KAFKAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM VE SINAV YÖNETMELİĞİ

BİRİNCİ BÖLÜM

Başlangıç Hükümleri

Amaç

MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Kafkas Üniversitesi Tıp Fakültesinde öğrenci kayıtları, eğitim-öğretim ve sınavlara ilişkin esasları düzenlemektir.

Kapsam

MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik; Kafkas Üniversitesi Tıp Fakültesinde öğrenci kayıt ve kabulü, eğitim-öğretim ve sınavlara ilişkin hükümleri kapsar.

Dayanak

MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 14 üncü ve 44 üncü maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) AKTS: Avrupa Kredi Transfer Sistemini,

b) Anabilim dalı: Bölümü oluşturan ve konusu ile ilgili bilim dallarını kapsayan birimleri,

c) Ara sınav: Eğitim-öğretim yılı içinde her ders kurulu sonunda ve staj süresince yapılan sınavları,

ç) Bilim dalı: Anabilim dallarına bağlı birimleri,

d) Bölüm: Amaç, kapsam ve nitelik yönünden bir bütün teşkil eden, birbirini tamamlayan veya birbirine yakın anabilim ve bilim dallarından oluşan eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve uygulama yapan birimleri,

e) Bütünleme sınavı: Yıl sonu sınavı veya staj sonu sınavlarında başarısız olan öğrencilerin girdiği sınavı,

f) Danışman: Fakülteye kayıtlı öğrencilere akademik açıdan ihtiyaç duyduğu desteği sağlamak amacıyla görevlendirilen tıpta uzmanlık veya doktora derecesine sahip öğretim elemanını,

g) Dekan: Tıp Fakültesi Dekanını,

ğ) Ders kurulu: Dönem I, II ve III’te eğitim-öğretimin bilimsel bütünlük içinde verildiği birden fazla dersten oluşan eğitim-öğretim sürecini,

h) Dönem: En az otuz iki haftadan oluşan altı eğitim-öğretim yılının her birini,

ı) Dönem koordinatörü: Sorumlu olduğu döneme ait eğitim-öğretimle ilişkili görevleri yürüten öğretim üyesini,

i) Eğitim-öğretim komisyonu: Eğitim-öğretimin planlanması ve yürütülmesi faaliyetlerine katkıda bulunan komisyonu,

j) Eğitim-öğretim koordinatörü: Eğitim ve öğretimin düzenli bir şekilde yürütülmesini ve dönem koordinatörlerinin uyum içinde çalışmasını sağlayan öğretim üyesini,

k) Fakülte: Kafkas Üniversitesi Tıp Fakültesini,

l) Fakülte Kurulu: Kafkas Üniversitesi Tıp Fakültesi Kurulunu,

m) Fakülte Yönetim Kurulu: Kafkas Üniversitesi Tıp Fakültesi Yönetim Kurulunu,

n) İntörnlük: Tıp Fakültesi Dönem VI’da farklı anabilim dallarında yürütülen zorunlu ve seçmeli uygulamalı eğitimi,

o) Koordinatörlük: Eğitim-öğretimle ilişkili görevleri yürüten koordinatörler ve koordinatör yardımcıları grubunu,

ö) Ortak zorunlu dersler: 2547 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde belirtilen Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi, Türk Dili ve yabancı dil derslerini,

p) Pratik dersi: Eğitim-öğretim kapsamında yer alan teorik konular ile bağlantılı, bu konuların anlaşılmasını kolaylaştıran ve tıpta beceri kazandırmaya yönelik dersi,

r) Pratik sınavı: Eğitim-öğretim kapsamında yer alan pratik veya uygulamaların değerlendirilmesi için yapılan sınavı,

s) Seçmeli ders: Zorunlu dersler dışında öğrencinin alan içinden ve/veya dışından, isteği doğrultusunda aldığı dersi,

ş) Senato: Kafkas Üniversitesi Senatosunu,

t) Staj: Tıp Fakültesi Dönem IV ve V’te farklı anabilim dallarında yürütülen zorunlu ve seçmeli teorik ve uygulamalı eğitim-öğretim sürecini,

u) Staj sonu sınavı: Dönem IV ve V’te her bir stajın sonunda yapılan pratik ve teorik sınavı,

ü) Staj yöneticisi: Staj uygulamaları bulunan anabilim dalında stajı yönetmekle görevli öğretim üyesini,

v) Teorik ders: Eğitim-öğretim kapsamında yer alan teorik konular ile ilgili olarak anlatılan dersi,

y) Teorik sınav: Eğitim-öğretim kapsamında yer alan teorik konuları değerlendiren sınavı,

z) Ünite: Dönem I, II ve III’te ders kurulları içerisinde her bir anabilim dalı tarafından yürütülen uygulamaları,

aa) Yıl sonu sınavı: Eğitim-öğretim yılı sonunda tüm ders kurullarını kapsayan pratik ve teorik sınavı,

bb) YÖK: Yükseköğretim Kurulunu,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Komisyon, Koordinatörlük, Danışman ve Staj Yöneticisi

Eğitim-öğretim komisyonu

MADDE 5- (1) Fakülte Yönetim Kurulu tarafından Fakültenin öğretim üyeleri arasından görevlendirilen üyelerle eğitim-öğretim komisyonu oluşturulur ve bu komisyon Dekana karşı sorumludur.

(2) Eğitim-öğretim komisyonu; eğitim-öğretimin planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi faaliyetlerini yürütür.

Koordinatörlük

MADDE 6- (1) Fakülte Yönetim Kurulu tarafından Fakültenin öğretim üyeleri arasından görevlendirilen üyelerle oluşturulan koordinatörlük; mezuniyet öncesi eğitim-öğretim koordinatörlüğü, mezuniyet sonrası eğitim-öğretim koordinatörlüğü, sürekli tıp eğitim-öğretim koordinatörlüğü, bilişim hizmetleri koordinatörlüğü, sosyal ve kültürel etkinlikler koordinatörlüğü ve spor faaliyetleri koordinatörlüğünden meydana gelir ve faaliyetlerinden Dekana karşı sorumludur.

(2) Koordinatörlük, eğitim-öğretimin planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi faaliyetlerine katkıda bulunur, mezuniyet öncesi ve sonrası bilimsel etkinlikler düzenler, bilişim hizmetlerini yürütür, sosyal ve kültürel etkinlikler ile spor faaliyetlerini düzenler.

Danışmanlık

MADDE 7- (1) Danışman, Dekan tarafından görevlendirilir. Eğitim-öğretim konuları başta olmak üzere, öğrencilere mezun oluncaya kadar rehberlik eder.

Staj yöneticisi

MADDE 8- (1) Staj uygulamaları bulunan anabilim dallarının başkanları tarafından ilgili anabilim dalı öğretim üyeleri arasından stajdaki eğitim-öğretim faaliyetlerini düzenlemek üzere staj yöneticileri görevlendirilir ve bu kişiler ilgili anabilim dalı başkanına karşı sorumludur.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Eğitim-Öğretimle İlgili Hükümler

Fakülteye giriş ve kayıt şartları

MADDE 9- (1) Fakülteye YÖK tarafından belirlenen esaslara göre öğrenci kabul edilir ve kayıt işlemleri, ÖSYM’nin belirlediği ve Rektörlükçe ilan edilen tarihler arasında yapılır. Bu tarihler arasında kayıt işlemlerini yaptırmayan adaylar kayıt haklarını kaybederler.

(2) Fakülteye kayıt için aşağıdaki şartlar aranır:

a) Ortaöğretim veya dengi meslek okulu mezunu olmak veya yabancı ülke ortaöğretim okullarından mezun olduğunu gösteren Milli Eğitim Bakanlığınca onaylanmış diploma denklikliğine sahip olmak.

b) ÖSYM tarafından yapılan yerleştirme sonucunda, o öğretim yılında Fakülteye kayıt hakkı kazanmış olmak.

c) ÖSYM tarafından hazırlanan sınav kılavuzunda, Fakülteye kayıt için belirtilen belgeleri, yabancı uyruklu öğrenciler için ise Öğrenci İşleri Daire Başkanlığınca istenen gerekli belgeleri sağlamak.

(3) İkinci fıkrada belirtilen kayıt için istenen belgelerin aslı veya Üniversite tarafından onaylı örneği kabul edilir. Askerlik durumu ve adli sicil kaydına ilişkin olarak ise adayın beyanına dayanılarak işlem yapılır.

(4) Fakülteye kayıt hakkı kazanan adaylar, kayıt için başvurularını şahsen yapmak zorundadır. Ancak, mazeretleri sebebiyle bizzat başvuramayan ve mazeretini belgeleyen adaylar, vekilleri veya kanuni temsilcileri aracılığı ile de kayıt yaptırabilirler.

(5) Kayıt yaptıran öğrencilerin sunduğu bilgi ve belgelerin doğru olmadığının anlaşılması durumunda kayıtları Fakülte Yönetim Kurulu tarafından iptal edilir. Bu kişilere verilen diploma dahil tüm belgeler iptal edilerek haklarında gerekli kanuni işlem yapılır.

(6) Yabancı uyruklu öğrencilerin kayıt ve kabul şartları, 2547 sayılı Kanun, YÖK kararları ve ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak belirlenir.

Öğrenci işlemleri

MADDE 10- (1) Fakültede eğitim-öğretim görmeye hak kazanan öğrencilerin kayıtları, kimlik kartlarının tanzimi ve tasdiki, askerliklerinin tecil işlemleri, öğrenci belgelerinin verilmesi, dosyalarının tutulması, diplomalarının ve diploma eklerinin düzenlenmesi işlemleri ile öğrencilerin yazılı talepleri üzerine veya yükseköğretim kurumundan çıkarılma cezasını gerektiren durumlarda kayıtlarının silinmesi, Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı tarafından yürütülür.

(2) Fakülte öğrencilerinin kayıtlarının iptal edilmesi ile diğer yükseköğretim kurumlarından gelen öğrencilerin yatay geçişleri ve intibaklarının yapılması, eğitim-öğretim ve sınavlara ilişkin işlemler, Fakülte Yönetim Kurulunun kararına istinaden Dekanlık tarafından yürütülür.

Kayıt yenileme ve katkı payı

MADDE 11- (1) Öğrenciler, her ders yılı başında Senato tarafından belirlenen ve ilan edilen süre içinde kayıtlarını yenilemek ve yükümlülükleri bulunuyorsa katkı paylarını ödemek zorundadır.

Yatay geçiş ve ders muafiyeti

MADDE 12- (1) Yatay geçiş kontenjanları ve işlemleri, 24/4/2010 tarihli ve 27561 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümleri ile YÖK ve Senato kararlarına göre yürütülür.

Değişim programları

MADDE 13- (1) Üniversite ile yurt içi veya yurt dışındaki bir üniversite arasında yapılan anlaşmalar uyarınca, yurt içi veya yurt dışındaki üniversitelere bir yıl süre ile öğrenci değişimi yapılabilir.

(2) Fakültenin birinci sınıfında okuyan öğrenciler değişim programlarından yararlanamaz.

(3) Uluslararası ve ulusal öğrenci değişim programları kapsamında öğrencinin aldığı derslerin notları Fakültede uygulanan not sistemine dönüştürülerek not döküm belgesine işlenir.

(4) Değişim programları ile ilgili uygulamalar; ikili anlaşmalar, YÖK ve Senato tarafından belirlenen usul ve esaslara göre yürütülür.

Eğitim-öğretim süresi

MADDE 14- (1) Tıp Fakültesinde eğitim süresi, her biri bir ders yılını kapsayan altı dönemden ibarettir.

(2) Eğitim-öğretim, yıl sistemine göre yapılır, bir eğitim-öğretim yılı en az otuz iki haftayı kapsar.

(3) Altı yıllık eğitim-öğretim süresince alınması gereken AKTS miktarı 360’tır.

(4) Eğitim süresinin sınırları ve esasları, 2547 sayılı Kanunun 44 üncü maddesi ile ilgili diğer mevzuat hükümlerine göre belirlenir.

Eğitim-öğretim dili

MADDE 15- (1) Fakültede eğitim-öğretim dili Türkçedir.

Eğitim-öğretim sistemi

MADDE 16- (1) Eğitim-öğretim şekli entegre sistemdir. Eğitim-öğretim, Dönem I, II ve III’te ders kurulları, Dönem IV ve V’te teorik ve pratik stajlar, Dönem VI’da ise intörnlük uygulamaları şeklinde yapılır.

(2) İlk yıllarda teorik, son yıllarda ise uygulamalı içeriğin daha fazla olması esastır. Eğitim-öğretimin ilk yılından itibaren klinik uygulamalara da yer verilirken, temel tıp eğitim-öğretimi Dönem VI’ya kadar devam eder.

(3) Teorik eğitimler uzaktan eğitim-öğretim yöntemleri kullanılarak da verilebilir.

(4) Programa belli oranlarda seçmeli dersler konulabilir.

Eğitim-öğretimin planlanması ve değerlendirilmesi

MADDE 17- (1) Eğitim-öğretim, tıp eğitimi anabilim dalınca planlanır ve değerlendirilir. Ancak, tıp eğitimi anabilim dalı kurulmamış ise bu işlemler koordinatörlük tarafından yapılır.

(2) Eğitim-öğretim faaliyetleri, tıp eğitimi anabilim dalı sorumluluğunda koordinatörlükler tarafından yürütülür. Tıp eğitimi anabilim dalı ve koordinatörlükler görevli dekan yardımcısına karşı sorumludur.

Akademik takvim

MADDE 18- (1) Akademik yılla ilgili takvim ve değişiklikler, her yıl eğitim-öğretim komisyonunun önerisi üzerine Fakülte Kurulunca karara bağlanıp Senatoya onay için sunulur ve onaylandıktan sonra yürürlüğe girer.

Devam mecburiyeti

MADDE 19- (1) Fakültenin tüm sınıflarında pratik ve teorik derslere devam zorunludur.

(2) Dönem I, II ve III ders kurullarına devam zorunludur. Dönem I, II ve III’te devam zorunluluğu ile ilgili esaslar aşağıdaki gibidir:

a) Dönem I, II ve III’te yer alan ders kurullarının her biri için devam zorunluluğu vardır. Bir ders kurulunda yer alan teorik derslerin %30’undan daha fazlasına devam etmeyen öğrenciler; kurul sonu teorik sınavına alınmazlar, kurul sonu teorik sınav notu sıfır ve başarısız olarak değerlendirilir. Ayrıca ders kurullarındaki devamsızlıktan bağımsız olarak, Dönem I, II ve III’te yıl sonunda tüm ders kurullarının teorik derslerinin devamsızlıklar toplamı ve yıl boyunca yapılan toplam devamsızlık oranı %30’dan daha fazla ise öğrenciler, yıl sonu teorik sınavlarına alınmazlar, sınav notları sıfır ve başarısız olarak değerlendirilir.

b) Dönem I, II ve III’te yer alan ders kurullarındaki her bir ana bilim dalının uygulama dersi için devam zorunluluğu istenir. Bir ders kurulunda yer alan ünitenin her bir dersinde %20’den daha fazla devamsızlık yapan öğrenciler o ünitenin uygulama sınavına alınmazlar, sınav notları sıfır ve başarısız olarak değerlendirilir. Dönem I, II ve III’ün yıl sonunda tüm ders kurullarının uygulama derslerinin devamsızlıkları her bir ünite için ayrı toplanır ve yıl boyunca yapılan toplam devamsızlık oranı her bir ünite için %20’den daha fazla ise öğrenciler yıl sonu ünite uygulama sınavlarına alınmazlar, sınav notları sıfır ve başarısız olarak değerlendirilir.

c) Devam koşulunu yerine getirdiği halde, yıl sonu veya bütünleme sınavlarına girmeyen veya bu sınavlardan başarısız oldukları için ders yılını tekrar eden öğrencilerin tekrar ettikleri ders yılında ders kurullarına devam etmeleri zorunludur.

