmel olamayacağı unutulmamalıdır.

2. Faili meçhul vakaların sayısı ne kadar?

Giriş

Ceza soruşturması analizinin temel amacı, suç mahallerindeki kanıtlardan ve suçluların suç davranışlarındaki gözlemlenen kalıplardan yola çıkarak, suçlunun psikolojik ve davranışsal değerlendirmesini sağlamaktır. Bu çok disiplinli analitik yöntem, verilerin düzenlenmesini ve analizini içerir ve birden fazla olayda ortaya çıkan kalıpların bulunduğu seri suç vakalarında soruşturmacılara yardımcı olur. Ayrıca, soruşturma sürecinde ortaya çıkan kalıplar ve delillere dayanarak potansiyel şüpheliler listesini daraltmaya da yardımcı olur.

Uygulayıcılar yöntem ve terminoloji açısından farklılık gösterebilir, ancak ortak amaçları bilinmeyen bir suçlunun profilini oluşturmak için verileri analiz etmektir.

Bir suçlu profilinin özellikleri şunları içerebilir:

• Antisosyal kişilik özellikleri,
• Psikopatolojiler,
• Davranış kalıpları,
• Demografik değişkenler: yaş, coğrafi konum, aile durumu vb.

Suçlu davranış dünyasına bakıldığında, her suçlu, hemen her suçun işlenmesinde, seçilen zaman, hedef, mekân ve hatta suç işleme şekli açısından belli bir davranış modu benimsemektedir. Kolluk terminolojisi ile bu davranış suçlunun “modus operandi”si olarak tasvir edilmekte ve iyi bir dedektif suç işlenmesin- deki tanınabilir stillere bakarak onu saptamaya girişmektedir. Öylece, konuttan yapılan hırsızlıklarda, stil için aranan, zaman, yer, konuta nereden girildiği, çalınan ve bırakılan eşyalardır.

İpuçları ile suçlu arasındaki bağı saptama mantıksal bir süreçtir.1 Bu süreçte devamlı olarak şu sorunun sorulması ve yeniden sorulması gerekir. O da "sonucun ne olduğu ve buna neyin sebep olduğudur?". Bu sorunun önemi dedektiflerce çok iyi bilinmektedir. Kim bu soruyu yoruluncaya dek sormaya devam ederse, ciddi bir hata yapma olasılığı en aza inmiş olacaktır.2 Bu konuda Sherlock Holmes, genç dedektifler için doğru nitelikte mantıksal bir çözümleme örneğidir. Senaryoların fiktif, kullanılan vasıtaların zamanı geçmiş olmasına karşın Holmes'un gözlemi ve çıkardığı sonuçlar halen kıskanılacak derecededir. O, öncellikle durumu büyük bir dikkatle inceler, ardından geçmiş deneyimlerinin ışığında analoji ve olasılığı kullanarak genelleme yapardı. Holmes'un ilginç yanı yardım için nereye başvuracağını bilmesi idi. The Sign of Four adlı romanında tanınmış bir dedektif koku izlemek için bir köpeğe ihtiyaç duyduğunda Toby'i yardıma çağırmış ve Toby için Holmes, "Londra'daki tüm polis gücü yerine onun yardımını yeğlediğini" söylemiştir.3

Ceza soruşturması analizinin temel amacı, suç mahallerindeki delillerden ve suçluların suç davranışlarındaki gözlemlenen kalıplardan yola çıkarak, suçlunun psikolojik ve davranışsal değerlendirmesini sağlamaktır. Bu çok disiplinli analitik prosedür, verilerin düzenlenmesini ve analizini içerir ve birden fazla olayda ortaya çıkan kalıpların bulunduğu seri suç vakalarında soruşturmacılara yardımcı olur. Ayrıca, soruşturma sürecinde ortaya çıkan kalıplar ve delillere dayanarak potansiyel şüpheliler listesini daraltmaya da yardımcı olur.

Soruşturma sırasında ortaya çıkan sonsuz sayıda kanıt karşısında tümünü aramak ve test etmek olanaksız olduğundan hangi kanıtın test edilebileceğine karar vermek için hipoteze ihtiyaç vardır. Bu nedenle, soruşturma çevrimsel bir tabiat sergilemektedir: Hipotezleri test için nasıl kanıt gerekli ise, hangi kanıta yönelmek için de hipotezler gereklidir. Bu diyalektik gerilim soruşturmacının görevini oldukça duyarlı algısal bir çabaya dönüştürmektedir.

Hipotezleri test etmenin bilgi arayışı ve onu takip eden değerlendirme (bilgiden doğru çıkarımların elde edilmesi) olmak üzere iki bileşeni vardır. Bilgi değerlendirmesi mantıksal çıkarım sürecini içermekte ise de hangi bilgi üzerine gidileceği, hipotezler ve kararlar oluşturulması da sezgisel ve konjonktürel düşünmeyi gerektirmektedir. Bu nedenle, kolluk soruşturması yalnızca bilimsel bir süreç olmayıp, hüner ve hatta sanat olarak da tasvir edilmektedir.

İnsan davranışına özgü düşünce süreçleri ve görünen/beyan edilen ile karşıtı olan gerçek nedenler üzerine bilgi sınırlaması göz önüne alınarak soruşturmada, ayrıntı için mikroskopik bir gözle hangi ayrıntının önemli olduğunu çıkaran bir iç görüye sahip olunmalıdır. İşte ehil bir dedektif diğerleri için önemsiz ayrıntıları dikkatlice gözler, üzerinde düşünür, birbiriyle ilişkilendirir ve sonuçlarını bunlara dayandırır ve bu şekilde zanlı kişinin çalışması, alışkanlıkları ile mevcut ve geçmiş yaşamına ait bilgiler edinir. Arkeolog tarih öncesi varlıkları edindiği bulgulardan nasıl yeniden inşa ediyorsa, dedektif de suçlunun arkasında bıraktığı izlerden suçluyu yeniden yaratmaktadır. Bu süreçte, bir olayın diğerini takip etmesi durumunda birinci olayın ikincinin nedeni olduğu algısı ceza soruşturmalarındaki çoğu hatalı çıkarımlar ve başarısız soruşturmaların temelini oluşturmaktadır. “Post Hoc Ergo Propter Hoc” diye isimlendirilen bu yanılgı, bir şey diğerini izlediğine göre, o şeyin diğeri yüzünden olduğu varsayımı hatasını anlatmaktadır. Bu nedenle, iki ayrı olay arasında nedensel bir bağ olasılığını saptamak için, ilk önce, rastlantı veya bilinmeyen bazı diğer faktörlerin devre dışı bırakılması için ciddi kontroller yapılmalıdır. Suçlu tarafından olay mahallinde belirgin fiziki bir kanıt (parmak izi, ayakkabı izi, tekerlek izi v.s.) bırakılmadığında, doğa onu adalete taşımakta rol oynayabilir. Ağaç ve yapraklar gibi çevresel öğeler özgün bir Dna yapısına sahip olup, mağdurun elbisesine veya kullandığı bir vasıtaya geçebilir.

Post hoc yanılgısı yanında “korelasyon illüzyonu” sürecini sergileyen diğer bir yanılgı da “onaylama eğilimi”/“tünel vizyonu”dur. Onaylama eğilimi düşünsel seçiciliğe işaret etmekte ve kişi bununla kendi inancını destekleyen şeylere bakma eğilimi sergilerken karşıt bilgileri göz ardı etmekte veya küçümsemektedir. Ceza soruşturmaları bağlamında “tünel vizyonu” diye de isimlendirilen bu süreçte, soruşturmada daha basit olanlar lehindeki seçenek açıklamalar yeğlenmektedir. Bu yaklaşım, araştırma çıkarımı/desteği olmaksızın tümdengelim çıkarım düşünce biçimidir. Onaylayıcı eğilime yönelmenin başlıca olası nedeni algısal olarak kolayca işleme elvermesidir. Bir bilginin bir durumu nasıl desteklediğini görmek ona karşı geleni görmekten daha kolaydır. Bu türden onaylayıcı düşünce, suç soruşturmasında, özellikle seri suç soruşturmasında, yanlış yargılara ve zaman kaybına neden olmaktadır.4

Genel bir hipotez, suçluların işledikleri suçların tabiatı ile öteki durumlardaki nitelikleri arasında bazı tutarlığın var olduğudur. Bu tutarlılık kişiler arası ve suç mekânı açısından belirebilir. İşte E=> N eşitlikleri ile ifade edilecek bu hipotezde E, suça ilişkin eylemlere, N ise işlenen suç türü itibariyle tipik suçluların nitelikleri, => de bir diğerinden argüman ve kanıt çıkarımını simgelemektedir: Bir suçtaki eylemler dizininin, faili meçhul suçlarda, suçlunun niteliklerine güvenilir şekilde ilişkilendirilmesidir. Yalnız kişinin işlediği suçun, karakter değişiminde olduğu gibi zamanla değişebileceği de göz ardı edilmemelidir. Faili saptamada göz önüne alınacak değişkenler ise şunlardır:

1. Failin mağdur üzerindeki eylemleri,
2. Olay mahallinde failin davranışının tasviri,
3. Failin karakteristikleri, ve
4. Mağdurun karakteristikleri.

Bu bağlamda suçlu profilini (kişisel nitelikleri veya suçluların psiko-dinamiklerini) saptamak üzere aşağıda beş değişkenli bir modele yer verilmiştir (D.Canter).

1) Kişilerarası davranış tutarlılığı, suç işlerken davranışı ile normal yaşamdaki davranışı arasındaki benzerliğe;5 ondan fazlaca sapma göstermemesine;

2) Zaman ve mekân boyutlarında, suçlunun bu açılardan seçimine, olay mahallerinin ender olarak tesadüfi olduğuna; seçilen zaman ve mekânın bir nedeni olduğuna; kontrolü sağlamak istediğinde kendisinin çok iyi bir mekânı seçtiğine;

3) Suçlunun adli tıp bilinci de kanıt gizlemeyi göz ardı eden bir failin ilk defa suç işleyen veya çok az adli sicil kaydı olan bir suçlu olduğuna;

4) Üçüncü değişkenle ilişkili olarak, suçlunun kariyeri açısından önceki suçlarla mevcut suçun benzerlik sergilediğine, ve

5) En son olarak suçlunun karakteristiklerine bakarak suçlunun ikametgahı, ailevi ve sosyal, kişisel karakteristikleri, mesleki ve eğitsel durumu hakkında bilgi edinebilir.

Özet olarak, dedektifler mantık kurallarını iyice öğrenmeli ve mantıki olarak düşünme sanatını geliştirmelidirler. Dedektifler olayı mantıki olarak yeniden oluştururken çok dikkatli olmalı ve gerektiğinde psikolojik danışmayı yeğlemelidirler.6 Dedektifler (ve satranç oyuncuları) hasımlarının güçlü ve zayıf yönlerini, alışkanlıklarını ve manevi zaaflarını bilmelidirler.

Bu bağlamda soruşturmanın yanlı olmasına neden olabilecek şu beş mekanizma göz ardı edilmemelidir.

1. Stratejide seçicilik- Pozitif strateji testi/kanıtlama tarafgirliği olarak isimlendirilen bu strateji, hipotezler doğru ise, var olması beklenen hususların aranması olarak tasvir edilmektedir (Olumlu test stratejisi/onaylayıcı önyargı). Soruların ifadesindeki çok zekice/ince farklılıklar tanıkların yanıtlarını da etkilemektedir. Yönlendirici sorularla dedektif mefruz varsayımlarını tasdike götürmektedir. Örneğin, dedektifin varsayımları onaylatıcı nitelikte suçluluk olasılığına yüksek oranda işaret eden sorularla zanlının sorgulaması bu strateji ürünü olmaktadır.7

2. Sunuşta seçicilik- Seçilen hipotezleri test amaçlı olarak kanıtın seçilmesi yöntemi tıpkı insanların gazete/takım seçiciliği gibidir Suç soruşturmasında bilgi azlığında bu yönteme başvuru daha akut olmakta ve karşı hipoteze götürecek araştırmayı da sınırlamaktadır.

3. Ayıklamada seçicilik- Gelen bilgileri ayıklamada kendi sonuçları ile uyumsuz olan bilgiyi fazla irdelerken, uyumlu bilgiyi incelemede pek rijit davranmama eğilimindedirler. Bir zekâ testinden arzu edilmeyen bir sonuç aldığında kişiler o testin geçerliliğini tartışma konusu yaparken, arzu edilen bir sonuç alındığında ise, geçerliği kabul görmektedir. Yine tıbbı bir tanı testinde kişinin hastalığa yatkın olduğu saptandığında sonucu kuşkulu görürken, böyle bir işaret olmadığında ise sonucu hemen benimsemektedirler.

4. Taraflı değerlendirme. Değerlendirmenin objektifliği her soruşturmanın namusu için anahtar bir niteliktir. Seçimlerde takım tutar gibi parti tutmak; taraflı değerlendirme yapmak, tuttuğunuz takım faul yaptığında hakem kararına itiraz ederken, karşı takımınkini onaylamak; at yarışında üzerine oynadığın atın performansı abartarak yarışı kazanacağını söylemek gibi adli kanıtın testinde de çarpıtılmış kanıya varmak söz konusudur. İşte kanıtın çarpıtılarak değerlendirilmesi bu mekanizmayı oluşturmaktadır.

5. Sonlandırmada seçicilik. Kendilerine özgülenmiş hipotezi destekleyen yeterli miktarda kanıt olduğunda soruşturmayı sonlandırmaktır. Sınırlı sayıdaki bazı araştırmalar, insanların önem verdiği hipotezleri destekler yeterli miktarda kanıt bulduklarında soruşturmayı sonlandırma eğiliminde olduğuna işaret etmektedir. Bu da kolluk soruşturmalarının olgunlaşmadan sonlandırılması anlamına gelmektedir. Bu durum, özellikle, kolluğun hipotezlerini çürütecek bilginin yeterince irdelenmek- sizin sonlandırılması riskini de beraberinde getirmektedir.

Sanıkların sorgulanması sırasında geleneksel türde tanık olunan (dedektifin kendi bildiklerinin kanıtlanması tarafgirliği içine girilmesi) hatalara karşı Fisher’in şu rehber ilkeleri göz önünde bulundurulmalıdır:

1. Zanlı kişilere olayı kesintisiz bir biçimde anlatmasına izin verilmesi; sahnenin yeniden oluşturulması ve gözler önüne serilmesi, gerekirse, resimlerin gösterilmesi; olay anında ne düşündükleri ve hissettiklerini hatırlamasının istenilmesi;

2. Sahnenin yeniden oluşturulması sonrası açık uçlu sorularla zihnin /hafızanın deşilmesidir.

Sorgulamada şüphelinin aldatmacasını saptamak üzere kendisinin normalde gerçeği söylerken (sözel dışı) nasıl görüldüğü ve (sözel olarak) nasıl seslendiği temel çizgisi (baseline) belirlenmelidir. Bu referansın belirlenmesi için sorgulamanın başlamasından önce (karakol ve sorgu odasında) özne gözlenmelidir. Mevcutlu olarak sorgulamaya alınan suçsuz kişinin bir dereceye kadar tepkili olacağı beklenilmelidir. Öte yandan, gerçeği elde etmek üzere şüpheliler her zaman dikkatlice dinlenmeli ve gözlenmelidir. Bu bağlamda, ister bir mağdur, tanık veya şüpheli olsun, giydikleri maskenin çıkarılması gerçeğin anahtarı olmaktadır.

Etkili bir sorgulamanın en önemli öğeleri hazırlık/planlama yapılması ve özne ile “rapport” sağlanmasıdır: Bu birisiyle bir ilişki kurulması, uyuşma/harmoni anlamındadır. Özellikle, isteksiz olan kişilerin konuşması salt onların motive edilmesine bağlıdır. Sorgulamanın nihai amacı öznenin güvenini kazanmaktır. Güven oluşturulduğunda öznenin hakikati söylemeye motive olması daha kolay olacaktır.⁶ Özetle, yapılması gereken ilk şey iş birliği ve yakınlık kurmaktır. İş birliği oluştuktan sonra sorulacak soru, “bu insandan nasıl bilgi alabilirim” olmalıdır.

Sorgulama başlamadan dedektifler olay yerini görmeli ve tasvir edebilmelidir: Olaya ilişkin tüm gerçekleri (olay yeri yerinde elde edilen kanıtlar, tanık ifadeleri ve herhangi bir özelliği) bilmeli ve şüphelinin öz geçmişine ait bilgileri edinmelidir.

Yegâne kanıt, mağdurlar ve/ya sanıkların ifadeleri olduğunda, örneğin cinsel saldırı ve aile içi şiddet olaylarında, mahkumiyete yalnızca ifade üzerinden gidilebilmektedir; aksi takdirde, mahkumiyete gitmek ekseri hallerde olanaksız olacaktır.

Sujelerin verdikleri ifadelerin ne derece doğru olduğunu saptamak üzere geliştirilen ölçütler (realite ölçütleri) ise şöyledir: 1.İfadenin uzun olması; 2.İfadenin tutarlı bulunması; 3. İfadenin açık olması; 4. İfadenin ayrıntı içermesi; 5. İfadeler ile çeşitli beyanlar arasında tutarlılık saptanması; farklı zamanlarda verilen ifadelerdeki değişimler/tutarsızlığın inanırlığı zayıflatabileceğidir. Öte yandan, pek çok insanın inandığının aksine, doğruyu söyleyenler zaman içinde ifadelerine yeni ayrıntılar ekler ve bazı kısımlarını değiştirebilirken, yalancılar hep aynı ifadeyi verirler.

Uygulayıcılar yöntem ve terminoloji açısından farklılık gösterebilir, ancak ortak amaçları bilinmeyen bir suçlunun profilini oluşturmak için verileri analiz etmektir.

Bir suçlu profilinin özellikleri şunları içerebilir:

• Antisosyal kişilik özellikleri,
• Psikopatolojiler,
• Davranış kalıpları
• Demografik değişkenler: yaş, coğrafi konum, aile durumu vb.

Modern Soruşturma Yöntemlerinin Uygulanması

Pratik açıdan bakıldığında, kurumlar öncelikle ihtiyaçlarını belirlemelidir: Çözüm bekleyen ne tür faili meçhul vakalar var ve bunların sayısı ne kadar? İkinci olarak, kurum dedektifleri bu vakaları soruşturmak için gerekli becerilere ve kaynaklara erişime sahip midir?8

Son olarak, kolluk kuvvetleri, çözülememiş cinayet vakalarının felsefi yönüyle de boğuşmak zorunda kalıyor: Kolluk kuvvetleri ve toplum, çözülememiş bir cinayet veya uzun süredir kayıp bir kişi vakasından ne zaman uzaklaşır?

Cihat Arpacık. “Zamanaşımından” Sonra: Faili Meçhuller 1993’ün Karanlığına Gömüldü.” Perspektif (28/12/2023)

Bu süreçte önemli olan soruşturma hatalarının tespit edilmesidir. Faili meçhul suçların ilk seferde çözülmemesinin sebepleri olduğunu, bu nedenleri öğrenirseniz davanın çözülmesine yardımcı olabileceğini belirtiyor.

Sık yapılan hatalar şunlardır:

- Bir şüpheliyi davanın çok erken aşamasında belirlemek–Eğer bir araştırmacı çok erken bir aşamada bir şüpheli seçerse, tüm soruşturma ipuçları tek bir kişiye odaklanacağından diğer ipuçları gözden kaçabilir.

- Eksik soruşturmalar–Meçhul vakalarda takip eksikliğine her zaman tanık olunmaktadır. Örneğin, dedektifler bir bloktaki 15 evin 10'unda soruşturma yapmış olabilir, ancak diğer beşinde soruşturma yapmaya hiç geri dönmemiş olabilirler. Daha sonra geri dönüp, davayla ilgili konuşabilecek kaçırılmış tanıkları bulabilirsiniz.

- Takip eksikliği–Tanıkların kaybolduğu faili meçhul vakalarda bu kişilerin takibi önemli olmaktadır.

- Olay yerine geri dönerek ek delillerin bulunması– uzun zaman geçmesine karşın ipucu olabilecek bir kanıtın bulunması olasılığı göz ardı edilmemelidir.

Her çözülememiş vakayı çözemeyecek olsanız da bu vakaları güncel hale getirmek kolluk kuvvetlerinin sorumluluğunda olmalıdır. Bu, delilleri bir laboratuvara göndermek ve vakanın veri tabanlarına kaydedilmesini sağlamak anlamına gelir. Çözülemeyen vakalarla ilgilenen birimler, mümkün olan her durumda modern soruşturma yöntemlerini ve yeni bilimsel teknolojileri kullanmalıdır. Yeni teknolojiler ve soruşturma yöntemleri, bir davanın ilerlemesine ve bir çözüme ulaşmasına yol açmakla kalmaz, aynı zamanda mağdur ailelerine kolluk kuvvetlerinin cevap arayışına devam ettiği konusunda güvence de verebilir.

Giysi veya parmak izi gibi adli tıp laboratuvarlarına gönderilebilecek deliller varsa, ilgili kurumlar bunları en kısa sürede incelemeli ve sonuçları kolluk kuvvetlerinin kullanımına açık veri tabanlarıyla karşılaştırmalıdır.

Adli incelemelerin ilk aşamasında suç tarihindeki kanıtların sunulması kritik önem taşıdığı gibi, bilimsel analizlerin gücü ve hassasiyetinin ne kadar hızlı geliştiği göz önüne alındığında, kanıtların yeniden incelenmesi de düşünülmelidir.

Kanıtların yeniden test edilmesi için ne kadar süre geçmesi gerektiğine dair kesin bir kural olmadığı ve her şeyin ilk analiz sonuçlarına bağlı olduğu bilinmelidir. Örneğin, sekiz-dokuz yıl önce yapılan DNA analizinde mitokondriyal DNA profili iyi çıktıysa ancak nükleer DNA biraz düşük çıktıysa, son on yılda bilimsel yetenekler geliştiği için yeniden test etmek için iyi bir zaman olabilir.

Günümüzde mevcut olan araçlar, davayı aydınlatarak ilerleme sağlayabilirse de davanın çözümsüz kaldığı sonucuna varılan durumlarda, yeniden değerlendirdiğiniz ve soruşturma kayıtlarına girdiğiniz tüm kanıt ve bilgilerin, gelecekteki araştırmacılar için sonsuza dek saklanacak olması gereği göz ardı edilmemelidir.

Bu süreç, bir davayı 'güncel bir statüye' taşımak olarak tanımlanmaktadır. Dava çözülmemiş olsa da bu işlem davaya soruşturma bütünlüğü kazandırmakta ve mağdur aileleri için soruşturmanın ilerletilmesi için neler yapıldığını bilme açısından değer sağlamaktadır. Bir aileyle oturup, kızlarının on yıllar önce işlenen cinayetinin hala çözülmediğini, ancak davayı güncel hale getirmek için neler yaptığımızı ve delillerin ortaya çıkan yeni bilgilerle sürekli olarak nasıl karşılaştırılacağını anlattığınızda, onlara yaşam enerjisi sağladığınızı unutmayınız.

Çözülemeyen cinayet davalarıyla ilgilenen araştırmacıların karşılaştığı en büyük engellerden biri, bu tür soruşturmalara kaynak ayırmanın değerli olduğuna ikna edebilmektir. Eski bir davayı incelemek için personel görevlendirmek herhangi bir faili meçhul cinayet soruşturmasının başarısında kritik bir ilk adımdır.

Çoğu zaman, dedektiflerin güncel bir dava dosyası odaklanıp, boş zamanlarında eski bir cinayet davasını incelemeleri istenilen sonucu vermemektedir. Bunun yerine, faili meçhul vakalarda ilerleme kaydetmek, bu tür soruşturmalara özel olarak atanmış dedektiflerden oluşan aktif bir faili meçhul vaka birimi veya görev gücüne bağlıdır. İşte Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünde kurulan Faili Meçhul Suçları Araştırma Daire Başkanlığı’nın(!) toplum vicdanında derin izler bırakan kasten öldürme ve kayıp şahıs olaylarını "farklı bir gözle" inceleme yapması planlanmış bulunmaktadır. İlk belirlemelere göre 75 ildeki 638 dosya ve 693 maktul için kapsamlı analiz yapılacak, çalışmalar başsavcılıklarla koordineli şekilde yürütülecektir.9 Ülkede yıllar itibariyle faili meçhul vakalara bakıldığında görülen tabloya aşağıda yer verilmiştir.

Cumhuriyet başsavcılıklarında soruşturma evresinde
daimi arama kararı verilen dosya sayısı (2016-2025)

Cumhuriyet başsavcılıklarında soruşturma evresinde daimî arama kararı
verilen dosyaların açılış yıllarına göre dağılımı, 2016-2025¹⁰

Kaynak: Adalet İstatistikleri 2025

Kimliği belirsiz suçluların soruşturulması, kuşkusuz, adli kanıtlar, davranış analizi ve istihbarat toplama yoluyla faillerin tespit edilmesini içermekte ve genellikle seri suç vakalarındaki kalıplara odaklanılmaktadır. Başlıca yöntemler arasında DNA profillemesi, tanık görüşmeleri ve şüphelileri daraltan suçlu profilleri oluşturmak için olay yeri verilerinin analizi yer almaktadır.

Temel soruşturma teknikleri ise şunlardır:

- Suç Soruşturma Analizi (Profil Oluşturma): Uzmanlarca, bilinmeyen bir suçlunun özelliklerini (kişilik, alışkanlıklar, demografik bilgileri) belirlemek için suç mahallindeki davranışların analiz edilmesi,

- Adli DNA/Adli Veri tabanları: Modern soruşturmaların, ilk şüpheli dosyalarında yer almasalar bile, suçluları birbirine bağlamak için DNA veri tabanlarına sahip olunması,

- Uluslararası İş birliği (Interpol): Potansiyel olarak uluslararası unsurlar içeren vakalarda, Interpol’e başvurulması.

Soruşturma süreçleri de şunları kapsamaktadır:11

- Delillerin toplanması: Suç mahallerinden delil toplamak (örneğin, DNA, parmak izi, tekerlek izi) bilinmeyen bir şüpheliyi belirlemenin ilk adımı olduğu,

- Çözülemeyen vakaların yeniden incelenmesi: Güncel adli testler gibi modern teknolojilerle vakaların yeniden incelenmesi, ve

- Kamuoyu bilgilendirme kampanyaları: Kamuoyuna çağrılar yapılması.12

Ceza Soruşturması Analizi

Suç soruşturma analizi, diğer adıyla suç profillemesi, kolluk kuvvetleri tarafından soruşturma sırasında toplanan veriler ve olay yerinde bırakılan delillere dayanarak bilinmeyen bir suçlunun özelliklerini belirlemek için kullanılan bir tekniktir. Suç soruşturma analizi, genellikle adam öldürme veya tecavüz gibi suçluyu belirlemek için kullanılabilecek kalıplar ve ortak özelliklerin bulunduğu seri suç vakalarında kullanılır. Bu teknik XIX. yüzyıldan beri kullanılmaktadır. Suç soruşturma analizi ayrıca "Kuzuların Sessizliği" ve "Zihin Avcısı" gibi filmlerde ve TV dizilerinde de popüler hale gelmiştir. Soruşturmayla görevli dedektifler aynı soruların cevabını ararlar: • Ne oldu? • Ne zaman oldu? • Nerede oldu? • Kim yaptı? • Kurban kim? • Neden bu kurban? • Neden oldu?

Ceza Soruşturması Analizine Duyulan İhtiyaç

Suç soruşturma analizi, özellikle karmaşık veya çözülmesi zor vakalar olmak üzere birçok suçun çözülmesinde kritik öneme sahiptir. Suç soruşturma analizinin yardımı olmaksızın, soruşturmalar daha az verimli olurken, daha fazla kaynak tüketilmekte ve ipuçlarını takip etmede dağınık bir yaklaşım sergilemektedir. Sistematik ve davranışsal bir değerlendirme yaklaşımının yokluğu, genellikle zaman alıcı bir soruşturma sürecine yol açar; bu süreçte kolluk kuvvetleri, suç soruşturma analizinin sağlayabileceği hedefli içgörülerden yoksun olarak sayısız potansiyel ipucu arasında yol almak zorunda kalır.

Zamanın geçmesi genellikle bir davayı olumsuz etkilese de bu durum her zaman soğuk vakalar için geçerli değildir. Zaman, bir tanığın kollukla iş birliği yapma isteğini değiştirebilir. Örneğin, yıllar önce bir silahlı saldırı hakkında sorgulanan eski bir çete üyesi, çeteyle çok fazla iç içe olduğu için hiçbir şey söylememiş iken yirmi yıl sonra suç hakkında bildiklerini paylaşmaya daha açık olabilir.

Suç soruşturma analizi, genellikle seri suç olgularında kullanılmakta ve bunlarda birden fazla olaya ilişkin kalıplar ve davranışlar ortaya çıkabilmektedir. Bunun örneklerine aşağıda yer verilmiştir:

1. Seri cinayet: Uzun bir süre boyunca, genellikle benzer bir yöntemle tekrar tekrar cinayet işlenmesi,

2. Seri cinsel saldırı: Farklı kurbanlara karşı birden fazla cinsel saldırı eylemi gerçekleştirilmesi,

3. Seri kundaklama: Belirli bir süre boyunca kasıtlı olarak birden fazla yangın çıkartılması,

4. Seri hırsızlık: Evlere veya iş yerlerine girerek mal çalınması,

5. Seri gasp: Genellikle benzer yerleri veya benzer kurban tiplerini hedef alarak birden fazla soygun gerçekleştirilmesi,

6. Seri dolandırıcılık: Para veya mal elde etmek için yinelenen aldatma eylemlerine girişilmesi,

7. Seri adam kaçırma: Zaman içinde birden fazla kişinin kaçırılması,

8. Seri takip: Birden fazla kurbanın sürekli olarak takip edilmesi veya taciz edilmesi, ve

9. Seri vandalizm: Genellikle belirli bir hedef veya tema doğrultusunda, mülke yinelenen zarar verme eylemi.

Analiz sürecinde hem taktiksel suç analizi hem de suç soruşturma analizi çok önemli roller oynamakta ise de ancak farklı amaçlara hizmet ederler ve farklı seviyelerde faaliyet gösterirler:

· Taktiksel suç analizi- Kolluk kuvvetlerinin acil ve kısa vadeli ihtiyaçlarına odaklanmakta; suç faaliyetlerinin kalıplarını, eğilimlerini ve yoğun bölgelerini belirlemek için kolluk verilerinin analizini içermektedir. Bu tür analiz eylem odaklıdır ve soruşturma birimlerine, kaynakların etkin bir şekilde konuşlandırılmasına ve olası suçların önlenmesine yardımcı olacak zamanında bilgi sağlayarak destek olmayı amaçlar. Örneğin, taktiksel suç analistleri belirli bir mahallede meydana gelen bir dizi hırsızlığı tespit edebilir ve daha fazla olayın önlenmesi için o bölgede devriye sayısının artırılmasını önerebilir.

· Öte yandan, Ceza Soruşturma Analizi (sıklıkla suçlu profillemesi olarak adlandırılır), suçluların davranışlarını ve motivasyonlarını anlamaya daha fazla odaklanır. Bu analiz türü, suç mahallerinden elde edilen kanıtlara dayanarak bilinmeyen şüphelilerin profillerini geliştirmek için kullanılır. Suçluların psikolojik ve davranışsal kalıplarına derinlemesine inerek, sonraki adımlarını tahmin etmeyi ve araştırmacıların şüpheli listelerini daraltmalarına yardımcı olmayı içerir. Ceza soruşturma analizi, özellikle seri suç vakalarında faydalı olup; burada suçun işleniş biçimini ve suçlunun karakteristik davranışlarını anlamak, davanın çözümü için kritik öneme sahip olabilir.

Özetle, taktiksel suç analizi, suçları önlemek ve bunlara müdahale etmek için acil eylem ve kaynak tahsisine odaklanırken, suç soruşturma analizi, uzun vadeli soruşturmalara yardımcı olmak için suçlu davranışının daha derin psikolojik yönlerini anlamaya odaklanır.

Ceza Soruşturması Analizi Süreci

Ceza soruşturma analizi, ceza adalet sürecinin soruşturma, yakalama ve yargılama aşamalarında çok önemli bir rol oynar. Soruşturma aşamasında, profil uzmanları, mağdurlar veya suç olayları arasındaki kalıpları veya bağlantıları ortaya çıkarmak, bilinmeyen faillerin kişilik özelliklerini ve davranışlarını tahmin etmek ve yakalama stratejileri oluşturmak için mevcut tüm verileri analiz eder. Yakalama aşamasında, profil oluşturma, yerleri tahmin etmede, arama emri kriterlerini belirlemede ve kimliği belirsiz bir seri suçlunun yakalanması durumunda vereceği tepkileri öngörmede çok önemlidir. c

Ceza soruşturma analizinin temel unsurları şunlardır:

- Mağdur bilim/Viktimoloji: Mağdurların özelliklerini inceleyerek faille olası bağlantıları ortaya çıkarmayı ve mağdur seçiminde gözlemlenebilir kalıpları veya bağlantıları açığa çıkarmayı amaçlayan bilim dalı,

- Coğrafi profil oluşturma: Suç mahallerinin analiz edilmesiyle potansiyel kalıpların ortaya çıkarılması ve soruşturma çalışmalarında daha hedef odaklı bir yaklaşımın kolaylaştırılması,

- Zaman analizi: Suçların zamansal yönlerini inceleyerek, suçlunun davranışlarında tekrar eden kalıpları veya düzenlilikleri belirlenmesi,

- Suçlunun özellikleri: Potansiyel şüphelileri belirlemeye yardımcı olabilecek demografik bilgiler, olası güdüler ve diğer özellikler de dahil olmak üzere ayrıntılı bir profil oluşturması,

- Suç mahalli incelemesi: Suç mahallerinin incelenmesi yoluyla, suçlunun davranışına dair değerli bilgiler sağlayabilecek kalıpların, suç işleme yöntemlerinin ve benzersiz özelliklerin belirlenmesi, ve

- Davranışsal profil oluşturma: Suç mahallindeki ayrıntılardan ve mevcut verilerden çıkarılan davranışsal özellikler, psikolojik karakteristikler ve motivasyonları analiz ederek muhtemel suçlunun kapsamlı bir profilinin oluşturulmasıdır.