ç) Tıp alan dersleri dışında kalan ortak zorunlu dersler ve seçmeli derslerin devamına ilişkin esaslar, 28/8/2012 tarihli ve 28395 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kafkas Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği hükümlerine göre düzenlenir.

d) Üniversite Yönetim Kurulu tarafından yapılan görevlendirme ile Fakülte, Üniversite veya Türkiye’nin temsiline yönelik ulusal veya uluslararası bilimsel, kültürel veya sportif etkinliklere katılan öğrenciler etkinlik süresince izinli sayılırlar. Ancak bu şekilde yapılan görevlendirmeler bir eğitim-öğretim yılı boyunca devamsızlık sınırı olan %20 oranı temel alınarak hesaplanan gün sayısının yarısını geçemez. Bu faaliyetlere katılacak öğrencilerin, söz konusu faaliyetten en az bir hafta önce dekanlığa yazılı olarak başvurmaları ve faaliyet sonunda katılım belgelerini teslim etmeleri gerekir.

(3) Dönem IV, V ve VI’da klinik stajlara devam zorunludur. Dönem IV, V ve VI stajlarında her bir staj süresinin %20’sinden fazlasına mazeretsiz olarak devam etmeyen öğrenci, o staj sınavına ve bütünleme sınavına alınmaz ve staj sınav notu sıfır olarak değerlendirilir. Mazereti Fakülte Yönetim Kurulunca geçerli kabul edilenler, ilgili stajın teorik ders ve uygulamalarının telafisini yapmaları şartı ile sınavlara girme hakkı kazanırlar.

Sınavlar

MADDE 20- (1) Sınavlar pratik, teorik veya karma olarak yapılabilir. Fakültede sınavlar; ara sınav, yıl sonu sınavı, bütünleme sınavı, staj sonu sınavı ve mazeret sınavı olarak yapılır. Sınavlara ilişkin esaslar şunlardır:

a) Ara sınavlar: Dönem I, II ve III’te ders kurulu sonunda yapılan ders kurulu sonu sınavı ve ayrıca staj süresince yapılabilen sınavlardır.

b) Yıl sonu sınavı: Bir eğitim-öğretim yılı sonunda son ders kurulu sınavının bitiminden sonra yapılan tüm ders kurullarını kapsayan sınavdır.

c) Bütünleme sınavı: Yıl sonu sınavında ve staj sonu sınavlarında başarılı olamayan öğrenciler için yapılan sınavdır.

ç) Staj sonu sınavı: Dönem IV ve V’te her staj ve dersin sonunda yapılan sınavdır.

d) Mazeret sınavı: Mazeretleri nedeni ile yıl sonu sınavı hariç herhangi bir sınava giremeyen ve Fakülte Yönetim Kurulu tarafından mazeretleri kabul edilen öğrenciler için yapılan sınavdır.

Başarı durumu ve başarı notunun hesaplanması

MADDE 21- (1) Dönem I, II ve III’te ders kurulu sonu sınavı ve yıl sonu sınavı veya bütünleme sınavlarında alınan sınav notları başarı notunu belirler. Bir ders kurulu içindeki ders veya ders kurullarında barajlar oluşturulur. Öğrenci baraja tabi ders veya ders kurullarının her birine ait toplam puanın en az % 50’sini almak zorundadır. Aksi halde puan düşürme işlemi yapılır. Yıl sonu sınavına girme hakkı olduğu halde sınava girmeyen veya başarısız olan öğrenci yıl sonu bütünleme sınavına alınır. Yıl sonu geçme notu, ders kurulları notlarının ortalamasının % 60’ı ile yıl sonu sınavı notu ya da bütünleme sınavı notunun % 40’ının toplamı ile bulunur. Sınıfın başarılmış olması için yıl sonu geçme notu olarak 100 tam puan üzerinden en az 60 puan alınması gerekir. Bu not kesirli çıkarsa, 0,5 ve üzerindeki değerler bir üst tam sayıya, 0,5’in altındaki değerler ise bir alt tam sayıya yuvarlanır. Her bir ders kurulu sınavından en az 60 puan almak kaydıyla ders kurulu sonu sınavlarının puan ortalaması 75 ve üzerinde olan ve bu nedenle yıl sonu sınavına girmeyen öğrenciler için yıl sonu geçme notu, ders kurulu sonu sınavlarının puan ortalamasıdır. Bu öğrenciler yıl sonu genel sınavına girdikleri takdirde yıl sonu geçme notu hesaplanırken, öğrenci lehine olan değerlendirme yapılır.

(2) Staj sınavı yazılı, sözlü ya da hem yazılı hem sözlü veya uygulamalı, pratik, objektif yapılandırılmış klinik sınav şeklinde yapılır. Dönem IV ve V’te pratik veya uygulama sınavları, staj süresince anabilim dalında görevli ve ilgili stajda aktif görev üstlenen öğretim üyelerinin katılabileceği komisyonca yapılır. Komisyonun oluşturulmasından ve yürütülmesinden anabilim dalı başkanı sorumludur. Sınav komisyonu, anabilim dalında görevli ve ilgili stajda aktif görev üstlenen öğretim üyelerinin salt çoğunluğundan oluşur. Öğrenciler yaptıkları stajların veya derslerin sonunda başarılı olmak için, staj sonu sınavından 100 tam puan üzerinden en az 60 puan almak zorundadır. Ders veya staj başarı notu, pratik ve teorik sınavlardan alınan puanların aritmetik ortalamasının alınmasıyla hesaplanır. Yıl sonu başarı notu, staj başarı notlarının ağırlıklı ortalaması alınarak bulunur.

(3) Dönem VI’da başarılı olabilmek için, uygulama birimlerinin her birinin faaliyetlerinde 19 uncu maddede belirtilen devam şartlarının yerine getirilmesi ve klinik uygulamalar ile ilgili bir yeterlik belgesi alınması gerekir.

Başarısızlık durumu ve tekrar

MADDE 22- (1) Dönem I, II ve III’te yıl sonu geçme notu 100 tam puan üzerinden 60 puanın altında olan öğrenciler, başarısız sayılır ve o sınıfı tekrarlar. Her bir ders kurulu sınavından en az 60 puan almak kaydıyla ders kurulu sonu sınavlarının puan ortalaması 75 ve üzerinde olan ve bu nedenle yıl sonu sınavına girmeyen öğrenciler hariç olmak üzere; yıl sonu sınavına girmeyen öğrenci yıl sonu bütünleme sınavına da girmediği takdirde başarısız sayılır ve o sınıfı tekrarlar. Bu durumdaki öğrencinin ders kurulları not ortalaması dikkate alınmaz.

(2) Dönem IV ve V’te ilgili stajlarda pratik ve teorik sınavların her birinden 100 tam puan üzerinden 60 puanın altında not alan öğrenciler, başarısız sayılır ve o stajı tekrarlar. Ders veya staj başarı notu, pratik ve teorik sınavlardan alınan puanların ortalamasının alınmasıyla hesaplanır. Stajda başarısız olan öğrencilere, pratik ve teorik sınavlardan birer defa olmak üzere bütünleme hakkı verilir.

(3) Dönem IV ve V’te staj veya stajları tekrarlayarak sınavlarında başarılı olan öğrenci, diğer tüm stajlardan da başarılı olduğu takdirde, yeni ders yılının başlamasını beklemeksizin bir üst sınıfın eğitim-öğretimi için uygun olan bir staj veya dersin başlangıcına kaydedilir. Dönem IV ve V’te stajları tekrarlayarak devam yükümlülüğünü tamamlayan ve başarısız olduğu staj veya stajların dışında alması gereken başka stajı bulunmayan öğrenciye, başarısız olduğu staj veya stajlar için son stajın bitimini izleyen tarihten itibaren Fakülte Yönetim Kurulunun belirlediği bir tarihte bütünleme sınavı hakkı verilir. Bütünleme sınavında başarılı olan öğrenci, diğer stajlardan da başarılı olması koşuluyla yeni eğitim-öğretim yılını beklemeksizin bir üst dönemin uygun olan ilk stajına kaydedilir. Bütünleme sınavında başarısız olan öğrenci ise başarısız olduğu stajı tekrar eder.

(4) Dönem VI’da, uygulama birimlerinin her birinin faaliyetlerinde 19 uncu maddede belirtilen devam şartlarını yerine getirmeyen, klinik uygulamalar ile ilgili bir yeterlik belgesi almayan öğrenci başarısız sayılır ve o birimdeki çalışmayı tekrar eder.

(5) Dönem IV, V ve VI’da 19 uncu maddede belirtildiği şekilde devamsızlığı olan ve telafi yapmayan öğrenciler başarısız sayılır ve tekrar yapar.

Sınıf geçme ilkesi

MADDE 23- (1) Öğrenciler herhangi bir sınıfta, ortak zorunlu dersler dışında o sınıfa ait tüm dersleri, ders kurullarını ve stajları başarı ile geçmedikçe bir üst sınıftan ders veya staj alamazlar.

Sınav programları

MADDE 24- (1) Sınav programları; ara sınavlar ve staj sonu sınavları hariç olmak üzere, eğitim-öğretim yılı başlamadan önce hazırlanıp öğretim elemanları ve öğrencilere duyurulur. Ara sınavlar, ders kurulu sonu sınavları ve staj sonu sınavlarının tarihleri en geç iki hafta önceden ilan edilir. Dini ve milli bayramlar dışında cumartesi ve pazar günlerinde de sınav yapılabilir. Sınav tarihleri, Dekanlığın izni dışında değiştirilemez.

Sınav sonuçlarına itiraz

MADDE 25- (1) Öğrenciler, sınav sonuçlarına sadece maddi hata gerekçesiyle itiraz edebilir. Öğrenciler, sınavın yapıldığı tarihi izleyen beş iş günü içinde Dekanlığa dilekçe ile başvurarak bilimsel ve teknik gerekçelerle bazı soruların iptalini isteyebilir. Başvurular, sınav itiraz komisyonu tarafından başvuru tarihinden itibaren en geç beş iş günü içinde değerlendirilir ve sonucu Dekanlığa yazılı olarak bildirilir. Yapılan değerlendirme sonunda iptal edilen sorular değerlendirme dışı bırakılarak geride kalan sorular üzerinden sınav sonuçları değerlendirilir ve bu sonuçlar, Dekanlık tarafından en geç on iş günü içerisinde duyurulur.

(2) Öğrenciler, sınav sonuçlarının duyurulduğu tarihi izleyen beş iş günü içinde Dekanlığa dilekçe ile başvurarak sınav evrakının maddi hata yönünden yeniden incelenmesini isteyebilir. Yapılan değerlendirme sonunda sonuçlar Dekanlık tarafından duyurulur.

(3) Sınav evrakları iki yıl saklanır. Bu evrakların saklanmasından mezuniyet öncesi eğitim-öğretim koordinatörleri sorumludur. Sınav evrakının saklanmasıyla ilgili gerekli alt yapıyı sağlamak Dekanlığın sorumluluğundadır.

Sınavlarda kopya

MADDE 26- (1) Sınav esnasında veya sınav evrakının incelenmesi sırasında kopya çektiği, kopya çektirdiği veya kopya çekilmesine yardım ettiği tespit edilen öğrenci o sınavdan sıfır almış sayılır. Ayrıca, söz konusu öğrenci hakkında, Dekanlıkça ilgili mevzuat hükümlerine göre işlem yapılır.

Sınav sonuçları ve başarı dereceleri

MADDE 27- (1) Sınavların değerlendirilmesinde ve öğrencilerin mezuniyet derecelerinin tespitinde kullanılan katsayı, harf notu karşılıkları ve anlamı ile mutlak değerlendirme sistemindeki not aralıkları aşağıdaki gibidir:

Harf Notu Mutlak Değerlendirme

Katsayı Karşılığı Anlamı Sistemindeki Not Aralıkları

4,00 AA Mükemmel 90-100

3,50 BA Çok İyi 80-89

3,00 BB İyi 70-79

2,50 CB Orta 65-69

2,00 CC Başarılı 60-64

1,50 DC Başarısız 55-59

1,00 DD Başarısız 50-54

0,50 FD Başarısız 40-49

0,00 FF Başarısız 0-39

Z Devamsız

G Geçer

K Kalır

H Mazeret

M Muaf

(2) Fakültenin mezuniyet döneminin birincisi, ikincisi ve üçüncüsünün tespitinde öğrencinin tüm sınıfları ve stajları ilk defada geçmiş olması koşulu aranır. Mezuniyet başarı sıralaması 100 puan üzerinden yapılır.

Mazeretler

MADDE 28- (1) Haklı ve geçerli bir sebeple mazeret beyan eden öğrenciler, mazeretlerinin sona ermesinden itibaren en geç beş iş günü içinde Dekanlığa başvurmak zorundadır. Bu süre içinde usulüne göre bildirilmeyen mazeretler kabul edilmez.

(2) Mazeretlerde haklı ve geçerli nedenler şunlardır:

a) Öğrencinin sağlık kurumlarından aldığı sağlık raporu ile belgelendirdiği sağlıkla ilgili mazeretinin olması.

b) 2547 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin (2) numaralı alt bendi uyarınca eğitim-öğretimin aksaması sonucunu doğuracak olaylar nedeniyle öğrenime YÖK kararınca ara verilmesi.

c) Mahallin en büyük mülki amirince verilecek bir belge ile belgelenmiş olmak kaydı ile doğal afetler nedeni ile öğrencinin öğrenimine ara vermek zorunda kalmış olması.

ç) Birinci derece yakınlarının ölümü veya bunların ağır hastalığı halinde bakacak başka kimsenin bulunmaması nedeni ile öğrencinin öğrenimine ara vermek zorunda olduğunu belgelendirmesi ve bunun Fakülte Yönetim Kurulunca kabul edilmesi.

d) Öğrencinin öğrenimine devam etmesini engelleyen ekonomik nedenlerin ortaya çıkması.

e) Öğrencinin tutuklu olması.

f) Kesinleşmiş bir mahkûmiyet halinin veya 2547 sayılı Kanunun 54 üncü maddesi hükümlerine göre yükseköğretim kurumundan süreli uzaklaştırma veya çıkarma cezası dışındaki hallerin bulunması.

g) Öğrencinin tecil hakkını kaybetmesi veya tecilin kaldırılması suretiyle askere alınması.

ğ) Fakülte Yönetim Kurulunun mazeret olarak kabul edeceği diğer hallerin ortaya çıkması.

Mazeretlerle ilgili yapılacak işlemler

MADDE 29- (1) Fakülte Yönetim Kurulunca kabul edilen haklı ve geçerli mazeretlerle ilgili olarak aşağıdaki esaslara göre işlem yapılır:

a) Mazeret süreleri kayıt dondurma işlemini gerektirmeyecek öğrencilere; yıl sonu sınavları hariç olmak üzere giremedikleri sınavlar için, talepleri halinde ilgili mevzuat hükümlerine göre sınav hakkı verilir.

b) Haklı ve geçerli nedenlerle mazereti kabul edilen öğrencilerin öğrenim süreleri Fakülte Yönetim Kurulu kararı ile dondurulur.

c) Sağlık raporu süresi ve diğer mazeretli olarak geçen süreler devamsızlıktan sayılır.

ç) Öğrenciler, mazeretli kabul edildikleri süre içinde sınavlara giremez. Sınava girmeleri durumunda, öğrencilerin sınavları geçersiz sayılır.

Kayıt dondurma

MADDE 30- (1) Kayıt dondurmak için yapılacak başvurular ders yılının başlangıcından bir ay önce başlar, ders kayıt haftasının ikinci günü sona erer. Sağlık nedenine dayanan kayıt dondurma istekleri bu sürenin dışındadır. Sağlıkla ilgili nedenler hariç, haklı ve geçerli nedenlerle eğitim-öğretim süresince bir defada en fazla bir yıl süre toplamda iki yıl süre ile kayıt dondurulabilir. Fakülte Yönetim Kurulu başvuruları ders kayıt süreleri sona ermeden sonuca bağlar, bu durumu öğrenciye ve ilgili yerlere tebliğ eder.

(2) Ruhsal bozukluklar nedeniyle tüm öğrenim süresi içinde en fazla iki yıl süreyle kayıt dondurulabilir. Bu süreyi aşan öğrencilerden yeniden sağlık raporu istenir ve kayıt dondurma işlemine devam edilip edilmeyeceğine sağlık raporunu inceleyen Fakülte Yönetim Kurulu karar verir.

(3) Ruhsal bozukluklar dışındaki sağlık sorunları nedeniyle kayıt dondurmada süre aranmaz.

(4) Öğrencinin tutuklu veya hükümlü olması durumunda, müracaat etmesi halinde Fakülte Yönetim Kurulunun kararı ile bu durumun sona ereceği tarihe kadar kaydı dondurulur. Bu öğrenciler eğitim-öğretime Fakülte Yönetim Kurulunun uygun göreceği tarihte başlar.

(5) Kayıt dondurmak için Dekanlığa başvuruda bulunan öğrencilerin kayıtları, 28 inci maddede belirtilen haklı ve geçerli nedenlerin varlığı halinde yukarıda belirtilen esaslar çerçevesinde Fakülte Yönetim Kurulu kararı ile dondurulabilir.

(6) Öğrenci, kayıt dondurduğu yılda öğrenimine devam edemez ve sınavlara giremez. Kayıt donduran öğrencinin azami öğrenim süresi kayıt dondurma süresi kadar uzatılır.

İzin

MADDE 31- (1) Öğrencilerin izinli sayılma durumlarında aşağıda belirtilen işlemler yapılır:

a) Öğrenciye eğitim-öğretimine katkıda bulunacak Üniversite dışı burs, staj, araştırma gibi imkânların doğması halinde, Fakülte Yönetim Kurulunun kararı ve Üniversite Yönetim Kurulunun onayına bağlı olarak en çok bir yıl süre ile izin verilebilir. İzinli olduğu süre normal öğrenim süresinden sayılmaz.

b) Kültürel ve sportif faaliyetlerde Üniversiteyi temsil edecek öğrenciler ile 21/5/1986 tarihli ve 3289 sayılı Gençlik ve Spor Hizmetleri Kanununun 29 uncu maddesi gereğince yurt içi ve yurt dışındaki müsabakalara ve bunların hazırlık çalışmalarına katılmaları Rektörlük tarafından uygun görülen öğrenciler, görevlendirilme süresi içinde giremedikleri ders veya sınavlar için izinli ve mazeretli sayılırlar.

c) Fakülte adına bilimsel, kültürel, sportif ve benzeri faaliyetlere katılan öğrencilerin izinli ve mazeretli sayılmalarına Fakülte Yönetim Kurulu karar verir.

Kayıt silme ve sildirme

MADDE 32- (1) Öğrencilerin, yazılı olarak kayıtlarının silinmesini istemeleri veya ilgili mevzuat hükümlerine göre Üniversiteden çıkarılma cezası almış olmaları durumunda Fakülteden ilişikleri kesilir.

(2) Kendi istekleri ile Üniversiteden ayrılmak isteyenler, Öğrenci İşleri Daire Başkanlığına bir dilekçe ile başvururlar. Kaydı silinen öğrenciye kayıt için verdiği diploma isteği üzerine geri verilir. Bu şekilde Üniversiteden ayrılan öğrencinin yeniden kaydı yapılmaz.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Diplomalar ve Tıp Yemini

Diplomalar

MADDE 33- (1) Diplomalar, Fakültede aşağıdaki şartlara bağlı olarak verilir:

a) Ön lisans Diploması: Dönem I ve II derslerini başarı ile tamamlayanlara Fakülteden ayrılmaları ve istekleri halinde verilir.

b) Lisans Diploması: Dönem I, II, III ve IV derslerini başarı ile tamamlayanlara Fakülteden ayrılmaları ve istekleri halinde verilir.

c) Tıp Doktoru Diploması: Dönem I, II, III, IV, V ve VI’yı başarı ile tamamlayarak Tıp Doktoru Diploması almaya hak kazananlara verilir.

Tıp yemini

MADDE 34- (1) Fakülteyi başarı ile tamamlayıp Tıp Doktoru Diploması almaya hak kazananlara Tıp Fakültesi Diploma yemini yaptırılır.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Kalite süreçleri

MADDE 35- (1) Eğitim-öğretim süreçlerinin etkinliğinin ve kalitesinin sürekli geliştirilmesine yönelik iç ve dış kalite güvence mekanizmaları ile eğitim-öğretim faaliyetlerinin yürütülmesine ilişkin diğer düzenlemeler, YÖK tarafından belirlenen temel ilke ve esaslara uygun olarak Senato tarafından belirlenir.

Engelli öğrenciler

MADDE 36- (1) Engellilik durumu ve derecesi sağlık kurulu raporuyla belgelendirilen öğrencilere yönelik gerekli düzenlemelerin yapılması ve uygulanması hususunda Fakülte Yönetim Kurulu yetkili ve sorumludur.

Hüküm bulunmayan haller

MADDE 37- (1) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde; 2547 sayılı Kanun, ilgili diğer mevzuat hükümleri ile Kafkas Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği ve YÖK kararları uygulanır.

Yürürlükten kaldırılan yönetmelik

MADDE 38- (1) 24/1/2014 tarihli ve 28892 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kafkas Üniversitesi Tıp Fakültesi Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.

Geçiş hükümleri

GEÇİCİ MADDE 1- (1) Bu Yönetmelik hükümleri 2026-2027 eğitim-öğretim yılından önce kayıt yaptırmış öğrencilere uygulanmaz. Bu durumda olan öğrencilere 38 inci madde ile yürürlükten kaldırılan yönetmeliğin ilgili hükümleri uygulanmaya devam olunur.

Yürürlük

MADDE 39- (1) Bu Yönetmelik 2026-2027 eğitim-öğretim yılı başında yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 40- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Kafkas Üniversitesi Rektörü yürütür.

İZMİR BAKIRÇAY ÜNİVERSİTESİ ÖN LİSANS VE LİSANS EĞİTİM-ÖĞRETİM VE SINAV YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

MADDE 1- 9/9/2022 tarihli ve 31948 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İzmir Bakırçay Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliğinin 1 inci ve 2 nci maddelerinde yer alan “Tıp Fakültesi hariç,” ibareleri yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 2- Aynı Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin başlığı “Uluslararası öğrenciler” şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 3- Aynı Yönetmeliğin 13 üncü maddesinin ikinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(2) Dikey geçiş öğrencilerinin kayıt usul ve esasları, 19/2/2002 tarihli ve 24676 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Meslek Yüksekokulları ve Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans Öğrenimine Devamları Hakkında Yönetmelik hükümlerine ve Senato tarafından kabul edilen ilgili yönergeye göre yürütülür.”

MADDE 4- Aynı Yönetmeliğin 17 nci maddesinin ikinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(2) Güz ve bahar yarıyıllarının her birinin normal süresi en az on dört hafta, yıllık programlarda ise bu süre en az yirmi sekiz haftadır. Gerekli hallerde bu süreler Senato tarafından uzatılabilir.”

MADDE 5- Aynı Yönetmeliğin 18 inci maddesinin üçüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(3) Üniversitede yaz öğretiminin yapılıp yapılmayacağı, yaz öğretiminin uygulama esasları ile takvimi Senato tarafından kabul edilen ilgili yönergeye göre belirlenir.”

MADDE 6- Aynı Yönetmeliğin 20 nci maddesinin ikinci ve beşinci fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(2) Kuramsal (teorik) saatlerin en az %70’ine veya uygulama saatlerinin en az %80’ine katılmayan öğrenci, o dersin yarıyıl/yıl sonu sınavına giremez.”

“(5) Devamsızlık sebebiyle kurul veya yarıyıl/yıl sonu sınavına giremeyecek öğrencilere, durumları öğrenci bilgi sistemi üzerinden kurul veya yarıyıl/yıl sonu sınavı gerçekleştirilmeden önce ilgili öğretim elemanı tarafından bildirilir.”

MADDE 7- Aynı Yönetmeliğin 22 nci maddesinin dokuzuncu fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“(9) Programların belirlenen müfredatlarında bir yılda alınması gereken zorunlu ve seçmeli derslerin toplamı 60 AKTS’dir. Gerekli hallerde alınması gereken AKTS miktarı Senato kararı ile artırılabilir.”

“(10) Tıp Fakültesi için bu madde hükümleri uygulanmaz. Tıp Fakültesinde öğretim planlarının oluşturulmasına ilişkin usul ve esaslar Senato tarafından kabul edilen ilgili yönergeye göre belirlenir.”

MADDE 8- Aynı Yönetmeliğin 24 üncü maddesinin üçüncü, dördüncü, beşinci, altıncı, yedinci, sekizinci ve dokuzuncu fıkraları yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 9- Aynı Yönetmeliğin 27 nci maddesinin birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(1) Kayıt dondurma, öğrencilerin ilgili yönetim kurulu kararı ile geçici bir süre için kayıtlı oldukları program veya programlara ara vermeleridir. Öğrenciler, haklı ve geçerli bir mazerete dayanarak ilgili yönetim kurulu kararı ile bir defada en çok iki yarıyıl ve öğrenim süresi boyunca toplam olarak en çok dört yarıyıl kayıt dondurabilir. Kayıt dondurulan süre azami öğrenim süresinden sayılmaz. Ancak rahatsızlığı ve tedavi sürecinin devam etmesi nedeniyle kayıt dondurma talebinde bulunan öğrenciler ile hükümlü öğrenciler için mazeretleri ilgili yönetim kurulu tarafından değerlendirilerek azami öğretim süresinden sayılmadan dört yarıyıldan fazla kayıt dondurulabilmesine karar verilebilir.”

MADDE 10- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 11- Bu Yönetmelik hükümlerini İzmir Bakırçay Üniversitesi Rektörü yürütür.

BAROMUZ ÜYESİ AV. LEVENT EKMEN (11522) VEFAT ETMİŞTİR

22.12.1993 tarihinde avukatlık mesleğine başlayan Baromuz üyesi Av. Levent EKMEN (11522) vefat etmiştir.

Cenazesi, 11.09.2026 Cuma günü Karşıyaka Mezarlığı Camii’nde kılınacak ikindi namazının ardından Karşıyaka Mezarlığı’na defnedilecektir.

Meslektaşımıza Allah’tan rahmet, ailesine ve Baromuz üyelerine başsağlığı dileriz.

HaberTürk muhabiri Mustafa Şekeroğlu’nun haberine göre, ev sahibi ile kiracı arasında henüz bilinmeyen nedenle çıkan tartışma kısa sürede kavgaya dönüştü.

KİRACI 3 KİŞİYE KURŞUN YAĞDIRDI

Tehdit ve hakaret suçlarından 3 kaydı bulunduğu belirtilen kiracı Mehmet T., yanında bulunan silahla ev sahibi Osman Akyol, eşi Nursen Akyol ve Avukat Emir Ali S.’ye ateş açtı.

KARI KOCA OLAY YERİNDE HAYATINI KAYBETTİ

Silahlı saldırıda Osman ile eşi Nursen Akyol olay yerinde hayatını kaybetti. Ağır yaralanan Avukat Emir Ali S. ise bölgeye sevk edilen sağlık ekiplerinin ilk müdahalesinin ardından hastaneye kaldırılarak tedavi altına alındı.

ÖZEL HAREKÂT MÜDAHALE ETTİ

Olayın ardından Mehmet T.’nin silahlı saldırısı devam etti. Şüpheli, bölgeye gelen polis ve 112 Acil Sağlık ekiplerine de ateş açtı. Bunun üzerine bölgeye Özel Harekât ekipleri sevk edildi.

SALDIRGAN YAKALANDI

Özel Harekât polislerinin müdahalesi sonucu etkisiz hale getirilen Mehmet T., sağ olarak yakalanarak gözaltına alındı. Olayla ilgili geniş çaplı soruşturma başlatıldı.

VALİLİKTEN AÇIKLAMA

İstanbul Valiliği'nden yapılan açıklamada şöyle denildi: "10.09.2026 Perşembe günü saat 13.10 sıralarında Maltepe İlçesi Gülsuyu Mahallesi Taşocağı Sokak’ta meydana gelen olayda ev sahibi ile kiracı arasında yaşanan tartışma kavgaya dönüşmüştür.

"KİRACI, EV SAHİBİYLE BİRLİKTE 3 KİŞİYİ VURDU"

Kiracı Mehmet T. (Tehdit ve hakaret konularından 3 suç kaydı mevcut ), ev sahibi Osman A., ev sahibinin eşi Nursen A. ve olay yerinde bulunan Avukat Emir Ali S.’yi silahla vurmuştur.