Araştırma Analitiği

Soruşturma analitiği çözümleri, analistlerin ve soruşturmacıların birden fazla kaynaktan gelen tüm verileri işlemelerine ve analiz etmelerine ve soruşturmalar için uygulanabilir içgörüler elde etmelerine olanak tanımaktadır. Soruşturmacılara özellikle yardımcı olabilecek iki özellik şunlardır:

- Verilerin işlenmesi ve ilişkilendirilmesi, kuruluşların birbirinden farklı ve ayrı ayrı depolanmış veri kümelerini bir araya getirmelerini, tek bir veri havuzunda toplamalarını ve verileri kolayca sorgulanabilen tek tip bir biçime dönüştürmelerini sağlar. Bu, araştırmacıların suç kayıtları, kolluk raporları, sosyal medya ve video görüntüleri de dahil olmak üzere çok çeşitli yapılandırılmış ve yapılandırılmamış veri kaynaklarından gelen verileri tek bir birleşik görünümde analiz etmelerine olanak tanır.

- Zaman çizelgesi analizi, görsel bağlantı analizi ve coğrafi haritalar gibi görselleştirme araçları, araştırmacıların mevcut kanıtlar arasından bulmakta zorlanacakları bağlantıları ve örüntüleri ortaya çıkarmalarına yardımcı olabilir.

Ancak ülkedeki veya herhangi bir büyük yargı bölgesindeki örneğin İstanbul’daki tüm çözülememiş vakaları bir araya getirdiğimizde ve ilgili kolluk kuvvetlerinin her birinden çözülememiş vakaları topladığımızda, dikkatimizi gerektiren önemli bir vaka yüküyle karşı karşıya kalırız. Buradan hareketle, kurumlar kaynaklarını birleştirerek il çapında veya bölgesel bir görev gücü oluşturabilirler. Güçlerin birleştirilmesi, görevlendirilen araştırmacıların, kurumların vaka bilgilerini paylaşmaması nedeniyle daha önce bilinmeyen kalıpları görmelerini sağlamaya hizmet edecektir.

Bu yaklaşım oldukça olup, faili meçhul vakaların soruşturmaları, diğer birçok soruşturmadan farklı olarak belirli bir beceri seti ve bilgi birikimi gerektirmektedir. Faili meçhul vakalara atanan dedektiflerin cinayet soruşturması konusunda deneyime sahip olmaları, eski kayıtları nasıl elde edeceklerini iyi bilmeleri ve bilimsel test yöntemlerinin sınırlamalarını ve olanaklarını bilmeleri gerekir.

Son olarak, her faili meçhul cinayet dedektifi, kuşkusuz, sabırlı olmayı öğrenmelidir. Delillere uygulanan yeni testler size bir DNA profili vermesine karşın mevcut veri tabanlarında bir eşleşme olmadığında davayı çözmüş sayılmamakla birlikte, bu DNA profilini elde etmek, faili meçhul cinayet soruşturmasın- da yine de büyük bir kazanımdır.

Çözülebilirliğe Göre Vakaların Önceliklendirilmesi

Çözülemeyen vakaları aydınlatmanın yanı sıra, soruşturma birimleri suç caydırıcısı olarak da görev yapabilir. Suçlular, başkasının hayatına son verdikleri takdirde ölene kadar takip edileceklerini bilmelidirler: Dava henüz çözülmediği için altı ay veya bir/iki yıl içinde her şey bitmediğini bu suçlular yaşamlarının geri kalan zamanında sürekli tetikte olmak zorunda kalacaklardır.

Faili meçhul cinayetlerin ilk seferde çözülememesinin bir nedeni olduğu da göz ardı edilmemelidir. Bu tür tür vakalar genellikle çözülmesi zor vakalardır. Ayrıca her vakaya özgü belirli sınırlamalar vardır ve ilk soruşturma sırasında hatalar yapılmış olabilir.

Çözülemeyen bir davada çözülebilirlik söz konusu olduğunda, iki şeye bakılmaktadır: Kanıt ve belgeler. Çözülemeyen dava dosyalarını değerlendirirken, özellikle modern soruşturma yöntemlerinden ve adli testlerden fayda sağlayabilecek kanıtlar aranılmalı ve özenle saklanmalı; yıllar sonra ortaya çıkacak yeni bilimsel yöntemler akıllara getirmelidir.

Öte yandan, bir kişinin aylarca, hatta yıllarca kayıp kalması doğal olmayan bir durumdur. Vatandaş olarak, bir kişinin uzun yıllar boyunca ortadan kaybolmasını kabul etmemeliyiz.13 Uzun süredir kayıp kişilerin olması toplumumuzda ne anlama geldiği sorgulanmalıdır: Bölgede insan ticareti mi var, yoksa ruh sağlığı sorunlarına gerektiği gibi çözüm bulamıyor muyuz ve insanlar evsiz, uyuşturucu bağımlısı bir hayat mı sürüyor? Ortada seri katil mi var?14

Yapay zekâ da (AI), meçhul suçluların bulunmasında ve suçların aydınlatılmasında, özellikle büyük veri analizi, görüntü işleme ve adli tıp alanlarında devrim niteliğinde bir rol oynamaktadır. Geleneksel yöntemlerin yetersiz kaldığı karmaşık vakalarda, kolluk kuvvetlerine önemli bir destek sağlamaktadır.15

Sonuç

Toplumlarda uzun süredir çözülememiş çok sayıda davanın bulunması endişe verici birçok nedene sahiptir. Bu, sağlıksız bir toplumun işaretidir ve çözülememiş davalarla ilgilenen birimler, kolluk kuvvetlerinin bu davaları aydınlatmaya başlaması için gerekli desteği sağlamalıdır. Hiç kuşkusuz, faili meçhul suçları araştırma konusunda oluşturulan bilincin dolandırıcılıkla mücadele merkezi konusunda İçişleri ve Adalet Bakanları arasındaki eşgüdüm ve kararlılık, uzun zamandır tanık olmadığım, önemli gelişmeler olarak görülmelidir.16

Çözülememiş vakalarla ilgilenen birimler, her çözülememiş vakanın en yeni ve en etkili soruşturma yöntemleri kullanılarak incelenmesini sağlar. Vaka, modern yöntemler ve adli analizlerle hemen çözüme kavuşturulmasa bile, vakayı güncel bir statüye getirmiş oluruz. Kanıtlar ve biyometrik veriler artık gelecekte sürekli olarak yeni verilerle karşılaştırılacak bir yerde bulunmaktadır.17

Bu yaklaşım, yalnızca kolluk kuvvetleri için değil, cevap arayışını sürdüren kurbanların aileleri için de değerlidir. Bu kurbanlar ve aileleri, kaybolmaları veya öldürülmeleri konusunda bir çözüm bulunmadan unutulmamalıdır.18

“Meçhul suç dosyalarını, tozlu bir rafta bırakmaya devam etmemiz adil değildir.
Bu, mağdurlar, mağdurların aileleri ve toplum için yanlıştır.”

“Yeni bir bakış açısı, bu davaların durumunu çözülmüş ve kapanmış hale getirebilir.”

Av. Prof. Dr. Mustafa Tören Yücel

----------

1 Bir cinayet veya hırsızlık olayına tanık olanın bildirim davranışına ilişkin tutumun tanık sayısı ile ters orantılı olduğunu; bir tanığın davranışının diğer tanıkların sayısı ve davranışlarından güçlü bir şekilde etkilendiğini ortaya koymuş; araştırmalar en güvenceli tanık sayısının bir olabileceğine işaret etmiştir. C.T.Morgan. Psikolojiye Giriş Ank.,1995, s.409; ayrıca bkz. G.M.Godwin(ed). Criminal Psychology and Forensic Technology, CRC Press, 2001. “Watson, her şeyi görebilirsin. Ancak gördüklerin hakkında akıl yürütmeyi başaramazsın.” Sherlock Holmes. Mavi Lai Taşının Serüveni. Sezgin Tanrıkulu’nun Adalet Bakanı Akın Gürlek’e yöneltlen sorular arasında yer alan “Hem Çağla Tuğaltay hem de Rojin Kabaiş dosyalarında, soruşturma süreçlerinin uzun yıllara yayılmasına neden olan yapısal sorunlar nelerdir?” (7/05/2026).

2 Mustafa T. Yücel. Adalet Psikolojisi, 2026. 1989 yılında New York şehri Central Park’ında öldürülen beyaz bir kadının katil zanlısı olarak yakalanan beş zenci çocuktan biri 17 yıl, diğerleri yedi yıl yattıktan sonra Dna’sı tutan bir seri katil/psikopat sapığın itirafı sonrası aklandılar. Seri katilin o suçu işledikten sonra beş kadını daha öldürdüğü saptandı. Tam 25 yıl sonra New York belediye aleyhine açılan hukuk davasında 40 milyon dolarlık tazminat ile adalet yerini buldu. Zencilerin itham edilmesi nedeni olarak, dedektiflerin ön yargısı, “herkesin sorması gereken soruları sormaması” ve toplumda beliren suç korkusunun yarattığı güçlü duygusal tepkiler sonucu oluşan kar topu etkisiyle herkes onların suçlu olduklarına inanmasıydı. Sonuçta, kolluk, basın, savcı ve hâkim görevini yapmamış oldu-adalet sistemi mağdurları. Bkz. Sarah Burns. Central Park Five, 2012.

3 Bkz.D.Carson. “The abduction of Sherlock Holmes” International Journal of Police Science and Management, 11(2), ss.193-202. “Kuşku hoş bir koşul değilse de, kesinlik absürttür.” Voltaire. Ayrıca bkz. R. Riggs. Sherlock Holmes El Kitabı (Çev. N.C. Sumter), Nemesis Kitap, 2014: “Ben Sherlock Holmes kimsenin göremediği şeyleri görmek benim işim.” “Eğer elinizin altında çözülmüş binlerce davanın detayları varsa, bin birincisini de çözebilmeniz gerekir.” diyor

4 Bkz.K.A.Finalley ve M.S.Scott. “The Multiple Dimensions of Tunnel Vision in Criminal Cases” Wisconsin Law Review, 2006, ss.291-398; B.Reichart. “Tunnel Vision: Causes, Effects and Mitigation Strategies” Hofstra Law Review Vol.45, S.2, ss.451-480.

5 Rutin faaliyetler teorisi için bkz. M.T. Yücel. Kriminoloji, 5. Bası, 2024. Canter. Suç Psikolojisi (Terc. Dönmez, Başer ve Güler) İmge, 2011, ss.332-353.

6 İntihar tuzağı ile kocasını adam öldürme ile itham ettiren eşin planı şöyledir: ABD’de J. Jensen 1998’de komşusunun kapısını ağlayarak çalıp, “Kocam Mark’ı aldattım. İnternette zehirleri araştırıyor. Şırıngalar satın aldı. Eğer ölü bulunursam bu intihar değildir. Polise haber ver” yazan mektubu bıraktı. Jensen’ın cansız bedeni iki hafta sonra evinde bulununca komşusu polise mektubu verdi. Otopside Jensen’ın vücudunda antifiriz olarak kullanılan kimyasallar bulunarak Mark gözaltına alındı. 2002’deki mahkumiyeti üzerine temyiz yoluna başvuran Mark’ın avukatları “Karısı ölmeden bir gün önce internette antifriz ölümleri araştırmış. Bu intihar ettiğini ve kocasını hapse attırmaya çalıştığını gösteriyor” savunmasını yaptı. Mahkeme de “Jensen’ın ölmeden önceki açıklamaları, sorgulamayla kanıtlanamadığı için kanıt sayılmaz” kararı aldı. Vatan (18/04/2006) s.3; M. Feyzioğlu. “Belirtilerin Şüphenin Yenilenmesindeki İşlevi ve Benzer İstinatlara ait Delil Araçlarının Somut Olayın Çözümlenmesinde Birlikte Değerlendirilmesi” Ankara Barosu Dergisi S.2001/1, Yıl 57, ss.19-46. Ayrıca bkz. G.M.Godwin (Ed). Criminal Psychology and Forensic Technology, LRC Press, 2001.

7 Bkz. S.M. Goldstein ve K.Savitsky. “Behavioral confirmation in the interrogation room: On the dangers of presuming guilt” Law and Human Behavior, 27, ss.187-203.

8 Akın Gürlek, “Biz bir birim kurduk. Faili meçhuller, daha önce takipsizlik verilen tüm dosyalar tek tek inceleniyor. İncelenip eksik ve aksak noktalar var mı diye bakılacak; özellikle toplumda böyle hassasiyet oluşturan, infial oluşturanlar" dedi. Göçer Tahincioğlu “İlayda Zorlu ve faili meçhullere de bakılacak mı?” T 24 (25/04/2026)

Tolga Şirin. “Beyaz Toros, zorla kaybetmeler ve cezasızlık” T24 29/07/2025: “Ülkemizin Çeşitli Yörelerinde İşlenmiş Faili Meçhul Siyasal Cinayetler Konusunda Meclis Araştırma Komisyonu Raporu”nda açıkça şu saptama yapılmıştı: “Devletin seçimle işbaşına gelmiş organlarınca denetlenmeyen ve yargı organlarınca da soru sorulamayan bu örgütler istedikleri gibi devlet idaresindeki organlara hâkim olmakta ve devleti her türlü emellerine alet edebilmektedirler. Bunlar, yasal hiçbir dayanağı olmamasına rağmen istedikleri insana silah taşıma izni verebilmekte, istedikleri insanı da yasal hiçbir dayanağı olmayan bir şekilde gizli korucu adı altında görevlendirebilmektedirler.”

Gökçer Tahincıoğlu “Cezalandırırken cezalandırmamak: Cinayetin azmettiricileri ve ifşa olan karanlık” T24 (20/07/2024): Türkiye, bütün soru işaretlerinin yanıtlarının birileri tarafından bilindiği ancak bilmezden gelindiği bir ülkedir. Faili meçhul kalan ya da yıllar sonra faili bulunup da sulandırılan ya da faili bulunduktan sonra zamanaşımına giren siyasi cinayetlere bakarsanız, bunu net biçimde görebilirsiniz… faili meçhul cinayetlerinin katilleri ortada yok. Sinan Ateş davası on yıllardır olanı biteni, yaşadığımız karanlığın nedenlerini açıkça gösteriyor.

Cezasızlık Kültürü- Adalet Bakanlığı’nın verilerine göre 2020’de Cumhuriyet başsavcılıklarındaki dosyaların yarısında faillerin belli olmadığı ortaya çıktı. 4 milyon 226 bin 101 faili meçhul dosyasının yalnızca 7 bin 238’inin faili bulundu. Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü’nce yayımlanan adli istatistiklere göre, Cumhuriyet başsavcılıklarında bulunan toplam 8 milyon 995 bin 141 dosyanın yüzde 47’sinin failleri meçhul. Fikret İlkiz. “Cezasızlık” T 24, 18/12/2023.

9 Hürriyet, (25/04/2026). Anılan daire başkanlığındaki hâkim sınıfından görevlilerin statüsü bu işleve müsait midir(?!)

10 Fikret İlkiz. “Faili meçhuller ve Beyaz Toroslar” T 24 (27/04/2026)

11 ABD’de Çözülemeyen vakaların çözülmesine yardımcı olabilecek diğer kaynaklar ve teknolojiler arasında FBI'ın Yeni Nesil Kimlik Sistemi, NIJ'nin NamUs veritabanı, Ulusal Kayıp ve İstismar Edilen Çocuklar Merkezi'nin yüz tanıma programı, fenotipleme (DNA profillerinin bir kişinin nasıl görüneceğini tahmin etmek için kullanılması) ve adli soy bilim yer almaktadır

12 Halk desteği: Almanya'nın kuzeyindeki Hannover şehrinde polis memurları, suçluları yakalamak için Facebook'u bir deney olarak kullanıyor: Altı ay önce Hannover polisi, halktan vakaların çözülmesine yardımcı olmaları için çağrıda bulunan bir Facebook hesabı açtı. Bu, bir hırsızlık, bir oto hırsızlığı ve bir kayıp kişi vakası da dahil olmak üzere altı vakanın aydınlatılmasına yol açtı. Polis sözcüsü Stefan Wittke, "Polizei Hannover" Facebook hesabının halihazırda yaklaşık 23.000 "arkadaşı" olduğunu ve bu kişilerin bilgileri kendi bağlantılarına ilettiğini söyledi. Wittke, bu ayın sonlarında sona erecek olan altı aylık deneyin başarılı bulunması halinde ülkedeki diğer polis güçlerine de yaygınlaştırılabileceğini ekledi.

13 Jason Moran, "Çözülemeyen Vakaları Çözmek İçin Modern Soruşturma Yöntemlerinin Uygulanması", 17 Mart 2022, nij.ojp.gov: https://nij.ojp.gov/topics/articles/applying-modern-investigation -methods-solve-cold-cases. How Police Solved A Murder With Absolutely No Leads | Code Blue | Crime Up Close YouTube/İngiltere; Almanya’da bilinmeyen faillerin bulunduğu vakaları çözmek için kullanılan yöntemler (Ermittlungsverfahren gegen Unbekannt) bağlamında NRW polisinin çevrimiçi merkezi arama portalı ve DNA Analiz Veri Tabanı, 1997 ve 1998 yıllarında DNA analizi kullanılarak birkaç cinsel cinayetin çözülmesinin ardından Wiesbaden'deki Bundeskriminalamt'ta bir DNA analiz veri tabanı oluşturuldu. Meçhul failin belirli bir bölgede bulunduğunu gösterdiği ağır suç vakalarında, son çare olarak, toplu taramalar olarak bilinen yöntemler uygulanmaktadır.

14 Serial Murder: Patterns in Unsolved Cases NICOLE L. MOTT Homicide Studies 1999 3: 241 DOI: 10.1177/108876 7999 003003003.

15 Yapay zekâ suç delillerinin değerlendirilmesinde de rol alıyor: ABD New York Şehir Üniversitesi John Jay Ceza Adaleti Koleji Öğretim Üyesi Prof. Ali Koçak, adli tıp alanında yapay zekanın artık suç delillerinin değerlendirilmesinde, cinayetlerin aydınlatılmasında etkin rol aldığını söyledi. Ayşe Yıldız AA, 6 Eylül 2025. Türkiye’de Suçluların Yapay Zekâ ile Yakalanması İçin Yeni Bir Sistem Kuruluyor: ASELSAN ile Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı arasında imzalanan sözleşme uyarınca, artık suçluların yakalanmasında yapay zekâ kullanılacak. İlk aşamada 7 noktaya akıllı kontrol noktası kurulacak. Emre Ömer Zehir /03.01.2021 Webtekno

16 İki Bakanlık Proje Başlattı: Dolandırıcılıkla Mücadele Merkezi. Hürriyet (6/05/2026) s.11. Ayrıca bkz. Tolga Şardan. “Gülistan Doku soruşturması: Tunceli’deki 1+1 evin sırrı” T24 (8/05/2026): …Adalet Bakanlığı çatısı altında yeni kurulan daire başkanlıklarının “görev ve yetkileri çerçevesinde emniyet ve jandarmayı mercek altına alacağı” yönündeki değerlendirmeler kısmen de olsa İçişleri Bakanlığı’nda gerginlik yarattı.

17 Sır Cinayet 18 Yıl Sonra Aydınlatıldı! | A Haber Youtube; 13 yıllık faili meçhul cinayet çözüldü. ODA TV 2/05/2926; Dünden Bugüne Türkiye’de İşlenmiş 16 Faili Meçhul Cinayet, Gökhan Bitiren, Liste List. Cumartesi Anneleri, 27 Mayıs 1995’ten bu yana her cumartesi günü Galatasaray Meydanı’nda oturma eylemleri düzenleyerek gözaltında kaybolan yakınlarını ve faili meçhul siyasi cinayetlere kurban giden yakınlarının faillerini arayanlardan oluşan bir topluluktur.

18 Faili meçhul cinayet gibi 265 tane olayı çözdüler, Hürriyet (14/11/ 2018): Van Emniyet Müdürlüğü bünyesinde faili meçhul cinayet ve olayları aydınlatmak amacıyla kurulan "özel ekip", birbirinden ilginç yöntemlerle 2018 ve öncesine ait 265 olayı çözdü. Van'da 2018'de yaşanan 9 cinayeti çözdüklerini anlatan Bolat, şöyle konuştu:

“Ölenleri geri getiremeyiz ama kamunun vicdanını rahatlatmak, ölen kişinin ailesinin acısını biraz olsa da hafifletmek için cinayet dosyalarımızı 'namus' olarak görüyor ve en ince ayrıntısına kadar ortaya çıkarmaya çalışıyoruz." Gazete çeteleleri bu tür haberle dolu olup, güvenlik güçleri takdir edilesi işler yapmaktadır. Ayrıca bkz. James M. Adcock, Sarah L. Stein. Cold Cases-Evaluation Models with Follow-up Strategies for Investigators, 2nd Edition, CRC Press, 2015. D. Luckenbill. Criminal Homicide as a Situated Transaction, Social Problems, 25. Society for the Study of Social Problems. 1977. Ayrıca bkz. Cinayet Mahalli Katili Nasıl Ele Verir? | #CinayetMasası YouTube

Aynı konuda Çankaya Üniversitesinde düzenlenen Ceren Damar VI. Bilim İnsanları Hukuk Sempozyumu’nda da bir konuşmayı geçtiğimiz hafta gerçekleştirdim. Araştırma görevliliğine ilişkin bir konuda konuşmanın daha anlamlı ve doğru bir yer olmadığı kanaatindeydim. Konuşmamın başlığı “Araştırma Görevlisi ve Öğretim Görevlisi Kadrolarına Yapılan Atamalarda Ön Değerlendirme ve Nihai Değerlendirme Usulünün Anayasadaki Kanunilik ve Liyakat İlkesine Aykırılığı Sorunu” idi.

Esasen sosyal medyada hukuk alanında ALES karşıtı ilk paylaşımlardan birisini 6 Mart 2026 tarihinde Prof. Dr. Tolga Şirin yapmıştı:

(https://x.com/tolgashirin/status/2029918550576525510)

"ALES puanı çok yüksek olduğu için akademik hayata başlayabilen biri olarak şunu söylemek isterim:

Hayatında matematik hiç yer etmemiş, bu alanda hiçbir çalışma da yapmayacak olan bir edebiyatçıyı/heykeltıraşı/ hukukçuyu vs., esasen matematik sorularının belirleyici olduğu bir sınavla akademiye almak Türkiye'ye özgü bir tuhaflık.

Bu sınava zamanında bir değer atfedilmesinin şimdi spekülatif kalacak bazı "özel" nedenleri var. Bir deli kuyuya taş atıyor bin akıllı çıkaramıyor."

Kuyudaki taşı ben çıkarttım. Danıştay 8. Dairesinde görülmekte olan davamda vekilliğimi üstlenen Av. Fahrettin Kayhan imzasıyla sunduğumuz ek beyan dilekçesinde bunu yargıya da taşımış olduk. Şimdi sıra buna hukuki sonuç bağlayacak olan Danıştay’dadır.

Ben de YÖK tarafından ortaya konan ön değerlendirme ve nihai değerlendirme usulüne hukuk fakültesinden mezun olduğumdan beri şiddetle karşı çıkanlardan birisiydim. Ön değerlendirme safhasını geçmem ve araştırma görevlisi olmam da şans eseridir. Aşağıda açıklayacağım üzere, aslında bu usullerin Anayasaya aykırılık teşkil ettiğini ve fonksiyon gaspı niteliğinde olduğunu göstermek oldukça kolay.

Anayasanın 130. maddesi, yükseköğretim elemanlarının atama süreçleri bakımından kanunilik ilkesi ortaya koymaktadır:

Yükseköğretim kurumlarının kuruluş ve organları ile işleyişleri ve bunların seçimleri, görev, yetki ve sorumlulukları üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri, öğretim elemanlarının görevleri, unvanları, atama, yükselme ve emeklilikleri, öğretim elemanı yetiştirme, üniversitelerin ve öğretim elemanlarının kamu kuruluşları ve diğer kurumlar ile ilişkileri, öğretim düzeyleri ve süreleri, yükseköğretime giriş, devam ve alınacak harçlar, Devletin yapacağı yardımlar ile ilgili ilkeler, disiplin ve ceza işleri, malî işler, özlük hakları, öğretim elemanlarının uyacakları koşullar, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesi, öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi, Yükseköğretim Kuruluna ve üniversitelere Devletin sağladığı malî kaynakların kullanılması kanunla düzenlenir.

128. maddede “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir.” şeklindeki düzenlemenin hemen ardından öğretim elemanlarına ilişkin tekrarlanan bu hüküm gereği, atamalara esas teşkil edecek kriterlerin ancak ve ancak kanun vasıtasıyla konabileceği, dolayısıyla bu kriterleri belirleme görevinin yasama organına bırakıldığı hususunda şüpheye yer bırakmadığı ortadadır.

Ülkemizde siyasi demeçlerde kamu personeli atamalarına ilişkin dillere pelesenk olmuş bir kavram mevcut: Liyakat. Liyakat ilkesinin yürürlükteki anayasada da korunduğundan ise halkımız büyük ölçüde bihaber görünüyor. 70. maddede düzenlenen Kamu Hizmetlerine Girme Hakkı, Siyasî Haklar ve Ödevler başlıklı dördüncü bölümün altında düzenlenmektedir ve “Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez.” şeklinde formüle edilmiştir.

Kamu Hizmetlerine Girme Hakkı bir temel hak olduğuna göre, 13. madde gereği “özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”

Yine 104. madde gereği “(…) dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevler Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez.”

6. madde gereği “Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.” 7. madde ise “Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.”

Öyleyse, atamalara ilişkin kriterlerin kanunla düzenlenmesi gerektiği hususunda şüpheye yer kalmamaktadır. Acaba atamalara etkili olan ALES, yabancı dil puanı ve not ortalamasının kanuni dayanağı mevcut mudur?

ALES, kanuni dayanağını 78 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye 2006 yılında eklenen ek madde 8’den alıyordu:

“Merkezî sınav

Ek Madde 8 – (Ek: 1/7/2006-5538/35 md.)

Ekli cetvelde yer alan öğretim görevlisi ve araştırma görevlisi kadrolarına; açıktan veya öğretim elemanı dışındaki kadrolardan naklen atanabilmek için Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılacak merkezî sınavda 100 puan üzerinden en az 70 puan almak ve bu sınavı müteakip yükseköğretim kurumlarınca yapılacak giriş sınavında başarılı olmak şarttır. (Ek cümleler: 28/3/2007-5615/30 md.) Meslek yüksekokullarının Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenecek uzmanlık alanlarına açıktan ya da naklen atanacak öğretim görevlileri merkezi sınavdan muaftır. Bu statüde meslek yüksekokullarına atananlar, meslek yüksekokullarının uzmanlık alanları dışındaki üniversitelerin ya da yüksek teknoloji enstitülerinin bir birimine görevlendirilemez ve atanamazlar. Ancak, doktorasını tamamlamış bulunanlar için merkezi sınava, Tıpta Uzmanlık Tüzüğü hükümlerine göre uzmanlık eğitimine alınanlar için merkezi sınav ve giriş sınavlarına katılma şartı aranmaz. Merkezî sınav ile giriş sınavlarının yapılması, (…)(1) ve diğer hususlara ilişkin esas ve usûller Yükseköğretim Kurulunca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.”

Fark ettiyseniz, LES’i ALES’e dönüştüren bu madde, ALES’i yalnızca bir başvuru şartı olarak ve baraj niteliğinde düzenlemişti. Sınavdan 71 almak ile 99 almanın hukuki sonucu arasında bir fark gözetmiyordu. Nitekim hemen ardından gelen “(…) bu sınavı müteakip yükseköğretim kurumlarınca yapılacak giriş sınavında başarılı olmak şarttır.” cümlesinden anlaşılacağı üzere, yine atamanın yegane unsuru alanla ilgili bilginin ölçüldüğü giriş sınavıdır.

“kanuni dayanağını alıyordu” dedim, çünkü 703 sayılı KHK ile 78 sayılı KHK küllen ilga edilmiştir:

“GEÇİCİ MADDE 10- 2/9/1983 tarihli ve 78 sayılı Kanun Hükmünde Kararname yürürlükten kaldırılmıştır. 78 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki cetvellerde yer alan kadrolar, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde yeniden düzenlenerek genel kadro ve usulüne ilişkin ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesine eklenir. Bu süre içinde anılan cetvellere ait kadro ve pozisyonlar genel kadro ve usulüne ilişkin ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümleri çerçevesinde geçerliliğini korur.”

2 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde ise merkezi sınavlara ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır, böyle bir hüküm bulunsaydı dahi Anayasanın 104. maddesine aykırı olacaktı.

Öyleyse YÖK’ün “ÖĞRETİM ÜYESİ DIŞINDAKİ ÖĞRETİM ELEMANI KADROLARINA YAPILACAK ATAMALARDA UYGULANACAK MERKEZİ SINAV İLE GİRİŞ SINAVLARINA İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA YÖNETMELİK” vasıtasıyla ortaya konan ön değerlendirme ve nihai değerlendirme usullerinde, kamu görevine ilk defa atanmada kanuni dayanağı bulunmayan kriterler ortaya koyduğundan idarenin türev düzenleme yetkisinin aşılması söz konusudur. İdare, genel düzenleyici işlem vasıtasıyla atanmaya hak kazanma statüsünü düzenleyemez, sınırlayamaz, kanunla konmuş niteliklere ek kriterler getiremez.

Bilindiği üzere, idare hukukunda bu duruma fonksiyon gaspı adı verilmektedir.

Devlet Memurları Kanunu’ndakilere ek olarak 2547 sayılı Kanun’daki şartlar ise yalnızca şunlardır:

-33. maddenin a) fıkrasına 2020 yılında eklenen “sınavın yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak”,

-50. maddenin d) fıkrasına göre “Lisans üstü öğretim yapmak”.

Aynı kanunun Araştırma görevlisi istihdamı başlıklı Ek Madde 38’de:

“Yükseköğretim kurumları araştırma görevlisi kadrolarına atamalar, 33 üncü maddede belirtilen usule uygun olarak 50 nci maddenin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında yapılır.”

33a ve 50d sorunu ise yükseköğretim mevzuatında araştırma görevlisi kadrosuna atanmış kişiler bakımından kadro güvencesininin ciddi sorunlarından biri olmaya devam etmektedir.

Peki, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunundaki genel sınav şartı (m.50), araştırma görevliliği ve öğretim görevliliği bakımından kanuni dayanak kabul edilebilir mi?

Bu soruya olumsuz yanıt vermek gerekir. Zira Devlet Memurları Kanununun 1. maddesi, “(…) Üniversitelerin,(…), öğretim üye ve yardımcıları, (…), özel kanunları hükümlerine tabidir.” hükmünü barındırmakta, pozitif nitelikteki bir lex specialis kuralıdır. Söz konusu özel kanun ise elbette 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunudur.

Öğretim yardımcısı kavramı yürürlükteki yükseköğretim mevzuatımızda yer almamaktadır, 7100 sayılı Kanunun 7. maddesi ile “2547 sayılı Kanunun 33 üncü maddesi üzerinde yer alan “Öğretim Yardımcıları” orta başlığı yürürlükten kaldırılmış, aynı maddenin başlığı “Araştırma görevlileri” şeklinde, maddenin (a) fıkrasında yer alan “öğretim yardımcılarıdır” ibaresi “öğretim elemanıdır” şeklinde değiştirilmiş ve maddenin (b), (c), (d) ve (e) fıkraları yürürlükten kaldırılmıştır.” Bu hüküm gereği 657 sayılı Kanunun atıf yaptığı öğretim yardımcıları ifadesini araştırma görevlileri olarak yorumlamak ve mevzuattaki bu karışıklık ivedilikle yasama organı tarafından giderilmelidir.

Şayet 657 sayılı Kanun dayanak gösterilirse, araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi kadroları dışında kalan kadrolar bakımından da sınav şartının geçerli olduğu sonucuna ulaşmak gerekir. Halbuki yükseköğretim mevzuatında atama usulünde sınavın söz konusu olduğu kadrolar bellidir: Araştırma Görevlisi ve Öğretim Görevlisi. Belirtmek gerekir ki doçentlik unvanı için sınav şartı mevcuttur, doçentlik kadrosu için sınav yükseköğretim kurumlarının takdirine bırakılmıştır. Ancak bunun yalnızca adı sınavdır, soruların yöneltilmesi ve cevapların puanlanması neticesinde değil, Üniversitelerarası Kurulca oluşturulan jürinin adayın yayın ve çalışmalarını değerlendirmesi sonucu unvan verilmesi söz konusudur.

Dolayısıyla 2547 sayılı Kanunda araştırma görevlisi kadrosunun düzenlendiği “Lisans üstü eğitim - öğretim için yurt dışına gönderilecek araştırma görevlileri ile ilk defa bu amaçla bu göreve atanacaklarda aranacak nitelikler ve diğer hususlar Yükseköğretim Kurulunca tespit edilir.” hükmü de anayasaya aykırılık taşımaktadır.