"EV SAHİBİ İLE EŞİ HAYATINI KAYBETTİ AVUKAT AĞIR YARALI"

Silahlı saldırıda ev sahibi ve karısı olay yerinde hayatını kaybetmiş, Avukat Emir Ali S. ağır yaralanmıştır. Yaralı şahıs, olay yerine gelen sağlık ekipleri tarafından hastaneye kaldırılarak tedavi altına alınmıştır.

"SALDIRGAN GÖZALTINA ALINDI"

Silahlı saldırıyı gerçekleştiren Mehmet T., olayın ardından bölgede bulunan emniyet ve 112 sağlık ekiplerine ateş açmaya devam etmiştir. Şüpheli, bölgede bulunan Özel Harekat ekipleri tarafından etkisiz hale getirilerek sağ olarak göz altına alınmıştır. Olayla ilgili soruşturma başlatılmıştır."

Yargıtay

17. Ceza Dairesi

2018/8371 E., 2019/4049 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Ceza Dairesi
SUÇ : Hırsızlık
HÜKÜM : CMK 280/2 maddesi gereğince ilk derece mahkemesinin hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurulması
TEMYİZ EDENLER : Bölge Adliye Cumhuriyet Savcısı, sanık müdafii
TEBLİĞNAMEDEKİ İSTEK : Esastan red

....Bölge Adliye Mahkemesince; sanık hakkında hırsızlık suçundan verilen hüküm temyiz edilmekle, başvuruların süresi ve kararın niteliği ile suç tarihine göre dosya görüşüldü;

5271 sayılı CMK'nun 288. maddesinin ''Temyiz, ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır. Bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka aykırılıktır.'', aynı Kanunun 294. maddesinin ''Temyiz eden, hükmün neden dolayı bozulmasını istediğini temyiz başvurusunda göstermek zorundadır. Temyiz sebebi ancak hükmün hukuki yönüne ilişkin olabilir.'' ve aynı Kanunun 301. maddesinin ''Yargıtay, yalnız temyiz başvurusunda belirtilen hususlar ile temyiz istemi usule ilişkin noksanlardan kaynaklanmışsa, temyiz başvurusunda bunu belirten olaylar hakkında incelemeler yapar.'' şeklinde düzenlendiği de gözetilerek sanık ve müdafiinin temyiz isteminin, sanığın suçu işlediğine dair delil olmadığına, teşhis işleminin kanuna aykırı olarak gerçekleştirdiğine, Bölge Adliye Cumhuriyet Savcısı’nın temyiz isteminin ise müştekinin çelişkili beyanları bulunmasına rağmen tek delil olarak müştekinin beyanı esas alınarak mahkumiyet hükmü kurulduğuna yönelik olduğu belirlenerek anılan sebeplere yönelik yapılan incelemede;

Katılanın soruşturma aşamasında 17.06.2015 tarihinde alınan beyanında, saat 22.00 civarında markete doğru giderken arkasından motosikletle iki şahıs gelerek elinde bulunan cep telefonunu alarak kaçtıklarını, telefonu çalan şahısların eşgalini karanlık olması sebebiyle tam göremediğini, ancak şahısları görse tanıyacağını, heyecandan motosikletin plakasını da alamadığını beyan ettiği, dosya içerisinde bulunan 17.06.2015 tarihli tutanakta, katılan ile yapılan mülakatta, katılanın olayın heyecanı sebebiyle plakasını ve markasını alamadığı ancak siyah renkli olduğunu hatırladığı, gümüş renkli çamurluğu olan motosiklet ile arkasından gelen eşgal bilgilerini alamadığı, sadece 18-20 yaşlarında olduğunu tahmin ettiği, 2 şahıstan arka tarafta oturan şahsın eline aldığı cep telefonunu kapkaç yaptığını söylediğinin belirtildiği, 22.06.2015 tarihli tutanakta ise, son günlerde kırmızı renkli yanları fosforlu motosiklet üzerinde bulunan iki şahıs tarafından gerçekleştirilen kapkaç olaylarına ilişkin çalışmalar yapıldığı, Soğanlı Meydan civarında kırmızı renkli, yanları fosforlu 34 AH 5868 plakalı motosiklet üzerinde iki şahıs olduğunun görülmesi üzerine takip edildiği, motosiklet durdurulduktan sonra şahısların emniyete götürüldüğünün belirtildiği, 22.06.2015 saat 00.30 tarihli eşkal tutanağında, teşhise başlamadan önce teşhiste bulunacak kişinin faili tarif eden beyanlarının alındığı, şahısların 18-20 yaşlarında, 1.70 boylarında, normal yapılı, esmer tenli, kirli sakallı, siyah saçlı olduğunun katılanın beyanı ile saptandığı, yapılan teşhis sonucunda ise dosyamız sanığı ... ile yargılaması Çocuk Mahkemesi'nde yapılan suça sürüklenen çocuk ...’ın katılan tarafından kesin ve net olarak teşhis edildiği, sanığın aşamalarda suçlamayı kabul etmediği, temyiz dışı suça sürüklenen çocuk ...’ın soruşturma aşamasında ... olarak kendini tanıtarak işlem yapılmışsa da, ... isimli kişinin de 18 yaşından küçük olduğu, katılanın kovuşturma aşamasında 20.01.2016 tarihli celsede sanık hazır olmadan alınan beyanında, telefonum elimden alınırken şahıslara baktığını, yüzlerinin net olarak gördüğünü, hatta telefonu alıp uzaklaşırken dönüp baktıklarını, sanıklar yakalandığı zaman Emniyet’te kendilerini teşhis ettiğini, sanıkların yüzlerini net olarak gördüğünü, Emniyet’te yaptığı teşhisten emin olduğunu ifade ettiği anlaşılmakla;

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 10/03/2015 tarih, 2014/10-613 Esas ve 2015/35 Karar sayılı kararında yer alan “Amacı, somut olayda maddi gerçeğe ulaşarak adaleti sağlamak, suçu işlediği sabit olan faili cezalandırmak, kamu düzeninin bozulmasını önlemek ve bozulan kamu düzenini yeniden tesis etmek olan ceza muhakemesinin en önemli ve evrensel nitelikteki ilkelerinden biri de, öğreti ve uygulamada; "suçsuzluk" ya da "masumiyet karinesi" olarak adlandırılan kuralın bir uzantısı olan ve Latincede; "in dubio pro reo" olarak ifade edilen "şüpheden sanık yararlanır" ilkesidir. Bu ilkenin özü, ceza davasında sanığın mahkumiyetine karar verilebilmesi bakımından göz önünde bulundurulması gereken herhangi bir soruna ilişkin şüphenin, mutlaka sanık yararına değerlendirilmesidir. Oldukça geniş bir uygulama alanı bulunan bu kural dava konusu suçun işlenip işlenmediği, işlenmişse sanık tarafından işlenip işlenmediği veya gerçekleştirilme biçimi konusunda bir şüphe belirmesi halinde de geçerlidir. Sanığın bir suçtan cezalandırılmasına karar verilebilmesinin temel şartı, suçun hiçbir şüpheye mahal bırakmayacak kesinlikle ispat edilebilmesidir. Gerçekleşme şekli şüpheli veya tam olarak aydınlatılamamış olaylar ve iddialar sanığın aleyhine yorumlanarak mahkûmiyet hükmü kurulamaz. Ceza mahkûmiyeti; herhangi bir ihtimale değil, kesin ve açık bir ispata dayanmalıdır. Bu ispat, toplanan delillerin bir kısmına dayanılıp diğer kısmı gözardı edilerek ulaşılan kanaate değil, kesin ve açık bir ispata dayanmalı ve hiçbir şüphe veya başka türlü oluşa imkân vermeyecek açıklıkta olmalıdır. Yüksek de olsa bir ihtimale dayanılarak sanığı cezalandırmak, ceza muhakemesinin en önemli amacı olan gerçeğe ulaşmadan hüküm vermek anlamına gelecektir.” şeklindeki ifadeler de göz önünde bulundurulduğunda;

Katılanın alınan ilk ifadesinde, telefonu çalan şahısların eşgalini karanlık olması sebebiyle görmediğini beyan ettiği, yine yapılan mülakatta telefonu çalan şahısların kullandığı motosikletin siyah renkli olduğunu ve gümüş renkli çamurluğunun olduğunu belirttiği, buna rağmen 6 gün sonra teşhis işlemi öncesi düzenlenen eşgal tutanağında, sanıklar hakkında ayrıntılı eşgal bilgisi verdiği, bununla beraber sanıkların yakalandıkları motosikletin kırmızı renkli ve yanları fosforlu olması sebebiyle müştekinin beyanları arasında çelişkilerin mevcut olduğu, her ne kadar Bölge Adliye Mahkemesi’nin mahkumiyet gerekçesinde “... İlk Derece Mahkemesi'nce şikayetçinin şahısların olay sırasında kullandığı motosikletin siyah renkli ancak gümüş renkli çamurluğu olan motosiklet olduğunu beyan etmesine rağmen sanıkların yakalandığı motosikletin kırmızı renkli ve yanları fosforlu olup tanımlanan ve şüphelilerin yakalandığı motosikletlerin birbiri ile uyuşmadığından bahsedilmiş ise de; motosikletin sabit bir yere bağlanarak kullanımının ülkemizde yaygın olmaması nedeniyle direksiyon kilidi kırılarak kolaylıkla çalınabilen taşıtlardan olması, katılana karşı gerçekleşen olaydan 6 gün sonra yakalanan şüphelilerin bu süre boyunca aynı motosikleti kullanarak bu tarz eylemleri yapmalarını beklemenin hayatın olağan akışına uygun düşmeyeceği, şüphelilerin olay sırasında ve yakalandıkları sırada başka motosikletler kullanıyor olabilecekleri beklenmedik bir şekilde gece vakti kapkaça maruz kalan motosikletin peşinden koşan katılanın olayın etkisi ve karanlık nedeniyle motosiklet renk ve şekline ilişkin algılayışının eylemi gerçekleştiren kişilerin teşhisi yönünde de hata yapabileceği anlamına gelmediği,...” şeklinde sanıkların 6 günlük süre içinde motosiklet değiştirmiş olabileceği kabul edilmiş ise de; bu yorumun tahmine dayalı olduğu ve çalıntı olduğu yolunda da bir tespitin bulunmadığı, ayrıca 22.06.2015 tarihli olay yakalama tutanağında, son günlerde sıklıkla meydana gelen kırmızı renkli, yanları fosforlu motosiklet ile kapkaç konularına ilişkin çalışmalar yapıldığının belirtildiği, suça konu motosikletinde bu tarife uymadığı ve mahkemenin gerekçesindeki kabulü aksine benzer bir olay nedeniyle değil kırmızı renkli motosikletle işlenen suçlar sebebiyle oluşan genel şüpheye dayanarak yakalandıkları, eylemin saat 22.00 civarında gerçekleşmesi, karanlıkta motosikletin üzerinde bulunan her iki şahsında anlık olarak elinden telefonunu kapan şahıslar olarak katılan tarafından teşhis edilmesinin beyanları arasındaki çelişkiler dikkate alındığında tek başına yeterli delil olarak kabul edilemeyeceği, PVSK EK 6. madde gereği, teşhise tabi tutulan kişilerin, aralarında yaş, boy... gibi görünüşe ilişkin hususlarda benzerlik bulunması gerektiği halde katılanın özellikle baştan beri ifade ettiği 18-20 yaşlarında kişilerden oluşturulmadığı, temyiz dışı suça sürüklenen çocuk ve sanığın dışındakilerin polis memuru dolayısıyla yaş yönünden bariz farklı özellikte oldukları, temyiz dışı suça sürüklenen çocuk ...’ın soruşturma aşamasında ... olarak kendini tanıtarak işlem yapılmışsa da, ... isimli kişinin de 18 yaşından küçük olduğu, ayrıca Çocuk Koruma Kanunu’nun 15/1. maddesi gereğince temyiz dışı suça sürüklenen çocuğun aynı grup içinde bulunması karşısında suça sürüklenen çocuk müdafiinin teşhise katılmaması, bu işlemde Cumhuriyet Savcısı’nın bulunması, bizzat tarafından yapılması zorunluluğunun yerine getirilmemiş olması karşısında; teşhis işleminin hukuka aykırı yapıldığının kabulü gerektiği, dosya içerisinde sanığın suçu işlediğine dair katılanın teşhisi dışında delil bulunmadığı da dikkate alındığında her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı, mahkumiyetine yeterli delil elde edilemediği bu nedenle, şüpheden sanık yararlanır ilkesi de gözetilmek suretiyle hüküm kurulması gerekirken bölge adliye mahkemesinin sübuta yönelik delillerin değerlendirilmesine ilişkin olarak 5271 sayılı CMK'nun 230/1-b. maddesine uygun düşmeyen gerekçeyle kurduğu mahkumiyet hükmünün ve aynı Kanunun 289/1-g,i maddeleri gereğince sanığın hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesinde zorunluluk bulunması,

Bozmayı gerektirmiş, sanık ... müdafiinin ve Bölge Adliye Cumhuriyet Savcısı’nın temyiz nedenleri bu itibarla yerinde görüldüğünden, ....Bölge Adliye Mahkemesi 7. Ceza Dairesi'nin 12.09.2018 gün, 2018/491 Esas ve 2018/1758 Karar sayılı hükmünün 5271 sayılı CMK'nun 302/2-4. madde ve fıkrası gereğince BOZULMASINA, 5271 sayılı CMK'nun 304/2. maddesi uyarınca yeniden incelenmek ve hüküm verilmek üzere ....Bölge Adliye Mahkemesi 7. Ceza Dairesi’ne gönderilmesine, 25.03.2019 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Yargıtay

6. Ceza Dairesi

2023/16282 E., 2024/1150 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Ceza Dairesi
SAYISI : 2017/400 E., 2017/519 K.
SUÇ : Nitelikli Yağma
HÜKÜM : İstinaf başvurusunun esastan reddi kararı
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Bozma

İlk Derece Mahkemesince verilen hükme yönelik istinaf incelemesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararın; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 286 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca temyiz edilebilir olduğu, 260 ıncı maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, 291 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz isteminin süresinde olduğu, 294 üncü maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz dilekçesinde temyiz sebeplerine yer verildiği, 298 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz isteminin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle, gereği düşünüldü:

Her ne kadar 7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun 11 inci maddesi uyarınca vekil ile takip edilen işlerde tebligatların vekile yapılması gerektiği gözetilerek sanık ... müdafiine gerekçeli karar tebliğ edilmiş ise de; sanık müdafiinin temyiz isteminin süresinden sonra yapıldığı ve Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 24.02.2022 tarihli ve 2019/16-573 Esas, 2022/119 Karar sayılı kararında "...sanığın ve müdafiisinin yokluğunda verilen hükmün müdafiiden başka, kamu davasının tarafı, süjesi, cezanın sorumlusu kısacası ilgilisi olan sanığa da ayrıca tebliğ edilmesi gerekmektedir. Burada yapılan tebliğin, kararın içeriği hakkında bilgi sahibi olmayı ve müdafiinin kusurlu davranışı ile kanun yolu başvuru süresini geçirmiş olması halinde eski hâle getirme imkânının bulunup bulunmadığının incelenerek koşullarının bulunması hâlinde eski hâle getirme talebinde bulunma imkânı amacı taşıdığından kanun yollarına başvurma süresinin müdafiiye yapılan tebligat ile başladığı kabul edilmelidir." şeklinde yer alan kabul dikkate alındığında, sanık ...'ın yokluğunda verilen kararın, öğrenme üzerine 23.01.2023 tarihli temyiz isteminin, süresinde olduğu belirlenerek yapılan incelemede;

Ceza Muhakemesinin asıl amacı maddi gerçeği ortaya çıkarmaktır. Maddi gerçeğe ulaştıracak araç ise delillerdir. Deliller; sanık açıklamaları, tanık açıklamaları, sanık ve tanıktan başka kişilerin açıklamaları, kolluk, savcı ve hakim tutanakları, özel yazılı açıklamalar, görüntü ve (veya) ses kaydeden araçlarla açıklama ve belirtiler şeklinde ayrıma tabi tutulabilir. Deliller yeterince araştırılmamış veya soruşturma eksik ise bu hususlar giderilmelidir. Soruşturma evresinde toplanmamış delilleri mahkemenin toplaması gerekir. Hakimin sanık lehine ve aleyhine olan delilleri araştırıp; tam bir inanışla özgürce değerlendirerek kuşkudan arınmış bir sonuca ulaşması gerekir. Kuşkular yenilmelidir. Yani hükümde varsayıma dayalı kuşkulu kalan hususlar olmamalıdır. Maddi gerçeğin olayın bir bütünü veya parçasını temsil eden kanıtlardan ortaya çıkarılması gerekir. Bir takım varsayımlara dayanılarak karar verilmesi ceza muhakemesinin amacına kesinlikle aykırıdır. Kuşku ve çelişki yenilmeden karar verilemez. Eylem veya eylemlerin bir suç olup olmadığı belirlenmesi için eylemin önce işlenip işlenmediğinin sorunu çözülerek başlanır. Bu da kanıtların yorumu ile cevaplanacaktır. Hakim hangi kanıtı nasıl yorumladığını, yorum ile nasıl bir kanıya ulaştığını, kararının gerekçesinde göstermek zorundadır.

Gerekçedeki mantıksal kronolojik dizin ise iddia, savunma, kanıtlar, kanıtların yorumu, sabit kabul edilen eylem; ihlal edilen norm, normun yorumu ve en nihayet ulaşılan sonuç olan hüküm şeklinde olmalıdır.

Suçun işlenmesinden kısa bir süre sonra faili belirlemeyen eylemlerde, olayın görgü tanıklarının veya yakınanın ifadelerinden ve tanımlamalarından ulaşılan şüphelilerin, tereddütsüz belirlenmeleri için teşhis ve yüzleştirme işlemleri yapılır.

Teşhis, şüphelinin kimliğinin tespit edilebilmesi ve/veya şüphelinin suçun gerçek faili olup olmadığını saptamak amacıyla yapılır. O halde teşhis, öncelikle kimlik tespit etme amacına yönelir. Öte yandan teşhis aynı zamanda bir delil elde etme yöntemidir.

Yargılama bakımından önemli bir delil toplama işi olan teşhis işlemlerinin belirli bir usul çerçevesinde yapılması, söz konusu delillerin güvenilirliği bakımından önemlidir. Zira kanunda belirtilen usule uygun olarak gerçekleştirilen teşhis, hatalı deliller elde edilmesi ve bu hatalı delillere dayalı olarak hüküm tesis edilmesini engeller.

Şüphelinin teşhise tabi tutulabilmesi için gözaltına alınmış olması gerekir. Şüphelinin yakalanmış olması teşhis için yeterli değildir. Ayrıca Cumhuriyet Savcısı tarafından verilmiş bir gözaltı kararının olması gerekir. Öyleyse gözaltı kararı verilmeden yapılmış teşhis işlemleri hukuka uygun değildir.

Her şeyden önce belirtmek gerekir ki, teşhis bir "Yüzleştirme" işlemi değildir. "Yüzleştirme" 5271 sayılı Kanun’un 52. maddesine göre tanıkların veya şüphelilerin çelişkili beyanlarının giderilmesi amacıyla yapılan bir işlemdir. "Teşhis" ise Polis Vazife ve Salahiyetleri Kanunu (PVSK) Ek 6. maddeye göre gözaltına alınan kişinin suçun faili olup olmadığını belirlemek ve kimliğini tespit etmek amacıyla yapılan bir delil toplama işlemidir. Neticede her iki işlemde belirli usul kurallarına uyulmak şartıyla yapılan ceza muhakemesi işlemleridir.

Anılan Yasanın Ek 6. maddesi, Cumhuriyet savcısının talimatıyla kolluğun, olaydaki failin, gözaltına alınan şüpheli ile aynı kişi olup olmadığının belirlenmesi bakımından zorunlu olması halinde, teşhis yaptırabileceğini öngörmektedir. Maddede teşhisin bir zorunluluktan kaynaklanması gerektiği bir ön şart olarak belirtilmiş ve işlemin prosedürü ayrıntılı olarak belirlenmiştir. Buna göre, teşhise başlamadan önce yapılacak ilk iş, teşhiste bulunacak kişinin (mağdur veya tanık) faili tarif eden beyanlarının bir tutanağa bağlanmasıdır. Bununla teşhiste bulunan kişinin keyfi hareketlerinin önlenmesi amaçlanmıştır.

Teşhis işleminin gerçekleştirilmesi sırasında da uyulması gereken bir dizi kural vardır. Bunların başında teşhis işlemine tâbi tutulan kişilerin birden fazla ve aynı cinsten olması, aralarında yaş, boy, ağırlık, giyinme gibi görünüşe ilişkin hususlarda benzerlik bulunması gelmektedir. Teşhis için gerekli olması halinde, şüphelinin görünüşü ile ilgili gerekli değişiklikler yapılabilir. Teşhis işlemine tâbi tutulan kişilerin her birinde, teşhis sırasında bir numara bulundurulur.

Teşhis işlemi ile ilgili önemli kurallardan birisi ise teşhiste bulunan kişi ile teşhis işlemine tâbi tutulan kişilerin birbirini görmemesidir.

Teşhis işlemi ile ilgili kurallar ve prosedür yukarıda sayılanlarla sınırlı değildir. Ayrıca işlemin sağlıklı olması amacıyla teşhisin en az iki kez tekrarlanması ve teşhiste bulunması istenen kişiye, şüphelinin teşhis edilecek kişiler arasında yer almıyor olabileceğinin hatırlatılması gerekmektedir. Teşhis işlemine tâbi tutulan kişilerin, bu işlem sırasında birlikte fotoğrafları çekilerek veya görüntüleri kayda alınarak, soruşturma dosyasına konulması da gerekmektedir. Bu hususun yargılama sırasında hakim tarafından saptanıp, değerlendirilmesi gerekir.

Ayrıca sanık beyanları, tutanaklar ve tüm anlatımlar delil niteliğine haizdir. Delillerin ise bir birine eşitliği esastır. Ancak önemli olan delillerin sağlam ve güvenilir olmasıdır.

Hal böyle olunca;
Sanığın tüm aşamada üzerine atılı suçu kabul etmemesi karşısında; sanığın cezalandırılması için tek delil olarak kabul edilen 11.12.2015 tarihli tutanakta yapılan teşhis işleminin PVSK ek 6. maddesinde belirtilen yöntemlerle yapılmaması; duruşmada da yüzleştirmenin olmaması karşısında, sanığın müsned suçtan mahkûmiyetini gerektirecek düzeyde ve nitelikte kesin ve şüpheden uzak delil bulunmadığı anlaşılmakla, sanığın atılı suçlardan beraatlerine karar verilmesi gerektiği gözetilmeden yazılı şekilde karar verilmesi,

Bozmayı gerektirmiş, sanık ...'ın temyiz istemleri bu bakımdan yerinde görülmüş olduğundan, hükümlerin açıklanan nedenle Tebliğnameye uygun olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,

Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca İstanbul 3. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdiine,

25.01.2024 tarihinde karar verildi.

---

T.C.

Yargıtay

6. Ceza Dairesi

2023/17788 E., 2024/1149 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi
SAYISI : 2022/185 E., 2023/161 K.
SUÇ : Nitelikli yağma
HÜKÜMLER : İstinaf başvurusunun esastan reddi kararı
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Onama-Bozma

Sanıklar hakkında bozma üzerine kurulan hükümlerin; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 286 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca temyiz edilebilir olduğu, 260 ıncı maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz edenlerin hükümleri temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, 291 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz istemlerinin süresinde olduğu, 294 üncü maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz dilekçesinde temyiz sebeplerine yer verildiği, 298 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz istemlerinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmiştir.

Ceza Muhakemesinin asıl amacı maddi gerçeği ortaya çıkarmaktır. Maddi gerçeğe ulaştıracak araç ise delillerdir. Deliller; sanık açıklamaları, tanık açıklamaları, sanık ve tanıktan başka kişilerin açıklamaları, kolluk, savcı ve hakim tutanakları, özel yazılı açıklamalar, görüntü ve (veya) ses kaydeden araçlarla açıklama ve belirtiler şeklinde ayrıma tabi tutulabilir. Deliller yeterince araştırılmamış veya soruşturma eksik ise bu hususlar giderilmelidir. Soruşturma evresinde toplanmamış delilleri mahkemenin toplaması gerekir. Hakimin sanık lehine ve aleyhine olan delilleri araştırıp; tam bir inanışla özgürce değerlendirerek kuşkudan arınmış bir sonuca ulaşması gerekir. Kuşkular yenilmelidir. Yani hükümde varsayıma dayalı kuşkulu kalan hususlar olmamalıdır. Maddi gerçeğin olayın bir bütünü veya parçasını temsil eden kanıtlardan ortaya çıkarılması gerekir. Bir takım varsayımlara dayanılarak karar verilmesi ceza muhakemesinin amacına kesinlikle aykırıdır. Kuşku ve çelişki yenilmeden karar verilemez. Eylem veya eylemlerin bir suç olup olmadığı belirlenmesi için eylemin önce işlenip işlenmediğinin sorunu çözülerek başlanır. Bu da kanıtların yorumu ile cevaplanacaktır. Hakim hangi kanıtı nasıl yorumladığını, yorum ile nasıl bir kanıya ulaştığını, kararının gerekçesinde göstermek zorundadır.

Gerekçedeki mantıksal kronolojik dizin ise iddia, savunma, kanıtlar, kanıtların yorumu, sabit kabul edilen eylem; ihlal edilen norm, normun yorumu ve en nihayet ulaşılan sonuç olan hüküm şeklinde olmalıdır.

Suçun işlenmesinden kısa bir süre sonra faili belirlemeyen eylemlerde, olayın görgü tanıklarının veya yakınanın ifadelerinden ve tanımlamalarından ulaşılan şüphelilerin, tereddütsüz belirlenmeleri için teşhis ve yüzleştirme işlemleri yapılır.

Teşhis, şüphelinin kimliğinin tespit edilebilmesi ve/veya şüphelinin suçun gerçek faili olup olmadığını saptamak amacıyla yapılır. O halde teşhis, öncelikle kimlik tespit etme amacına yönelir. Öte yandan teşhis aynı zamanda bir delil elde etme yöntemidir.

Yargılama bakımından önemli bir delil toplama işi olan teşhis işlemlerinin belirli bir usul çerçevesinde yapılması, söz konusu delillerin güvenilirliği bakımından önemlidir. Zira kanunda belirtilen usule uygun olarak gerçekleştirilen teşhis, hatalı deliller elde edilmesi ve bu hatalı delillere dayalı olarak hüküm tesis edilmesini engeller.

Şüphelinin teşhise tabi tutulabilmesi için gözaltına alınmış olması gerekir. Şüphelinin yakalanmış olması teşhis için yeterli değildir. Ayrıca Cumhuriyet Savcısı tarafından verilmiş bir gözaltı kararının olması gerekir. Öyleyse gözaltı kararı verilmeden yapılmış teşhis işlemleri hukuka uygun değildir.

Her şeyden önce belirtmek gerekir ki, teşhis bir "Yüzleştirme" işlemi değildir. "Yüzleştirme" 5271 sayılı Kanun’un 52. maddesine göre tanıkların veya şüphelilerin çelişkili beyanlarının giderilmesi amacıyla yapılan bir işlemdir. "Teşhis" ise Polis Vazife ve Salahiyetleri Kanunu (PVSK) Ek 6. maddeye göre gözaltına alınan kişinin suçun faili olup olmadığını belirlemek ve kimliğini tespit etmek amacıyla yapılan bir delil toplama işlemidir. Neticede her iki işlemde belirli usul kurallarına uyulmak şartıyla yapılan ceza muhakemesi işlemleridir.

Anılan Yasa'nın Ek 6. maddesi, Cumhuriyet savcısının talimatıyla kolluğun, olaydaki failin, gözaltına alınan şüpheli ile aynı kişi olup olmadığının belirlenmesi bakımından zorunlu olması halinde, teşhis yaptırabileceğini öngörmektedir. Maddede teşhisin bir zorunluluktan kaynaklanması gerektiği bir ön şart olarak belirtilmiş ve işlemin prosedürü ayrıntılı olarak belirlenmiştir. Buna göre, teşhise başlamadan önce yapılacak ilk iş, teşhiste bulunacak kişinin (mağdur veya tanık) faili tarif eden beyanlarının bir tutanağa bağlanmasıdır. Bununla teşhiste bulunan kişinin keyfi hareketlerinin önlenmesi amaçlanmıştır.

Teşhis işleminin gerçekleştirilmesi sırasında da uyulması gereken bir dizi kural vardır. Bunların başında teşhis işlemine tâbi tutulan kişilerin birden fazla ve aynı cinsten olması, aralarında yaş, boy, ağırlık, giyinme gibi görünüşe ilişkin hususlarda benzerlik bulunması gelmektedir. Teşhis için gerekli olması halinde, şüphelinin görünüşü ile ilgili gerekli değişiklikler yapılabilir. Teşhis işlemine tâbi tutulan kişilerin her birinde, teşhis sırasında bir numara bulundurulur.

Teşhis işlemi ile ilgili önemli kurallardan birisi ise teşhiste bulunan kişi ile teşhis işlemine tâbi tutulan kişilerin birbirini görmemesidir.

Teşhis işlemi ile ilgili kurallar ve prosedür yukarıda sayılanlarla sınırlı değildir. Ayrıca işlemin sağlıklı olması amacıyla teşhisin en az iki kez tekrarlanması ve teşhiste bulunması istenen kişiye, şüphelinin teşhis edilecek kişiler arasında yer almıyor olabileceğinin hatırlatılması gerekmektedir. Teşhis işlemine tâbi tutulan kişilerin, bu işlem sırasında birlikte fotoğrafları çekilerek veya görüntüleri kayda alınarak, soruşturma dosyasına konulması da gerekmektedir. Bu hususun yargılama sırasında hakim tarafından saptanıp, değerlendirilmesi gerekir.