Peki, Anayasanın bu maddeleri yargı tarafından da böyle yorumlanmış mıdır? İnanılması güç olsa da cevap olumludur:

Ek Madde 8 hakkında Anayasa Mahkemesi, Esas Sayısı : 2006/120 Karar Sayısı : 2009/151 Karar Günü : 5.11.2009 tarihli kararında şu ifadelere yer vermiştir:

“Yükseköğretim kurumlarının çeşitli kadrolarında çalıştırılacak olan kişilerin temel bilgilerinin ölçülebilmesi, asgari düzeylerinin belirlenebilmesi ve bu kurumlarda birliğin sağlanabilmesi için merkezi bir sınav öngörüldüğü anlaşılmaktadır. Bu sınav yasada belirtilen istisnalar dışında öğretim elamanlığına atanacak olan herkese uygulanacaktır. Anayasa'nın 130. maddesinin dokuzuncu fıkrasına göre öğretim elemanlarının atanmalarının ve öğretim düzeylerinin yasayla düzenlenmesi gerekmektedir. Gerek yasakoyucunun genel düzenleme yapma konusundaki yetkisi, gerekse de yükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanlarının atanma koşullarının ve öğretim düzeylerinin yasayla düzenlemesi zorunluluğu nedeniyle, ülke çapında gerçekleştirilecek objektif, herkese uygulanabilen ve genel kurallar içeren merkezi bir sınav sistemi getirilmesinde hukuk devleti ilkesine aykırılık görülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle Ek 8. maddesinin birinci tümcesi Anayasa'ya aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.”

Dolayısıyla ALES’in varlığı anayasaya aykırı bulunmamıştır. Ancak:

“Ek 8. maddede sayılan kadrolara atanacakların nitelikleri yasalarda yer almamaktadır. Üniversiteler bu konuda, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda sayılan memur olmak için gerekli niteliklere ek olarak, bazı ölçütler belirlemektedirler. Bu maddenin üçüncü tümcesi, merkezi sınav ile giriş sınavlarına kimlerin katılabileceğini, dolayısıyla akademik kadrolara kimlerin atanabileceğini Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılacak bir yönetmeliğe bırakmaktadır.

Anayasa'nın 130. maddesine göre, akademik kadrolarda görev yapacak kişilerin niteliklerinin yasa ile düzenlenmesi gerektiği açıktır. Kimlerin sınava katılabileceklerinin ve niteliklerinin yasada açıkça belirtilmeyerek Yükseköğretim Kurulu'nun çıkaracağı yönetmeliğe bırakılması Anayasa'ya aykırılık oluşturmaktadır.

Bu nedenle iptal davasına konu tümcede geçen ''sınavlara katılabilecekler'' sözcükleri Anayasa'nın 130. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.

Öte yandan iptal edilen sözcükler dışında kalan dava konusu bölümde hangi kadrolara atama yapılacağı, merkezi sınavda alınması gereken puan belirtildikten sonra, sınavın nasıl, nerede, ne zaman yapılacağı gibi detaylara ilişkin düzenlemelerin Yükseköğretim Kuruluna bırakılması yasama yetkisinin devri niteliğinde görülmediğinden Anayasa'nın 7. ve 131. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.”

Görüldüğü üzere Anayasa Mahkemesi, Anayasanın 130. maddesi karşısında idarenin ancak türev ve kalıntı düzeyinde bir düzenleme yetkisi olduğunun altını çizmektedir. Sınavın nerede ve ne zaman yapılacağı gibi detaylar yönetmelikle düzenlenebilir. Ancak belirtmek gerekir ki eğer bu sınav belli bir oranda atamalara etki edecekse, yine bu esasların kanunla düzenlenmesi gerekecektir.

Dikkate değer bir husus ise Anayasa Mahkemesinin değerlendirmesinde 70. maddenin yer bulmamış olmasıdır. Liyakat ilkesi üzerine verdiği bir kararda Anayasa Mahkemesi maddi ölçüt olarak liyakate şöyle yer vermekteydi:

“Memurlarda yasalarca aranan nitelikler ve onlar hakkında yasalarda öngörülen kısıtlamalar, kamu hizmetinin etkin ve esenlikli bir biçimde yürütülmesi amacına yöneliktir. Bu nedenle bir kamu hizmetine alınacaklarla ilgili yasal niteliklerle kısıtlamalar düzenlenirken, doğrudan doğruya, o hizmetin gereklerinin gözönünde tutulması, başka bir anlatımla konulan nitelik ve kısıtlamalarla hizmet arasında gerçeklere uyan, nesnel ve zorunlu bir neden sonuç ilişkisinin kurulması gereklidir.”

(AYM, E. 1979/19, K. 1979/39, 9/10/1979, RG. 16/1/1980-16871.)

2547 sayılı Kanunun 33. Madesinin (a) bendine göre: "Araştırma görevlileri, yükseköğretim kurumlarında yapılan araştırma, inceleme ve deneylerde yardımcı olan ve yetkili organlarca verilen ilgili diğer görevleri yapan öğretim elemanıdır." “verilen ilgili diğer görevler” ifadesinin muazzam belirsizliği yanında; görevi araştırma, inceleme ve deneylerde yardımcı olmak olan bu kamu görevlilerinin bu nitelikleri, ancak görevli olacakları anabilim dalında bilgi ve yeteneklerinin ölçülmesi ile ortaya çıkabilir.

ALES gibi merkezi sınavların nesnel unsurlar olmasından hareketle, lehtarları belki de aleyhtarlarından daha fazladır. Ancak liyakat ilkesi gereği atamaların düzenlenmesinde esas olan yalnızca nesnel unsurlar değil, görevin gerektirdiği nesnel unsurlardır.

Bunun yanında, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu da atama şartlarının kanunla düzenlenmesi zorunluluğu hususunda aynı görüştedir. ÖYP programındaki yaş sınırının yönetmelikle düzenlenmiş olması hakkında verilen Danıştay Sekizinci Dairesinin 19/01/2021 tarih ve E:2019/9586, K:2021/108 sayılı kararının temyiz isteminin reddini karara bağlarken kullandığı gerekçe şu şekildedir:

“Daire kararının özeti: Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 04/03/2019 tarih ve E:2017/3658, K:2019/885 sayılı bozma kararına uyularak verilen Danıştay Sekizinci Dairesinin 19/01/2021 tarih ve E:2019/9586, K:2021/108 sayılı kararıyla;

Anayasa’nın 130. maddesinde öğretim elemanlarının atama, yükselme ve emekliliklerinin kanunla düzenleneceğinin kurala bağlandığı, bu nedenle araştırma görevliliğine atanacak kişilerde aranacak yaş şartına ilişkin düzenlemelerin de kanunla yapılması gerektiği,

Dava konusu Yönetmeliğin dayanaklarının incelenmesinden, 78 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 8. maddesinde, araştırma görevlisi kadrolarına atanacaklarda aranacak şartlar arasında yaş koşulunun sayılmadığı; 2547 sayılı Kanun’un 65. maddesinde, öğretim elemanlarının yetiştirilme esaslarının yönetmelikle düzenleneceğinin belirtildiği; ÖYP uygulamasını getiren ve davacının başvurduğu sınav ilanında ÖYP kapsamında istihdam edilecek araştırma görevlilerinin yerleştirme işlemlerinin 2011 Mali Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun 22. maddesinin beşinci fıkrasında ise, öğretim üyesi dışındaki öğretim elemanlarının yerleştirilme ve yetiştirilme esaslarının YÖK tarafından belirleneceğinin hükme bağlandığı görülmekte olup; anılan mevzuat hükümlerinde, araştırma görevliliğine atanma konusunda yaş koşulunu öngören bir düzenlemeye yer verilmediği,

78 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 8. maddesinin Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla yapılan başvuru sonucunda verilen Anayasa Mahkemesinin 05/11/2009 tarih ve E:2006/120, K:2009/151 sayılı kararıyla, “ek 8. maddede sayılan kadrolara atanacakların nitelikleri yasalarda yer almamaktadır. Üniversiteler bu konuda, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda sayılan memur olmak için gerekli niteliklere ek olarak, bazı ölçütler belirlemektedirler (…) Anayasa’nın 130. maddesine göre, akademik kadrolarda görev yapacak kişilerin niteliklerinin yasa ile düzenlenmesi gerektiği açıktır.” gerekçesiyle, 78 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 8. maddesinde yer alan “…sınava katılabilecekler ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar YÖK tarafından çıkartılacak yönetmelikle belirlenir.” ibaresindeki “sınava katılabilecekler” ibaresinin iptaline karar verildiği,

Buna göre, araştırma görevlilerinde aranacak yaş şartına ilişkin düzenlemelerin ancak Kanunla yapılabileceği açık olup; bunun aksine ve normlar hiyerarşisine aykırı olarak, öğretim görevlisi olarak atanacaklar bakımından Yönetmelikle üst yaş sınırı belirlenemeyeceği sonucuna varıldığından, dava konusu Yönetmelik hükmünde hukuka uyarlık görülmediği,

Bununla birlikte, Anayasa’nın 13. maddesine göre temel hak ve özgürlüklerin, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasa’nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği kuralı göz önünde bulundurulduğunda; Kanun’da aranmayan yaş sınırının idarece alt düzenleyici işlemle getirilmesinin, Anayasa ile koruma altına alınan bir hak olan çalışma hakkının, idarenin düzenleyici işlemiyle kısıtlanması veya kullanılmasının engellenmesi sonucunu da doğurduğu,

Dava konusu Yönetmelik hükmünün belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı olduğu kanaatine varıldığından, bu hükme dayanılarak tesis edilen atama işleminin geri alınmasına yönelik bireysel işlemde de hukuka uyarlık bulunmadığı,

Ayrıca, davacının parasal haklarının yasal faiziyle birlikte tazmini isteminin kabulü gerektiği,

gerekçeleriyle, dava konusu işlemlerin iptaline ve davacının parasal haklarının yasal faiziyle birlikte tazmini isteminin kabulüne karar verilmiştir.

KARAR SONUCU:

Açıklanan nedenlerle;

1. Davalı idarelerin temyiz istemlerinin REDDİNE;

2. Dava konusu işlemlerin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ve davacının parasal haklarının yasal faiziyle birlikte tazmini isteminin kabulüne ilişkin Danıştay Sekizinci Dairesinin temyize konu 19/01/2021 tarih ve E:2019/9586, K:2021/108 sayılı kararının ONANMASINA,

3. Kesin olarak, 23/12/2021 tarihinde dava konusu Yönetmelik düzenlemesi yönünden oyçokluğu, diğer kısımlar yönünden oybirliği ile karar verildi.”

Görüldüğü üzere Danıştay İDDK da hem Anayasa m. 130’u hem de temel hakların ancak kanunla sınırlandırılabileceğinden hareketle normlar hiyerarşisine aykırı olarak Anayasaya aykırı yönetmelik çıkartılamayacağına kararında açıkça yer vemektedir.

Danıştay’ın da yine 70. maddedeki kamu hizmetlerine girme hakkı yerine 49. maddedeki çalışma hakkını gerekçe göstermesi ise dikkate değerdir.

Ölçülülük testi bakımından da ön değerlendirme ve nihai değerlendirme usulü sınıfta kalmaktadır:

Liyakati belirleyecek asıl unsur olan bilim sınavı, yönetmelikte nihai değerlendirme aşamasında yalnızca %30 oranda etkilidir. Bundan şu anlam da çıkmaktadır: araştırma görevliliğine atanmada %70 oranda görevin gerektirdiği niteliğin dışındaki kriterler (yabancı dil hakkındaki görüşlerimi aşağıda saklı tutuyorum) etkilidir. Öncelikli alanlarda atanacak araştırma görevlilerinde ise bilim sınavı yalnızca %15 oranda etkilidir. Atamalara bilim sınavlarının etkisinin bu denli düşürülmesi orantılılık bakımından sorunludur.

Gereklilik bahsinde de şu argüman pek ala savunulabilir: Araştırma görevlisi olarak atanmanın şartı zaten yüksek öğretim programına kayıtlı olmak ise, bu programa kayıtlı olmak için adaylar zaten ALES ve merkezi yabancı dil sınavlarına girmişlerdir. Artık lisansüstü programlara kayıtlı öğrenciler olarak kendi alanlarında uzmanlaşma yoluna girmiş kişileri başlangıçtaki pozisyonlarına döndürmek gerekliliği bulunmamaktadır. Ancak belirtmek gerekir ki yine Anayasanın 42. ve 13. maddeleri gereği yüksek lisans ve doktora programlarına girişi sınırlamanın kanunla yapılmamış olması da ayrıca sorunludur. Zira Anayasa Mahkemesinin kararlarına göre eğitim hakkının kapsamına yükseköğretim seviyesi de girmektedir.

Kadro alanı hakkındaki spesifik bilginin yerine genel geçer bilgilerin çoktan seçmeli sınav vasıtasıyla ölçülmesi ve bilim sınavından daha yüksek oranda etkili olması ise elverişlilik ilkesi bakımından sorun teşkil etmektedir.

Yabancı dil şartının gerekliliğini ben de savunuyorum ve 1946 tarihli Üniversiteler Kanunundaki formülasyonun oldukça isabetli olduğunu düşünüyorum. Ancak yürürlükteki hukuk bakımından yabancı dil sınavlarının da kanuni dayanağı bulunmamaktadır.

YÖK öncesi dönemde, 1946 tarihli Üniversiteler Kanunu kapsamında yabancı dil bilgisinin kanuni dayanağı bulunmaktaydı:

“OTUZ DOKUZUNCU MADDE — Üniversite öğretim meslekinin tabiî kaynağı olan asistanlığa tâyin edilebilmek için Devlet hizmetine girmekte aranan genel şartlardan başka şunlar istenir:

a) Görev alacağı bilim kolu ile ilgili bir yüksek öğrenim diploması almış olmak;

b) Yabancı bilim dillerinden birini çalışacağı dalda gerekli bilimsel incelemeleri yapacak derecede bilmek.”

1750 sayılı ve 1973 tarihli Üniversiteler Kanununda yabancı dil şartının kanuni dayanağı ortadan kalkmakla beraber yönetmelikle belirlenebileceği hükme bağlanmıştır: “Görev alacağı bölüm veya kürsünün gerektirdiği yönetmelikle saptanmış şartları haiz olmak,”

Üniversiteler Kanunu düzeni ise bilindiği üzere Yükseköğretim Kanunu ile küllen ilga edilmiştir:

“Madde 66 – 1750 sayılı Üniversiteler Kanunu tümü ile, aşağıdaki kanunların ve Yükseköğretim Kurumları ile ilgili diğer kanunların bu kanuna aykırı hükümleri yürürlükten kaldırılmıştır.

Dolayısıyla Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav İle Giriş Sınavlarına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ile getirilen ön değerlendirme ve nihai değerlendirme usulü, kanuni dayanaktan yoksunluk, ölçülülük ve liyakat ilkesine aykırılık sebebiyle anayasaya aykırıdır. ALES, not ortalaması ve yabancı dil sınavı araştırma görevlisi kadrosuna atanmada kriter teşkil edemez.

Bu dehşet verici bir sonuçtur, ALES’in nihai değerlendirmeye etkili olduğu kadro sınavları yıllardır anayasaya aykırı gerçekleştirilmiştir.

Başa dönecek olursak, açıkça konuşmadığımız esas meseleler ise şunlardır:

-Neden illa kadronun açıldığı ana bilim dalında bilim sınavının yerine ya da yanına yeni bir kriter arayışındayız? Giriş sınavının alanla ilgili, nesnel ve denetlenebilir olması koşuluyla yapılması gerekli ve yeterlidir. Sınava girecek kişi sayısını görevin gerektirdiği nitelikler haricinde ölçütlerle sınırlamak ölçülü ve liyakat ilkesine uygun bir müdahale değildir.

-Neden hiçbir hukuk fakültesinde hiçbir kadro için hukuka uygun; alanla ilgili, ölçülebilir ve denetlenebilir bir sınavın yapılamayacağını kanıksamış durumdayız?

Değerlendiricilerin kayırma reflekslerinin önüne geçmek ve sınav güvenliği ve denetlenebilirliğini güçlendirmek yerine merkezi çoktan seçmeli sınavlara tutunmamızın asıl sebeplerini bu sorularda aramamız gerekir.

Elbette avcı ne kadar hile bilse, ayı o kadar yol bilir. Kayırmacıların yeni kayırma teknikleri geliştireceğine hiçbirimizin şüphesi yok. Hatta liyakat ilkesine aykırı yapılan pek çok sınav, yine hukukçu öğretim üyeleri tarafından bilirkişi raporları vasıtasıyla “yorum farkı”, “takdir yetkisi” kılıflarına geçirilmektedir. Öğretim üyelerince “çalışma arkadaşı seçme” gibi kavramlarla Anayasadaki liyakat ilkesi delinemez. İdarelerin takdir yetkisi idari bir yetkidir, hukuk sınırları içerisinde kullanılabilir; ilahi bir yetki değildir.

Ersen Kaan BULAM

Araştırma Görevlisi

Medeni Kanun Sistemi, hâkim kararı ile boşanma esasına dayanır. Hâkimin bu konuda karar verebilmesi için eşlerden en az birinin boşanma davası açmış olması gereklidir. Boşanma davası açma olanağı her iki eşe de eşit olarak tanınmıştır. Bazı hukuk sistemlerinde kadının boşanma davası açması mümkün olmamakla birlikte, kanunumuzda bu durum açıktır ve kadın ile erkek eşittir.

Açılan boşanma davası, kanunda yazılı sebeplerden birine dayanmalıdır. Medeni Kanun boşanmaya olanak tanıyan sebepleri altı maddede düzenlemiştir. Medeni Kanun 161-166 ‘da belirtilen maddelerde, bu sebepler çeşitli açılardan sınıflandırılabilir. Bazı sebepler davalının kusuruna bağlı olduğu halde bazılarında kusurun bulunması aranmamaktadır. Bir kısım sebeplerde evlilik birliğinin çekilmez hale gelmesi aranırken diğerlerinde aranmamıştır. Bazı boşanma sebepleri kanunda özel olarak düzenlendiği için bunlar “Boşanmanın özel sebepleri” olarak belirtilirken; Medeni Kanun 166’da düzenlenen evlilik birliğinin (temelinden) sarsılması (geçimsizlik, çekilmezlik) ise boşanmanın genel sebebi olarak belirtilir.

Boşanmanın özel sebepleri zina (MK 161), hayata kast, pek kötü muamele ya da onur kırıcı davranış (MK 162), küçük düşürücü suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (MK 163), terk (MK 164) ve akıl hastalığı (MK 165) dır. MK madde 166’da evlilik birliğinin sarsılması başlığı ile düzenlenen boşanmanın genel sebebi, özel sebeplerde olduğu gibi belli bir olguya dayanmamaktadır. Genel boşanma sebeplerinde önceden öngörülemeyen pek çok olay söz konusu olabilir. Bu olaylar evlilik birliğinin devamında sorun teşkil ediyorsa, boşanma davası açılır. Önceden belirlenmesi ve öngörülmesi mümkün olmayan bir olay evlilik birliğini temelinden sarsmışsa eşlerin ortak hayata devam etmesi beklenemez. Bu durumda boşanmanın genel sebebinden söz edilir. Böylece boşanma sebebinin varlığını hâkim, tarafların sunmuş oldukları beyanlar ve deliller uyarınca takdir edecektir. Genel boşanma sebebi nisbidir. Hâkimin boşanma kararı verebilmesi için evliliği temelden sarsan olayın kanıtlanması yeterli değildir. Gelmesinde ortak hayatın sürdürülebilmesinin eşler tarafından beklenemeyecek hale gelmesi zorunlu bir unsurdur. Bu unsurun varlığına hâkim takdir yetkisini kullanarak karar verir. Evlilik birliğinin temelden sarsılmasına çeşitli örnekler verilebilir. Kanunda sayılan özel sebepler (zina, akıl hastalığı, terk, küçük düşürücü suç işleme, haysiyetsiz hayat sürme, onur kırıcı davranış, hayata kast, pek kötü muamele) dışında kalan olaylar, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasının kapsamına girer. Sürekli tartışma, mizaç uyuşmazlığı, hakaret, aşağılama, psikolojik şiddet, tehdit, güven sarsıcı davranış, aile yükümlülüklerini yerine getirmeme bunlardan bazılarıdır.

Boşanmaların her geçen yıl artması ve bunun sonucunda mahkemelerde oluşan dava yoğunluğu nedeniyle çekişmeli boşanma davalarının uzun yıllar sonuçlanamadığını görmekteyiz. Boşanma davası sonuçlanamadığı için eşler yeni bir hayat kuramamakta, dava sürecinde yaşanan belirsiz durumlar, eşlerin ve (varsa) çocukların bir düzen kurmasını engellemektedir. MK 166/3’te eşler, ilgili maddede belirtilen şartları sağlaması halinde anlaşmalı olarak boşanabilirler. Anlaşmalı boşanma her iki eşin de ortak kararı ile mümkündür. Kanun koyucu, eşlerin boşanma hususunda anlaşmasını, evlilik birliğinin temelinden sarsılması ve ortak hayatın sürdürülemez hale gelmesi bakımından bir varsayım olarak kabul etmiştir. Mahkeme, anlaşmalı olarak boşanmak isteyen eşleri bizzat dinler. Boşanma kararını kişi kendi iradesi ile mi almıştır, hâkim buna kanaat getirir. Eşlerin birlikte hazırladıkları boşanma protokolünde nafaka, tazminat, velayet, kişisel ilişki, mal paylaşımı konularının net, uygulanabilir, hakkaniyetli ve denetlenebilir olarak yazılması son derece önemlidir. Hâkim bu düzenlemeyi uygun bulursa boşanmaya hükmeder.

MK 166/4. Maddesi, ortak hayatın kurulamaması sebebiyle (fiili ayrılık) boşanmayı düzenler. Buna göre eşler arasında açılmış olan boşanma davasının reddinden 3 yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa fiili ayrılık gerçekleşmiş olur. Bu 3 yıllık süre boşanma davasının reddinden itibaren başlar. Eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.

Av. Sinem SADIK

Yol ve Teknik Altyapı Bedellerinin Hukuki Dayanakları ve Türleri:

3194 sayılı İmar Kanunu’nun 23. Maddesi Kapsamındaki Teknik Altyapı Bedeli: Bu madde, imar planlarında geliştirme (inkişaf) alanı olarak ayrılmış, parselasyon planları onaylanmış ancak yolu, pis ve içme suyu şebekeleri gibi teknik altyapısı henüz yapılmamış yerlerde yapı ruhsatı verilmesini düzenler. Kanun’a göre, bu gibi yerlerde yapı ruhsatı almak isteyenlerden, parselleri hizasına düşen teknik altyapı bedelinin %25’inin peşin ödenmesi ve kalan %75’inin altyapı tamamlandığında ödenmesinin taahhüt edilmesi istenebilir. Bu bedel, henüz yapılaşma olmayan alanlarda yapı ruhsatı almanın karşılığında ilgilinin rızası ile ödediği bir bedel olarak tanımlanmaktadır.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun (BKK) 86. Maddesi Kapsamındaki Yol Harcamalarına Katılma Payı: Bu kanun, Belediyelerce veya belediyelere bağlı kuruluşlarca yol yapımı, tamiri veya genişletilmesi gibi belirli işler yapıldığında, bu yollardan faydalanan gayrimenkullerin sahiplerinden meclis kararı ile Yol Harcamalarına Katılma Payı alınabileceğini düzenler. Bu pay, yeni yol açılması, mevcut yolların %40 veya daha fazla genişletilmesi, kaldırımsız/bakımsız yolların kaldırım/parke/asfalta dönüştürülmesi veya mevcut kaldırım/parkelerin sökülüp yeniden düzenlenmesi hallerinde alınabilir. Harcamalara katılma payı, gayrimenkulün değerini artırıcı nitelikte olduğu için, mükellefiyet genellikle harcamanın yapıldığı bölgedeki gayrimenkul sahipliği ile ilişkilendirilir. Bu iki bedel türü arasındaki temel farklar, hukuki dayanakları, alınma şartları ve dolayısıyla da dava süreçlerinde görevli mahkemeleri etkileyebilir.

Bedel Alınmasının Şartları ve Hukuka Aykırılık Halleri

Kaynaklar, bu bedellerin hukuka uygunluğu için her iki bedel türü için farklı şartlar öngördüğünü belirtmektedir:

1. İmar Kanunu’nun 23. Maddesi Kapsamında Teknik Altyapı Bedeli İçin Şartlar:

2. Taşınmazın bulunduğu alanın imar planında geliştirme (inkişaf) alanında kalması.

3. Parselasyon işleminin yapılmış olması.

4. Altyapı yatırımlarının (yol, pis ve içme suyu şebekeleri gibi teknik altyapının) henüz tamamlanmamış olması.

Bu üç koşulun kümülatif olarak sağlanması gerekmektedir. Koşullardan birinin eksik olması durumunda, bedel tahsil işlemi sebep öğesi yönünden hukuka aykırı olacaktır. Sayıştay raporları da geliştirme alanı vasfı taşımayan veya altyapısı tamamlanmış bölgelerde hukuka aykırı olarak teknik altyapı bedeli alındığı tespitini yapmıştır.

3194 sayılı İmar Kanununun 23. maddesinde, iskan hudutları içinde olup da, imar planında beldenin inkişafına ayrılmış bulunan sahalarda her ne şekilde olursa olsun yapı izni verilebilmesi için bu sahaların imar planı ve parselasyon planlarının yapılarak yetkili kurullarca tasdik edilmiş olması, ayrıca plan ve bölge şartlarına göre yollarının, pis ve içme suyu şebekeleri gibi teknik altyapısının yapılmış olmasının şart olduğu belirtildikten sonra; ancak, bunlardan parselasyon planları tasdik edilmiş olmakla beraber yolu, pis ve içme suyu şebekeleri gibi, teknik alt yapısı henüz yapılmamış olan yerlerde, ilgili idarenin izni halinde ve ilgili idarece hazırlanacak projeye uygun olarak yaptırılanlara veya parselleri hizasına rastlayan ve Yönetmelikte belirtildiği şekilde hissesine düşen teknik alt yapı bedelinin %25 peşin ödeyip, geri kalan %75 ini alt yapı hizmetinin ilgili idaresince tamamlanacağı tarihten en geç altı ay içinde ödemeyi taahhüt edenlere de yapı ruhsatı verileceği, alınan bu paraların teknik alt yapıyı yaptıranlara veya bu meblağı önceden ilgili idareye ödeyenlere aynen geri verileceği, hükmü yer almıştır.

Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesince, 3194 sayılı Kanunun 23. maddesinin Anayasa'nın 2, 7, 11, 35, 73 ve 123'üncü maddelerine aykırı olduğu hususu resen değerlendirilerek, iptali istemiyle Anayasa'nın 152. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulduğu, Anayasa Mahkemesince işin esasına girilerek verilen 03/06/2025 tarih ve E.2024/211, K.2025/123 sayılı kararın 13/10/2025 tarih ve 33046 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Anayasa Mahkemesince verilen 03/06/2025 tarih ve E.2024/211, K.2025/123 sayılı karar ile; "... Kural kapsamında teknik altyapı bedeli yolu, pis su ve içme suyu şebekeleri gibi teknik altyapısı tamamlanmamış geliştirme alanlarında yapı ruhsatı talebinde bulunanlardan altyapı hizmetlerinin yapılmasına karşılık olarak alınmaktadır. Bununla birlikte kuralda bu bedelin nasıl belirleneceğinin açıkça düzenlenmediği görülmektedir. Her ne kadar kuralda yapı sahiplerinin yönetmelikte belirtilen şekilde hisselerine düşen bedeli ödeyeceği belirtilmişse de anılan hususun bedelin kanunla belirlendiğinin kabulü için yeterli olmadığı açıktır. Nitekim kuralda sunulacak kamu hizmetine ilişkin bedelin miktarı konusunda bir düzenlemenin yapılmadığı, yönetmelikte belirtildiği şekilde hissesine düşmesi şartıyla herhangi bir kanuni sınırlamaya tabi olmaksızın bedelin belirlenmesi hususunda takdir yetkisinin tümüyle hizmeti yapan/yapacak olan idarelere bırakıldığı görülmektedir. Buna göre kuralda parselasyon planları tasdik edilmekle birlikte yolu, pis su ve içme suyu şebekeleri gibi teknik altyapısı yapılmamış geliştirme alanlarında yapı ruhsatı alabilmek için %25’inin peşin geri kalan %75’inin ise altyapı hizmetinin tamamlanacağı tarihten itibaren en geç altı ay içinde ödenmesi öngörülen teknik altyapı bedelinin hesaplanmasına ilişkin olarak herhangi bir ölçüt belirlenmeksizin yürütme organına sınırları ve kapsamı belirli olmayan bir yetki tanınmasının mülkiyet hakkının kanunla sınırlanması ilkesiyle bağdaşmadığı sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13. ve 35. Maddelerine aykırıdır." gerekçesiyle 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 23. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesinin “…veya parselleri hizasına rastlayan ve yönetmelikte belirtildiği şekilde hissesine düşen teknik alt yapı bedelini % 25 peşin ödeyip geri kalan % 75 ini alt yapı hizmetinin ilgili idaresince tamamlanacağı tarihten en geç altı ay içinde ödemeyi taahhüt edenlere de…” bölümünün iptaline hükmedildiği, kararın Resmi Gazete'de yayımlanmasından başlayarak 9 ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiştir.

Belediye Gelirleri Kanunu Kapsamında Yol Harcamalarına Katılma Payı İçin Şartlar:

1. Yukarıda belirtilen yol yapım, tamir veya genişletme işlerinden birinin yapılmış olması.

2. İşin tamamlanarak halkın istifadesine sunulmuş olması. İşin tamamlandığı genellikle geçici kabulün yapılmasıyla belirlenir.

3. Bedelin alınması için belediye meclisi kararı olması.

4. Bu şartların sağlanmaması, özellikle hizmetin henüz tamamlanmamış olması veya belediye meclis kararının bulunmaması durumunda tahsilat hukuka aykırı olabilir.

Mükellefiyet ve Hesaplama

Yol Harcamalarına Katılma Payı, hizmetin yapıldığı yollardan faydalanan ilgili gayrimenkul sahiplerinden alınır. Hizmetin tamamlandığı tarihte tapuda malik olarak görünen kişi mükellef olmalıdır. Hizmetin halkın istifadesine sunulmasından sonra gayrimenkulü satın alan kişiden katılım payının aranamayacağına dair vergi mahkemesi kararları bulunmaktadır.

Payların hesaplanması, yapılan hizmetin toplam giderine dayanır. Ancak, bu giderler Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (eskiden Bayındırlık ve İskan Bakanlığı) ile İller Bankası rayiç ve birim fiyatlarını aşamaz. Ayrıca, özel devlet yardımları, bağışlar, yardımlar ve istimlak bedelleri giderlerden indirilir.

En önemli nokta, Harcamalara Katılma Paylarının bina ve arsalarda vergi değerinin yüzde 2’sini geçemeyeceğidir. Hesaplama, ilgili gayrimenkullerin vergi değerleri toplamına oranlanarak yapılır. Vergi değeri, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ve Emlak Vergisi Kanunu’na göre belirlenen değerdir, piyasa değeri (rayiç bedeli) değildir. Belediyelerin taşınmazın rayiç bedelini dikkate alarak tahakkuk yapması vergi mahkemelerince iptal gerekçesi sayılabilmektedir.

Tahakkuk ve Tahsil Süreci

Harcamalara Katılma Paylarının tahakkuku, hizmetin tamamlanarak halkın istifadesine sunulmasından sonra yapılır. Hesaplanan paylar, mükelleflerin bilgilerini ve pay miktarını gösteren cetvellerle belediye ilan yerlerine bir ay süreyle asılarak ilan edilir. Pay tutarları ayrıca mükelleflere tebliğ olunur. Tebliğ edilmeden doğrudan ödeme emri düzenlenmesi hukuka aykırıdır.

Paylar, ilan ve tebliğ edildiği yılı izleyen yıldan itibaren her yıl Nisan ve Ekim aylarında olmak üzere iki yılda ve dört eşit taksitte tahsil olunur. Peşin ödemelerde tahakkuk tarihinden itibaren bir ay içinde tahsil edilir. Gayrimenkulün satışı, hibesi veya trampası gibi devir hallerinde, o tarihe kadar ödenmemiş taksitler peşin olarak tahsil edilir. Tapu daireleri devir işlemlerinde belediyeden bilgi alır ve pay ödenmedikçe intikal işlemi yapılmayabilir.

Yol Katılım Bedeli Davası ve Görevli Mahkeme

Dava açma süresi ve görevli mahkeme, talep edilen bedelin hangi kanun hükmüne dayandığına göre değişiklik göstermektedir:

3194 sayılı İmar Kanunu’nun 23. Maddesi Kapsamındaki Teknik Altyapı Bedeli Davaları: Kaynaklarda yer alan Danıştay kararları ve açıklamalar, İmar Kanunu’nun 23. maddesine dayanılarak alınan stabilize yol teknik altyapı bedeli ile ilgili uyuşmazlıkların İdare Mahkemeleri tarafından incelendiğini göstermektedir. Mahkemeler, bu bedelin alınması için gerekli olan inkişaf alanı vasfı, parselasyon ve altyapının tamamlanmamış olması gibi şartların mevcut olup olmadığını araştırmaktadır.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu Kapsamındaki Yol Harcamalarına Katılma Payı Davaları: Harcamalara katılma payları hakkında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (AATUHK) hükümleri uygulanır. Bu davalar genellikle Vergi Mahkemelerinde görülür. Bedelin yersiz veya fazla (özellikle vergi değerinin %2’sini aşan veya rayiç bedel üzerinden hesaplanan) alındığı düşünüldüğünde Vergi Mahkemesinde dava açılabilir.