Ayrıca sanık beyanları, tutanaklar ve tüm anlatımlar delil niteliğine haizdir. Delillerin ise bir birine eşitliği esastır. Ancak önemli olan delillerin sağlam ve güvenilir olmasıdır.

Hal böyle olunca;

Sanıkların tüm aşamalarda üzerine atılı suçu kabul etmemesi karşısında; sanıkların cezalandırılması için tek delil olarak kabul edilen 11.12.2015 tarihli tutanakta yapılan teşhis işleminin PVSK ek 6. maddesinde belirtilen yöntemlerle yapılmaması; duruşmada da yüzleştirmenin olmaması karşısında, sanıkların müsned suçtan mahkûmiyetini gerektirecek düzeyde ve nitelikte kesin ve şüpheden uzak delil bulunmadığı anlaşılmakla, sanıkların atılı suçlardan beraatlerine karar verilmesi gerektiği gözetilmeden yazılı şekilde karar verilmesi,

Bozmayı gerektirmiş, sanıklar müdafiilerinin temyiz istemleri bu bakımdan yerinde görülmüş olduğundan, hükümlerin açıklanan nedenle Tebliğname'ye kısmen aykırı olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,

Dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdiine,

25.01.2024 tarihinde karar verildi.

Marmara Bölgesi’nin ve özellikle İstanbul’un karşı karşıya bulunduğu deprem riski, kentsel dönüşümü yalnızca taşınmaz maliklerinin bireysel tercihi olmaktan çıkarmış; aynı zamanda merkezi ve yerel idarelerin temel şehircilik politikalarından biri haline getirmiştir. Bu doğrultuda mevzuatta çeşitli düzenlemeler yapılmış, “Yarısı Bizden” gibi mali destek programları hayata geçirilerek riskli yapıların dönüşümünün hızlandırılması amaçlanmıştır.

Kentsel dönüşüm uygulamalarının giderek yaygınlaşmasıyla birlikte, uygulamada taşınmaz malikleri, müteahhitler, proje firmaları ve hatta zaman zaman belediye birimleri tarafından kullanılan bazı ifadeler de günlük terminolojinin bir parçası haline gelmiştir.

Bunlardan biri de özellikle bir taşınmazın imar durumu ve ada-parsel bilgileri incelenirken sıkça karşılaşılan:

“Buranın satın alması var.”

ifadesidir.

İşbu yazımızda, uygulamada “satın alma” olarak adlandırılan bu işlemin hukuki niteliğini, dayanağını, uygulama usulünü ve kentsel dönüşüm projeleri bakımından doğurduğu sonuçları ilgili mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde inceleyeceğiz.

1. "Buranın Satın Alması Var" İfadesinin Hukuki Anlamı ve Kapsamı

Uygulamada yüklenicilerin inceleme yaptıktan sonra dile getirdiği bu ifade, somut olayın ve imar durumunun niteliğine göre her iki durumu da kapsayabilmektedir:

● Durum 1: İlgili Parselde Belediyenin Hissedar Olması: 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 17. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, belediye ile hissedar olunan ve müstakil inşaat yapmaya müsait bulunan imar parsellerinde belediye, hissesini öncelikle parselin diğer hissedarlarına bedel takdiri suretiyle satma yetkisine sahiptir. Bu durumda parsel içinde doğrudan belediyeye ait bir mülkiyet payı yer almaktadır.

● Durum 2: Parsele Bitişik/Komşu Müstakil İnşaata Elverişsiz Parça, Yol Fazlası veya Kapanan Yol Olması (Tevhid İhtiyacı): 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 17. maddesinin 1. fıkrası ve 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 21. maddesi uyarınca; kapanan yollar, imar planı tatbiki sonucu kamulaştırmadan artan alanlar veya yol fazlaları belediye adına tescil edilerek idarenin özel malı haline gelir. Bu tür müstakil inşaata elverişli olmayan parçalar, imar planına uygunluğun temini amacıyla bitişiğindeki bina veya arsa sahibine bedel takdiri suretiyle satılır ve tevhid yoluyla ana parsele katılır.

2. Başvuru Usulü, Yetki, Süreler ve İdari Karar Organı

● Başvuruyu Kim Yapar? 3194 sayılı Kanun’un 17. maddesi uyarınca satın alma hakkı öncelikli olarak arsa maliklerine (hissedarlara veya bitişik parsel sahiplerine) tanınmıştır. Yüklenici, arsa sahiplerinden aldığı vekâletnameye veya mahkemeden sözleşmenin ifası kapsamında alacağı yetkiye istinaden arsa sahipleri adına belediyeye başvurabilir; nitekim parselde bizzat hisse edinmişse kendi adına da işlem yürütebilmektedir (Yargıtay 23. HD, E. 2015/9577, K. 2017/2553; Yargıtay 6. HD, E. 2023/541, K. 2023/3588).

● Başvuru Süresi: İnceleme konusu yargı kararlarında arsa sahiplerinin veya yüklenicinin belediyeye başvurması için öngörülmüş genel bir hak düşürücü süre bulunmamaktadır. Ancak 3194 sayılı Kanun’un 15. maddesi kapsamında; "Mevcut hâliyle yapılaşmaya elverişli olmayan imar parsellerinde; maliklerden birinin talebi üzerine veya doğrudan, parsel maliklerine kendi aralarında anlaşmaları için yapacağı tebliğden itibaren üç ay içerisinde maliklerce anlaşma sağlanamaması hâlinde, resen tevhit ve fiilî duruma göre ifraz yoluyla işlem yapmaya ilgili idare yetkilidir" (Danıştay 6. Daire, 06.12.2021, E. 2020/3323, K. 2021/13343).

● Karar Organı ve Bedel Tespiti: Taşınmazın satışına ilişkin karar belediyelerde Belediye Encümeni tarafından alınmaktadır. Bedel tespiti belediyenin kıymet takdir komisyonu vasıtasıyla yürütülür (Yargıtay 5. HD, 09.11.2023, E. 2023/2931, K. 2023/10617). Bu maddeye göre hisse satışı özel bir usul olup, ihale yoluna başvurulmaksızın hissedarlara doğrudan teklif yapılmalıdır (Danıştay 13. Daire, 21.05.2024, E. 2024/747, K. 2024/2322).

3. Bedele İtiraz ve Yargı Yolu

● Bedel Takdiri ve İtiraz Usulü: 3194 sayılı Kanun'un 17. maddesi uyarınca; "Bu maddeye göre bedel takdirleri ve bu bedellere itiraz şekilleri 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre yapılır" (Yargıtay 5. HD, E. 2023/2246, K. 2023/10371; Danıştay 13. HD, E. 2015/5357, K. 2021/3823).

● Yargı Yolu Denetimi: Belediyenin taşınmaz satışına, ihale kararlarına veya parselasyona ilişkin idari işlemlerine karşı idare mahkemelerinde iptal davası açılabilmektedir (Danıştay 13. HD, E. 2024/747, K. 2024/2322). "Anayasanın 125. maddesine göre, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu olduğu" ilkesi geçerlidir (Danıştay 6. Daire, 17.03.2021, E. 2020/95, K. 2021/3957). Paydaşların satışı kabul etmemesi halinde belediye adli yargıda ortaklığın giderilmesi davası açabilmektedir.

4. Yargı Kararlarından Somut Örnekler

● Parseldeki Belediye Hissesinin Satışı (Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 31.10.2023, E. 2023/541, K. 2023/3588): "3194 sayılı İmar Kanununun 17. maddesi uyarınca; belediye veya valilikler, hisselerini parselin diğer hissedarlarına bedel takdiri suretiyle satmaya yetkilidirler. Anılan düzenlemeye göre, parsellerdeki belediye hisselerini öncelikli olarak satın alma yetkisi, parselin diğer hissedarlarına aittir." Bu dosyada yüklenici parselde hissedar sıfatını kazandıktan sonra; "Daha sonra bu sıfatla, 8 no'lu parseldeki 50/685 (10 m²) ve 9 no.lu parseldeki 22/113 (22 m²) miktarındaki belediye hisselerini, belediye encümen kararıyla, bedellerini ödeyerek devralmıştır."

● Bitişik Yol Fazlasının Satın Alınması ve Tevhidi (Yargıtay 23. Hukuk Dairesi, 05.10.2017, E. 2015/9577, K. 2017/2553): Uyuşmazlıkta yüklenici, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi doğrultusunda "sözleşme konusu parsele bitişik belediye malı yol fazlası 26,52 m² taşınmazın davalılar adına tescili" talebiyle işlem başlatmıştır. Arsa sahiplerinin vekâlet vermekten veya işlemi yapmaktan kaçınması üzerine mahkeme, arsa sahiplerinin "alacaklı temerrüdüne düşmüş sayılacakları" tespitinde bulunmuş; yükleniciye "sözleşmenin ifası bakımından, davalılar adına tevhidinin sağlanması konusunda davacıya bu hususta işlemler yapmak üzere yetki verilmesine, yapılacak inşaatla ilgili resmi işlemlerin davalılar adına yürütülmesi konusunda davacıya yetki verilmesine karar verilmiştir."

● İmar Parseli Niteliği Şartı (Danıştay 6. Dairesi, 15.03.2023, E. 2020/7627, K. 2023/2741): İmar Kanunu m. 17/3 kapsamında belediye hissesinin satılabilmesi için taşınmazın kadastral değil, fiilen imar parseli niteliğinde olması şarttır. Kararda belirtildiği üzere; "öncelikle satışa konu edilen parselin ''imar parseli'' niteliğinde olması ve bu parselde belediyenin veya valiliğin hissesinin bulunması gerektiği" vurgulanmış, parselasyona tabi tutulmamış kadastral parsellerdeki belediye hisselerinin bu madde uyarınca satılamayacağı ifade edilmiştir. Aynı ilke Danıştay 6. Dairesi'nin 15.03.2023 tarihli, E. 2020/7610, K. 2023/2740 sayılı ilamında da benimsenmiştir.

5. Sonuç ve Değerlendirme

Sonuç olarak, kentsel dönüşüm projelerinde uygulamada sıklıkla kullanılan “buranın satın alması var” ifadesi, tek başına belirli bir hukuki işlemi ifade eden teknik bir kavram değildir. Bu ifade somut olayın özelliklerine göre; parsel içerisinde bulunan belediye hissesinin diğer hissedarlar tarafından satın alınmasını veya parsele bitişik bulunan, müstakil yapılaşmaya elverişli olmayan belediye mülkiyetindeki yol fazlası, kapanan yol yahut benzeri bir alanın satın alınarak ana parselle tevhid edilmesini ifade edebilmektedir.

Her iki durumda da işlemin temel amacı, imar planına ve imar mevzuatına uygun, yapılaşmaya elverişli bir parsel meydana getirilmesidir. Özellikle kentsel dönüşüm projelerinde söz konusu alanların veya belediye hisselerinin mevcudiyeti; projenin uygulanabilirliğini, inşaat alanını, proje maliyetini ve ruhsat sürecini doğrudan etkileyebileceğinden, sözleşme yapılmadan ve proje sürecine başlanmadan önce taşınmazın yalnızca tapu kayıtlarının değil, imar durumu, parselasyon geçmişi, belediye hisseleri, yol fazlaları ve varsa tevhid zorunluluğu yönünden de ayrıntılı biçimde incelenmesi büyük önem taşımaktadır. Dolayısıyla halk arasında veya sektör içerisinde basitçe “satın alma” olarak ifade edilen bu husus, esasen 3194 sayılı İmar Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülen; belediye kararı, bedel takdiri, satış, tescil ve gerektiğinde tevhid işlemlerini içerebilen hukuki ve teknik bir süreçtir. Bu nedenle kentsel dönüşüm projelerinde “buranın satın alması var” denildiğinde ilk sorulması gereken soru, “Neyin satın alınması var?” olmalıdır. Zira belediyenin parsel içerisindeki hissesinin satın alınması ile parsele komşu bir yol fazlasının satın alınarak tevhid edilmesi, uygulamada aynı ifadeyle anılsa dahi hukuken birbirinden farklı işlemlerdir. Bu ayrımın daha projenin başlangıç aşamasında doğru yapılması; gerek taşınmaz malikleri gerekse yükleniciler bakımından ileride ortaya çıkabilecek maliyet, süre, ruhsat ve sözleşmenin ifasına ilişkin uyuşmazlıkların önlenmesi açısından önem arz etmektedir.

Av. Hasan ŞAHİN & Müh. Talha KEKEÇOĞLU

Kişilerin can ve mal güvenliğinin sağlanması için trafik kurallarına uyulması gerekir. Ülkemizde bu trafik kuralları Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Yönetmeliğinde düzenlenmiştir. Bu yasalara uymayan kişilere idari para cezası verilmesi yanında sürücü belgelerine de geçici olarak el konulmaktadır.

Anılan kuralların bir tanesi de alkollü olarak araç kullanma yasağıdır. Alkollü araç kullanma ülkemizdeki trafik kazalarının en önemli sebeplerinden birisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle alkollü araç kullanmanın önüne geçmek amacıyla çeşitli önlemler alınmak istenmiştir. Kanun koyucu alkollü araç kullanma eylemi nedeniyle hem idari para cezası hem de sürücü belgesine geçici olarak el koyma şeklinde iki ayrı yaptırım düzenlemiştir.

Hukuka aykırı trafik cezası veya araç bağlama gibi yaptırımlardan doğan zararlarınızı idarece tazmin edilmesi adına öncelikle uygulanan trafik idari yaptırımın hukuka aykırı olduğunun mahkeme kararıyla tespit edilmesi gerekir. Yaptırımın hukuka aykırılığı kesinleştikten sonra, uğranılan maddi ve manevi zararların tazmini adına uygulanan yaptırımın niteliğine göre tahsil edilen ve iptal edilen trafik cezası tutarı ile birlikte aracın haksız yere trafikten men edilmesi (bağlanması) sebebiyle ödenen otopark ve çekici ücretleri, aracın bağlı kaldığı süre boyunca ticari olarak işletilememesinden doğan kazanç kaybı, araç kiralama zorunluluğu doğduysa yapılan araç kiralama masrafları ve manevi zararlar uğruna makul bir manevi tazminat talep edilebilir.

Hukuka aykırı olarak uygulanan trafik idari yaptırımlarından (idari para cezası, araç trafikten men vb.) doğan zararların tazmini, Anayasa'nın 125. maddesinde düzenlenen "İdarenin Sorumluluğu" ilkesine dayanır. İdarenin hukuka aykırı bir işlemi veya eylemi nedeniyle kişilerin uğradığı zararların giderilmesi gerekmektedir. Doktrinde idarenin tazmin sorumluluğu kamu hizmetlerinden doğan zararların karşılanıp giderilmesini amaçlayan hukuki bir kurum olarak tanımlanmaktadır. İdarenin tazmin sorumluluğundan söz edebilmek için ise ortada bir zararın bulunması ve bunun idareye yüklenebilen bir işlem veya eylemden doğması gerekmektedir. İdari faaliyet zararın gerçek nedenini oluşturmalıdır.