Dava Açma Süresi

İdari yargıda genel dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre belirtilmemişse idare mahkemelerinde 60, vergi mahkemelerinde 30 gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihten itibaren başlar. BKK kapsamındaki harcamalara katılma payları için Vergi Usul Kanunu uygulandığından, bu paylara karşı dava açma süresi genellikle 30 gündür.

Ancak, kaynaklarda yer alan ve İmar Kanunu’nun 23. maddesi uyarınca alınan stabilize yol teknik altyapı bedelinin iadesi istemiyle açılan bir davaya ilişkin Danıştay Altıncı Dairesi kararı (2022/236 E., 2023/5840 K.) bu konuda önemli bir istisna veya farklı bir değerlendirme sunmaktadır. Kararda, mülkiyet hakkının zaman ötesi niteliği dikkate alınarak, bu hakkın ihlal edildiği gerekçesiyle ilgili işlemlerin yapılması istemiyle idareye 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun (İYUK) 10. maddesi uyarınca her zaman başvurulabileceği ve bu başvurunun reddedilmesi halinde (veya idarenin 60 gün içinde cevap vermemesi durumunda) İYUK m.7 hükmünde öngörülen yasal süre içinde dava açılabileceği kabul edilmiştir. Bu karar, yersiz veya fazla hesaplanan stabilize teknik altyapı bedelinin iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddi üzerine açılan davalarda süre aşımı nedeniyle ret kararlarının hukuka uygun olmadığına hükmetmiştir.

Bu içtihat, özellikle İmar Kanunu 23’e dayalı olarak hukuka aykırı şekilde tahsil edildiği düşünülen bedeller için, ödeme yapılmış olsa dahi, idareye başvurarak iadesi talep edilebileceğini ve bu talebin reddi üzerine İdare Mahkemesinde dava açma süresinin yeniden başlayabileceğini göstermektedir. Ancak, bu yaklaşımın BKK 86 kapsamındaki harcamalara katılma payları için de geçerli olup olmadığı hususu her somut olayın özelliğine göre değerlendirilmelidir, zira BKK 86 davaları VUK hükümlerine tabidir ve genel kural 30 günlük süredir.

Sonuç

Yol katılım bedeli veya teknik altyapı bedeli adı altında belediyeler tarafından talep edilen bedellerin hukuki dayanağı ve tahsil şartları farklılık göstermektedir. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 23. maddesine dayalı stabilize yol teknik altyapı bedellerinin tahsili belirli kümülatif şartlara bağlıdır ve bu bedellerle ilgili davalarda genellikle İdare Mahkemeleri görevlidir. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 86. maddesine dayalı Yol Harcamalarına Katılma Payları ise farklı şartlara ve özellikle taşınmazın vergi değerinin %2’sini aşmama sınırlamasına tabidir ve bu paylara ilişkin davalarda genellikle Vergi Mahkemeleri görevlidir.

Dava açma süresi de bedelin türüne göre farklılık gösterebilmekle birlikte, özellikle İmar Kanunu 23’e dayalı bedellerde mülkiyet hakkı temeline dayalı başvuruların, idareye her zaman yapılabileceğine ve reddi halinde yeni bir dava süresi başlayabileceğine dair Danıştay içtihadı bulunmaktadır. Her iki bedel türüne ilişkin uyuşmazlıklarda da tahsilatın Kanunda belirtilen şartlara ve sınırlamalara (geliştirme alanı vasfı, altyapının tamamlanmamış olması, hizmetin tamamlanması, vergi değerinin %2’si gibi) uygun olup olmadığının titizlikle incelenmesi gerekmektedir.

Anayasa Mahkemesince verilen 03/06/2025 tarih ve E.2024/211, K.2025/123 sayılı karar ile 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 23. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesinin “…veya parselleri hizasına rastlayan ve yönetmelikte belirtildiği şekilde hissesine düşen teknik alt yapı bedelini % 25 peşin ödeyip geri kalan % 75 ini alt yapı hizmetinin ilgili idaresince tamamlanacağı tarihten en geç altı ay içinde ödemeyi taahhüt edenlere de…” bölümünün iptaline hükmedildiği, kararın Resmi Gazete'de yayımlanmasından başlayarak 9 ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiştir. Hukuka aykırı tahsil edildiği düşünülen bedellere karşı hak kaybı yaşamamak adına, bedelin hangi hukuki temele dayandığının tespiti, görevli mahkemenin ve doğru dava açma süresinin belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Bu süreçte profesyonel hukuki destek alınması tavsiye edilmektedir.

Stabilize yol teknik altyapı bedelleri, uygulamada sıklıkla hukuki uyuşmazlığa konu olmakta ve birçok tahsil işlemi yargı denetiminden dönmektedir. Özellikle yasal dayanağı açık şekilde ortaya konulamayan veya ölçüsüz şekilde tahsil edilen bedeller bakımından hak sahiplerinin idari yargı yoluna başvurması mümkündür. Sürecin uzman bir idare hukuku avukatı ile yürütülmesi hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşır.

Av. Kerimhan DAL

I. Yasal Çerçeve: 4857 Sayılı İş Kanunu ve Sair Mevzuat

Yol izninin temel dayanağı, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 56. maddesinin 6. fıkrasıdır. Söz konusu fıkra şöyledir: "Yıllık ücretli izinleri işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara istemde bulunmaları ve bu hususu belgelemeleri koşulu ile gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreleri karşılamak üzere işveren toplam dört güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır."

Bu düzenlemenin önceki İş Kanunu'nda, yani 1475 sayılı Kanun'da da yer aldığını belirtmek gerekir. Ancak o dönemde öngörülen süre yedi gündü. 1475 sayılı İş Kanunu’nun 52. maddesinin son fıkrası şöyledir: ‘‘Yıllık ücretli izinlerini işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara eğer isterlerse, gidiş ve dönüşlerinde yolda geçe cek süreleri karşılamak üzere işveren 7 güne kadar gereken ücretsiz izni vermek zorundadır.’’ Fakat 4857 sayılı Kanun'la beraber bu süre dört güne indirilmiş olup kanunun hazırlık gerekçelerinde, bu sürenin dört güne indirilmesinin ulaşım sistemindeki gelişmelere dayandırıldığı ifade edilmiştir. Bölgeler arası seyahat süreleri o tarihten bu yana önemli ölçüde kısalmıştır; ancak uygulamada bu gerekçenin her zaman gerçekliği karşılayıp karşılamadığı ayrı bir tartışma konusudur.

854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun 40. maddesinin son fıkrası ‘‘Gemiadamı, dilerse, işveren veya işveren vekilinden ücretli izne ilişkin olarak 7 güne kadar ücretsiz yol izni de istiyebilir.’’ şeklindedir. Fakat Basın İş Kanunu Olarak Bilinen 5953 Sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun’unda ücretli izne ilişkin olarak yol izni düzenlenmemiştir.

II. Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği'ndeki Düzenleme

4857 sayılı Kanun'un 60. maddesine dayanılarak çıkarılan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği, yol izni talebine ilişkin usulü somutlaştırmaktadır. Yönetmeliğin 5. maddesine göre işçi, yıllık izin isteminde adını soyadını, varsa sicil numarasını, iznini hangi tarihler arasında kullanmak istediğini ve ücretsiz yol izni isteyip istemediğini yazılı olarak bildirmek zorundadır. Bu düzenlemeden çıkan önemli sonuç şudur: yol izni, yıllık ücretli izin talebinden bağımsız ve ayrı bir talepte bulunularak değil, yıllık izin isteminin içinde, onunla birlikte talep edilebilmektedir.

Yönetmelik aynı zamanda toplu izin uygulamalarında da yol iznini dikkate almaktadır. İzin kurulunun hazırladığı çizelgelerin, yol izni isteklerini de gösterecek biçimde düzenlenmesi zorunludur.

III. Yargıtay’ın Konuya Yaklaşımı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2023/397 Esas, 2023/1163 Karar, 29.11.2023 Tarihli kararında: "Yıllık ücretli izinleri işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara istemde bulunmaları ve bu hususu belgelemeleri koşulu ile gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreleri karşılamak üzere işveren toplam dört güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır." demek suretiyle kanun ve yönetmeliğe paralel karar vermiştir. Yine Yargıtay, 9. Hukuk Dairesinin, 2015/18758 Esas, 2017/7248 Karar, 25.04.2017 Tarihli kararında: "4857 sayılı Kanun’un 56 ncı maddesinin son fıkrasında işçinin yıllık ücretli izin sürelerini işyerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçireceği hallerde istemde bulunması ve bu hususu belgelendirilmesi suretiyle işverenin yolda geçecek süreler için azami 4 güne kadar ücretsiz izin vermek zorunda olduğunu kurala bağlamıştır." denilmektedir.

IV. Yol İzninin Şartları

Yol iznine hak kazanabilmek için birlikte gerçekleşmesi gereken dört temel koşul bulunmaktadır.

Birinci koşul, işçinin fiilen yıllık ücretli iznini kullanıyor olmasıdır. Yol izni, yalnızca yasal yıllık ücretli izin kullanımına bağlı olarak doğar; diğer izin türleri (mazeret izni, ücretsiz izin vb.) için yol izni talep hakkı söz konusu olmaz. Yargıtay, 9. Hukuk Dairesi, 2015/18758 Esas, 2017/7248 Karar, 25.04.2017 tarihli kararında: "Görüldüğü üzere, anılan Kanun hükmü ile işverenin yolda geçecek süre için işçiye vereceği yol izni için bir kısım şartlar getirilmiş ve bu yol iznini sadece yıllık ücretli izin kullanımına hasredilmiştir. Dolayısıyla bu uygulamanın diğer izin ve tatil günleri için teşmilinden söz edilemez." demek suretiyle suretiyle netliğe kavuşturmuştur.

İkinci koşul, iznin işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirilmesidir. "Başka bir yer" ifadesinin nasıl yorumlanması gerektiği doktrinde tartışmalıdır. Bu ifadeyi katı bir idari bölüntü çerçevesinde yorumlamak doğru değildir. Belirleyici ölçüt, gidiş ve dönüş için gerçekten yolda anlamlı bir süre geçirilmesini gerektiren bir mesafenin söz konusu olup olmadığıdır. Örneğin aynı şehrin çok yakın semtleri arasındaki seyahat bu kapsamda değerlendirilemez; yol izninin işlevine uygun düşmeyecektir.

Üçüncü koşul, işçinin yol izni talebinde bulunmasıdır. Yol izni işçinin inisiyatifine bırakılmış bir haktır; işveren, işçi talep etmediği halde re'sen yol izni veremez, verirse bu durum yıllık izin süresinden mahsup edilen bir izin olarak yorumlanamaz.

Dördüncü koşul, iznin başka bir yerde geçirileceğinin belgelenmesidir. Belgeleme konusunda katı bir formalizm aranmamalıdır. Uçak bileti, otobüs bileti, rezervasyon belgesi, fatura gibi araçlar bu amaca hizmet edebilir. Kanun, belgelemenin şeklini belirlememekte; önemli olan iznin gerçekten başka bir yerde geçirildiğine dair makul bir kanıt sunulmasıdır.

V. Yol İzninin Niteliği ve Süresi

Yol izni, yıllık ücretli iznin aksine ücretsiz bir izindir. İşçi bu süre zarfında çalışma yükümlülüğünden muaf olmakla birlikte, bu döneme karşılık gelen ücret ödenmez. Süre, gidiş ve dönüşte yolda geçen süreleri karşılamak amacıyla öngörülmüş olup toplam dört günü geçemez. Süresi, mesafeye ve ulaşım şartlarına göre dört günün altında da belirlenebilir; dört gün azami sınırdır.

Peki, yıllık iznin bölünerek kullanıldığı hallerde her bir bölüm için ayrı yol izni talep edilebilir mi? Burada tereddüt yaratmamak adına açık bir tutum almak gerekir: Yol izninin amacı, iznin tamamı için bir kez gidip bir kez dönmeye ilişkin yol süresini karşılamaktır. Dolayısıyla dört günlük ücretsiz yol izni, yıllık iznin tamamı gözetilerek bir bütün olarak değerlendirilmeli; izin parçalara bölündüğünde her parça için ayrı bir yol izni hakkı doğduğu yorumuna gidilmemelidir. Aksi yorum, düzenlemenin amacıyla bağdaşmaz.

VI. Yol İzni Alınıp Kullanılmaması veya Sonradan Talep Edilmesi

Yol izni alan işçi bu süreyi kullanmadan işe dönerse, işveren o işçiyi tahsis edilen yol izninin bitiminden önce işe başlatmayabilir. Başka bir ifadeyle yol izni, işverence verilmiş ve işçiye tanınmış bir süreyi temsil eder; bu sürenin işçi tarafından erken dönüşle geri verilmesi gibi bir mekanizma işletilemez.

Öte yandan, işçinin yıllık izne başlamadan önce yol izni talep etmiş olması gerekir. İznin başlamasından sonra bu talep iletilirse, işveren artık yol izni vermekle yükümlü değildir. Konuya ilişkin şu kararı eklemeden geçmek olmaz: ‘‘Dosya içeriğine göre, davacının 11.10.2009 tarihinde yıllık izne ayrıldığı, izin bitiminde İstanbul’da aldığı 5-11.11.2009 ve 12-14.11.2009 arası istirahat raporlarını işverene gönderdiği uyuşmazlık dışıdır. Son raporda çalışabileceği tarih olarak 15.11.2009 belirlenmiş, işveren tarafından 15-16-17.11.2009 günleri gelmediğine ilişkin devamsızlık tutanakları tutulmuştur. Davacı tarafından yıllık iznini şehir dışında geçiren işçiye istemde bulunması ve bu hususu belgelemesi koşulu ile işverence verileceği 4857 sayılı İş Kanunun 56/son maddesinde düzenlenen 4 güne kadar olan yol iznini talep ettiği ispatlanamamıştır. Mağaza müdürü olan, kıdemi ve yaptığı işin niteliğine göre, uygulanacak prosedürü bilmesi beklenen davacının, günümüz teknolojik imkanlarında elektronik posta, telgraf, faks gibi araçlarla işverenden yol izni talep etmesi gerekirdi. Oysa işçi bu yola başvurmamış, yıllık izninin bitiminde aldığı istirahat raporlarını işverene sunmakla yetinmiş, istirahat bitiminde ise işvereni durumundan haberdar etmemiştir. İşverence iş sözleşmesinin feshi haklı nedene dayanmaktadır. İhbar ve kıdem tazminatı isteklerinin reddi gerekirken, yazılı şekilde kabulüne karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.’’ (Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 2012/29504 E., 2013/28062 K.)

VII. Gerçeğe Aykırı Beyan ve Sadakat Borcunun İhlali

Uygulamada zaman zaman karşılaşılan ciddi bir sorun, işçilerin daha uzun yol izni elde etmek amacıyla izin geçirecekleri yeri gerçekte olduğundan uzak göstermesidir. Bu tür bir davranış, iş hukukundaki sadakat ve dürüstlük borcunun açık bir ihlalini oluşturmaktadır. 4857 sayılı Kanun'un 25/II-(e) bendi uyarınca işçinin iş sözleşmesi, doğruluk ve bağlılığa uymayan bu tür davranışları nedeniyle işveren tarafından haklı nedenle feshedilebilir. Bu sonuç, görünürde küçük bir usulsüzlük gibi değerlendirilse de iş ilişkisi açısından son derece ağır bir yaptırıma yol açabilmektedir.

VIII. İşverenin Yükümlülüğü ve Yaptırım

4857 sayılı Kanun, yol iznine ilişkin işveren yükümlülüğünü emredici bir biçimde düzenlemiştir: şartların varlığı halinde işveren yol izni vermek zorundadır. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi, yıllık ücretli iznin gereği gibi kullandırılmaması sonucunu doğurur. Yargı içtihatlarında yıllık ücretli iznin gerçek anlamda kullandırılmamasının, işçi açısından haklı fesih nedeni oluşturabileceği kabul edilmektedir. Ayrıca yıllık ücretli izin hakkını kullandırmayan işverenler hakkında idari para cezası yaptırımı da söz konusu olabilmektedir.

4758 sayılı İş Kanunu’nun ‘‘Yıllık ücretli izin hükümlerine aykırılık’’ alt başlığında düzenlenen 103. maddesi şöyledir: ‘‘Yıllık ücretli izni bu Kanunun 56 ncı maddesine aykırı olarak bölen veya izin ücretini 57 nci maddenin üç ve dördüncü fıkralarında belirtilen usule aykırı olarak ödeyen veya eksik ödeyen veya 59 uncu maddedeki hak edilmiş izni kullanmadan iş sözleşmesinin sona ermesi halinde bu izne ait ücreti ödemeyen veya 60 ıncı maddede belirtilen yönetmeliğin esas ve usullerine aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için ikiyüzyirmi Türk Lirası idari para cezası verilir.’’ Konuya ilişkin olarak Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2025/2024 Esas, 2025/2487 Karar, 10.03.2025 Tarihli kararına bakılabilir.

IX. Uygulamadaki Sorunlar ve Değerlendirme

Yol iznine ilişkin düzenleme, tasarım itibarıyla yerindedir; ancak uygulamada ciddi sorunlar gözlemlenmektedir. Her şeyden önce, dört günlük azami sürenin yeterli olup olmadığı tartışmaya açıktır. Türkiye'nin coğrafi büyüklüğü ve iç göç gerçeği göz önüne alındığında, doğusunda çalışan bir işçinin batısındaki memleketine gidip gelmesi için dört günün her zaman yeterli olmayabileceği açıktır. Kanun'un bu noktada daha esnek bir düzenleme benimsemesi, örneğin mesafeye göre farklılaştırılmış bir sistem öngörmesi ya da azami sürenin güncellenmesi değerlendirilebilir.

İkinci önemli sorun, belgeleme konusundaki belirsizliktir. Kanun belgeleme koşulunu öngörmüş; ancak hangi belgelerin yeterli sayılacağını açıklamamıştır. Bu boşluk, uygulamada işveren ile işçi arasında gereksiz uyuşmazlıklara zemin hazırlamaktadır. Yönetmelik düzeyinde, belgeleme koşulunu netleştirecek bir düzenleme yapılması isabetli olacaktır.

Son olarak vurgulanması gereken nokta şudur: yol izni, yıllık ücretli iznin amacına hizmet eden tamamlayıcı bir haktır. Anayasa'nın 50. maddesinden beslenen bu hak, işçinin izin süresini gerçek anlamda dinlenerek geçirebilmesini güvence altına almaktadır. Aksi bir uygulama, dinlenme hakkını fiilen anlamsız kılabilir.

Av. Lokman ÇETİN

Tarım sektöründeki bu hareketlilik, aynı zamanda istihdam olanaklarını da doğrudan etkiliyor. Bölgedeki fabrikalar ve tarım işletmeleri, yeni sezon öncesinde personel ihtiyaçlarını karşılamak üzere çeşitli duyurular yapıyor. Bu süreçte Manisa iş ilanları sayfalarında belirgin bir yoğunluk gözlemleniyor. Tarım işçilerinden ziraat mühendislerine kadar geniş bir yelpazede oluşan istihdam açığı, bölge ekonomisinin canlılığını korumasına yardımcı oluyor. Uzmanlar, mevsimsel geçiş dönemlerinde doğru planlama yapılmasının, olası verim kayıplarının önüne geçeceğini belirtiyor.

REKOLTE BEKLENTİLERİNDE İKLİM ETKİSİ VE YENİ DÖNEM

Manisa ovasında bu yıl yapılan ölçümlere göre sıcaklık değerlerinin mevsim normallerinin 2 derece üzerinde seyretmesi, erken hasat ihtimalini yüzde otuz oranında artırdı. Ziraat odalarının paylaştığı bu veri, üreticilerin gübreleme ve sulama takvimlerini tamamen değiştirmesine neden oldu. Bölgedeki meteoroloji istasyonlarından alınan güncel Manisa hava durumu verileri, önümüzdeki 15 günlük süreçte yağış beklenmediğini gösteriyor. Bu durum, özellikle kuraklık riski taşıyan bölgelerde damlama sulama sistemlerinin kullanımını zorunlu kılıyor.

Yetkililer, su kaynaklarının verimli kullanılması konusunda vatandaşlara sürekli uyarılarda bulunuyor. Yeraltı su seviyelerindeki düşüş, tarımsal sulama maliyetlerini artıran en büyük etkenlerden biri olarak öne çıkıyor. Üreticiler, maliyetleri minimize etmek ve ürün kalitesini artırmak için modern tarım tekniklerine yöneliyor. Devlet destekli sulama projeleri ve hibe programları, çiftçilerin bu dönüşüm sürecine uyum sağlamasını kolaylaştırıyor. Sektör temsilcileri, teknolojik altyapının tarıma entegre edilmesinin uzun vadede rekabet gücünü artıracağını vurguluyor.

Hasat döneminin yaklaşmasıyla birlikte tüccarlar da bölgeye gelmeye başladı. İç piyasa ve ihracat hedefleri doğrultusunda belirlenen alım fiyatları, üreticinin yüzünü güldürecek seviyelerde şekilleniyor. Uluslararası pazarlardaki talep artışı, kaliteli ürün yetiştiren çiftçiler için önemli bir avantaj sağlıyor. Özellikle organik tarım uygulamalarıyla yetiştirilen ürünler, Avrupa pazarlarında yüksek fiyatlardan alıcı buluyor. Tarım teşkilatları, üreticileri sertifikasyon süreçleri hakkında bilgilendirerek, katma değeri yüksek üretim modeline geçişi hızlandırmayı hedefliyor.

Yerel yönetimler ve tarım müdürlükleri koordinasyonunda düzenlenen eğitim seminerleri, modern tarım uygulamalarının yaygınlaşmasında kilit rol oynuyor. Toprak analizi, doğru ilaçlama teknikleri ve su yönetimi gibi konularda verilen eğitimler, çiftçilerin bilinçlenmesini sağlıyor. Bu sayede hem çevre kirliliğinin önüne geçiliyor hem de birim alandan alınan verim maksimize ediliyor. Şehir ekonomisinin lokomotifi konumundaki tarım sektörü, yapılan bu yenilikçi hamlelerle geleceğe daha güvenle bakıyor.

YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ YAŞAM BOYU ÖĞRENME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

BİRİNCİ BÖLÜM

Başlangıç Hükümleri

Amaç

MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Yeditepe Üniversitesi Yaşam Boyu Öğrenme Uygulama ve Araştırma Merkezinin amacına, faaliyet alanlarına, yönetim organlarına, yönetim organlarının görevlerine ve çalışma şekline ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam

MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik; Yeditepe Üniversitesi Yaşam Boyu Öğrenme Uygulama ve Araştırma Merkezinin amacına, faaliyet alanlarına, yönetim organlarına, yönetim organlarının görevlerine ve çalışma şekline ilişkin hükümleri kapsar.

Dayanak

MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin (2) numaralı alt bendi ile 14 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Merkez: Yeditepe Üniversitesi Yaşam Boyu Öğrenme Uygulama ve Araştırma Merkezini,

b) Müdür: Merkezin Müdürünü,

c) Mütevelli Heyet: Yeditepe Üniversitesi Mütevelli Heyeti,

ç) Rektör: Yeditepe Üniversitesi Rektörünü,

d) Üniversite: Yeditepe Üniversitesini,

e) Yönetim Kurulu: Merkezin Yönetim Kurulunu,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Merkezin Amacı ve Faaliyet Alanları

Merkezin amacı

MADDE 5- (1) Merkezin amacı; Üniversitenin faaliyet gösterdiği tüm alanlarda toplumun çeşitli eğitim ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik programlar hazırlamak ve yürütmek, toplumun her kesimi ve her bireyi açısından eğitim faaliyetleri gerçekleştirerek istihdam edilmelerine katkı sağlamak ve toplumun altyapısal, ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınması için nitelikli insan kaynağı kazandırmak amacıyla ulusal ve uluslararası kamu kurum, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği içinde kısa ve orta süreli eğitim-öğretim programları düzenlemek ve bu doğrultuda araştırma yapmak; uzmanlık, danışmanlık ve proje hizmetleri vermektir.

Merkezin faaliyet alanları

MADDE 6- (1) Merkezin faaliyet alanları şunlardır:

a) Meslekî ve kişisel gelişim ile ilgili akademik alanda eğitim programları hazırlamak ve yürütmek.

b) Yabancı dil, bilişim, yönetim, finans, sağlık, hukuk, mühendislik ve benzeri alanlarda kurslar düzenlemek, ulusal ve uluslararası eğitim programları düzenleyerek katılımcılara sertifika vermek.

c) Eğiticilere eğitim, liderlik ve yönetici geliştirme programları sunmak.

ç) Sanayi ve hizmet kuruluşlarının çalışanlarına uzmanlık alanlarına yönelik eğitimler düzenlemek.

d) Üniversite öğrencilerini yaşam boyu öğrenme konusunda desteklemek.

e) Kamu kurum ve özel sektör kuruluşlarının ilgili mevzuat hükümleri kapsamında açacağı eğitim, sınav ve sertifika programlarına Üniversite adına akreditasyon başvurusunda bulunmak, konuyla ilgili süreçleri yürütmek ve belgelendirmek.

f) İnsan kaynakları yönetimi, kalite yönetimi, performans analizi ve kurumsallaşma gibi konularda danışmanlık hizmeti sunmak.

g) Çevrimiçi, hibrit ve asenkron/senkron eğitim modelleriyle dijital içerikler geliştirmek, mobil uyumlu e-öğrenme platformları kurmak, eğitim materyallerinin dijital dönüşümünü sağlayarak erişilebilirliği artırmak.

ğ) Bilimsel bilgiyi yetişkinlerle ve kurumlarla paylaşarak ve kuramsal bilgiyi uygulama ile bütünleştirerek toplumun yararına sunmak.

h) Kongre, seminer, çalıştay, fuar, panel ve tanıtım günleri gibi organizasyonlar düzenlemek.

ı) Eğitimlerde kullanılan doküman, kitap, dijital içerik ve teknolojik araçları üretmek ve yayıncılık faaliyetleri yürütmek.

i) Yurt içi ve yurt dışındaki eğitim kurumları, kamu kurum ve özel sektör kuruluşları ve sivil toplum kuruluşları ile ortak eğitimler, projeler ve araştırmalar yürütmek.

j) Tam donanımlı insan gücünü yetiştirmek için gerekli çalışmaları yapmak.

k) Merkezin amacına yönelik diğer faaliyetleri gerçekleştirmek.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Merkezin Yönetim Organları ve Görevleri

Merkezin yönetim organları

MADDE 7- (1) Merkezin yönetim organları şunlardır:

a) Müdür.

b) Yönetim Kurulu.

Müdür

MADDE 8- (1) Müdür, Merkezin faaliyet alanlarıyla ilgili çalışmaları bulunan Üniversitenin öğretim üyeleri arasından Mütevelli Heyet Başkanının oluru alınarak Rektör tarafından üç yıllık süre için görevlendirilir. Görev süresi sona eren Müdür yeniden görevlendirilebilir.

(2) Müdüre çalışmalarında yardımcı olmak üzere Merkezin faaliyet alanlarıyla ilgili çalışmaları bulunan Üniversitenin öğretim elemanları arasından en fazla iki kişi Müdürün önerisi üzerine Rektör tarafından üç yıllık süre için müdür yardımcısı olarak görevlendirilir. Müdür görevi başında bulunmadığı zamanlarda yardımcılarından birini vekil olarak bırakır. Göreve vekâlet altı aydan fazla sürerse yeni Müdür görevlendirilir. Müdürün görev süresi sona erdiğinde müdür yardımcılarının da görevi kendiliğinden sona erer.

Müdürün görevleri

MADDE 9- (1) Müdürün görevleri şunlardır:

a) Merkezi temsil etmek.

b) Merkez çalışmalarının düzenli olarak yürütülmesini ve geliştirilmesini sağlamak.

c) Yönetim Kurulunu toplantıya çağırmak, bu toplantıların gündemini hazırlamak ve Yönetim Kurulunun aldığı kararları uygulamak.

ç) Merkezin yıllık faaliyet raporunu ve bir sonraki yıla ait çalışma programını hazırlayarak Yönetim Kurulu ve Rektörlüğe sunmak.

d) İlgili mevzuat hükümleri kapsamında verilen diğer görevleri yerine getirmek.

Yönetim Kurulu

MADDE 10- (1) Yönetim Kurulu; Müdür ile Merkezin faaliyet alanlarıyla ilgili çalışmaları bulunan Üniversitede görev yapan öğretim üyeleri arasından Mütevelli Heyet Başkanının oluru alınarak Rektör tarafından üç yıllık süre için görevlendirilen dört üye olmak üzere toplam beş üyeden oluşur. Görev süresi biten üye yeniden görevlendirilebilir. Görev süresi bitmeden ayrılan üyenin yerine kalan süreyi tamamlamak üzere aynı usulle yeni üye görevlendirilir.

(2) Yönetim Kurulu, Müdürün çağrısı üzerine en az üç ayda bir defa üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanır ve kararlar toplantıya katılanların oy çokluğu ile alınır.

Yönetim Kurulunun görevleri

MADDE 11- (1) Yönetim Kurulunun görevleri şunlardır:

a) Merkezin faaliyet alanları ve yönetimi ile ilgili konularda kararlar almak.

b) Merkezin yıllık faaliyet raporunu ve bir sonraki yıla ait çalışma programını görüşerek karara bağlamak.

c) Merkezin uzun vadeli bilimsel ve idari plan ve programını hazırlamak ve Rektörlüğe sunmak.

ç) İlgili mevzuat hükümleri kapsamında verilen diğer görevleri yerine getirmek.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Yürürlükten kaldırılan yönetmelik

MADDE 12- (1) 3/1/2018 tarihli ve 30290 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yeditepe Üniversitesi Sürekli Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.

Yürürlük

MADDE 13- (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 14- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Yeditepe Üniversitesi Rektörü yürütür.

TÜRK HAVA KURUMU ÜNİVERSİTESİ ÖN LİSANS VE LİSANS EĞİTİM-ÖĞRETİM VE SINAV YÖNETMELİĞİ

BİRİNCİ BÖLÜM

Başlangıç Hükümleri

Amaç

MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Hava Ulaştırma Fakültesi Pilotaj Bölümü hariç Türk Hava Kurumu Üniversitesinin tüm ön lisans ve lisans programlarına kabul ve kayıt ile ön lisans ve lisans eğitim-öğretimi, sınavlar, kayıt dondurma, mezuniyet, diploma ve ayrılma işlemlerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam

MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik; Hava Ulaştırma Fakültesi Pilotaj Bölümü hariç Türk Hava Kurumu Üniversitesinin tüm ön lisans ve lisans programlarına kabul ve kayıt ile ön lisans ve lisans eğitim-öğretimi, sınavlar, kayıt dondurma, mezuniyet, diploma ve ayrılma işlemlerine ilişkin hükümleri kapsar.

Dayanak

MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 14 üncü, 43 üncü ve 44 üncü maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Ağırlıklı genel not ortalaması (AGNO): Öğrencinin Üniversitede aldığı tüm derslerin kredi ağırlıklı not ortalamasını,

b) Ağırlıklı not ortalaması (ANO): Öğrencinin o yarıyılda aldığı derslerden sağladığı toplam kredinin ağırlıklı ortalamasını,

c) Akademik danışman: Öğrencinin eğitim-öğretim sürecini izlemek, ders seçimi ve akademik konularda rehberlik etmek üzere görevlendirilen öğretim elemanını,

ç) Akademik takvim: Eğitim-öğretim, sınav, kayıt, ders ekleme-bırakma, dersten çekilme ve benzeri akademik faaliyetlerin süre ve tarihlerini gösteren ve Senato tarafından onaylanan takvimi,

d) AKTS: İş yüküne dayalı Avrupa Kredi Transfer Sistemini,

e) Birim: Türk Hava Kurumu Üniversitesine bağlı fakülte, yüksekokul ve meslek yüksekokullarını,

f) Bölüm/program: Türk Hava Kurumu Üniversitesi bünyesinde eğitim-öğretim faaliyeti yürüten akademik birimi,

g) Çift anadal programı: Öğrencinin, koşullarını sağlaması halinde, aynı düzeydeki diğer bir diploma programından eş zamanlı olarak belirli sayıda ders alıp, her iki programdan diploma alabilmesini sağlayan sistemi,

ğ) Değişim programı: Üniversite ile yurt içi veya yurt dışındaki yükseköğretim kurumları arasında yapılan anlaşmalar çerçevesinde öğrencinin belirli bir süre diğer yükseköğretim kurumunda öğrenim görmesini sağlayan programı,

h) Dekan: Türk Hava Kurumu Üniversitesine bağlı fakülte yöneticisini,

ı) Ders transferi (Muafiyet): Öğrencinin daha önce başka bir yükseköğretim kurumunda alıp başardığı bir dersin, kayıtlı olduğu diploma programındaki bir ders yerine sayılmasını,

i) Ders yükü: Öğrencinin bir yarıyılda almakla yükümlü olduğu veya aldığı derslerin toplam AKTS kredisini,

j) İlgili birim yönetim kurulu: Fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokulu yönetim kurulunu,

k) İntibak: Öğrencinin bir başka yükseköğretim kurumundan aldığı derslerin, kayıtlı olduğu programın derslerine uyarlanmasına ilişkin işlemleri,

l) Kredi: Dersin ulusal kredi ve/veya AKTS kredi değerini,

m) Muafiyet ve İntibak Komisyonu: Üniversiteye yatay veya dikey geçiş yapan öğrencinin sunduğu transkripti esas alarak durumunu değerlendirmek üzere ilgili bölüm/program başkanlığınca üç öğretim elemanından oluşturulan komisyonu,

n) Mütevelli Heyet: Türk Hava Kurumu Üniversitesi Mütevelli Heyeti,

o) Ön koşul/yan koşul: Bir dersin alınabilmesi için önceden (ön koşul) veya eş zamanlı olarak (yan koşul) yerine getirilmesi gereken akademik şartları,

ö) ÖSYM: Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezini,

p) Rektör: Türk Hava Kurumu Üniversitesi Rektörünü,

r) Senato: Türk Hava Kurumu Üniversitesi Senatosunu,

s) Ulusal kredi: Dersin haftalık ders saatini esas alan krediyi,

ş) Üniversite: Türk Hava Kurumu Üniversitesini,

t) Üniversite Yönetim Kurulu: Türk Hava Kurumu Üniversitesi Yönetim Kurulunu,

u) Yandal programı: Öğrencinin, koşullarını sağlaması halinde, aynı düzeydeki başka bir diploma programından belirli sayıda dersi alabilmesine ve sonunda buna ilişkin bir belge (yandal sertifikası) edinmesine imkân sağlayan programı,

ü) Yaz okulu: Senato kararıyla açılan ve yaz aylarında yürütülen eğitim-öğretim faaliyetini,

v) YÖK: Yükseköğretim Kurulunu,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Öğrenci Kabul, Kayıt ve Geçiş İşlemlerine İlişkin Esaslar

Öğrenci kabulü

MADDE 5- (1) Üniversitenin fakülte, yüksekokul ve meslek yüksekokulları bünyesinde bulunan ön lisans ve lisans programlarına alınacak öğrenci sayıları, Senatonun önerisi, Mütevelli Heyetin onayı üzerine YÖK tarafından belirlenir.

(2) Üniversitenin birimlerine öğrenci kabulü, YÖK tarafından belirlenen esaslara göre yapılır.

Kayıt işlemleri ve koşulları

MADDE 6- (1) Üniversitenin herhangi bir programına girmeye hak kazanan öğrencinin kayıt iş ve işlemleri Üniversite öğrenci işleri müdürlüğü tarafından yürütülür.

(2) Öğrencilerin Üniversiteye kayıt yaptırabilmesi için ÖSYM tarafından yapılan yerleştirme sonucunda, o eğitim-öğretim yılında Üniversitenin programlarına kayıt hakkı kazanmış olmaları gerekir.

(3) Yurt dışından kabul edilecek öğrenci kontenjanından yararlanacak öğrencilerin Üniversiteye yerleştirme ve kayıt işlemleri, ilgili mevzuat hükümleri ve Senato tarafından belirlenen ilke ve şartlar çerçevesinde yapılır.

(4) ÖSYM tarafından yerleştirilen veya yurt dışından öğrenci kabul kontenjanı çerçevesinde kabul alan öğrencilerin kayıtlarının kesinleşmesi için aşağıdaki şartlar aranır:

a) Lise veya lise dengi meslek okulu mezunu olmak (yabancı uyruklular hariç olmak üzere yurt dışındaki liselerden mezun olanlar için diploma denkliğinin Millî Eğitim Bakanlığınca onaylanmış olması gerekir).

b) Kayıt için sağlık raporu ya da mesleği icra etmeye uygunluk raporu aranan programlar için ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda gerekli olan rapora sahip olmak.

c) Öğrenim ücretine ilişkin mali yükümlülükleri yerine getirmek.

ç) Uluslararası öğrenciler için öğrenim vizesi yükümlülüklerini yerine getirmek.

(5) Üniversiteye kabul edilen adaylar; şahsen veya kanuni temsilcileri aracılığıyla yüz yüze ya da elektronik ortamda, akademik takvimde belirtilen tarih aralığında, istenen belgeleri ibraz etmek suretiyle kayıt yaptırabilirler.

(6) Gerçeğe aykırı veya yanıltıcı beyan ve belgelerle kabul edildiği tespit edilen adayların kayıtları yapılmaz; yapılmış ise bulundukları yarıyıla bakılmaksızın kayıtları iptal edilir. Bu kişiler, mezun olsalar dahi kendilerine verilmiş olan diploma dâhil tüm belgeler geçersiz sayılır ve haklarında ilgili mevzuat hükümleri uyarınca işlem yapılır. Bu kişiler tarafından ödenmiş olan öğrenim ücretleri iade edilmez.

Yatay geçiş yolu ile kabul

MADDE 7- (1) Üniversitenin fakülte, yüksekokul ve meslek yüksekokullarına kurum içinden ve kurum dışından yatay geçiş yolu ile öğrenci kabulüne ilişkin esaslar, 24/4/2010 tarihli ve 27561 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik ve ilgili diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütülür.

Dikey geçiş yolu ile kabul

MADDE 8- (1) Meslek yüksekokulu mezunlarının Üniversiteye bağlı lisans programlarına dikey geçişleri, 19/2/2002 tarihli ve 24676 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Meslek Yüksekokulları ve Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans Öğrenimine Devamları Hakkında Yönetmelik ve ilgili diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütülür.

Yurt dışından öğrenci kabulü

MADDE 9- (1) Yurt dışından öğrenci kabul kontenjanlarına başvuru, kabul ve kayıt işlemleri 2547 sayılı Kanunun 45 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütülür.

Özel öğrenci

MADDE 10- (1) Üniversitenin herhangi bir diploma programında kayıtlı olmayan kişiler, başka bir yükseköğretim kurumu öğrencisi olmak koşulu ve ilgili yönetim kurulu kararıyla, açılan derslere özel öğrenci statüsünde katılabilirler. Özel öğrencilerin kabulüne ilişkin esaslar, Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütülür.

(2) Özel öğrenci başvurusu ve kaydı, en geç akademik takvimde ilan edilen ders ekleme-bırakma dönemi içinde yapılır. Özel öğrenci kabulü bir dönem için geçerlidir, daha sonraki dönemlerde özel öğrenci olarak ders almak için yeniden başvuru yapılması gerekir.

(3) Özel öğrencinin bir yarıyılda alabileceği derslerin toplam kredisi, bu Yönetmelikte belirlenen bir yarıyılda alınabilecek azami kredi sınırını aşamaz. Özel öğrenci, aldığı derslerin kredi başına belirlenen öğrenim ücretini ödemekle yükümlüdür.

(4) Özel öğrenci, Üniversitenin kayıtlı öğrencisi sayılmaz ve öğrencilik haklarından yararlanamaz. Ancak, öğrenim süresi boyunca Üniversite öğrencilerinin tabi olduğu mevzuat hükümlerine uymakla yükümlüdür.

(5) Özel öğrenciye diploma veya unvan verilmez. Ancak talep etmesi halinde kendisine Üniversitede aldığı dersleri ve bu derslerdeki başarı durumunu gösteren transkript verilir.

(6) Özel öğrenci olarak yaz okulunda Üniversitede alınabilecek derslerin kredi toplamı 21 AKTS’yi geçemez.

(7) Özel öğrencilik hakkından en çok iki yarıyıl için yararlanılabilir. Ancak, özel öğrencilik statüsünden yararlanma şartlarının devam etmesi halinde, ilgili kurulların önerisi ve Senatonun kararı ile bu süre uzatılabilir.

(8) Özel öğrenci, bir yarıyılda alınabilecek azamî kredi sınırını aşmamak şartıyla dilediği sayıda ders alabilir.

Ulusal ve uluslararası öğrenci değişim programları

MADDE 11- (1) Öğrenci, Üniversite ile yurt içindeki veya yurt dışındaki yükseköğretim kurumları arasında yapılmış anlaşma ve protokoller çerçevesinde uygulamada olan öğrenci değişim programlarından bir veya iki yarıyıl için yararlanabilir.

(2) Değişim programları, ikili anlaşmalar ve YÖK tarafından belirlenen esaslar doğrultusunda yürütülür.

(3) Değişim programları çerçevesinde Üniversiteye gelen öğrencilerin işlemleri, ikili anlaşmalar ve ilgili mevzuat çerçevesinde ilgili birim dekanlığı/müdürlüğü tarafından yürütülür.

(4) Değişim programı kapsamında gelen öğrenci, öğrenim süresi boyunca, Üniversite öğrencisinin tabi olduğu mevzuat hükümlerine uymakla yükümlüdür.

(5) Değişim programı kapsamında gelen öğrenciye diploma veya unvan verilmez, talep etmesi halinde Üniversitede aldığı dersleri ve notları gösteren transkript verilir.

(6) Değişim programları kapsamında başka yükseköğretim kurumlarına giden Üniversite öğrencisi, değişim süresi boyunca Üniversitede kayıtlı öğrenci statüsünü korur ve ilgili döneme ait öğrenim ücretini Üniversiteye ödemekle yükümlüdür. Öğrencinin bu kapsamda aldığı derslerin intibak işlemleri, öğrencinin kayıtlı olduğu ilgili birim yönetim kurulu kararı ile yapılır. Değişim programında geçirilen süre, öğrencinin öğrenim süresinden sayılır.

Çift anadal ve yandal programları

MADDE 12- (1) Çift anadal programı; koşulların sağlanması halinde, ön lisans öğrencisinin ön lisans düzeyindeki bir diploma programından, lisans öğrencisinin lisans veya ön lisans düzeyindeki bir diploma programından eş zamanlı olarak belirli sayıda ders almak suretiyle her iki programdan diploma alabilmesini sağlayan programdır.

(2) Yandal programı; koşulların sağlanması halinde, ön lisans öğrencisinin ön lisans düzeyindeki bir diploma programından, lisans öğrencisinin lisans veya ön lisans düzeyindeki bir diploma programından eş zamanlı olarak belirli sayıda dersi alabilmesine ve sonunda buna ilişkin bir belge (yandal sertifikası) edinmesine imkan sağlayan programdır.

(3) Çift anadal ve yandal programı, ilgili bölümlerin ve birim kurullarının önerisi üzerine Senatonun onayı üzerine açılır ve ilgili birimlerin iş birliğiyle yürütülür.

(4) Çift anadal ve yandal programlarına ilişkin usul ve esaslar; Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre yürütülür.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Eğitim ve Öğretime İlişkin Esaslar

Akademik yıl ve takvim

MADDE 13- (1) Bir akademik yıl, her biri sınavlar hariç en az on dört hafta olan (yetmiş iş günü) iki yarıyıldan oluşur. Dersler, yarıyıl esasına göre güz ve bahar yarıyıllarında düzenlenir.

(2) Güz ve bahar yarıyılları dışında, Senato kararı ile yaz okulu açılabilir. Yaz okulu en az beş en çok yedi haftalık ders süresi olarak düzenlenir. Takip eden hafta içerisinde sınav yapılır. Yaz okulunda açılan bir dersin toplam saati, o dersin güz veya bahar dönemindeki toplam saatine eşittir. Yaz okulunda ders almak öğrencinin isteğine bağlıdır. Yaz okulu, ön lisans/lisans eğitimi için öngörülen normal öğrenim süresinin dışında olup, yaz okulunda geçirilen öğrenim süresi, normal öğrenim süresine eklenmez. Yaz okulu ücreti, güz ve bahar yarıyıllarında ödenen eğitim ve öğretim ücretinden ayrı olarak yaz okulu eğitim ve öğretim hizmetine karşılık kredi başına alınır.

(3) Kayıt, ders, sınav ve benzeri faaliyetlere ilişkin süre ve tarihler Senato tarafından onaylanan akademik takvimde belirtilir.

Öğretim dili ve dil yeterliği

MADDE 14- (1) Üniversitenin ön lisans ve lisans programlarında öğretim dili Türkçe veya İngilizcedir.

(2) Öğretim dili İngilizce olan programlarda öğrenci ders kayıtları, İngilizce yeterlilik belgelendikten sonra yapılır.

(3) Üniversitenin öğretim dili İngilizce olan programlarında İngilizce yeterlik, Üniversitenin İngilizce yeterlik sınavı ile veya Üniversite tarafından eş değerliği kabul edilen ulusal ve uluslararası sınavlardan alınan geçer not ile belgelenir. Eş değerliği kabul edilen sınavın geçerlilik süresi, ilgili sınavı düzenleyen kurum veya kuruluşça belirlenmiş olan geçerlilik süresi esas alınarak değerlendirilir.

(4) Öğrenci, geçerli bir dil yeterlik belgesini, her yarıyılın ders ekleme-bırakma süresinin sonuna kadar sunmakla yükümlüdür.

(5) İngilizce yeterlik düzeyini belgelemeyen öğrenci, Üniversitenin Yabancı Diller Bölümünde İngilizce Hazırlık Programında öğrenim görür.

(6) İngilizce dil yeterliğinin belirlenmesine yönelik yapılan sınavlar, bu sınavlardan muafiyet koşulları ve İngilizce Hazırlık Programında öğrenim ile ilgili usul ve esaslar 18/9/2017 tarihli ve 30184 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Hava Kurumu Üniversitesi Yabancı Dil Hazırlık Programı Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği hükümlerince yürütülür.

(7) Eğitim dili %100 İngilizce olan bir yükseköğretim kurumundan Üniversitenin eğitim dili İngilizce olan bir programına yatay geçiş veya dikey geçiş ile gelen öğrenci, geldiği yükseköğretim kurumunun İngilizce yeterlik/muafiyet sınavında başarılı olduğunu belgelemesi koşuluyla Üniversitede yabancı dil eğitiminden muaf tutulur.

(8) Yabancı uyruklu öğrenci, öğretim dili Türkçe olan programlara kayıt yaptırabilmek için Türkçe yeterlik şartını sağlamak zorundadır. Bu şart; ÖSYM, Yunus Emre Enstitüsü veya Türkiye’deki üniversitelerin Türkçe öğretim merkezleri tarafından yapılan Türkçe yeterlik sınavlarında başarılı olunması suretiyle sağlanır. Türkçe yeterlik şartını sağlayan öğrenci, öğretim dili Türkçe olan programlarda öğrenime başlar. Öğrenci, Türkçe yeterlik belgesini ders ekleme-bırakma süresinin sonuna kadar sunmakla yükümlüdür.

Kayıt yenileme

MADDE 15- (1) Öğrenci, her yarıyıl başında akademik takvimde belirtilen süreler içinde öğrenim ücretini ödeyerek dönem kaydını yenilemek zorundadır. Belirtilen süreler içinde kayıt yenilemeyen öğrenci, o yarıyıl için kayıt hakkından yararlanamaz.

(2) Süresi içinde dönem kaydını yenilemeyen öğrenci, Mütevelli Heyet tarafından ilgili yıl için belirlenmiş olan geç ödeme ücretini ödemek suretiyle, akademik takvimde belirlenen ders ekleme-bırakma süresi içinde de kaydını yenileyebilir.

(3) Ders ekleme-bırakma süresi içinde dönem kaydını yaptırmayan öğrenci, pasif öğrenci statüsüne geçirilir. Bu durumdaki öğrenci, pasif statüde kaldığı sürece derslere ve sınavlara giremez, öğrencilik haklarından yararlanamaz. Pasif statüde olunan dönemlerde öğrencinin varsa bursu kesilir. Öğrencinin kaydı aktif hale döndüğünde, talep edilmesi halinde önceden verilmekte olan burslar tekrar tahsis edilir. Pasif öğrenci statüsünde dönem kaybetmiş olan öğrenci kaydını aktifleştirdiğinde kendi giriş yılındaki öğrencilerin tabi olduğu öğrenim ücretini öder. Dört yıl üst üste kayıt yenilemeyen öğrencinin Üniversite ile ilişiği 2547 sayılı Kanunun 44 üncü maddesinin (c) fıkrası uyarınca kesilebilir. Bu durumda ilişik kesme işlemleri Üniversite Yönetim Kurulu kararıyla yapılır. İlişik kesme işlemleri ilgili birim tarafından yürütülür.

(4) Pasif statüde geçirilen süre azamî öğrenim süresi ile bursluluk süresine dâhil edilir.

Öğrenim ücretleri ve burslar

MADDE 16- (1) Üniversitede öğrenim ücrete tabidir. Öğrenim ücretleri, her yıl Mütevelli Heyet tarafından belirlenir ve ilan edilir. Öğrenim ücreti, güz ve bahar yarıyılları için iki taksit hâlinde tahsil edilir. Öğrenciler, her güz ve bahar yarıyılı başında, akademik takvimde belirtilen süreler içinde öğrenim ücretini ödemekle yükümlüdürler. Öğrenim ücretlerini belirlenen süreler içinde ödemeyen öğrencilerin kayıtları yapılmaz, yenilenmez, dondurulmaz. Bu öğrenciler, hiçbir şekilde öğrencilik haklarından yararlanamaz. Kayıt dondurmak isteyen öğrenciler ödemeleri gereken dönem ücretinin yarısını ödeyerek kayıt dondurma talebinde bulunurlar. Talebi uygun bulunmayan öğrenciler, dönem ücretinin kalanını ödeyerek ders kaydı yapmak zorundadırlar.

(2) Üniversiteye girişte veya eğitime devam ederken sağlanacak öğrenim ücreti muafiyet bursları ve diğer bursların kapsam, koşul ve sürelerine ilişkin usul ve esaslar Yönetim Kurulunun kararı üzerine Mütevelli Heyetin onayı ile belirlenir.

(3) Öğrenci, kayıt yaptırdığı yıl Üniversite tarafından taahhüt edilen süre ve koşullarla burs hakkından faydalanabilir. Üniversiteden herhangi bir sebeple ilişiği kesilen öğrencinin ilgili mevzuat çerçevesinde tekrar Üniversiteye kayıt yaptırması halinde öğrenim ücreti, burs ve burs koşulları, ilgili mevzuat hükümlerine göre Mütevelli Heyet tarafından belirlenir.

(4) Normal öğrenim süresi içinde mezun olamayan öğrenci, sonraki dönemlerde aldığı dersin kredi değeri başına ücret ödemekle yükümlüdür. Kredi başına hesaplanan toplam ücret dönem ücretini geçemez. Derslerin ücretlendirilmesinde esas alınacak temel birim ve kredi ücreti, Üniversite Yönetim Kurulunun önerisi üzerine Mütevelli Heyetin onayı ile belirlenir ve ilan edilir.

(5) Öğrenim ücretini ödemeyerek kayıt yenilemeyen öğrenci, sonraki dönemlerde kayıt yenilemek istediği takdirde, kayıtsız olarak geçen dönemlere ait öğrenim ücretinin tamamını ödemekle yükümlüdür.

(6) Öğrenim ücretini ödemeyerek kayıt yenilemeyen öğrenci, yatay geçiş yolu ile başka bir kuruma geçiş yaptığı takdirde kayıt yenilemediği dönemlere ait öğrenim ücretini ödemekle yükümlüdür.

(7) Normal öğrenim süresi içinde mezun olamayan öğrenci, normal öğrenim süresi dışındaki dönemlerde kayıt yenilememesi halinde bu dönemlere ilişkin öğrenim ücreti ödemekle yükümlü değildir.

(8) Yaz okulu için ücretlendirmede esas alınacak temel birim ve ücret, Üniversite Yönetim Kurulunun önerisi üzerine Mütevelli Heyetin onayı ile belirlenir ve ilan edilir.

(9) Özel öğrenci statüsünde ders alan öğrenciler için derslerin ücretlendirmesinde esas alınacak temel birim ve ücret, Üniversite Yönetim Kurulunun önerisi üzerine Mütevelli Heyetin onayı ile belirlenir ve ilan edilir.

(10) Azamî öğrenim süresini dolduran öğrencilere, 2547 sayılı Kanunun 44 üncü maddesi uyarınca ek sınav hakkı verilir. Bu madde kapsamında derslerin sınavlarına ve diğer planlı değerlendirme etkinliklerine dışarıdan katılan öğrencilerin ücretlendirilmesinde esas alınacak temel birim ve ücret, Üniversite Yönetim Kurulunun önerisi üzerine Mütevelli Heyetin onayı ile belirlenir ve ilan edilir.

(11) Yarıyıl öğrenim ücretini ödediği halde ders almayan öğrencilere ücret iadesi yapılmaz.

Akademik danışmanlık

MADDE 17- (1) Ön lisans ve lisans programlarında öğrenim gören her öğrenciye, öğrencinin akademik durumunu izlemek ve akademik konularda rehberlik etmek amacıyla öğrencinin bölüme/programa başlayacağı ilk dönem ders kayıtları öncesinde bölüm/program öğretim elemanları arasından biri, ilgili bölüm/program başkanı tarafından danışman olarak atanır.

(2) Akademik danışmanın görevleri şunlardır:

a) Öğrenciye öğrenimi boyunca eğitim-öğretimini ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde planlayabilmesi konusunda yardımcı olmak.

b) Kayıt sırasında öğrenciye, alması gereken zorunlu ve seçmeli dersleri belirlemesinde rehberlik etmek; intibak gerektiren durumlarda yapılacak intibak işlemleri hakkında öğrenciyi bilgilendirmek; öğrencinin mezuniyeti için gerekli dersleri eksiksiz almasını sağlamak.

c) Öğrencinin alacağı dersleri, akademik başarı durumunu dikkate almak suretiyle değerlendirerek ders kayıt onayını vermek.

ç) Akademik sorunlarının çözümünde öğrenciye rehberlik etmek.

d) Üniversite yaşamına uyum, mesleki gelişim ve kariyer konularında öğrenciyi bilgilendirmek ve yönlendirmek.

Eğitim-öğretim programları

MADDE 18- (1) Bölüm/program eğitim-öğretim programı, ilgili bölüm/program kurulunca yapılan çalışmaya binaen ilgili birim kurulunun kararı üzerine Senato onayıyla kesinleşir. Eğitim-öğretim programlarında, programdan mezuniyet için tamamlanması öngörülen teorik ders, laboratuvar, uygulama, staj ve benzeri çalışmalar, haftalık saat ve kredileri, varsa ön koşul ve yan koşulları, derslerin notlandırma türü ve dönem başına toplam 30 AKTS kredisi gelecek şekilde derslerin normal öğrenim süresindeki dönemlere dağılımı belirtilir.

(2) Öğrenim programlarında öngörülen değişiklikler yine aynı usulle belirlenir. Kararlarda, değişikliklerden etkilenecek öğrenciler için geçerli olacak uygulamalara da yer verilir. Programlardaki değişiklikler, en erken izleyen dönemin başından itibaren uygulamaya alınır.

Zorunlu ve seçmeli dersler

MADDE 19- (1) Bölüm öğrenim programlarında yer alan dersler, zorunlu ve seçmeli olarak iki gruba ayrılır. Zorunlu dersler öğrencinin almakla yükümlü olduğu, seçmeli dersler ise belirlenen koşullar çerçevesinde öğrencinin ilgi alanları doğrultusunda alabileceği derslerdir.

(2) Derslerin kodu, adı, içeriği, kredi değeri, türü ve ön koşulları içeren öğrenim programları, bölüm/program önerisi üzerine ilgili kurullar tarafından belirlenir ve Senato tarafından karara bağlanır.

(3) Öğrenim programlarında yer alacak dersler ve varsa programda yapılan değişiklikler her eğitim-öğretim yarıyılı başlamadan en geç on beş gün önce ilgili birimler tarafından öğrencilere ilan edilir.

Ön koşul ve yan koşul dersleri

MADDE 20- (1) Önceki döneme ait herhangi bir ders veya derslerin alınıp başarıyla tamamlanması, bir dersin ön koşulu olarak belirlenebilir. Ön koşullar ilgili bölüm/programın önerisi ilgili kurul kararı üzerine Senato onayı ile kesinleşir.

(2) Ön koşul niteliğindeki ders veya dersler başarıyla tamamlanmadıkça, bunların ön koşul olarak belirlendiği ders veya dersler alınamaz.

(3) Aynı döneme ait derslerden bazıları birbiri için yan koşul olarak belirlenebilir. Yan koşullu derslere birlikte kayıt olunur, dersler birlikte bırakılır veya derslerden birlikte çekilinir. Yan koşul derslerinden birinden başarılı olunması durumunda diğer ders için yan koşul şartı sağlanmış kabul edilir.

(4) Öğrenciler, ön koşulunu/yan koşulunu sağlamadıkları derslere kaydolamazlar.

(5) Muaf olunan bir ders başka bir dersin ön koşulunu/yan koşulunu sağlamak için kullanılabilir.

Ders yükü

MADDE 21- (1) Ders yükü, bir öğrencinin herhangi bir dönemde aldığı derslerin toplam AKTS kredisidir.

(2) Birinci sınıf öğrencileri, kayıtlı oldukları eğitim-öğretim programının birinci sınıfındaki bütün dersleri almakla yükümlüdürler. Ancak hazırlık sınıfını güz yarıyılı sonunda başarı ile tamamlayan öğrenciler bahar yarıyılı derslerinin tamamını almakla yükümlü değildir.

(3) Öğrencilerin güz ve bahar yarıyıllarında normal ders yükü 30 AKTS kredisidir. Öğrencilerin akademik durumlarına göre alabilecekleri en fazla ders yükleri aşağıda belirtilmiş olup, belirlenen ders yükünün üzerinde ders verilemez. Alınabilecek en fazla ders yükü aşağıda belirtilmiştir:

a) Ön lisans/lisans programına yeni başlayan öğrenciler için birinci dönemde 30 AKTS kredisidir. İzleyen dönemlerde ise;

1) AGNO’su 4,00 üzerinden 1,99 veya altında olan öğrenciler için 30 AKTS,

2) AGNO’su 4,00 üzerinden 2,00-2,99 arasında olan öğrenciler için 36 AKTS,

3) AGNO’su 4,00 üzerinden 3,00-4,00 arasında olan öğrenciler için 42 AKTS,

4) Çift anadal yapan öğrenciler için AGNO’ya bakılmaksızın 42 AKTS,

kredisidir.

b) En az 24 AKTS kredisi transfer ederek lisans programına başlayan öğrenciler, transfer edilen derslerden oluşan AGNO’ya göre, lisans programına başladıkları ilk dönemde (a) bendinin (2), (3) veya (4) numaralı alt bentlerinde belirtilen ders yükünü alabilirler.

c) 23 AKTS kredisi veya altında ders transfer ederek lisans programına başlayan öğrenciler ile ders transfer ettikleri halde AGNO’su oluşmayan öğrenciler, lisans programına başladıkları ilk dönemlerinde ancak 30 AKTS kredilik ders yükünü alabilirler.

ç) Staj dersleri, üçüncü fıkrada belirtilen dönem AKTS kredisi sınırlaması hesabına dahil edilmez.

(4) Bir yaz okulunda Üniversite veya başka bir yükseköğretim kurumundan alınabilecek staj dâhil toplam ders yükü, tüm öğrenciler için en fazla 21 AKTS kredisidir.

(5) İlgili yarıyıl sonunda mezuniyet durumunda olan öğrenci, azamî ders yükünün dışında en çok bir ders daha almaya ihtiyaç duyduğunda, bu bir ders; danışman, bölüm başkanı ve ilgili dekan/müdürün onayı ile Öğrenci İşleri Müdürlüğü tarafından öğrencinin ders programına eklenebilir.

(6) Mezuniyet için gerekli bütün derslerden başarılı oldukları halde AGNO’su 4,00 üzerinden 2,00'ın altında kalan öğrencilere, bitirme projesi, staj ve benzeri uzun dönemli proje çalışması içeren dersler dışında, DD, DC veya CC notu aldıkları dersten/derslerden, bulundukları yarıyıl veya yaz okulu dönem sonu notlarının ilanından itibaren beş gün içerisinde bağlı bulundukları birim dekanlığına/müdürlüğüne başvuruda bulunmak şartıyla, ilgili birim yönetim kurulu kararı ile on beş gün içerisinde kullanılmak üzere birer ek sınav hakkı verilir. Ek sınav hakkı verilecek derste/derslerde, dersin/derslerin transkriptte yer alan en son kodu, adı ve kredileri dikkate alınır. Ek sınav sonucunda mezun olamayan öğrencilere, izleyen yarıyılın veya yaz okulunun dönem sonu sınavlarının bitimine kadar, sınav ücreti ödenmesi koşuluyla, birer ek sınav hakkı daha verilir. Bu durumdaki öğrenciler, not ortalamalarını yükseltebilmek için sınav hakkı kullanabilecekleri gibi, kredi başına ücret ödemek ve ders yükü sınırlamalarına uymak koşuluyla ders tekrarı da yapabilirler. AGNO’su halen 2,00'ın altında olan öğrencilere, mezuniyet için gerekli not ortalaması sağlanana kadar, aynı haklar tanınır.

(7) Mezuniyet koşullarını sağladığı halde, AGNO’sunu yükseltmek amacıyla ders tekrarı yapmak isteyen öğrenci, mezuniyete hak kazandığı yarıyılın sonunda bağlı bulunduğu birim dekanlığına/müdürlüğüne yazılı olarak başvurmak ve kredi başına ücret ödemek suretiyle yaz okulunda veya takip eden ilk iki yarıyılda ders tekrarı yapabilir.

Ders transferi

MADDE 22- (1) Öğrenci; daha önce bir yükseköğretim kurumundaki öğrenciliği sırasında alıp başardığı dersleri, kayıtlı olduğu diploma programındaki yükümlülüklerinin yerine saydırmak amacıyla transfer isteğinde bulunabilir. Bu derslerden hangilerinin transferinin uygun olduğu, kayıtlı olduğu diploma programındaki hangi derslerin yerine sayılacağı hususları Muafiyet ve İntibak Komisyonu tarafından değerlendirilerek ilgili birim yönetim kurulu tarafından karara bağlanır. Not uyarlamaları Senato tarafından onaylanan not dönüşüm tablosuna göre yapılır. Transferi kabul edilen dersin notunun S olması durumunda intibakı CC olarak yapılır.

(2) Ders transferi başvurusu, Üniversiteye ilk kayıt sırasında en geç ders ekleme-bırakma süresinin bitimine kadar ilgili birim dekanlığı/müdürlüğü tarafından yapılmalıdır. Bu süre geçildikten sonra yapılan ders transferi talepleri dikkate alınmaz.

(3) Ders transfer talepleri, öğrenim dilinden bağımsız olarak değerlendirilir.

(4) Transferi talep edilen dersin en az CC harf notuna sahip olması ve intibaka konu dersler arasında en az %80 içerik uygunluğu gerekir.

(5) İntibak sonucu transfer edilen derslerin toplam AKTS kredisi değeri dikkate alınarak, her 30 AKTS kredisi için bir dönem olmak üzere hesaplanan dönem sayısı, öğrencinin öğrenim süresinden düşülür. Transfer edilen toplam AKTS kredisi 30’un altındaysa, bu kredinin en az 24 olması durumunda öğrenim süresinden bir dönem düşülür.

(6) Daha önce mezun olunan bir yükseköğretim kurumundan alınıp başarılan ve mezuniyet ortalamasında kullanılmış olan derslerin transfer ve intibak işlemleri yapılmaz. Dikey geçiş ile gelen öğrenciler ile 2547 sayılı Kanunun beşinci fıkrasının (ı) bendinde yer alan dersler bu kapsam dışındadır.

Ders kayıtları

MADDE 23- (1) Öğrenci, her dönem başında akademik takvimde belirtilen süreler içinde, öğrenim programında bulunan derslere akademik danışmanının rehberliğinde şahsen veya çevrimiçi kayıt yaptırmak zorundadır.

(2) Öğrenim programında yer alan bütün dersleri başardığı halde staj çalışmasını tamamlamayan öğrenci, her dönem başında akademik takvimde belirtilen tarihlerde kaydını yenilemek ve staj dersine kayıt yaptırmak zorundadır.

(3) Öğrenci, kaydolmadığı dersleri alamaz, bu derslerin sınavlarına giremez.

(4) İlk kez kaydolunan bir ders ile ders saatleri çakışan ikinci bir ilk kez kaydolunacak ders alınamaz.

(5) Öğrenci, alt yarıyıldan başarısız olduğu, alması gereken veya alamadığı zorunlu dersi/dersleri açıldığı ilk yarıyılda öncelikle almakla yükümlüdür. Ancak danışmanın gerekçeli görüşü ve bölüm/program başkanının onayı ile ilgili ders bir sonraki ilk açıldığı döneme bırakılabilir.

(6) Ön koşullu dersler hariç, sonraki yarıyıl programlarından açılan ders ya da dersler AKTS kredi sınırı içerisinde kalmak kaydıyla alınabilir.

(7) Öğrencinin daha önce alıp başarısız olduğu zorunlu bir dersin öğrencinin programından kaldırılması durumunda öğrenci, kaldırılmış olan zorunlu dersin yerine ilgili kurullar tarafından uygun görülen eş değer bir dersi alır.

(8) Programdan kaldırılan zorunlu derse eş değer ders tanımlanmamışsa öğrenci, tamamlaması gereken AKTS kredi açığını seçmeli derslerden tamamlar.

(9) Programda yapılan ders değişikliklerinde öğrencinin almış olduğu dersin AKTS kredisinin değişmesi durumunda oluşacak AKTS kredi açığı seçmeli dersler ile tamamlanır.

(10) Ders kayıt işlemleri danışman onayı ile kesinleşir.

(11) Öğrenci, alıp başarılı/başarısız olduğu zorunlu/seçmeli dersleri transkriptinden sildiremez.