Hukuka aykırı olduğu tespit edilen bir idari işlem nedeniyle uğranılan zararın tazmin edilmemesi mülkiyet hakkı kapsamındadır. İdarenin, kendi eylem ve/veya işlemlerinden doğan bir zararın bulunması hâlinde bu zararı tazmin etmesi hukuk devleti ilkesinin gereği olup, mahrum kalınan para nedeniyle kanunî faiz hesabının yapılması ve ortaya çıkan tutarın iade edilen tutarla karşılanmamış olması hâlinde bu miktarın tazminine karar verilmesi gerekmektedir.

İşbu sebeple eğer sürücü belgeniz hukuka aykırı bir şekilde elinizden alınmışsa, sürücü belgesinin el konulması işlemin iptali sebebiyle dava açmış ve açmış olduğunuz dava kabul edilerek işlemin iptaline karar verilmişse artık bu durumda sürücü belgenizin elinizden alınmasından kaynaklı olarak uğramış olduğunuz maddi ve manevi zararların tazmini için idare mahkemesinde dava açabilir ve bu zararları talep edebilirsiniz. Bu durumda açacağınız tam yargı davasında sürücü belgenizin alınmasından kaynaklı uğramış olduğunuz zararları (gelir kaybı, ulaşım masrafı vb.) somut bilgi ve belgelerle ortaya konulması oldukça önemlidir.

Anayasa'nın 35. maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır. Somut olayda Mahkeme, geçimini şoförlük yaparak sağlayan başvurucunun sürücü belgesinin alınması sonucunda gelir kaybına uğradığını tespit etmiştir. Buna karşılık zarar iddiaları yönünden bir inceleme yapmaksızın Bölge İdare Mahkemesi, sürücü belgesine el konulmasında idarenin ağır ve bariz bir kusuru bulunmadığından tazminat istenemeyeceğini kaydetmiştir. Başvuruya konu olayın şartları bir bütün olarak ele alındığında sigorta bildirimlerinde ve mahkeme kararında yapılan tespitler ışığında şoför olarak geçimini sağlayan başvurucu açısından mesleğini yapabilmesinin zorunlu ön şartı olan sürücü ehliyetinin ekonomik bir değer ifade ettiği ve mülkiyet hakkı kapsamında olduğu açıktır.

Malikin mülkünü kullanma, mülkün semerelerinden yararlanma ve mülkü üzerinde tasarruf etme yetkilerinden herhangi birinin sınırlanması mülkiyet hakkına müdahale teşkil eder. Anayasa’nın 35. maddesi ile mülkiyet hakkına temas eden diğer hükümleri birlikte değerlendirildiğinde Anayasa'nın mülkiyet hakkına müdahaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiği hatırlatılmalıdır. Başvuruya konu olayda sonradan iptal edilmesine karşın sürücü ehliyetine el konulması sürecinde mesleğini icra edememesi başvurucunun mülkiyet hakkına müdahale teşkil etmiştir. Mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin başvurucunun bir süre mülkünden yararlanamaması nedeniyle birinci kural çerçevesinde incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

21 Ocak 2025 tarihli Resmi Gazete’de 18.09.2024 karar tarihli, 2020/17774 Başvuru numaralı Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararı yayınlanmıştır. Bahsi geçen karar, kişinin sürücü belgesinin alınması işleminin iptali sonrası uğramış olduğu maddi ve manevi zararların tazminine ilişkindir. Kararda sürücü belgesinin alınması işleminin iptali sebebiyle ihlalin yol açtığı sonuçların tam olarak giderilmesi gerektiği, sürücü belgesinin geri verilmesinin ihlali giderme noktasında yeterli olmadığı, ihlalin tam olarak giderilebilmesi için hukuka aykırı olduğu tespit edilen işlem nedeniyle bireyin uğradığı zararların da tazmin edilmesi gerektiği açıkça ifade edilmiştir.

Anayasa'nın 35. maddesinde mülkiyet hakkı sınırsız bir hak olarak düzenlenmemiş, bu hakkın kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabileceği öngörülmüştür. Mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulması gerekmektedir. Anılan madde uyarınca temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmaksızın Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ölçülülük ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir.

Anayasa'nın 35. maddesinin ikinci fıkrasında mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerin kanunda öngörülmesi gereği ifade edilmiştir. Öte yandan temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkelerin düzenlendiği Anayasa'nın 13. maddesinde de hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabileceği temel bir ilke olarak benimsenmiştir. Buna göre mülkiyet hakkına yapılan müdahalelerde dikkate alınacak öncelikli ölçüt, müdahalenin kanuna dayalı olmasıdır. Bu ölçütün sağlanmadığı tespit edildiğinde diğer ölçütler bakımından inceleme yapılmaksızın mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna varılacaktır.

İncelememize konu olan 2020/17774 Başvuru numaralı Anayasa Mahkemesi kararında Somut olayda başvurucu, iptal edilen idare işlem sonucunda uğradığı zararın tazmini talebiyle dava açmıştır. Mahkeme, davayı kabul etmesine karşın Bölge İdare Mahkemesi sürücü belgesinin alınmasında idarenin ağır ve bariz biçimde kusurlu olmadığını belirterek davayı reddetmiştir. Sürücü belgesine el konulan başvurucunun mesleğini icra edememesinin kendi tutum ve davranışından değil idarenin hukuka aykırı işleminden kaynaklandığı dikkate alınmalıdır. Hukuka aykırılığı kesinleşmiş mahkeme kararıyla tespit edilmiş olan işlem neticesinde başvurucu, mesleki faaliyetini gerçekleştirememiştir. Mesleğini icra edemeyen başvurucunun idarenin hukuka aykırı işlemi sebebiyle fiilen çalışmamasından idare lehine sonuçlar çıkarılması, mülkiyet hakkına yönelik ihlalin sonuçlarının giderilmesini önlemiş ve tüm külfetin başvurucu üzerinde bırakılmasına yol açmıştır.

Hukuk devletinde idare, hukuka aykırı olarak tesis ettiği işlemlerin sebep olduğu ihlalleri giderme yükümlülüğü altındadır. İdare, eski hale getirme ilkesi gereğince kişiyi, hukuka aykırı işlem tesis edilmemiş olsaydı kişi hangi durumda olacaksa ona mümkün olduğunca en yakın konuma getirmekle yükümlüdür. Bu bağlamda, idarenin başvurucunun sürücü belgesini geri vermekle ihlali giderme hususundaki yükümlülüklerini bütünüyle ifa ettiği söylenemeyecektir. İhlalin tam olarak giderilebilmesi için hukuka aykırı olduğu tespit edilen işlem nedeniyle başvurucunun uğradığı zararların da tazmin edilmesi gerekir.

Dolayısıyla sürücü belgesinin alınması işleminin iptali suretiyle tespit edilen ihlalin yol açtığı sonuçların tam olarak giderilmesi, Bölge İdare Mahkemesinin kararı nedeniyle önlenmiştir. Bu durumda başvurucuya aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklenmesinden dolayı kamu yararı ile başvurucunun mülkiyet hakkının korunması arasındaki adil dengenin başvurucu aleyhine bozulduğu ve bu nedenle mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin ölçüsüz olduğu sonucuna varılmıştır.

Hukuka aykırı trafik idari yaptırımları yalnızca uygulanan idari para cezası veya sürücü belgesinin geçici olarak alınması sonucunu doğurmaz; kişinin ekonomik faaliyetini, çalışma özgürlüğünü ve malvarlığını etkileyen çeşitli maddi ve manevi zararların ortaya çıkmasına da neden olabilir. Özellikle sürücü belgesinin hukuka aykırı şekilde geri alınması, aracın haksız şekilde trafikten men edilmesi veya hukuka aykırı trafik cezası nedeniyle yapılan ödemeler bakımından, işlem ile zarar arasındaki illiyet bağının somut olarak ortaya konulması önem taşımaktadır.

Hukuka aykırılığı yargı kararıyla tespit edilen bir trafik idari yaptırımı nedeniyle ortaya çıkan zararların, olayın özelliklerine göre tam yargı davası kapsamında idareden talep edilmesi mümkündür. Trafik cezası nedeniyle ödenen bedeller, çekici ve otopark giderleri, araç kiralama masrafları, mesleki faaliyet nedeniyle oluşan gelir kaybı ve şartları oluştuğunda manevi zararlar ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Bu kapsamda zararın yalnızca ileri sürülmesi değil, belge ve diğer hukuki delillerle ortaya konulması tazminat talebinin sağlıklı şekilde değerlendirilmesi bakımından önem taşır.

Av. Kerimhan DAL

Ancak bir ses kaydının boşanma davasında ileri sürülen bir vakıayı ortaya koyması, tek başına bu kaydın hükme esas alınabileceği anlamına gelmez. Delilin içeriğinin yanında hangi koşullarda ve ne şekilde elde edildiği de önem taşımaktadır. Bu nedenle boşanma davalarında ses kayıtları değerlendirilirken, bir taraftan tarafın iddiasını ispat etme hakkı, diğer taraftan eşin özel hayatının ve haberleşmesinin gizliliği birlikte gözetilmelidir.

1. Hukuka Aykırı Olarak Elde Edilen Ses Kayıtlarının Delil Niteliği

Hukuk yargılamasında hukuka aykırı şekilde elde edilmiş delillerin bir vakıanın ispatında dikkate alınması mümkün değildir. Boşanma davaları bakımından da eşin bilgisi ve rızası dışında, özel hayatının gizliliği ihlal edilerek elde edilen ses kayıtları bu kapsamda değerlendirilmektedir.

Bu noktada kaydın içeriğinin boşanma sebebini veya eşin kusurlu bir davranışını ortaya koyması tek başına yeterli değildir. Önemli olan, söz konusu delilin hukuka uygun biçimde elde edilmiş olmasıdır. Eşin özel hayatının gizliliği ihlal edilmek suretiyle elde edilen ses kayıtlarının hukuka aykırı delil olduğu ve hükme esas alınamayacağı kabul edilmektedir (Yargıtay 2. HD., E. 2015/12257, K. 2016/4800, T. 10.03.2016; Yargıtay 2. HD., E. 2016/24760, K. 2018/10726, T. 08.10.2018).

Aynı şekilde ortam dinlemesi niteliğindeki kayıtların da yalnızca bir vakıayı ispatlamak amacıyla oluşturulmuş olması, bu kayıtları hukuka uygun hale getirmemektedir. Nitekim güven sarsıcı davranışların ispatı amacıyla sunulan bir ses kaydının ortam dinlemesi niteliğinde olduğu gerekçesiyle hukuka aykırı delil sayıldığı ve hükme esas alınamayacağı kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD., E. 2025/5186, K. 2025/7559, T. 18.09.2025).

Benzer şekilde aynı ortamda bulunan kişilerin bilgisi dışında konuşmaların kaydedilmesi suretiyle elde edilen ses kayıtlarının hukuka aykırı delil niteliğinde olduğu ve kusur belirlemesinde dikkate alınamayacağı belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD., E. 2016/23960, K. 2018/10956, T. 15.10.2018).

2. Ortak Konuta Kayıt Cihazı veya Gizli Kamera Yerleştirilmesi

Uygulamada karşılaşılan durumlardan biri, eşlerden birinin diğer eşin konuşmalarını veya davranışlarını takip etmek amacıyla ortak konuta kayıt cihazı ya da gizli kamera yerleştirmesidir. Eşlerin aynı konutta yaşamaları, taraflardan birine diğer eşin bilgisi dışında ses veya görüntü kaydı alma konusunda sınırsız bir yetki tanımaz.

Eşin haberi ve rızası olmaksızın müşterek konuta cihaz yerleştirilmek suretiyle elde edilen ses kayıtları hukuka aykırı delil niteliğindedir. Üstelik böyle bir kaydın hükme esas alınamaması yanında, hukuka aykırı kaydı dinleyen bir tanığın yalnızca kayıttan öğrendiklerini aktarması da sonucu değiştirmemektedir (Yargıtay 2. HD., E. 2024/658, K. 2024/8815, T. 19.11.2024).

Ortak konuta gizli kamera yerleştirilerek elde edilen görüntü ve ses kayıtları bakımından da aynı esas geçerlidir. Nitekim eşin ortak konuta gizli kamera yerleştirerek elde ettiği resim, video ve ses kayıtlarının hukuka aykırı delil olduğu, bu nedenle hükme esas alınamayacağı ve diğer delillerle zina iddiası ispatlanamadığı takdirde yalnızca bu kayıtlardan hareketle sonuca gidilemeyeceği kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD., E. 2023/7996, K. 2024/5004, T. 27.06.2024).

Benzer şekilde eşin ikamet ettiği eve gizlice kamera yerleştirilmesi suretiyle elde edilen kayıtların hukuka aykırı delil niteliğinde olduğu ve bu kayıtların hükme esas alınamayacağı belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD., E. 2023/5880, K. 2024/5701, T. 11.09.2024).

Bu nedenle ortak konut kavramından hareketle eşlerin özel yaşam alanlarının tamamen ortadan kalktığının kabul edilmesi mümkün değildir. Özellikle sürekli ve sistematik biçimde ses veya görüntü kaydı yapılması, boşanma davasında delil elde etme amacıyla başvurulabilecek olağan bir yöntem olarak görülmemelidir.

3. Üçüncü Kişiler Aracılığıyla Ses Kaydı Oluşturulması

Ses kaydının doğrudan eşlerden biri tarafından yapılmamış olması da kaydı kendiliğinden hukuka uygun hale getirmez. Uygulamada eşlerden birinin diğer eşin belirli bir konuda konuşmasını sağlamak amacıyla üçüncü bir kişiden yardım aldığı ve gerçekleştirilen görüşmenin kayıt altına alındığı durumlarla karşılaşılabilmektedir.

Üçüncü bir kişinin, eşlerden birinin yanında diğer eşi telefonla araması ve gerçekleştirilen görüşmenin kayıt altına alınması suretiyle delil oluşturulması hukuka aykırı kabul edilmektedir. Bu şekilde elde edilen ses kaydının hükme esas alınamayacağı gibi, kaydın dışında bulunan tanık anlatımlarının da yalnızca duyuma dayanması halinde ileri sürülen vakıanın ispatlanmış kabul edilmesi mümkün olmayabilir (Yargıtay 2. HD., E. 2024/1772, K. 2024/10484, T. 25.12.2024).

Bunun yanında konuşmaların kim tarafından, nerede ve ne şekilde kaydedildiğinin açıklanamaması da önem taşımaktadır. Gizlice alınmış, elde ediliş şekli açıklanmamış ve başka delillerle desteklenmeyen bir ses kaydının hükme esas alınmaması gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD., E. 2023/8061, K. 2024/4918, T. 26.06.2024).