(12) Öğrenci, mezun olabilmek için ilgili kurullar tarafından belirlenmiş eğitim-öğretim programındaki zorunlu ve seçmeli dersleri başarmak zorundadır.

Ders ekleme-bırakma

MADDE 24- (1) Öğrenciler, akademik takvimde belirtilen tarihlerde, bu Yönetmelik hükümlerine göre kayıt yaptırdıkları derslerde değişiklik yapabilirler. Ders ekleme-bırakma süresi sona erdikten sonra derslere kayıt yaptırılamaz ve derslerde değişiklik yapılamaz.

(2) Üniversiteye ek kontenjan veya dikey geçiş ve benzeri nedenlerle yeni kaydolan öğrencilerin ilk dönemdeki ders kayıtları, Üniversiteye kayıtlarını takip eden bir hafta içinde yapılmak şartıyla, ders ekleme-bırakma dönemi sonrasına kalabilir.

Dersten çekilme

MADDE 25- (1) Öğrenciler, akademik takvimde belirlenen tarihler içinde kayıtlı oldukları derslerden aşağıdaki durumlar haricinde çekilebilirler:

a) Öğrenciler ön lisans programlarının ilk yarıyılında, lisans programlarının ilk iki yarıyılında derslerden çekilemezler.

b) Daha önce alınıp FF, NA, W veya U notları ile başarısız olunarak tekrarlanan derslerden çekilme yapılamaz.

c) Öğrenciler, ön lisans öğrenimi boyunca en çok iki dersten, lisans öğrenimi boyunca en çok dört dersten çekilme hakkı kullanabilirler.

ç) Öğrenciler sadece tek derse kayıtlı iseler, o dersten çekilemezler.

(2) Akademik takvimde dersten çekilme için belirlenen süre tamamlandıktan sonra dersten çekilme yapılamaz.

(3) Öğrencinin çekildiği dersler not çizelgesinde W notu ile gösterilir. Yaz okulunda dersten çekilme istekleri ders kayıt iptali olarak işleme alınır ve not çizelgesinde gösterilmez. Dersten çekilmelerde ve ders kayıt iptallerinde herhangi bir öğrenim ücreti iadesi yapılmaz ve mahsup edilmez.

(4) Tekrar edilen bir dersten çekilme işlemi yapılması durumunda, ders tekrar edilmemiş sayılır ve öğrencinin dersten en son aldığı dönem sonu ders notu geçerli olur.

Ders tekrarı

MADDE 26- (1) Öğrenci, alt yarıyıldan başarısız olduğu zorunlu derslerini, derslerin açıldığı ilk yarıyılda alarak tekrar etmek zorundadır. Başarısız olunan seçmeli ders, tekrar alınmak zorunda değildir, yerine aynı türden bir başka seçmeli ders alınabilir.

(2) Kayıtlı olunan diploma programının müfredatına ek olarak fazladan alınıp da başarısız olunmuş derslerin tekrarı gerekmez. İlgili dersteki başarısızlık mezuniyet durumunu etkilemez, ancak bu dersler transkriptte gösterilir ve AGNO’yu etkiler.

(3) Tekrarlanan derslerde, alınan en son not, not ortalaması hesaplamalarında kullanılır; ancak tekrarlanan dersin ilk notu da transkriptte gösterilir.

(4) Önceki öğrenimden transfer edilen dersin karşılığında muaf tutulan ders için, ders tekrarı yapılamaz.

Diğer yükseköğretim kurumlarından ders alma

MADDE 27- (1) Öğrencinin diğer bir yükseköğretim kurumunda verilen dersleri özel öğrenci veya değişim öğrencisi olarak alabilmesi, öğrencinin başvurusu ve ilgili birim yönetim kurulunun onayı ile mümkündür.

(2) Öğrencinin özel öğrenci statüsünde veya değişim öğrencisi olarak aldığı derslerden hangilerinin kayıtlı olduğu diploma programındaki yükümlülüklerinin yerine sayılacağı, bunların kredi uyarlamaları ve bu dersler karşılığında diploma programındaki hangi derslerden muaf tutulacağı ilgili birim yönetim kurulu tarafından değerlendirilerek karara bağlanır; not uyarlamaları ise 36 ncı maddedeki tabloya göre yapılır. Öğrencinin özel öğrenci statüsünde veya değişim öğrencisi olarak alıp başardığı dersin öğretim dilinin, ilgili ders karşılığında diploma programında muaf tutulacağı dersin öğretim dili ile aynı olması zorunludur.

(3) Öğrenciler, özel öğrenci veya değişim öğrencisi olarak ders aldıkları dönemlerde dönem öğrenim ücretlerinin tamamını Üniversiteye öderler. Yaz okulunda özel öğrenci olarak ders alan öğrenciler, öğrenim ücretlerini ders aldıkları yükseköğretim kurumuna öderler.

(4) Özel öğrenci statüsünde veya değişim öğrencisi olarak ders alınan dönemler, öğrenim süresinden sayılır.

(5) Öğrenciler yaz okulunda diğer yükseköğretim kurumlarından da ders alabilirler. Ancak bunun için aşağıdaki koşulların sağlanması zorunludur:

a) Üniversitenin yaz okulunda ilgili dersin açılmamış olması.

b) Alınacak dersin öğretim dilinin, içeriğinin, kredi değerinin Üniversitedeki dersin öğretim dili, içeriği ve kredi değeri ile aynı olması.

c) İlgili birim dekanlığının/müdürlüğünün, başka yükseköğretim kurumundan ilgili dersin alınmasının uygunluğuna ilişkin yönetim kurulu kararı bulunması.

(6) Öğrenci hangi dersi hangi yükseköğretim kurumundan alacağına ilişkin bir dilekçe ile bağlı bulunduğu ilgili birim dekanlığına/müdürlüğüne başvuruda bulunur. Başvurusunda başka yükseköğretim kurumundan alınacak dersin öğretim diline, içeriğine ve kredi değerine ilişkin bilgilere yer verir.

(7) Üniversitede yaz okulunda açılan dersler, bitirme projeleri dersleri, yaz okulunda diğer yükseköğretim kurumlarından alınamaz. Diğer dersler ise yaz okulunda beşinci fıkranın (c) bendindeki usule göre, diğer yükseköğretim kurumlarından alınabilir.

Devam zorunluluğu

MADDE 28- (1) Öğrenciler derslere, uygulamalara, öğretim elemanlarınca uygun görülen çalışmalara ve sınavlara katılmak zorundadırlar.

(2) Öğrencilerin devam durumu ilgili öğretim elemanı tarafından izlenir ve final sınavından en az bir hafta önce ilan edilir.

(3) Teorik derslerde %70, uygulamalı derslerde %80 devam şartı aranır. Devam yükümlülüğünü yerine getirmeyen öğrenci ilgili dersin yarıyıl sonu sınavlarına katılamaz ve o dersten başarısız sayılır. Ara sınavlara kadarki sürede bir dersin yarıyıl için devamsızlık sınırını aşmış olan öğrenciler o dersin ara sınavına da katılamazlar.

(4) Üniversiteyi temsilen yurt içi ve yurt dışı sportif, kültürel, bilimsel ve sanatsal etkinliklere katılmasına izin verilen öğrencilerin bu etkinliklerde bulundukları süreler, devamsızlık hesabında dikkate alınmaz.

(5) Bir dersin devam şartını bir kez yerine getirmiş olan öğrencilerin bu dersi tekrar almaları durumunda derse devam şartı aranmaz, ancak yaz okulunda açılan tüm derslerde devam şartı aranır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Sınavlar

Sınavlara ilişkin genel esaslar

MADDE 29- (1) Sınavlar; ara sınavı, final sınavı, tek ders sınavı, mazeret sınavı, muafiyet sınavı, azamî öğrenim süresi sonundaki ek sınavlardır.

(2) Sınavlar yazılı ve/veya sözlü/uygulamalı olarak yapılabilir.

(3) Sınavların türleri ve ağırlıkları dersin öğretim üyesi tarafından belirlenerek dönem başında ilan edilir.

(4) Sınavların yapılacağı yer, tarih ve saatler birimlerce belirlenir ve en az bir hafta öncesinden ilan edilir.

(5) Öğrenciler sınava ilan edilen gün, saat ve yerde girmek, öğrenci kimlik belgeleri ile istenecek diğer belgeleri yanlarında bulundurmak zorundadırlar.

(6) Öğrencilerin bir dersin sınavına girebilmesi için o yarıyılda kayıtlarını yenilemiş ve o derse kayıt yaptırmış olmaları gerekir. Öğrencilerin kayıt yaptırmadığı bir dersin sınavına veya girme hakkını kazanmadığı bir sınava girmesi durumunda aldığı not, ilan edilmiş olsa bile iptal edilir.

(7) Uzaktan öğretim programlarında sınavlar yüz yüze ya da elektronik ortamda gözetimli veya gözetimsiz olarak gerçekleştirilir.

(8) Ulusal ve dini bayramlar dışındaki cumartesi ve pazar günleri de sınav yapılabilir.

(9) Sınavlarda kopya çekenler, kopya girişiminde bulunanlar veya kopyaya yardım edenler ile sınav kâğıtlarının incelenmesi sırasında kopya çektiği ya da yardım ettiği belirlenen öğrenciler o sınavlardan sıfır almış sayılır ve haklarında 2547 sayılı Kanunun 54 üncü maddesi hükümlerine göre işlem yapılır.

Ara sınavlar

MADDE 30- (1) Ara sınavlara ilişkin esaslar şunlardır:

a) Her ders için her yarıyılda en az bir ara sınav yapılmak koşuluyla ara sınavların sayısı dersin öğretim üyesi tarafından belirlenir ve ilan edilen ders tanıtım formlarında belirtilir.

b) Dersin türüne göre laboratuvar/atölye çalışması, ödev, küçük sınav, makale çalışması, proje raporu ve sunumu gibi eğitim öğretim etkinlikleri de değerlendirme ölçütü olarak kullanılabilir.

c) Ara sınav sonuçları sınav yapıldıktan en geç on beş gün sonra ilan edilir.

Final sınavları

MADDE 31- (1) Bir dersin final sınavı, o dersin tamamlandığı yarıyılın sonunda akademik takvimde finaller için belirtilen süre içinde yapılır. Dersin final sınavı ilgili birim tarafından en az bir hafta öncesinde ilan edilir ve ilan edilen yer ve zamanda yapılır. Derslerin final sınavına girebilmek için;

a) Teorik ve uygulamalı olarak birlikte yapılan dersler için; teorik derslerin en az %70’ine, uygulamaların ise en az %80’ine,

b) Haftalık ders saatinin tamamı uygulamalı olan derslerin en az %80’ine,

katılmak gerekir.

(2) Teorik ve uygulamalı olarak işlenen bir dersin teorik ve uygulamalı kısımlarına ilişkin ayrı ayrı sınav yapılabilir; buna, ilgili dersin öğretim elemanı karar verir. Ancak dersin başarı notunun hesaplanmasında her iki sınav birlikte göz önünde bulundurulur.

(3) Final sınav sonuçları en geç on beş gün içerisinde ilan edilerek dersin not kesinleştirme işlemi tamamlanır.

Tek ders sınavı

MADDE 32- (1) Mezuniyet için gerekli tüm ders, uygulama, staj, bitirme projesi ve benzeri yükümlülüklerini tek bir dersteki başarısızlığı haricinde yerine getirmiş olan öğrencilere, talep etmeleri durumunda başarısız oldukları bu bir dersten tek ders sınav hakkı verilir.

(2) Tek ders sınavına başvurabilmek için öğrencinin;

a) İlgili dersi almış ve devam şartını yerine getirmiş olması,

b) Mezuniyet için öngörülen diğer tüm akademik yükümlülüklerini tamamlamış olması,

c) Başarısız olduğu ders dışında eksik veya başarısız dersi bulunmaması,

gerekir.

(3) Tek ders sınavı, yarıyıl sonunda, akademik takvimde belirlenen tarihte yapılır.

(4) Tek ders sınavı tek aşamalı olup, öğrencinin başarı notu yalnızca bu sınavdan aldığı not üzerinden belirlenir.

(5) Tek ders sınavında başarılı olan öğrenci, ilgili yarıyıl sonunda mezuniyet hakkı kazanır.

Mazeret sınavı

MADDE 33- (1) Ara sınav ve final sınavları için Senato tarafından belirlenen haklı ve geçerli sebepler kapsamında mazeret kabul edilir.

(2) Mazeretli oldukları süre içinde yapılan sınavlara giren öğrencilerin sınavları geçersiz sayılır. Ancak, mazeret süresi içinde mazereti sonlandırmak için öğrencinin yazılı başvurusu üzerine mazeret sonlandırılır.

(3) Öğrencinin mazeret talebi ilgili birim yönetim kurulunca değerlendirilerek karara bağlanır.

(4) Mazeret sebepleri ve bunlara ilişkin esaslar aşağıda belirtilmiştir:

a) Öğrencinin, sağlık sorunları nedeniyle mazeretli sayılabilmesi için, hastalığını devlet veya üniversite hastanelerinden aldığı bir raporla belgelendirmesi gerekir.

b) Öğrencinin birinci derecede yakınlarından birinin vefatı veya birinci derecede yakınlarından birinin önemli bir hastalık veya kaza nedeniyle acilen hastaneye kaldırılması durumunda öğrencinin mazeretli sayılabilmesi için, ölüm raporunun veya hasta raporunun ibraz edilmesi gerekir.

c) Üniversiteyi veya ülkemizi temsilen yurt içi ve yurt dışı sportif, kültürel, bilimsel ve sanatsal etkinliklere katılmak üzere görevlendirilme ve mazeret sınavından yararlanma talebi daha önce ilgili birim yönetim kurulu tarafından uygun bulunan öğrenciye, görevlendirme tarihleri süresince mazeret hakkı verilir.

ç) Öğrencinin sınavını acil müdahaleyi gerektiren sağlık problemleri nedeniyle tamamlayamadığı durumlarda, sınav görevlileri tarafından tutulan tutanağa dayalı olarak öğrenciye mazeret sınav hakkı ilgili birim yönetim kurulunca verilir.

d) Bu fıkrada belirtilmeyen ancak önem derecesi bu fıkrada yer verilen mazeret sebeplerine benzer herhangi diğer bir sebeple öğrencinin mazeretli sayılabilmesi için, mazeretin belgelendirilmesi ve ilgili birim yönetim kurulunca kabulü gerekir.

(5) Mazeret sınavına girmeyen öğrenciye ikinci bir mazeret sınav hakkı verilmez.

Azamî öğrenim süresi sonundaki ek sınavlar

MADDE 34- (1) Azamî öğrenim süresi sonunda mezuniyet koşullarını sağlayamayan öğrenciler hakkında yapılacak işlemler aşağıda belirtilmiştir:

a) Öğrencilere, hiç almadıkları veya devam şartını sağlamayarak başarısız oldukları dersler için akademik takvimde ilan edilen tarihlerde iki ek sınav hakkı verilir.

b) İlan edilen tarihte ek sınava girmeyen öğrencilere mazeret sınav hakkı verilmez.

c) Sınavda alınan not tek başına değerlendirilir ve harf notuna çevrilir. Dönem içinde alınan notlar hesaba katılmaz.

ç) İki ek sınav sonunda en fazla beş başarısız dersi olan öğrencilere bu dersler için üç yarıyıl ek süre verilir.

d) İki ek sınavı kullanmadan en fazla beş başarısız dersi olan öğrencilere dört yarıyıl ek süre verilir.

e) Azamî öğrenim süresi ya da iki ek sınav sonunda bir dersten başarısız olanlara öğrencilik hakkından yararlanmaksızın, başarısız oldukları ders için sınırsız sınav hakkı tanınır.

f) Eğitim-öğretim programında yer alan bütün derslerden geçer not aldıkları hâlde mezuniyet için gereken AGNO’yu sağlayamayanlara diledikleri derslerden sınırsız sınav hakkı tanınır. Bunlardan uygulamalı, uygulaması olan ve daha önce alınmamış dersler dışındaki derslere devam şartı aranmaz, ek sınav hakkı yerine dersin uygulamalı etkinliklerine dışardan katılma hakkı tanınır. Daha önce alınmamış bir dersin alınabilmesi için, artık yıl öğrencilerine uygulanan kredi başına ücret ödeme yükümlülüğünün yerine getirilmiş olması gerekir.

g) Sınırsız ek süre hakkı tanınanlardan, üst üste veya aralıklı olarak toplam üç eğitim-öğretim yılı kayıt yaptırmayan öğrenciler sınırsız sınav hakkından vazgeçmiş sayılır ve bu haktan yararlanamazlar.

ğ) Ek süre hakkı kazanan öğrenciler öğrenim ücreti yükümlülüklerini yerine getirmek suretiyle ders kaydı yaptırabilirler. Ücretlendirme Mütevelli Heyet tarafından belirlenir.

Sınav sonuçlarına itiraz

MADDE 35- (1) Sınav kâğıtlarının ve sınav not çizelgelerinin ilgili birimlere verilmesinden ve ilanından sonra maddi hata dışında not değiştirilmez.

(2) Öğrenciler, ilan edilen sınav sonuçlarının ilanından itibaren en geç beş iş günü içinde kayıtlı oldukları birim dekanlığına/müdürlüğüne bir dilekçe vererek sınav kâğıdının tekrar incelenmesini isteyebilirler.

(3) İtiraz üzerine sınav kâğıdı, dersin öğretim elemanı tarafından, itiraz süresinin bitiminden itibaren en geç beş iş günü içinde incelenir, sonuç yazılı ve gerekçeli olarak ilgili birim dekanlığına/müdürlüğüne bildirilir. İlgili birim dekanı/müdürü, gerek gördüğü takdirde, sınav kâğıdının incelenmesi için, en az biri söz konusu dersin alanından olmak koşuluyla üç öğretim elemanından oluşan bir komisyon kurabilir. Dersin öğretim elemanı/elemanları bu komisyonda yer almaz. Bu durumda komisyon, incelemesini itiraz süresinin bitiminden itibaren en geç on gün içinde sonuçlandırır. Sınav sonucunun değişikliği, ilgili birim yönetim kurulunun kararıyla işleme alınır.

(4) Süresi içinde yapılmayan maddi hata itiraz dilekçeleri değerlendirmeye alınmaz.

Ders başarı notu ve işaretler

MADDE 36- (1) Öğrencilere aldıkları derslerde gösterdikleri başarı için harf notu verilir ve bu notlar ders başarı notu olarak adlandırılır.

(2) Ders başarı notu, ara sınav, eğitim öğretim etkinlikleri ile final sınav puanlarının birlikte değerlendirilmesiyle elde edilir ve bu sonuç öğrencinin akademik başarı durumunu gösterir.

(3) Ders başarı notu; ara sınav notu ve/veya eğitim-öğretim etkinlikleri ile yarıyıl sonu sınavı (final) notunun, öğretim elemanı tarafından ders planında ilan edilen oranlarda ağırlıklandırılması suretiyle hesaplanır.

(4) Not ortalamasına etki eden dönem sonu ders başarı notları, bu notlara karşılık gelen katsayıları ve 100 puan üzerinden sayısal karşılıkları aşağıdaki tabloda belirtilmiştir. Bunlardan en düşük geçer not DD notu olup, FF notu dersten başarısız olunduğunu belirtir. Dersin değerlendirilmesinde aşağıdaki tablo referans alınabileceği gibi, bağıl değerlendirme de kullanılabilir:

(5) Not ortalamasına etki etmeyen dönem sonu ders başarı notları aşağıda belirtilmiştir:

(6) Derslerin özel durumlarını belirtmek için kullanılabilecek işaretler şunlardır:

a) I (eksik): Öğretim elemanı tarafından geçerli görülen bir nedenle ders için gerekli koşulları dönem sonunda tamamlayamayan öğrencilere verilir. Öğrenci akademik takvimde dönem sonu sınavlarının bitimini izleyen en fazla dört hafta içinde, eksikliklerini tamamlayarak bir not almak zorundadır. Aksi halde bu işaret, kendiliğinden FF veya U notuna dönüşür.

b) EX (muaf): Ön lisans ve lisans programlarına kabul edilmiş İngilizce yeterlik sınavı sonucu başarılı görülerek muaf tutulan öğrencilere verilir. Ortalamaya ve kredi hesabına dâhil edilmez.

c) W (çekilmiş): Öğrencinin dersten çekildiğini gösterir. Ortalamaya ve kredi hesabına dâhil edilmez.

ç) P (devam eden): Süresi bir dönemden fazla olan derslerin başarıyla sürdürüldüğünü gösterir. Ortalamaya ve kredi hesabına dâhil edilmez. Bu işaretin mezuniyetten önce ilgili öğretim elemanı tarafından bir nota çevrilmesi gerekir.

d) NA (devamsızlık): Dersin devam koşulunun sağlanmadığını gösterir. Ortalamaya ve kredi hesabına dâhil edilir. NA notunun ağırlık katsayısı sıfırdır.

Not ortalamaları

MADDE 37- (1) Öğrencilerin başarı durumu her dönem sonu ANO ve AGNO değerleri ile izlenir. Bu Yönetmeliğin ilgili madde hükümlerini ve kayıtlı olunan diploma programının mezuniyet yükümlülüklerini yerine getiren öğrencilerin mezuniyetlerine AGNO ile karar verilir.

(2) ANO; öğrencinin herhangi yarıyılda aldığı derslerin ağırlıklı puanlarının toplamının, AKTS kredi toplamına bölünmesiyle bulunur. Hesaplamalarda virgülden sonraki iki basamak yürütülür ve yuvarlama yapılır. Yan dal ve çift anadal dersleri, anadal programındaki ANO hesaplanmasında dikkate alınmaz.

(3) AGNO; öğrencinin bütün derslerden aldığı son notlara göre hesaplanacak ağırlıklı puanlar toplamının, derslerin AKTS kredi toplamına bölünmesiyle bulunur. Hesaplamalarda virgülden sonraki iki basamak yürütülür ve yuvarlanır. Yan dal ve çift anadal dersleri, anadal programındaki AGNO hesaplanmasında dikkate alınmaz.

Notların açıklanması ve not çizelgeleri

MADDE 38- (1) Öğretim elemanları tarafından verilen dönem sonu başarı notları, akademik takvimde notların ilanı için belirtilen tarihte, öğrenci kayıtlarına işlendikten sonra oluşturulan not çizelgeleri ile öğrenci bilgi sistemi üzerinden açıklanır.

Notlarda maddi hata

MADDE 39- (1) Bir dersin ilan edilmiş olan sınav notunda yer alabilecek maddi hatanın düzeltilmesi, ilgili öğretim elemanının bildirimi üzerine ilgili birim dekanı/müdürü onayı ile yapılır.

(2) Notlarda yer alabilecek maddi hatalara yönelik düzeltmeler, akademik takvimde dönem sonu notlarının ilanı için belirtilen son günden itibaren on iş günü içerisinde yapılabilir.

Başarılı ve başarısız öğrenciler

MADDE 40- (1) Herhangi bir dönem sonunda AGNO’su en az 2,00 olan öğrenci başarılı, AGNO’su 2,00’ın altında olan öğrenci ise başarısız sayılır.

(2) Bir yarıyıl sonunda en az 24 AKTS kredisi tamamlamış olmak kaydıyla, yarıyıl not ortalaması 3,00-3,49 arasında olan başarılı durumdaki öğrenciler o yarıyıl için şeref öğrencisi, 3,50 ve üstü olanlar ise yüksek şeref öğrencisi sayılır. Bu bilgi öğrencinin transkriptinde ilgili yarıyılda belirtilir.

Ön lisans ve lisans diploması

MADDE 41- (1) Bir öğrencinin kayıtlı olduğu ön lisans/lisans diploma programından herhangi bir dönem sonunda mezun olup diploma alabilmesi için aşağıdaki koşulları sağlaması gerekir:

a) Kayıtlı olduğu diploma programının mezuniyet koşullarında yer alan tüm dersleri ve varsa ek yükümlülükleri başarı ile tamamlamak.

b) Mezuniyet için ön lisans programlarında en az 120 AKTS, lisans programlarında en az 240 AKTS kredisini tamamlamış olmak.

c) Ağırlıklı genel not ortalaması en az 2,00 olmak.

ç) Üniversitede ön lisans programında en az bir dönem, lisans programlarında en az iki dönem kayıtlı bulunmuş olmak ve mezuniyet öncesi son döneminde diploma alacağı programın kayıtlı öğrencisi olmak.

d) Mezuniyet yükümlüklerine sayılan ön lisans programlarında en az 30 AKTS kredisini, lisans programlarında en az 60 AKTS kredisini Üniversitede kayıtlı olduğu derslerden tamamlamak.

e) Mezuniyete hak kazanabilmek için kayıtlı olunan programın öğrenim ücretlerinin tümünü ödemiş olmak.

(2) Öğrenciler, ön lisans diploması/lisans diploması almaya hak kazandıkları dönem sonu itibarıyla, kayıtlı oldukları birim yönetim kurulu kararı ile ilgili diploma programından mezun edilirler.

(3) Kayıtlı olunan lisans diploma programında öğrenimini tamamlayamayan, ancak ilgili programın ilk dört dönemi için öngörülen tüm zorunlu ve seçmeli dersler ile 2547 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde belirtilen zorunlu dersleri alıp bu Yönetmelik hükümlerine göre başarmış, alması ve başarması gereken tüm derslerin ağırlıklı genel not ortalaması en az 2,00 olan öğrenciye, başvurusu üzerine ilgili mevzuat hükümleri ve YÖK kararları çerçevesinde ön lisans diploması verilir.

(4) Diplomalar üzerinde öğrencinin tamamlamış olduğu ön lisans/lisans programının adı bulunur. Diplomalar hazırlanıncaya kadar öğrenciye bir defaya mahsus olmak üzere geçici mezuniyet belgesi diploma ile değiştirilmek üzere verilir. Diploma ve geçici mezuniyet belgesi ile birlikte, talep edilmesi halinde, diploma eki de verilir. Diplomanın kaybı halinde, dilekçe ile Üniversitenin Öğrenci İşleri Müdürlüğüne başvurulması koşuluyla, yeni diploma hazırlanır. Bu durumda diplomanın ön yüzüne, düzenlenme sayısına ilişkin ibare konur.

Kayıt dondurma

MADDE 42- (1) Öğrenciler, belgelemek koşulu ile sağlık, askerlik, maddi, ailevi, kişisel, akademik, yurt dışında eğitim, mücbir sebep gibi gerekçelerle, öğrenim ücretini son ödeme tarihinden önce kayıt dondurma talebinde bulunabilirler.

(2) Kayıt dondurma talebinde bulunacak öğrencinin, ilgili döneme/dönemlere ait ödemekle yükümlü olduğu öğrenim ücretinin yarısını ödemesi gerekir.

(3) Kayıt dondurmak isteyen öğrenciler gerekçeli bir dilekçe, gerekçelerini destekleyen belgeler ve ödeme dekontu ile kayıtlı oldukları birim dekanlığı/müdürlüğüne başvururlar. Başvurular ilgili birim yönetim kurulu tarafından incelenir ve karara bağlanır. Öğrencilere bir defada en çok iki dönem olmak üzere, toplamda en fazla dört dönem için kayıt dondurma hakkı verilebilir. Ancak rahatsızlığı ve tedavi sürecinin devam etmesi nedeniyle kayıt dondurma talebinde bulunan öğrenciler ile hükümlü öğrenciler için Üniversite Yönetim Kurulu kararıyla dört dönemden fazla kayıt dondurulmasına izin verilebilir. Zorunlu diğer hallerde, Üniversite Yönetim Kurulu kararı ile bu süreler uzatılabilir. Azamî öğrenim süresini dolduran öğrencilere kayıt dondurma izni verilmez. Kayıt dondurulan süreler, azamî öğrenim süresinden sayılmaz.

(4) Derslerin başlamasını izleyen dördüncü haftanın son iş gününden sonra kayıt dondurma başvurusu yapan öğrenciler, ilgili döneme ait ödemekle yükümlü oldukları öğrenim ücretinin tamamını öderler. Öğrencilerin kayıt dondurarak geçirdikleri süreler için ödemiş oldukları öğrenim ücreti, sonraki öğrenim ücretlerine mahsup edilmez.

(5) Kayıt dondurma işlemi tamamlanan öğrencilerin ilgili dönemde almış oldukları dersler, kayıtlarından düşürülür.

(6) Kayıt dondurma başvurusu olumsuz sonuçlanan öğrenci, ilgili dönem için geri kalan öğrenim ücretini ödemekle yükümlüdür.

(7) Tutuklanan veya mahkûm olduğu hürriyeti bağlayıcı cezası infaz kurumunda infaz edilmekte olan öğrencinin kaydı, öğrencinin talebi ve Üniversite Yönetim Kurulunun onayı ile dondurulabilir.

(8) Öğrenciler, kayıt dondurma sürelerinin bitiminde dönem kayıtlarını yaptırmak suretiyle öğrenimlerine devam ederler. Bir dönemden fazla süreyle kayıt dondurmuş bir öğrenci ilk dönem sonunda Üniversiteye dönmek istediği takdirde, bu talebini ders kayıtları başlamadan önce, yazılı olarak ilgili birim dekanlığı/müdürlüğüne iletir. İlgili birim yönetim kurulu kararı ile geri dönüş talebi uygun görülen öğrenci, ilgili dönemin geri kalan öğrenim ücretini ödemek koşuluyla ders kaydı işlemlerini tamamlar.

(9) Öğrencilerin kayıt dondurdukları süreler burs süresinden düşülmez.

(10) Üniversiteye kesin kaydın yapıldığı ilk yarıyıl için kayıt dondurma talebinde bulunulamaz.

Öğrenim süresi

MADDE 43- (1) Ön lisans diploma programlarında normal öğrenim süresi dört yarıyıl (iki akademik yıl), azamî öğrenim süresi sekiz yarıyıldır (dört akademik yıldır). Lisans diploma programlarında ise normal öğrenim süresi sekiz dönem (dört akademik yıl), azamî öğrenim süresi on dört dönemdir (yedi akademik yıldır). İngilizce hazırlık programı ile yaz okullarında geçirilen süreler öğrenim süresine dâhil değildir.

(2) Lisans diploma programından mezuniyet için gerekli koşulları sağlayan öğrenciler, normal öğrenim süresini tamamlamadan mezun olabilirler.

(3) Ön lisans/lisans diploma programından azamî öğrenim süresi içinde mezun olamayan öğrencilerin Üniversitedeki öğrenim durumları ve ilişik kesilme işlemleri 2547 sayılı Kanunun 44 üncü maddesi hükümleri çerçevesinde yürütülür. Bu madde kapsamında sınav haklarını kullanan azamî öğrenim süresini doldurmuş olan öğrenciler, ilgili dönem için belirlenmiş olan sınav ücretini ödemekle yükümlüdürler.

(4) Azamî öğrenim süresi sonunda kayıtlı bulunduğu eğitim-öğretim programı için ilgili kurullarca belirlenen yükümlülükleri yerine getirmeyen öğrencilerin Üniversite ile ilişiği kesilir.

Üniversiteden ayrılma

MADDE 44- (1) Öğrenciler, Üniversitenin Öğrenci İşleri Müdürlüğüne bir dilekçe ile başvurarak Üniversitedeki kayıtlarını sildirebilirler. Bu öğrencilerin, ayrılmak için başvurdukları tarih itibarıyla Üniversite ile ilişikleri kesilir. Öğrencinin Üniversiteye karşı herhangi bir yükümlülüğünün olmaması ve kendisine kullanım için Üniversite tarafından sağlanan eşya ve teçhizatı hasarsız olarak iade etmiş olması gerekir.

(2) Üniversiteye yeni kayıt yaptıran öğrencinin, kayıt yaptırdığı tarihten itibaren ilk eğitim-öğretim döneminin sonuna kadar olan süre içerisinde Üniversiteden ayrılmak istemesi durumunda ilgili dönem için ödemekle yükümlü olduğu öğrenim ücretini ödemesi gerekir ve ödenen öğrenim ücretinden iade yapılmaz.

(3) Dönem öğrenim ücretini ödeyerek kayıt yenileyen öğrenciye, Üniversiteden ayrılma ve kayıt iptali durumunda, Mütevelli Heyet tarafından belirlenen esaslara göre ücret iadesi yapılır. Ders ekleme-bırakma süreleri geçtikten sonra ücret iadesi yapılmaz.

(4) Yaz okulunun öğrenim ücretini ödeyerek derslere kayıt yaptıran öğrenciye, Üniversiteden ayrılma veya yaz okulundan çekilme durumunda ücret iadesi yapılmaz.

(5) Öğrencinin ders ekleme-bırakma süreleri içinde Üniversiteden ayrılması durumunda, ilgili dönemde kayıtlı olduğu dersler, kayıtlarından düşürülür. Ders ekleme-bırakma süresinin bitiminden sonra Üniversiteden ayrılan öğrencilerin, dönem sonu başarı notu oluşmamış olan dersleri kayıtlarından silinir.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Disiplin işlemleri

MADDE 45- (1) Öğrencilerin disiplin iş ve işlemleri, 2547 sayılı Kanunun 54 üncü maddesi hükümlerine göre yürütülür.

Tebligat

MADDE 46- (1) Öğrencilere yapılması gereken her türlü tebligat ilgili mevzuat hükümlerine göre Üniversite tarafından öğrenci için oluşturulan elektronik posta adresine yapılır. Disiplin cezası bildirimleri ayrıca, öğrencilerin Üniversiteye kayıt sırasında bildirdikleri yazışma adresine iadeli taahhütlü olarak gönderilmek suretiyle yapılmış sayılır.

(2) Üniversiteye kayıt sırasında bildirdikleri adresi değiştirdikleri halde bunu Üniversitenin Öğrenci İşleri Müdürlüğüne en geç bir ay içinde bildirmeyen veya yanlış ya da eksik bildiren öğrencilerin, mevcut adreslerine tebligat yapılması halinde, kendilerine tebligat yapılmış sayılır.

(3) Yarıyıl uzaklaştırma disiplin cezası alan öğrenciler cezalı oldukları yarıyılların eğitim ücretini öder. Cezalı durumda geçirdikleri yarıyıllar eğitim süresine sayılır, burs süresinden düşülür.

Engelli öğrenciler

MADDE 47- (1) Engellilik durumu ve derecesi sağlık raporu ile kanıtlanmış olan Üniversiteye kayıtlı engelli öğrenciler, bu Yönetmeliğin ders almaya ilişkin hükümlerine uymakla yükümlüdürler, ancak engelleri nedeniyle herhangi bir dersin gerekliliklerini yerine getirmekte güçlük çekmeleri durumunda, danışmanlarının ve dersin öğretim elemanlarının onayıyla söz konusu güçlüklerin giderilmesine ilişkin değişiklikler, uyarlamalar, düzenlemeler yapılarak öğrencilerin dersi almaları sağlanır. Öğrenciler dersin gerekliliklerini tüm uyarlamalara rağmen yerine getiremiyorlar ise varsa o derse eş değer olan bir başka ders alırlar.

(2) Üniversiteye kayıtlı engelli öğrenciler, belirtilen sınavlara girmek zorundadırlar, ancak öğrencilerin performanslarının en iyi şekilde değerlendirilebilmesi için öğrencilerin engelleri temel alınarak dersi veren öğretim elemanı onayı ile sınav yeri, süresi, biçimi değiştirilip uygun hale getirilebilir. Sınavda kullanılacak özel alfabe, bilgisayar, büyüteç gibi ek gereçler, okumaya ya da yazmaya yardımcı kişi ya da araçlar sağlanır.

Hüküm bulunmayan haller

MADDE 48- (1) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde, 2547 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanır.

Yürürlükten kaldırılan yönetmelik

MADDE 49- (1) 23/1/2022 tarihli ve 31728 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Hava Kurumu Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.

Yürürlük

MADDE 50- (1) Bu Yönetmelik 2026-2027 eğitim-öğretim yılı başında yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 51- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Türk Hava Kurumu Üniversitesi Rektörü yürütür.

Aynı başlığı taşıyan yazının birinci bölümünde belirtildiği için tekrar edilmemiştir. Bu bölümde aşağıdaki konular ele alınmıştır:

1- Spor müsabakası kavramının daha net şekilde ele alınması,

2- Her müsabakadan önce müsabaka alanında ve ekranlarda anons yapılması ve yapılmamasının yaptırıma bağlanması,

3- Kolluk aşamasındaki aksaklıklar ile kolluğun soruşturma-kovuştur­malarda dikkat etmesinde yararlı görülen hususlar.

İlgili Sorun ve Çözüm Önerileri

a)

Spor müsabakası kavramının daha net şekilde ele alınması gerekir. Yasanın 3/1-ı. maddesinde tanımlanan "spor müsabakası" kavramı, federasyonların düzenlediği veya düzenlenmesine izin verdiği ya da katkıda bulunduğu her türlü sportif karşılaşma ve yarışmayı ifade eder. Buna karşılık yönetmeliğin 4/1-o. maddesinde ise spor müsabakası, ilköğretim ve ortaöğretim okul sporları, kamu kurum ve kuruluşlarının düzenlemiş olduğu turnuvalar hariç olmak üzere, federasyonların düzenlediği veya düzenlenmesine izin verdiği ya da katkıda bulunduğu her türlü sportif karşılaşma ve yarışmayı ifade eder. Bu durum, yasada sayılan bir kısım suçları etkiler niteliktedir. Örneğin, yasak alanlara girme, müsabakanın hakem, gözlemci, temsilcisi veya saha komiserine hakaret, kasten yaralama gibi eylemlerde "spor müsabakası" kavramı yok ise suç unsuru da gerçekleşmeyebilir. Buna göre, ilgili federasyonun katılımıyla düzenlense bile bir bölgedeki liseler veya kurumlar arası futbol turnuvasında, federasyon tarafından görevlendirilen hakeme karşı bu görevi nedeniyle suç işlense bile 20. madde dikkate alınamayacaktır. Bu durum, TCK'nın 2. maddesindeki suçta ve cezada kanunilik ilkesi ile bağdaşmıyor gibidir. Zira bu ve benzeri hallerde 6222 sayılı Kanun’daki birçok suçun unsurunun oluşup oluşmadığını da tartışma konusu yapabilir.

b)

Her müsabakadan önce müsabaka alanında ve ekranlarda anons yapılması ile yapılmamasının yaptırıma bağlanması yararlı olabilecektir. Müsabaka öncesinde, stadyumlarda kurallara uyulması, aksi takdirde yasal işlem yapılacağı hususlarında bazen sesli anons yapılıyor. Sporda şiddet ve düzensizliğin önlenmesi adına, bu hususun daha açıkça düzenlenip yasal olarak zorunlu bir hale getirilmesi ve aksi davranışın yaptırıma bağlanması yararlı olacaktır. Bu yükümlülük, stadyumda-salonda ev sahibi takıma, ev sahibinin olmadığı final gibi müsabakalarda idareye-federasyona, milli maçlarda ilgili federasyona, canlı yayınlarda ilgili yayıncı kuruluşa verilebilir. Hem müsabaka ve seyir alanında hem de ekranda bulunan ya da diğer kitle iletişim araçlarında dinleyen herkesin duyabileceği şekilde karşılaşmanın hemen başlama öncesinde şu anonsun yapılmasında yarar olabilir: Sayın sporseverler, tehdit veya hakaret içerikli tezahürat yapmak, spor alanına yasak madde sokmak veya kullanmak, sahaya herhangi bir madde atmak, müsabaka veya seyir alanlarına usulsüz seyirci girişi yapmak, yaptırmak veya kabul etmek, yetkisiz olarak müsabaka alanına atlamak, soyunma odalarına, odaların koridorlarına, sporcu çıkış tünellerine girmek, spor alanında taşkınlık yapmak, kasten yaralamak, tesislere, kişilerin eşya ya da araçlarına zarar vermek, spor alanında kendisine tahsis edilenden başka yere oturmakta ısrar etmek, alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisinde olduğu açıkça anlaşıldığı halde dışarı çıkmamakta ısrar etmek yasaktır. Bu fiilleri işleyenler müsabaka alanından derhal ve gerektiğinde zorla çıkarılır. Hakkında yasal işlem yapılır. Bu çerçevede en az bir yıllık süreyle taraftarı olduğunuz takımın müsabaka­larını ve antrenmanlarını izlemekten yasaklanabilirsiniz. Takımınızın maçları­nın olduğu zamanlarda bulunduğunuz yere en yakın polis merkezi amirliğine veya jandarma karakol komutanlığına gidip imza atamak zorunda kalabilir­siniz. Bu durumlarla karşılaşmamak için mevzuata, federasyonun, spor güvenlik kurullarının ve yetkili diğer görevlilerin aldığı karar veya ikazlara uyunuz.

c)

Kolluk aşamasındaki aksaklıklar ile kolluğun soruşturma veya kovuştur­malarda dikkat etmesinde yararlı görülen hususlar ise şu şekilde değerlendirilmiştir. Kolluk soruşturmaları belli birimlerde yürütülebilir. Belli yerlerdeki emniyet müdürlüklerinde spor şube müdürlükleri-büroları kurulmuş ise de bunlar daha çok üst lig müsabakalarında görev aldıklarından özellikle büyük şehirlerde önemli sayıdaki, genelde alt profesyonel ve amatör liglerdeki müsabakalarda gerçekleşen soruşturmalar, mahalli kolluk görevlilerince, birçok hatayla birlikte yürütülmektedir. Genel olarak diğer kolluk birimleriyle karşılaştırıldığında, spor güvenliği şube müdürlükleri daha çok mevzuata hakim ve hızlı, etkili soruşturma işlemlerini yürüttükleri görülüyor. Buna rağmen özel uygulama alanı olan 6222 sayılı Yasa ve uygulanmasına ilişkin Yönetmelikteki bilgi eksikliği, yerleşen yanlışlıklar, sehven gerçekleşen anlamalar nedeniyle aksamalar olmaktadır. Bu sebeple soruşturmaların, mevzuatın öngördüğü şekilde daha hızlı ve etkin olarak yürütülmesi, ilgili vatandaşların-taraftarların-spor kulüplerinin olası mağduriyetlerinin önlenmesi, serzenişlerinin önüne geçilmesi, gereksiz yazışmalara meydan verilmemesi, süregelen ve giderilmesinde yarar görülen eksikliklerin giderilmesi suretiyle sporda şiddet ve düzensizliğin önlenmesi önem arz eder. Soruşturma veya kovuşturma süreçleri uzadıkça, taraftarın seyirden yasaklanmasının süresi de uzayabiliyor. Bu nedenle cumhuriyet savcılarının kolluğa verdikleri talimatlarda bu durumu da dikkate almaları yararlı olacaktır. Genel itibariyle uygulamada görülen ve dikkat edilmesi yararlı hususlar şunlardır:

1) Seyirden yasaklanma konusu, yasanın pratikte en çok görülen 18. maddesinin uygulandığı hallerde, (hemen hemen tüm soruşturmalarda uygulandığı gözetilerek) soruşturma-kovuşturma, ne kadar kısa sürede ve etkin olarak sonuçlandırılırsa, taraftarın seyirden yasaklanması ya da bu yasağın başlangıcının buna bağlı olarak biteceği, bu kapsamda sistemde kalmış olan 1 yıllık sürenin 2-3 yıla çıktığı durumların bile gözlenebildiği, bunun vatandaş mağduriyetine sebep olabildiği, bu nedenle hem müsabakaya gidemediği hem de iş-güçten kalarak aylarca imza atmak zorunda kalabildiği, taraftarın bundan dolayı müsabakaya gitmemesinden spor kulüplerinin olumsuz olarak etkilenebildikleri gibi spora olan ilgi ve stadyuma gidişleri azaltabildiğini göz önüne almak gerekir.

Yasanın 18/8. maddesinin uygulandığı hallerde, buna yönelik cumhuriyet başsavcılığınca verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlarda koruma tedbiri olarak seyirden yasaklanmanın devam edip etmeyeceği, devam edecekse hangi tarihe kadar devam edeceği, mahkeme tarafından verilen güvenlik tedbiri kapsamındaki seyirden yasaklamada ise kararın kesinleşme tarihinin olup olmadığı kontrol edilmesinden sonra, yasanın 18/4, yönetmeliğin 22/1-ç-e. maddeleri gereğince Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde tutulan, bu amaca özgü elektronik bilgi bankasına kaydedilmesi, bu bilgilerin sehven de olsa yazılmaması halinde yazılı olarak sorulması, eski eylemlerle ilgili daha önce verilen kararlarda varsa bu hususa dikkat edilmesi önemlidir. Bu nedenle ve süregelen uygulamalarla çok sayıda vatandaşın-taraftarın mağdur olduğu, mağduriyetin önüne geçilmesi gerektiği gözetilmelidir.

Yasanın 18/8. maddesi (seyirden yasaklı kişinin kanunda belirtilen şekilde genel kolluk kuvvetine müracaat etmemesi suçu) kapsamındaki fezlekede, daha önce, yani ilk olarak soruşturmaya geçilmesine neden olan eyleminin / soruşturmasının niteliğinin ismen belirtilmesi. Örneğin, usulsüz seyirci girişi, hakaret içerikli tezahürat ... Yine ihlal edilen müsabakanın başlangıç saati, geçersiz müracaatta ise hangi saatte müracaat ettiğinin tam olarak belirtilmesi gerekir.

2) Bilgilerin tam ve resmi isimlerin yazılması. Spor kulübü / spor müsabakasının yapıldığı stadyum-salonun resmi kayıtlardaki ya da ilgili spor federasyonu tarafından bilinen isminin tam olarak yazılması, İlgililerin açık kimlik, adres-iş-iletişim ile ifade tutanağında sosyal-ekonomik bilgilerinin eksiksiz olarak yazılması, bununla SMS gelişlerinin hızlanacağı, ulaşmadaki zorluğun azalacağı, soruşturmanın daha kısa sürede bitebileceğinin bilinmesi yararlıdır.

3) Alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisinde olduğu açıkça anlaşılan kişinin ikaza rağmen dışarı çıkmaması ve zorla dışarı çıkarılması durumunda mümkün oldukça alkol metre cihazıyla ölçümünün yapılması, karşı çıkması halinde doktor raporunun alınması, kan vermek istememesi halinde doktor ve görevli huzuruyla düz çizgi testi yapılması (düz zemin üzerinde, düz çizgi-parke-fayans çizgilerinde yaklaşık olarak 5-10 metre yürütülmesinden sonra durumunun tespiti) şahsın konuşmaları - algılamalarının niteliğinin belirtilmesi, bunların tespitine karşı çıkması durumunda ise bu hususun tutanağa bağlanması, bu şekilde alkollü olarak spor alanlarına gelenlerle daha etkin mücadele edileceği gibi, delil yetersizliği veya soruşturmadaki eksiklik nedeniyle haksız kyok veya beraat ile yasal sınırın altında olması nedeniyle olası mağduriyetin önüne geçilebileceği unutulmamalıdır.

4) Tespit tutanaklarının açıkça, anlaşılır biçimde ve ayrıntılı olarak düzenlenmesi, bunu destekleyici-açıklayıcı görüntülerin alınması-çözülerek metin haline getirilmesi faydalıdır. Bununla tutanak düzenleyicilerinin mahkeme tarafından duruşmaya çağrılmalarının önüne geçilebileceği ve kovuşturmanın daha iyi delille devam edebileceği unutulmamalıdır.

5) Spor alanlarına yasak madde sokulması, maddenin kullanılması ve müsabaka düzeninin bozulması. Konulan-tespit edilen maddenin nitelik-sayısının eksiksiz olarak belirtilmesi, duruma göre (bıçak gibi) 6136 sayılı Yasa kapsamına girip girmediğine dair ekspertiz raporunun alınması, sırf bu nedenle evrağın gönderilmesinin gecikmesi halinde ön rapor düzenlenebileceği, ekspertiz raporunun sonradan da gönderilebileceği, bu arada soruşturmanın diğer işlemlerinin bitirilebileceği, yine yasanın 13. maddesinin uygulanmasında, spor alanına sokulması yasak olmayan maddelerinin (örneğin pet-su, cep telefonu...) müsabaka alanına / kişilere-görevlilere atılması-fırlatılması halinde bu nedenle müsabaka düzeninin bozulup bozulmadığı, ne şekilde bozulduğunun belirtilmesi gerekir. Bu hususun yasanın unsuru olduğu ve tespitin zamanında yapılmaması halinde gerçekte işlendiği halde suçun beraatle sonuçlanabildiğinin bilinmesi gerekir.

6) Yasanın 14. maddesinin uygulanmasında (hakaret veya tehdit içeren tezahürat) içerikli eylem, somut kişiye-görevliye yönelik olarak yapılmışsa (bunun şikayete bağlı olmadığı, doğrudan soruşturmaya tabi olduğu gözetilerek) mutlaka ilgilinin / müştekinin şikayet ve delillerinin sorulması, söylenen sözlerin tam olarak belirtilmesi ve duyan kişi varsa konu hakkında bilgisi sahibi sıfatıyla beyanının alınması, aynı şekilde güvenlik görevlilerine yönelik gerçekleşen hakaret-tehdit-direnme gibi eylemlerde de aynı uygulamanın yapılması lazımdır. Bununla görevlilerin adliyeye gelmek zorunda kalmayacakları, ilk günde ve hazır iken beyanının alınmasının yararlı olacağı, daha az emekle soruşturmanın sonuçlanacağı…

7) Spor müsabakası biletinin usulsüz olarak, kara borsa satılmasının tespiti halinde 6222 SK’nın 15/6. Md uyarınca yasal işlem yapılmasının yanında, ayrıca Vergi Usul Kanunu hükümlerinin de uygulanmasının temini bakımından ilgili vergi dairesi görevlilerine bildirim yapılması-irtibata geçilmesi hem kamu maliyesi hem de yasaların uygulanması yönünden isabetli olacaktır.

8) Spor müsabakalarına seyirci olarak girişi sağlamak amacıyla kullanılan geçiş kartı, akredite kartı, elektronik kartının geçersiz, sahte, ilgili müsabakaya ait olmaması halinde yasanın 15/5. maddesi kapsamında kalabileceği, buna göre işlem yapılması; sahteliği, geçersizliği, başka müsabakaya ait olması gibi hallerde, gerektiğinde ilgili kurum görevlisi huzuruyla bu durumun tespiti, kartın sistemden denenmesi ve sonucun tutanağa bağlanması yerinde olacaktır.

9) Yasanın 16. maddesinin uygulanmasında (yasak alanlara girme) açıkça kimin, nereden nereye girdiği, bu durumun ve özellikle müsabaka alanına atlama-girmeye çalışma fiillerinde müsabakanın seyrini veya güvenliğini bozup bozmadığının tespiti gerekir. Örneğin müsabakanın bu nedenle durup durmadığı, seyircilerin, sporcuların, hakemlerin panikleyip paniklemedikleri, etkilenip etkilenmedikleri, kısmen de olsa seyirci-seyircilerin huzurlu-güvenli bir şekilde müsabakayı izleme haklarını zedeleyip zedelemediği, güvenlik görevlilerini olağan dışı uğraştırıp uğraştırmadığı... İlk günde yapılmayan bu zorunlu tespitler, sonradan da yapılamadığında gerçekte işlenen suçun beraatle sonuçlanmasına neden olabileceği unutulmamalıdır.

10) Yasanın 20. maddesi uyarınca, spor müsabakalarında görev yapan hakem, gözlemci, saha komiseri ve temsilcilere karşı bu görevleriyle bağlantılı olarak suç işlenmesi (hakaret, görevi yaptırmamak için direnme, yaralama...) halinde, bu yönden kamu görevlisi sayıldıklarından, şikayetleri beklenmeden, derhal ve doğrudan soruşturma yapılması gerekir. Zaman zaman yanlış anlaşılmalar nedeniyle ilgililerin şikayetçi olmadığı gerekçesiyle soruşturma yapılmadığı ya da geç yapılarak delillerin toplanmasındaki güçlükle karşılaşıldığı görülmektedir. Bu durum yasaya aykırı olduğu gibi ilgili kolluk görevlilerinin sorumluluğunu da gerektirebilir. Kişi şikayetleri olmazsa bile şikayete bağlı olmadığından soruşturma yapılması yasal zorunluluktur.

11) Yasanın 21. maddesi kapsamında, müsabakalarda ilgili spor kulübünün, özel güvenlik görevlisi bulundurma yükümlülüğüne aykırı hareket edilmesi halinde, il spor güvenlik kurulunun buna dair kararı da eklenerek, eksik özel güvenlik görevlisi sayısının tespiti gerekir.

12) Soruşturmaya konu eylemle ilgili olarak il-ilçe spor güvenlik kurulu kararının olması halinde, değerlendirmeye esas olmak üzere, onaylı bir suretinin dosyaya konulması önem arz eder.

Yukarıdaki Sorunlar İtibariyle Sonuç Olarak,

Belirtilen uygulamaların daha hızlılık ve etkinlik bakımından tüm yönleriyle tartışılması yararlı olabilecektir.

Cumhuriyet Savcısı Asım EKREN

>> UYGULAMADAKİ AKSAKLIKLAR ve ÖNERİLERLE SPORDA ŞİDDET ve DÜZENSİZLİK (1)

>> UYGULAMADAKİ AKSAKLIKLAR ve ÖNERİLERLE SPORDA ŞİDDET ve DÜZENSİZLİK (2)

Alıntı yapılan kaynaklar:

1. Spor Suçları Seyirden Yasaklanma, 5.Baskı, Filiz Kitabevi, 2026

2. Futbol Taraftarına Cevaplar, 2.Baskı, Filiz Kitabevi, 2026

3. Spor Basın Yayın İnternet, Karar-Talep-Yazışma Örnekleri, Filiz Kitabevi, 2021

4. Spor Yasası, Kulüp, Şirket, Federasyon, 3.Baskı, Filiz Kitabevi, 2026

“Uygulamada birçok kişi, yalnızca bir yakınına veya şirketine destek olmak amacıyla taşınmazı üzerinde ipotek tesis etmekte; ancak imzaladığı belgeler nedeniyle farkında olmadan şahsi sorumluluk altına da girebilmektedir.”

Özellikle aile bireyleri, şirket ortakları, yöneticiler ve yakınları adına teminat veren kişiler çoğu zaman kendi borçları olmaksızın üçüncü kişi sıfatıyla ipotek tesis etmektedir.

Bu noktada en önemli hukuki sorunlardan biri şudur: “Üçüncü kişi tarafından verilen ipotek, yalnızca taşınmaz ile sınırlı bir sorumluluk mu doğurur; yoksa kişisel sorumluluğa da yol açabilir mi?”

Bu sorunun cevabı; imzalanan belgelerin kapsamına, kredi ilişkisine ve somut olayın özelliklerine göre değişebilmektedir.

1. Üçüncü Kişi Tarafından İpotek Verilmesi

Türk hukukunda bir kişinin, kendi borcu dışında başka bir kişinin borcu için taşınmazı üzerinde ipotek tesis etmesi mümkündür.

Uygulamada bu durum özellikle ticari kredilerde, şirket borçlarında ve aile bireyleri adına kullanılan kredilerde sıkça görülmektedir.

Bu tür durumlarda ipotek veren kişi, asıl borç ilişkisine taraf olmaksızın taşınmazı üzerinde ayni teminat sağlamaktadır.

Ancak uygulamada çoğu zaman yalnızca ipotek işlemi ile yetinilmemekte; ek sözleşmeler ve taahhütnameler de imzalatılabilmektedir.

2. Ayni Sorumluluk – Şahsi Sorumluluk Ayrımı

İpotek veren üçüncü kişinin hukuki durumunda en önemli ayrım, ayni sorumluluk ile şahsi sorumluluk arasındaki farktır.

Yalnızca ipotek veren ve ayrıca şahsi borç altına girmeyen üçüncü kişinin sorumluluğu, kural olarak ayni teminat kapsamında değerlendirilmektedir.

Bununla birlikte uygulamada müşterek borçlu, müteselsil kefil veya garanti veren sıfatlarıyla ek yükümlülükler de doğabilmektedir.

Bu nedenle yalnızca tapudaki ipotek işlemi değil; kredi sözleşmesi ve imzalanan diğer belgelerin tamamı birlikte değerlendirilmelidir.

3. Uygulamada Sık Karşılaşılan Bir Örnek

Uygulamada sıkça görüldüğü üzere, bir şirket ortağının eşi kendi adına kayıtlı taşınmaz üzerinde şirket kredisi için ipotek tesis edebilmektedir.

Ancak çoğu durumda yalnızca ipotek işlemi değil; genel kredi sözleşmesi, müşterek borçluluk hükümleri, kefalet belgeleri ve teminat taahhütnameleri de imzalanmaktadır.

Bu nedenle kişi, yalnızca taşınmazı ile sınırlı sorumlu olduğunu düşünmesine rağmen, imzaladığı belgelerin kapsamına göre şahsi sorumluluk altına da girebilmektedir.

4. Banka Uygulamalarında Karşılaşılan Sorunlar

Uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biri, ipotek veren üçüncü kişinin imzaladığı belgelerin hukuki sonuçlarının yeterince değerlendirilmemesidir.

Özellikle genel kredi sözleşmeleri, müşterek borçluluk hükümleri, kefalet kayıtları ve teminat taahhütnameleri kişisel sorumluluğun kapsamını değiştirebilmektedir.

Yargıtay uygulamasında da, üçüncü kişinin sorumluluğunun belirlenmesinde yalnızca tapu işleminin değil; taraflar arasında imzalanan tüm belgelerin birlikte değerlendirildiği görülmektedir.

Bu nedenle uygulamada birçok kişi yalnızca taşınmazını teminat gösterdiğini düşünmesine rağmen, kişisel sorumluluk altına da girdiğini sonradan fark edebilmektedir.

5. İcra Sürecinde Üçüncü Kişinin Durumu

İpotek veren üçüncü kişinin sorumluluğu, icra takibi aşamasında ayrıca önem kazanmaktadır.

Özellikle ipoteğin paraya çevrilmesi yolu ile takip, taşınmazın satış süreci ve satış bedelinin borcu karşılamaması gibi durumlarda, üçüncü kişinin ayrıca şahsi sorumluluğunun bulunup bulunmadığı tartışma konusu olabilmektedir.

Bu noktada kredi sözleşmesinin kapsamı, kefalet ilişkisi ve imzalanan ek belgeler belirleyici rol oynamaktadır.

Örneğin ipotek veren üçüncü kişinin ayrıca şahsi borç altına girdiğinin kabul edilmesi halinde, yalnızca taşınmazın satışı değil; genel haciz yolu ile takip yapılması da gündeme gelebilecektir.

Bu nedenle her somut olayın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi gerekmektedir.

6. Uygulamadaki Stratejik Hatalar

Uygulamada en sık karşılaşılan hatalardan bazıları şunlardır:
- Yalnızca tapu işleminin önemli olduğunun düşünülmesi
- Kredi sözleşmesinin incelenmemesi
- Kefalet veya müşterek borçluluk hükümlerinin fark edilmemesi
- İpotek ile şahsi sorumluluğun birbirine karıştırılması

Oysa ipotek işlemlerinde tapu belgeleri, kredi sözleşmesi, ek taahhütler ve banka evrakları birlikte değerlendirilmelidir.

7. Özellikle Dikkat Edilmesi Gerekenler

- “Sadece ipotek veriyorum” düşüncesiyle işlem yapılmamalıdır.
- Kredi sözleşmesi mutlaka incelenmelidir.
- Müteselsil kefalet veya müşterek borçluluk kayıtları ayrıca değerlendirilmelidir.
- İmzalanan her belge kişisel sorumluluk doğurabilir.
- Hukuki sonuçlar değerlendirilmeden imza atılmamalıdır.

Sonuç

Üçüncü kişi tarafından verilen ipoteklerde, sorumluluğun kapsamı her zaman yalnızca taşınmaz ile sınırlı olmayabilmektedir.

Özellikle kredi ilişkisi kapsamında imzalanan ek belgeler, ipotek veren kişinin şahsi sorumluluğunu da gündeme getirebilmektedir.

Bu nedenle ipotek işlemi öncesinde belgelerin dikkatle incelenmesi, imzalanan sözleşmelerin hukuki sonuçlarının değerlendirilmesi ve ayni sorumluluk ile şahsi sorumluluk ayrımının doğru yapılması olası hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Av. Filiz SÜTÇİGİL

Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı; duruşma açılırsa davaya katılarak, temyize tabi kararları temyiz ederek ve ceza dairelerinin kesin kararlarına karşı itiraz ederek, istinaf edilerek bölge adliye mahkemesine gelen dosyalara üç şekilde katkı sunmaktadır. BAM Cumhuriyet başsavcılığı dosya üzerinden yapılan istinaf incelemelerine müdahale etmemekte ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın hazırladığı şekilde tebliğname hazırlayıp dosyaya sunmamaktadır. Bu nedenle, özellikle dosya üzerinden yapılan inceleme ile kesinleşen BAM ceza dairelerinin kararlarına karşı olağanüstü kanun yolu olarak CMK m.308/A’da kabul edilen BAM başsavcılığı itiraz yetkisi çok önemlidir. BAM başsavcılığı re’sen veya başvuru üzerine itiraz yoluna gitmediği takdirde, itiraz kanun yolu işletilemez. Hükümlü lehine itirazda süre ve başvuru sayısı sınırı bulunmamaktadır. Bununla birlikte; yapılan başvuru üzerine itiraz yoluna gidilmemesi veya gidilip de dairede veya itirazı inceleyen kurulda kısmen kabulü halinde, dairenin değil de kurulun kararları kesin olduğundan, ortaya hiç incelenmemiş ve esasa müessir olduğu halde gözden kaçmış yeni sebepler olmadıkça, dosya bir bütün olarak incelendiğinden bahisle hükümlü lehine de itiraz yoluna götürülemez. Ancak tekrar belirtmeliyiz ki, hükümlü ve avukatı tarafından birden fazla yapılan itirazların daha önce kabul edilmediğinden bahisle başsavcılık tarafından reddi usule uygun değildir.

Bu nedenle; CMK m.308/A’da düzenlenen BAM Cumhuriyet başsavcılığının itiraz yetkisinin, ceza dairelerinin kesinleşen kararlarında hataların düzeltilmesi, haksızlıkların giderilmesi, maddi hakikate ve adalete ulaşılması bakımından büyük önem taşıdığını ifade etmek isteriz.

Yazımızda; CMK m.308’de itirazın hangi merci tarafından inceleneceğinde bir tartışma bulunmadığından, bölge adliye mahkemesinde CMK m.308/A’ya göre yapılacak itirazı inceleyecek ceza dairesinden sonra “ceza daireleri başkanlar kurulu” olarak belirtilen kurulun nasıl oluşacağı hakkında açıklamada bulunulacaktır.

“Normlar hiyerarşisi” ilkesi uyarınca; önce itiraz müessesesini öngören CMK m.308/A’dan, sonra 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un yazı konumuzla ilgili 25 ila 35. maddelerinden ve son olarak da CMK m.308/A’nın son cümlesi uyarınca Hakimler ve Savcılar Genel Kurulu tarafından çıkarılan 07.01.2026 tarihli ve 1 sayılı Karardan bahsedilecektir. 1 sayılı Karar hükümlerinin, CMK m.308/A ile 5235 sayılı Kanun hükümlerine aykırı olamayacağını belirtmek isteriz.

“Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığının itiraz yetkisi” başlıklı CMK m.308/A’da; “(…) Daire, mümkün olan en kısa sürede itirazı inceler ve yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse dosyayı itirazı incelemek üzere ceza daireleri başkanlar kuruluna gönderir. Kurula gönderilen itiraz hakkında, kararına itiraz edilen dairenin başkanı veya görevlendireceği üye tarafından kurula sunulmak üzere bir rapor hazırlanır. Kurulun itirazın kabulüne ilişkin kararları, gereği için dairesine gönderilir. Kurulun verdiği kararlar kesindir. Dörtten fazla ceza dairesi olan bölge adliye mahkemelerinde Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından daire başkanları arasından belirlenen ve dört üyeden oluşan başkanlar kurulu bu incelemeyi yapar. Başkanlar kurulunun bu maddeye ilişkin çalışma usul ve esasları, Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenir.” hükmüne yer verildiği, burada “ceza daireleri başkanlar kurulu” ibaresinin olduğu, başkaca bir açıklamaya yer verilmediği, BAM ceza dairesi tarafından kararına yapılan itirazın kabul edilmemesi halinde, kararına itiraz edilen dairenin başkanı veya görevlendireceği üye tarafından kurula sunulmak üzere bir rapor hazırlanacağı, buna göre BAM başsavcılığının itirazının dairede kabul görmemesi halinde, daire başkanı veya görevlendireceği üye tarafından “rapor” adlı yazılı belgenin dosyaya koyulup, raporla birlikte dosyanın ceza daireleri başkanlar kuruluna gönderileceği,

Kararına itiraz edilen dairenin başkanının veya görevlendirdiği üyenin kurulda yer almayacağı ve oy hakkının bulunmayacağı, bu yönü ile itiraz yolunun, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazının incelenmesi usulünden farklı olduğu, Yargıtay Ceza Genel Kurulu tarafından yapılacak incelemeye, kararına itiraz edilen ceza dairesinin başkanının ve bir üyesinin katılacağı, bu başkan ve üyenin Genel Kurulda yapılacak inceleme sonucunda oy hakkının bulunacağı,

BAM ceza daireleri başkanlar kurulunun itiraz sonucu verdiği kararların kesin olduğu, dörtten fazla ceza dairesi olan bölge adliye mahkemelerinde Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından daire başkanları arasından belirlenen ve dört üyeden oluşan başkanlar kurulunun BAM Cumhuriyet başsavcılığı itirazını inceleyeceği,

Bu hükmün mefhum-u muhalifinden dört ve daha az ceza dairesi bulunan bölge adliye mahkemelerinde her bir dairenin başkanının kendiliğinden itirazları inceleyen ceza daireleri başkanlar kurulunun üyesi sayılacağı, CMK m.308/A’da bir netlik olmamakla birlikte, ceza dairesinin sayısının dördün üstünde olduğu yerlerde hangi daire başkanlarının üye olacağının HSK tarafından belirleneceği, daha az olanların ise otomatik olarak kurula üye olacakları,

Kurulun itirazla ilgili kararı oybirliği ile mi yoksa oy çokluğu ile mi verebileceğine dair CMK m.308/A’da bir açıklık bulunmadığından, bu konuda “Karar ve hükümlerde gerekli oy sayısı” başlıklı CMK m.224/1’in uygulanabileceği, fakat kurulun çalışma usul ve esasları HSK tarafından belirlendiğinden, 07.01.2026 tarihli ve 1 sayılı HSK kararında konu ile ilgili bir hükmün bulunup bulunmadığına bakılmasının gerektiği, gerçekten de “Toplantı ve Karar Verme Usulü” başlıklı 5. maddede kararın salt çoğunlukla verileceğinin belirtildiği,

CMK m.308/A’da “ceza daireleri başkanlar kurulu” ibaresine yer verildiği, bu ibareden anlaşılması gerekenin hangi kurul olduğunun açıklanmasının uygun olacağı, çünkü 5235 sayılı Kanunun 35. maddesinin “Başkanlar kurulunun görevleri” olduğu, burada bölge adliye mahkemesi ceza daireleri başkanlar kurulu ve hukuk daireleri başkanlar kurulu ile ilgili görevlerin sıralandığı,

5235 sayılı Kanunun “Başkanın görevleri” başlıklı 34. maddesinde bölge adliye mahkemesi başkanının görevlerinin belirtildiği, buna göre bölge adliye mahkemesi başkanının, ceza daireleri başkanlar kurulu ve hukuk daireleri başkanlar kurulu ile adalet komisyonuna başkanlık etmekle ve bu kurullar ile komisyondan çıkan kararları yürütmekle görevlendirildiği, bu durumda bölge adliye mahkemesi başkanının CMK m.308/A’ya göre oluşturulan ceza daireleri başkanlar kuruluna başkanlık yapıp yapmayacağının, yani bu maddede geçen başkanlar kurulu ile 5235 sayılı Kanunun 34. ve 35. maddelerinde belirtilen başkanlar kurulunun aynı olup olmadığının tespitinin gerektiği, böylece bölge adliye mahkemesi başkanının, CMK m.308/A’da gösterilen ceza daireleri başkanlar kuruluna başkanlık edip etmeyeceğinin anlaşılmasının lüzumlu olacağı, çünkü CMK m.308/A ve 5235 sayılı Kanunun 34. ve 35. maddeleri karşısında itirazı incelemeye yetkili ceza daireleri başkanlar kurulu, bu kurulun kaç üyeden oluşacağı ve kimin başkanlık edeceği ile ilgili somut tespitlerin yapılmasının zorunlu olduğu,

CMK m.308/A’ya göre yetkilendirilen HSK tarafından çıkarılan 07.01.2026 tarihli ve 1 sayılı Karar ile 5235 sayılı Kanunun 34. ve 35. maddelerinin çeliştiği, “normlar hiyerarşisi” ilkesine göre HSK kararının 5235 sayılı Kanuna aykırı olamayacağı, kaldı ki CMK m.308/A’da bahsedilen kurul ile 5235 sayılı Kanunda yer alan kurulun farklı olduğu, m.308/A’nın 5235 sayılı Kanun yürürlüğe girdikten sonra düzenlendiği de dikkate alınarak, hem bu hükümde ve hem de 5235 sayılı Kanunda değişikliğe gidilmediği, CMK m.308 gereğince yapılan Yargıtay Başsavcısının itirazlarını inceleyen Yargıtay Ceza Genel Kurulu net olduğu halde, aynı netliğin CMK m.308/A’da bulunmadığı, 5235 sayılı Kanunun 35. maddesinde düzenlenen başkanlar kurulu ile CMK m.308/A’da özel olarak öngörülen başkanlar kurulu arasında fark bulunduğu, ya bu konuda yasal değişikliğe gidilerek, CMK m.308/A ve 5235 sayılı Kanunun 34 ve 35. maddeleri arasında çelişkinin giderilmesinin gerektiği ya da 1 sayılı HSK Kararının CMK m.308/A’nın dikkate alınarak yeniden düzenlenmesinin isabetli olacağı,

İzahtan varestedir.

Buna göre;

01.06.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5235 sayılı Kanunun 25. ve devamı maddelerinde bölge adliye mahkemelerinin düzenlendiği,

5235 sayılı Kanunun 26. maddesinde bölge adliye mahkemelerinin oluşumu hükmüne yer verildiği ve maddede bölge adliye mahkemelerinin; başkanlık, ceza daireleri başkanlar kurulu, hukuk daireleri başkanlar kurulu, daireler, Cumhuriyet başsavcılığı, bölge adliye mahkemesi adalet komisyonu ile müdürlüklerden oluşacağının ifade edildiği,

28. maddede; BAM ceza daireleri başkanlar kurulu ile hukuk daireleri başkanlar kurulunun belirtildiği, buna göre her iki kurulun da dairelerin tüm başkanlarından oluşacağının ve bölge adliye mahkemesi başkanının da kurula başkanlık yapacağının söylendiği,

34. maddede; BAM başkanının görevlerinin sıralandığı, buna göre başkanın BAM ceza daireleri başkanlar kurulu ile hukuk daireleri başkanlar kuruluna başkanlık yapacağının belirtildiği, maddede ayrıca bir kuruldan söz edilmediği, CMK m.308/A’ya göre HSK tarafından özel oluşturulacak kurulun başkanının BAM başkanı olacağının bu maddede yer almadığı,

35. maddede; başkanlar kurulunun görevlerinin düzenlendiği, bu maddede BAM ceza daireleri başkanlar kurulu ile hukuk daireleri başkanlar kurulunun görevlerinin sıralandığı, bu görevler arasında CMK m.308/A’da belirtilen BAM başsavcılığının itirazının inceleneceğine dair bir hükme yer verilmediği gibi, m.35/1-4’de yer alan “Kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek.” hükmünden hareketle, CMK m.308/A’da düzenlenen itirazların burada düzenlenen ceza daireleri başkanlar kurulu tarafından inceleneceği sonucunun çıkmayacağı, çünkü CMK m.308/A’da özel bir kuruldan bahsedildiği ve bu kurul üyelerinin ceza daireleri başkanlar kurulu üyeleri arasından seçileceğinin de söylenmediği, dolayısıyla BAM başkanının CMK m.308/A’ya göre oluşturulacak kurula başkanlık yapamayacağı, kararına itiraz edilen ceza dairesi başkanının veya görevlendireceği bir üyenin de itiraz kuruluna katılamayacağı, söz ve oy hakkının olmayacağı, CMK m.308/A’nın son kısmında yer alan “rapor” kavramından, kararına itiraz edilen ve itirazı kabul etmeyen daire başkanlığı tarafından yazılı olarak hazırlanacak raporun anlaşılması gerektiği,

07.01.2026 tarihli ve 1 numaralı HSK Kararının, 5235 sayılı Kanuna göre değil, CMK m.308/A’ya göre hazırlanmasının gerektiği, bu kapsamda HSK Kararı incelendiğinde;

Kararın toplam 7 maddeden ve bir kısım açıklamalardan oluştuğu,

“Başkanlar Kurulunun Oluşumu” başlıklı 1. maddenin hatalı olduğu, CMK m.308/A’da “Daire, mümkün olan en kısa sürede itirazı inceler ve yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse dosyayı itirazı incelemek üzere ceza daireleri başkanlar kuruluna gönderir. Kurula gönderilen itiraz hakkında, kararına itiraz edilen dairenin başkanı veya görevlendireceği üye tarafından kurula sunulmak üzere bir rapor hazırlanır. Kurulun itirazın kabulüne ilişkin kararları, gereği için dairesine gönderilir. Kurulun verdiği kararlar kesindir. Dörtten fazla ceza dairesi olan bölge adliye mahkemelerinde Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından daire başkanları arasından belirlenen ve dört üyeden oluşan başkanlar kurulu bu incelemeyi yapar. Başkanlar kurulunun bu maddeye ilişkin çalışma usul ve esasları, Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenir.” hükmüne yer verildiği, dörtten fazla ceza dairesi olan bölge adliye mahkemelerinde HSK tarafından tüm ceza daireleri başkanları arasından belirlenen ve dört üyeden oluşan başkanlar kurulunun, daire tarafından reddedilen itirazı inceleyeceğinin anlaşıldığı,

CMK m.308/A’da; başkanlar kurulunun çalışma usul ve esaslarından bahsedildiği, fakat kurulun üyelerinin seçimi özel olarak düzenlendiğinden, üyelerin seçimi konusunda kanun koyucu tarafından HSK’ya bir yetki verilmediği gibi, 5235 sayılı Kanunun 34. ve 35. maddelerinde de itirazı inceleme kurulunun başkanının BAM başkanı olacağından ve 5235 sayılı Kanuna göre oluşan kurulun bu konuda yetkili olduğundan bahsedilmediği, dolayısıyla 1 sayılı Kararın 1. fıkrasının hatalı olduğu, çünkü itirazı inceleme kurulunun ceza daireleri başkanları arasından seçilecek dört üyeden oluşacağının belirtildiği, oysa “normlar hiyerarşisi” ilkesine göre alt norm olan HSK Kararına göre BAM başkanının kurulun doğal üyesi ve başkanı olarak gösterildiği, bu durumda oy hakkının bulunduğunun anlaşıldığı, Kararın bu yönü ile CMK m.308/A’ya aykırı olduğu, gerçekten de dört üyenin bulunması ve oylamanın ikiye iki sonuçlanması halinde ortaya kabulü mümkün olmayan bir sonucun çıkacağı, ya üyelerin en azından çoğunluk sağlanıncaya kadar oylamaya devam etmeleri veya CMK m.308/A’da değişikliğe gidilerek üye sayısının beşe çıkarılmasının veya BAM başkanının itiraz inceleme kuruluna başkanlık yapacağına dair bir hükmün CMK m.308/A’ya ve 5235 sayılı Kanunun 34. maddesine eklenmesinin gerekli olduğu,

Kurulun kararının 2. fıkrasında bir hata bulunmadığı, “Üyelerin Belirlenme Zamanı ve Görev Süreleri” başlıklı 2. maddesinin de hatalı olmadığı, “Toplantı Gündeminin Belirlenmesi” başlıklı Kararın 3. maddesi ile “Dosya ve Raporun Sunulması” başlıklı 4. maddesinde bir hukuki sakıncanın bulunmadığı, fakat “Toplantı ve Karar Verme Usulü” başlıklı 5. maddenin hatalı olduğu, BAM başkanının itiraz inceleme kuruluna başkanlık etmesinin ve oy kullanmasının mümkün olmadığı, bu konuda yasa değişikliğine gidilmesinin gerektiği ve bu eksikliğin HSK kararı ile tamamlanamayacağı, ayrıca CMK m.308’e göre daire başkanının oy hakkı olmasa bile itiraz incelemesine katılamayacağı, daire başkanının itirazı reddi içeren raporunu kendisinin veya görevlendireceği bir üye vasıtasıyla kurula sunulmak üzere hazırlayacağı, bu raporun dosya içerisinde itirazla birlikte kurula gönderilmesinin yeterli olacağı, bunun dışında oy hakkı olmayan daire başkanının bir tarafmış gibi katılıp kurulda konuşma ve savunma yapmasının uygun olmayacağı,

HSK’nın 1 sayılı Kararında yer alan; itirazı inceleme kurulunun, yani CMK m.308/A’da belirtilen adı ile ceza daireleri başkanlar kurulunun çalışma usul ve esasları ile ilgili hükümlerde sakınca bulunmadığı, tüm karışıklığın CMK m.308/A’da yer alan “ceza daireleri başkanlar kurulu” ibaresi ile 5235 sayılı Kanunun 26, 28, 34 ve 35. maddelerinde yine “ceza daireleri başkanlar kurulu” ismine yer verilmesinden kaynaklandığı, CMK m.308/A’da adı “itiraz inceleme komisyonu” veya “itiraz inceleme kurulu” olarak değiştirilmesi, BAM başkanının da tabii üye ve başkan olarak kurula dahil edilmesi halinde sorunun çözüleceği, kararına itiraz edilen dairenin başkanının, zaten üye sayısı 4 olan veya 5 ile sınırlı olacak itirazı inceleme kuruluna katılmamasının ve oy kullanmamasının yerinde olacağı, aksi halde kurulun tarafsızlığının ve itiraz hakkında vereceği kararın etkilenebileceği,

Bu durumda ortada CMK m.308/A’ya uymayan, konu ile ilgili 5235 sayılı Kanunun 34. ve 35. maddelerinde bir açıklık olmadığı halde; HSK’nın 1 sayılı Kararının, CMK m.308/A’ya ve 5235 sayılı Kanunun 34. ve 35. maddelerine aykırı olduğu, mevcut durumda BAM Cumhuriyet başsavcılığının kesinleşen ceza dairelerin kararlarına itirazlarının kararına itiraz edilen ceza dairesi tarafından reddi halinde, toplam ceza dairesi sayısı dörtten fazla olan bölge adliye mahkemelerinde üyeleri ceza dairelerinin başkanları arasından HSK tarafından belirlenen dört üyeden oluşan kurulun itirazı karara bağlayacağı, kararına itiraz edilen daire başkanının veya görevlendireceği üyenin kurulda yapılacak itiraz incelemesine ve kurulun vereceği karara katılamayacağı, aksi halde itiraz incelemeleri ile ilgili kararların CMK m.308/A ile 5235 sayılı Kanunun 34. ve 35. maddelerine aykırı olacağı,

Tespitlerine ve sonucuna varılmalıdır.

Prof. Dr. Ersan ŞEN

(Bu makale, sayın Prof. Dr. Ersan ŞEN tarafından www.hukukihaber.net sitesinde yayınlanması için kaleme alınmıştır. Kaynak gösterilse dahi makalenin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan makalenin bir bölümü, aktif link verilerek kullanılabilir. Yazarı ve kaynağı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayınlanması şahsi haklara ve fikri haklara aykırılık teşkil eder.)

CMK 111 – Adlî Kontrolün Kaldırılması ve İtiraz Süreci

Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 111 Açıklaması

Hukuki Haklarım programından merhaba. Ceza muhakemesi sürecinde bireyin özgürlüğünü sınırlayan her tedbirin geçici olması, hukuk devleti ilkesinin temel gereklerinden biridir. Adlî kontrol tedbiri, tutuklamaya alternatif olarak kişisel özgürlüğü koruyan bir güvence niteliği taşır. Ancak bu tedbirin süresiz biçimde devam etmesi, kişi hak ve özgürlükleriyle bağdaşmaz.

Bu videoda, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 111. maddesini (CMK 111) ele alarak adlî kontrolün hangi koşullarda kaldırılabileceğini, başvuru yollarını ve itiraz sürecini ayrıntılı şekilde açıklıyoruz.

Videoda ele alınan konular:

CMK 111 nedir?
Adlî kontrolün kaldırılması nasıl talep edilir?
Hâkim veya mahkeme bu talebi nasıl değerlendirir?
Adlî kontrol kararına itiraz mümkün müdür?
Adlî kontrol tedbirinin süresi ve ölçülülük ilkesi

Öne çıkan noktalar:
CMK’nın 111. maddesi, adlî kontrolün kaldırılmasına ilişkin açık bir yol belirleyerek bireyin özgürlüğünü korur. Şüpheli veya sanık, adlî kontrolün kaldırılmasını talep edebilir; hâkim veya mahkeme de bu talebi en geç beş gün içinde karara bağlamak zorundadır. Ayrıca, kararlara karşı itiraz hakkı tanınarak yargısal denetim sağlanır.

Bu düzenleme, adil yargılanma hakkı, hukuki güvenlik ve ölçülülük ilkesi açısından büyük önem taşır. Adlî kontrolün bir cezaya dönüşmemesi, yalnızca yargılamanın gerektirdiği ölçüde uygulanması, hukuk devleti anlayışının bir gereğidir.

Bu video, ceza muhakemesi, adlî kontrol uygulaması ve kişi özgürlüğü üzerindeki yargısal güvenceler konularında bilgi edinmek isteyen hukuk öğrencileri, avukat adayları ve hukuk meraklıları için hazırlanmıştır.

CMK 110 – Adlî Kontrol Kararı Nedir? | Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 110 Açıklaması | Hukuki Haklarım

Hukuki Haklarım programından merhaba. Ceza muhakemesi sistemimizde kişi özgürlüğü, en temel haklardan biridir. Ancak bu özgürlük, bazen adaletin sağlanması amacıyla sınırlanabilir. İşte bu noktada tutuklama tedbirine alternatif bir koruma önlemi olan adlî kontrol devreye girer.

Bu videoda Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 110. maddesini (CMK 110) ele alarak, adlî kontrol kararının kim tarafından verileceğini, hangi aşamalarda uygulanabileceğini ve nasıl değiştirilebileceğini ayrıntılı biçimde açıklıyoruz.

Videoda ele alınan başlıklar:

CMK 110 nedir?
Adlî kontrol kararı kim tarafından verilir?
Hâkim adlî kontrol kararında değişiklik yapabilir mi?
Kovuşturma aşamasında adlî kontrol nasıl uygulanır?
Cumhuriyet savcısının adlî kontroldeki rolü nedir?
*Adlî kontrol tedbirinin amacı ve hukuk devleti ilkesiyle ilişkisi

Öne çıkan kavramlar:
Adlî kontrol kararı, tutuklama tedbirine alternatif olarak kişi özgürlüğünü daha az kısıtlayan bir sistem getirir. Bu sayede hem yargılamanın güvenliği sağlanır hem de bireyin temel hak ve özgürlükleri korunur. CMK 110, yargılamanın her aşamasında adlî kontrolün uygulanmasına ve değiştirilebilmesine imkân tanıyarak hukuk devleti ilkesinin güçlü bir yansımasıdır.

Adlî kontrol, şüpheli veya sanığın tutuklanmaksızın belirli yükümlülüklere tabi tutularak denetim altına alınmasıdır. Bu sistem, hem kaçma veya delilleri karartma riskini önlemeyi hem de bireyi tamamen özgürlüğünden yoksun bırakmadan yargılama sürecini güvence altına almayı hedefler.

Programda şu soruların yanıtlarını bulabilirsiniz:

Tutuklama nedenleri bulunsa bile hâkim adlî kontrol kararı verebilir mi?
Tutuklama yasağı olan hâllerde adlî kontrol uygulanabilir mi?
Adlî kontrol kapsamında hangi yükümlülükler getirilebilir?
“Konutu terk etmeme” yükümlülüğü ne anlama gelir?
7242 ve 7331 sayılı Kanun değişiklikleri adlî kontrol sistemine ne kazandırmıştır?
Adlî kontrol süresi cezadan düşülür mü?

Bu video, *Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109. maddesi* kapsamında adlî kontrol kurumunun kapsamını, uygulanma koşullarını, getirilen yenilikleri ve kişi özgürlüğü üzerindeki etkilerini anlamak isteyen herkes için rehber niteliğindedir.

“AYNI KÜRSÜDEN GELİYORUM”

Bakan Gürlek, 20 yıl boyunca hâkim ve savcı olarak görev yaptığını hatırlatarak, adliye koridorlarının sesini, dosyaların yükünü ve yargı mensuplarının sorumluluğunu yakından bildiğini söyledi.

“Bugün sizlere aynı kürsüde görev yapmış bir meslektaşınız olarak hitap ediyorum.” diyen Gürlek, yargı teşkilatının meselelerini içeriden bildiğini ve iş yükünün farkında olduğunu ifade etti.

YAPISAL SORUNLAR İÇİN YENİ ADIMLAR

Göreve başladıkları andan itibaren yapısal sorunların çözümü için çalışmaları başlattıklarını dile getiren Gürlek, iş yükü analizlerinin yeniden yapılacağını, norm kadro sisteminin güncelleneceğini ve performans ölçütlerinin daha adil ve objektif bir zemine oturtulacağını açıkladı.

Hâkim ve savcıların mesleki gelişimini destekleyen uzmanlaşma ve eğitim modellerinin hayata geçirileceğini belirten Gürlek, adalet personelinin özlük haklarının iyileştirilmesi için somut adımlar atılacağını kaydetti.

“ŞEFFAFLIK VE LİYAKAT ESAS OLACAK”

Adaletin yalnızca kanunu doğru uygulamak olmadığını, kurum içinde hakkaniyeti güçlendirmenin de önemli olduğunu vurgulayan Gürlek, şeffaflığın artırılacağını, liyakatin esas alınacağını ve kurumsal aidiyetin güçlendirileceğini ifade etti.

“Bu teşkilat benim yuvamdır.” diyen Gürlek, yargı teşkilatının tüm unsurlarının ortak emeğiyle daha güçlü bir yapıya kavuşacağını söyledi.

AVUKATLARA MESAJ: “YARGININ VAZGEÇİLMEZ PARÇASISINIZ”

Konuşmasında savunma makamına özel vurgu yapan Gürlek, avukatların yargının üç sacayağından biri olduğunu belirterek, “Savunma güçlü olduğunda adalet gerçek anlamda hayat bulur.” ifadelerini kullandı.

Avukatların mesleklerini güven içinde ve saygınlıkla sürdürebilmeleri için gerekli ortamın güçlendirileceğini kaydeden Gürlek, barolarla daha yakın ve düzenli istişare mekanizmaları kurulacağını bildirdi.

“BÜYÜK BİR ADALET AİLESİYİZ”

Türkiye genelinde 26 bin 765 hâkim ve savcı, 96 bin 53 adalet personeli, 83 bin 929 Ceza ve Tevkifevleri teşkilatı mensubu ve 208 bin 223 avukatla büyük bir adalet ailesi olduklarını belirten Gürlek, aynı ideale inanan güçlü bir bütün olduklarını kaydetti.

Gürlek, “Birlikte daha adil bir gelecek inşa edeceğiz.” ifadeleriyle konuşmasını tamamladı.

Bu bölümde, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 106. maddesi kapsamında salıverilen kişinin yükümlülükleri ele alınıyor. Tutukevinden çıkan bir kişinin adres bildirim yükümlülüğü, adres değişikliğini bildirme zorunluluğu ve bildirmeme durumunda doğacak hukuki sonuçlar ayrıntılı biçimde açıklanıyor.

Birçok kişinin farkında olmadığı bu yükümlülükler, dava sürecinde savunma hakkını doğrudan etkileyen ve yargılamanın kesintisiz yürütülmesini sağlayan önemli konulardır. Programda şu soruların yanıtlarını bulabilirsiniz:

Salıverilen kişi hangi bilgileri bildirmek zorundadır?
Adres değişikliği nasıl ve ne zaman bildirilmelidir?
Bildirim yapılmazsa tebligat nasıl geçerli olur?
İhtar süreci nasıl işler ve hangi belgeler düzenlenir?
CMK m.106’nın amacı nedir?

Bu video, salıverilen kişinin sorumluluklarını, tebligatın geçerliliğini, yargılamanın adil yürütülmesini ve hak kayıplarının önlenmesini anlamak isteyen herkes için rehber niteliğindedir.

Bu bölümde, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 104 ve 105. maddelerinde düzenlenen salıverilme istemi (tahliye talebi) kurumunu ele alıyoruz. Bu hükümler, tutuklama tedbirine karşı en önemli güvencelerden birini oluşturarak, şüpheli veya sanığın bireysel başvuru hakkını ve mahkeme tarafından tutukluluğun denetlenmesini güvence altına alır.

Programda şu soruların yanıtlarını bulabilirsiniz:

Salıverilme istemi nedir ve hangi aşamalarda talep edilebilir?
CMK m.104 ve 105 neyi düzenler?
Tutukluluk hangi makamlarca denetlenir?
Sulh Ceza Hâkimi, mahkeme, Bölge Adliye Mahkemesi ve Yargıtay bu süreçte nasıl görev yapar?
Salıverilme istemine ilişkin usul nasıldır ve karar süreleri nelerdir?
Terör veya örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlarda süre farkı neden vardır?
Tahliye taleplerine itiraz nasıl yapılır?

Bu video, özgürlük hakkının korunması, tutuklama tedbirinin denetimi, itiraz yolları ve adil yargılanma hakkı konularında temel hukuki bilgiler sunmaktadır.
Ayrıca, CMK 104 ve 105 hükümlerinin, bireyin özgürlüğünü koruyan hızlı, denetlenebilir ve hukuka uygun bir sistem oluşturduğunu detaylarıyla açıklamaktadır.

Tutuklama kararı verildiğinde yakınlara bilgi verilmesi nasıl olur, kim bilgilendirilir, yabancı uyruklular için süreç nasıl işler? Tüm detayları bu videoda bulabilirsiniz.

Bu videoda öğrenecekleriniz:

CMK 107 nedir?

Tutuklama kararı alındığında kim bilgilendirilir?

Tutuklu kişi ailesine haber verebilir mi?

Yabancı uyruklu tutuklular için konsolosluk bildirimi nasıl yapılır?

Bu düzenlemenin amacı ve insan haklarıyla bağlantısı nedir?

Bu düzenleme, hem kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkını hem de aile bağlarının korunmasını güvence altına alır. Ayrıca yabancı uyruklu tutukluların konsolosluk korumasına erişimini sağlar.

📘 Bu videoda öğrenecekleriniz:

CMK 102 nedir?

Tutukluluk süresi ne kadar olabilir?
Hangi suçlarda tutukluluk uzatılabilir?
Katalog suçlar ve terör suçlarında tutukluluk süresi neden uzundur?
18 yaşından küçükler için tutuklama süresi nasıl uygulanır?
Uzatma kararlarında hangi gerekçeler aranır?
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararları bu konuda ne diyor?

Bu düzenleme, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının korunması, hukuk devleti ilkesinin güçlendirilmesi ve masumiyet karinesinin gereği olarak keyfî tutuklulukların önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Ayrıca, katalog suçlar ve terörle mücadele kapsamındaki suçlarda öngörülen uzun tutukluluk sürelerinin, uygulamada ne gibi sorunlara yol açtığı ve AİHM’in bu konuda Türkiye’ye yönelik kararlarında neleri eleştirdiği de detaylı biçimde açıklanmıştır.

📘 Bu videoda öğrenecekleriniz:

CMK 103 nedir?

Cumhuriyet savcısının serbest bırakma yetkisi hangi durumlarda uygulanır?
Tutuklama kararının kaldırılmasını kim talep edebilir?
Adli kontrol tedbiri nedir ve ne zaman uygulanır?
Savcının serbest bırakma yetkisi hangi aşamada geçerlidir?
Anayasa’nın 19. maddesi bu konuda neyi güvence altına alır?
AİHS (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi) özgürlük ve güvenlik hakkı ile bu düzenleme arasındaki ilişki nedir?

Bu düzenleme, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının korunması, hukuk devleti ilkesinin güçlendirilmesi ve tutuklamanın sürekli gözden geçirilmesi gerektiği yönündeki anayasal ilkenin somut bir yansımasıdır.

Cumhuriyet savcısına tanınan bu yetki, tutukluluğun istisnaî olma niteliğini güçlendirir, keyfî özgürlük kısıtlamalarının önüne geçer ve özgürlük lehine yargısal denetimin etkinleşmesini sağlar.

Anayasa Mahkemesine 2012 yılından bu yana toplam 633 bin 488 bireysel başvuru yapıldı, bunlardan 527 bin 803'ü sonuçlandırıldı. Yüksek Mahkemenin başvuruları karşılama oranı yüzde 83,3 oldu. Derdest dosya sayısı ise 105 bin 685 oldu.

AYM’nin hak ihlali kararı verdiği 76 bin 247 başvuruda ilk sırada makul sürede yargılanma hakkının ihlali var. Bunu adil yargılanma ve mülkiyet hakkı ihlalleri takip ediyor.

Bireysel başvuru istatistikleri üç aylık periyotlarla güncellenerek yayımlanıyor.

Meslekte 35 yılını dolduran 415, 30 yılını dolduran 432, 25 yılını dolduran avukat olmak üzere toplam 658 avukata plaketleri, 8-9 ve 10 Eylül günlerinde düzenlenen törenlerle takdim edildi.

Meslekte 35 ve 30 yılını dolduran avukatların plaket töreni 8 Eylül Cuma günü Cemal Reşit Rey Konser Salonu’nda, 25 yılı dolduran avukatların plaket töreni ise 9 Eylül Cumartesi ve 10 Eylül Pazar günleri İstanbul Barosu Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi.

Tören, İstiklal Marşı ve saygı duruşuyla başladı. Törende konuşan İstanbul Barosu Başkanı Av. Filiz Saraç, “Hak mücadelesine yüreğini ve emeğini koymuş tüm avukat meslektaşlarımız, hepinizi İstanbul Barosu Yönetim Kurulu adına saygıyla selamlıyorum. Avukatlık mesleğinde geride kalan yıllar, hak ve hukuk yolunda verilen mücadelenin de adıdır. 145 yıllık bir “Büyük Çınar” olan Baromuzun tarihi 35 yıllık emeğinizi ve mücadelenizi saygı ile saklayacaktır.

Bu töreni Baromuzun da 145. kuruluş yıl dönümü olan 5 Nisan Avukatlar Günü’nde yapacaktık. Ancak, 6 Şubat’ta meydana gelen ve büyük acılar ve kayıplara yol açan depremler nedeniyle törenimizi erteledik. Kaybettiğimiz yurttaş ve meslektaşlarımızı rahmetle ve saygıyla anıyoruz.

Cumhuriyetimizin 100. yılını kutladığımız bugünlerde, Cumhuriyetin kazanımlarını ve Atatürk ilke ve devrimlerini kendine rehber edinen İstanbul Barosu Cumhuriyetimizin sarsılmaz kalesi olmaya her daim devam edecektir.

Ülkemizde yaşanan hukuksuzluklara karşı çıkmaya ve hukuk devletini ve hukukun üstünlüğünü savunmaya devam edeceğiz” dedi.

Başkan Av. Filiz Saraç, meslekte 25, 30 ve 35 yılını dolduran avukatları kutladı ve hak ve hukuk mücadelesinde nice meslek yılları diledi.

Başkanın konuşmasının ardından Genel Sekreter Av. Burcu Öztoprak Alsulu, törenlerde avukatları 10’ar kişilik gruplar halinde plaket almaya davet etti. Başkan Av. Filiz Saraç, avukatlara plaketlerini tek tek sundu ve gruplar halinde fotoğraf çekimi gerçekleştirildi.

Plaket alan avukatlar arasında; İstanbul Barosu Başkan Yardımcısı Av. Ali Gürbüz (25 yıl), Yönetim Kurulu Sayman Üyesi Av. Bahar Güldaş (35 yıl), Yönetim Kurulu Üyesi Av. Gülderen Zerrin Kavak Yıldırım (25 yıl), CUMER Sözcüsü Av. Gülseren Aytaş (35 yıl), önceki Yönetim Kurulu Üyesi Av. Muazzez Yılmaz (35 yıl), Av. Cengiz Yaka (35 yıl), TÜKD Genel Başkanı Av. Tülay Çağlar(25 yıl), Kadıköy Belediye Başkanı Av. Şerdil Dara Odabaşı (25 yıl) da yer aldı.

"ŞEHİT SAVCIMIZ ADALET TEŞKİLATININ KAHRAMANLIK SEMBOLÜ OLMUŞTUR"     

Törene katılan Adalet Bakan Yardımcısı Zekeriya Birkan, "Şehit savcımız şerefli, adalet sancağının ölümsüz bir timsalidir. Aziz hatırası şahadetinden bu yana hiç unutulmamış ve adalet teşkilatının kahramanlık sembolü olmuştur. Mehmet Selim Kiraz bu vatanın fedakâr, kahraman bir evladıdır. Ömrünü devletine, milletine hizmete ve adaletin tecellisini adamıştı. O gün şehit savcımızı hedef alan kurşunlar aynı zamanda yargıya, adalete, hukukun üstünlüğüne ve demokrasiye sıkılmıştır. Bu menfur saldırıda adaleti ve ömrünü adalet yoluna adamış bir kahramanı hedef alanların asıl gayesi bellidir. Terör örgütlerinin asıl amacı ve hedefi şehit savcımızın şahsında milletimizin birliği ve bütünlüğüdür. Adalet teşkilatının gözünü korkutmak ve yıldırmaktır. Hamdolsun ki bu hainler bugüne kadar emellerine ulaşamadılar, bundan sonra da ulaşamayacaklar. Adalet camiamız köklü kurumsal yapısı ve gelenekleriyle bu hain saldırılar karşısında hiçbir zaman yılmamıştır" dedi.

"TERÖR ÖRGÜTLERİNE AMAÇLARINA ULAŞAMADIKLARINI GÖSTERMEK İÇİN BURADAYIZ"

İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı Şaban Yılmaz ise, "Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim Kiraz kardeşimizin şahadetinin üzerinden tam 8 yıl geçti. Bugün tüm terör örgütlerine, vatan ve millet düşmanlarına birlik beraberlik içinde olduğumuzu gösteriyoruz ve buradan haykırıyoruz. Mehmet Selim savcımız gibi masum kardeşlerimizi hedef alarak husumeti, düşmanlığı körükleyen terör örgütlerine bu amaçlarına ulaşamadıklarını göstermek için buradayız" diye konuştu.

" HEPİNİZİ OĞLUM SELİM OLARAK GÖRÜYORUM "  

Şehit Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim kiraz'ın babası Hakkı Kiraz ise, "8 yıl önce bugün bizim için gerçekten karanlık bir gündü. ama bir taraftan da imtihan günümüzdü bununla birlikte hamdolsun birlik ve beraberlik günümüz oldu. Şu anda o günkü tabloyu burada görüyorum. hepinizi oğlum Selim olarak görüyorum. Selim her sabah takvim yaprağını koparır okur benim de okumam için masaya koyardı. 31 Mart 2015 günü sabah Selim evden çıkmadan önce yine o günün takvim yaprağını masaya koymuştu ve oradaki dua şöyleydi: 'Rabbim beni, ailemi mümin olarak evime girenleri bağışla zalimler topluluğunu da daima kahrı perişan et' şeklindeydi"  dedi. 

Konuşmaların ardından şehit savcı Mehmet Selim Kiraz'ın makam odası ziyaret edildi; odasında Kur'an-ı Kerim okundu. Savcı Mehmet Selim Kiraz, 31 Mart 2015 tarihinde Çağlayan'daki İstanbul Adalet Sarayı'nda görevi başındayken DHKP-C'li teröristler tarafından odasında rehin alınmıştı. Savcı Kiraz, saatler süren müzakerelere rağmen makamında şehit edilmişti.