Eşin üçüncü kişilerle yaptığı telefon konuşmalarının kaydedilmesi bakımından da farklı bir sonuca varılmamaktadır. Kadının annesi ve kardeşiyle yaptığı telefon görüşmelerine ilişkin kayıtların hukuka aykırı şekilde elde edildiği ve kusur belirlemesinde dikkate alınamayacağı kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD., E. 2015/12716, K. 2016/2538, T. 15.02.2016). Benzer şekilde kadının annesiyle yaptığı görüşmenin rızası dışında kaydedilmesi halinde bu kaydın hukuka aykırı delil olduğu ve hükme esas alınamayacağı belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD., E. 2019/3848, K. 2020/156, T. 14.01.2020).

4. Ses Kaydının Güvenilirliği ve Teknik Olarak Değerlendirilmesi

Bir ses kaydının değerlendirilmesinde yalnızca hukuka uygun şekilde elde edilip edilmediği değil, kaydın güvenilirliği de önemlidir. Zira ses kaydının hangi ortamda ve ne şekilde gerçekleştirildiği, kayıtta yer alan seslerin gerçekten taraflara ait olup olmadığı veya kayıt üzerinde herhangi bir oynama yapılıp yapılmadığı her zaman kolaylıkla belirlenemeyebilir.

Nitekim cinsel sadakatsizlik vakıasının ispatında sunulan bir ses kaydı bakımından, hukuka aykırı şekilde elde edilen kayıtların dikkate alınamayacağı belirtildikten sonra, kayıttaki kadın ve erkek seslerinin taraflara ait olup olmadığı, kaydın hangi ortamda ve ne şekilde gerçekleştirildiği ve üzerinde oynama yapılıp yapılmadığı hususlarının kesin olarak tespit edilememesi ayrıca dikkate alınmıştır (Yargıtay 2. HD., E. 2022/11259, K. 2023/3786, T. 05.07.2023).

Dolayısıyla kaynağı belirli olmayan veya bütünlüğü konusunda tereddüt bulunan bir ses kaydının yalnızca içeriğinin güçlü olduğu düşüncesiyle hükme esas alınması doğru olmayacaktır.

5. Hukuka Aykırı Ses Kaydındaki Vakıanın Başka Delillerle İspatı

Bir ses kaydının hukuka aykırı olması nedeniyle hükme esas alınamaması, kayıt içerisinde yer aldığı ileri sürülen vakıanın hiçbir şekilde ispatlanamayacağı anlamına gelmez. Burada delil ile ispat edilmek istenen vakıanın birbirinden ayrılması gerekir.

Örneğin eşin başka biriyle cinsel birliktelik yaşadığına ilişkin ses kaydı hukuka aykırı şekilde elde edilmiş olabilir. Bu durumda kaydın kendisinin değerlendirilmesi mümkün olmasa dahi aynı vakıa hukuka uygun başka delillerle ispatlanabilir. Nitekim ortak çocuk tarafından, erkeğin bilgisi ve rızası dışında sırf delil oluşturmak amacıyla alınan ses kaydının hükme esas alınması hatalı bulunmuş, buna karşılık aynı vakıanın tanık beyanıyla doğrulanması nedeniyle kusur belirlemesi korunmuştur (Yargıtay 2. HD., E. 2024/1175, K. 2024/8591, T. 12.11.2024).

Burada dikkat edilmesi gereken husus, tanığın bilgisinin kayıttan bağımsız olmasıdır. Tanık, olaya bizzat vakıf olmuşsa anlatımı ayrıca değerlendirilebilir. Buna karşılık kişinin tek bilgi kaynağı hukuka aykırı ses kaydı ise, kayıt içeriğinin tanık beyanı aracılığıyla dolaylı şekilde yargılamaya taşınması mümkün değildir. Nitekim hukuka aykırı ses kayıtlarını dinleyen tanığın sadece kayıtlardan öğrendiği hususları aktaran beyanlarının da hükme esas alınamayacağı kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD., E. 2024/658, K. 2024/8815, T. 19.11.2024).

6. Gizli Ses Kaydı Alınmasının Kusur Belirlemesine Etkisi

Gizlice ses kaydı alınması yalnızca elde edilen delilin kullanılıp kullanılamaması bakımından sonuç doğurmaz. Kayıt işleminin kendisi de boşanma davasında eşlerin kusur durumları değerlendirilirken önem taşıyabilir.

Eşinin sadakatinden şüphe ederek ortak konuta gizlice ses kayıt cihazı yerleştiren erkeğin bu davranışı kusur belirlemesinde dikkate alınmıştır (Yargıtay 2. HD., E. 2015/12716, K. 2016/2538, T. 15.02.2016).

Benzer şekilde eşinin görüşmelerini hukuka aykırı biçimde kayıt altına almak ve bu kayıtları başkalarına göndermekle tehdit etmek de kusur olarak değerlendirilmektedir. Nitekim kocanın eşinin görüşmelerini hukuka aykırı şekilde kayıt altına aldığı ve bunları başkalarına göndermekle tehdit ettiği olayda, bu davranışların birlik görevleri ve ailenin mutluluğunun ihlali niteliğinde olduğu kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD., E. 2023/7056, K. 2024/3695, T. 21.05.2024).

Dolayısıyla eşinin kusurlu bir davranışını ispatlamak amacıyla hareket eden tarafın, delil elde ederken başvurduğu yöntem nedeniyle kendisinin de boşanmada kusurlu kabul edilmesi mümkündür.

7. Ses Kaydı Alınmasının Ceza Hukuku Bakımından Sonuçları

Boşanma davasında ses kaydının hukuka aykırı delil olması ile kayıt yapan kişinin ceza hukuku bakımından sorumluluğu birbirinden ayrı değerlendirilmelidir. Bir ses kaydının aile mahkemesinde hükme esas alınamaması, kaydı gerçekleştiren kişinin her durumda ceza hukuku bakımından mahkûm edileceği anlamına gelmez.

Bu konuda özellikle kaydın hangi amaçla gerçekleştirildiği ve daha sonra kimlerle paylaşıldığı önem taşımaktadır. Boşanma davasındaki iddiasını ispatlamak amacıyla konuşmayı kaydeden, ancak kayıt içeriğini üçüncü kişilerle paylaşmayan veya çoğaltarak dağıtmayan kişiler bakımından hukuka aykırı hareket etme bilincinin bulunmadığı gerekçesiyle beraat kararlarının verildiği görülmektedir (Yargıtay 12. CD., E. 2014/13474, K. 2015/3, T. 12.01.2015; Yargıtay 12. CD., E. 2015/3470, K. 2015/19092, T. 09.12.2015; Yargıtay 12. CD., E. 2015/9407, K. 2016/5756, T. 06.04.2016).

Aynı doğrultuda eşinin kendisine şiddet uyguladığını ispatlamak amacıyla konuşmaları kaydeden ve bunları boşanma davasında kullanmak isteyen kişiler bakımından da kayıtların üçüncü kişilerle paylaşılmadığı veya çoğaltılarak dağıtılmadığı dikkate alınarak hukuka aykırı hareket etme bilinciyle davranılmadığı kabul edilmiştir (Yargıtay 12. CD., E. 2020/1357, K. 2023/5105, T. 27.11.2023).

Ancak bu durum, boşanma davasındaki iddiayı ispatlamak amacıyla yapılan her kaydın hukuka uygun olduğu anlamına gelmez. Burada medeni yargılama bakımından delilin kullanılabilirliği ile ceza hukuku bakımından suçun unsurlarının oluşup oluşmadığı birbirinden ayrılmalıdır. Bir kayıt ceza hukuku bakımından mahkûmiyet sonucunu doğurmadığı halde, boşanma davasında hukuka aykırı delil olduğu gerekçesiyle hükme esas alınmayabilir.

Kaydın dava dosyasında kullanılmasının ötesine geçilerek üçüncü kişilere dinletilmesi halinde ise durum değişmektedir. Aile yaşantısına ilişkin özel konuşma kayıtlarının olayla ve aile bireyleriyle ilgisi bulunmayan üçüncü kişilere dinletilmesi, özel hayatın gizliliğini ihlal suçu bakımından sorumluluk doğurabilir (Yargıtay 12. CD., E. 2018/8075, K. 2019/1860, T. 13.02.2019).

Eşlerin ayrı yaşadığı dönemde diğer eşin evine dinleme cihazı yerleştirilmesi de ayrıca değerlendirilmelidir. Tarafların halen evli olmaları, ayrı yaşanılan eşin konutundaki özel yaşam alanına bu şekilde müdahale edilmesini hukuka uygun hale getirmez. Nitekim ayrı yaşanılan eşin evine dinleme cihazı yerleştirilmesi eyleminin özel hayatın gizliliğini ihlal suçunu oluşturduğu yönündeki kabul isabetli bulunmuştur (Yargıtay 12. CD., E. 2020/12238, K. 2024/1413, T. 25.03.2024).

8. Ani Gelişen Olaylarda Alınan Ses Kayıtları

Ses kayıtları bakımından üzerinde durulması gereken son husus, kişinin başka şekilde delil elde etme imkânının bulunmadığı ani gelişen olaylardır. Önceden planlanan ve sistematik biçimde gerçekleştirilen kayıtlarla, kişinin kendisine karşı işlenmekte olan bir fiil sırasında başka türlü delil elde etme olanağı bulunmadığı için yaptığı kayıtların aynı şekilde değerlendirilmemesi gerekir.

Kişinin kendisine karşı işlenmekte olan bir suçla ilgili olarak bir daha kanıt elde etme ve yetkili makamlara başvurma imkânının bulunmadığı durumlarda karşı tarafla yaptığı konuşmayı kaydetmesinin hukuka uygun kabul edilebileceği belirtilmektedir. Buna karşılık taraflar arasında önceden uyuşmazlığın bulunduğu, boşanma aşamasında oldukları ve uzun süren konuşmaların planlanarak kayda alındığı bir olayda kayıt yasak delil kapsamında değerlendirilmiştir (Yargıtay 6. CD., E. 2023/17657, K. 2025/8915, T. 23.10.2025).

Bu ayrım önemlidir. Ani gelişen bir olayda kişinin başka türlü delil elde etme olanağının bulunmaması ile boşanma uyuşmazlığı başladıktan sonra karşı tarafı belirli konularda konuşturmak amacıyla planlı şekilde kayıt yapılması aynı değildir. Dolayısıyla ani gelişen olaylara ilişkin değerlendirmeden hareketle, boşanma davasında kullanılmak üzere gizlice ses kaydı alınabileceği yönünde genel bir sonuca ulaşılması mümkün değildir.

Sonuç

Boşanma davalarında ses kayıtlarının delil niteliğinin değerlendirilmesinde kaydın içeriği kadar elde ediliş biçimi de önem taşımaktadır. Eşin bilgisi ve rızası dışında gerçekleştirilen ortam dinlemeleri, ortak konuta gizli ses kayıt cihazı veya kamera yerleştirilmesi, üçüncü bir kişi aracılığıyla planlı şekilde konuşma oluşturulması ve eşin üçüncü kişilerle yaptığı görüşmelerin gizlice kaydedilmesi hukuka aykırı delil sorununu gündeme getirmektedir.

Bununla birlikte hukuka aykırı ses kaydının hükme esas alınamaması, kayıtla ispatlanmak istenen vakıanın hukuka uygun başka delillerle ortaya konulmasına engel değildir. Aynı şekilde gizlice kayıt yapılması yalnızca delilin kullanılabilirliği bakımından değil, kayıt yapan eşin boşanmadaki kusurunun belirlenmesi bakımından da sonuç doğurabilir.

Ses kaydının ceza hukuku boyutunda ise kaydın alınması, yalnızca dava dosyasına sunulması ve üçüncü kişilerle paylaşılması arasında ayrım yapılması gerekmektedir. Özellikle özel nitelikteki konuşmaların dava dışındaki kişilere dinletilmesi veya ayrı yaşanılan eşin konutuna dinleme cihazı yerleştirilmesi ceza hukuku bakımından ayrıca sorumluluk doğurabilecek niteliktedir.

Sonuç olarak boşanma davasında kullanılmak amacıyla ses kaydı alınabileceği yönünde genel ve sınırsız bir kabulden söz etmek mümkün değildir. Her somut olayda kaydın nerede, nasıl ve hangi şartlarda elde edildiği, başka şekilde delil elde etme imkânının bulunup bulunmadığı ve kaydın daha sonra ne şekilde kullanıldığı birlikte değerlendirilmelidir.

Av. Berk KABAAĞAÇLI

ABD’nin Oklahoma eyaletinde Bölge Yargıcı Lawrence Wheeler, hukuk araştırmasında ChatGPT kullandığını ve 2025’te verdiği bir karara yapay zekânın ürettiği, gerçekte bulunmayan en az iki içtihat atfının girdiğini kabul etti.

Oklahoma Eyalet Soruşturma Bürosunun incelemesine konu olan olayda Wheeler, kararı ChatGPT’ye yazdırmadığını, metni kendisinin hazırladığını söyledi. Ancak yargıcın kararında yer verdiği Cummings v. Cimarron Elevator Co. ve Hawkins v. Linhart adlı iki davanın gerçekte mevcut olmadığı ortaya çıktı. Wheeler daha sonra söz konusu kararı kaldırdı. Karara karşı Oklahoma Yüksek Mahkemesine başvuran avukat da bunun ardından başvurusunu geri çekti.

Olay, yalnızca YZ kullanımına ilişkin bir soruşturmadan ibaret değil. Wheeler hakkındaki incelemede jüri görüşmelerini gizlice dinlediği ve başka bir yargısal işlem konusunda uygunsuz davranışta bulunduğu yönündeki iddialar da araştırıldı. Dosyayı inceleyen Oklahoma Başsavcılığı cezai kovuşturmayı destekleyecek yeterli delil bulunmadığı sonucuna vardı. Ancak bu değerlendirme, yargısal etik ve disiplin bakımından dosyanın kapandığı anlamına gelmiyor. Oklahoma Yüksek Mahkemesi veya eyaletin yargısal disiplin mercileri ayrı işlem yapabiliyor.

Sorun artık yalnız avukatların hatası değil

Üretken YZ’nin gerçekte bulunmayan kararları, kanun hükümlerini veya akademik kaynakları gerçekmiş gibi üretmesi hukuk dünyasında yeni değil. 2023’ten bu yana ABD’de çok sayıda avukat, ChatGPT tarafından uydurulan kararları dilekçelerinde kullandığı için para cezasına veya mesleki yaptırıma uğradı.

Oklahoma’nın kendisi de bu konuda birkaç ay önce açık kurallar benimsemişti. Eyalet Yüksek Mahkemesi 23 Mart 2026 tarihli kararında mahkemelerde üretken YZ kullanılmasını yasaklamadı; ancak kullanan kişinin sunduğu belgenin içeriği ve doğruluğundan tamamen sorumlu olduğunu belirtti. Mahkeme, YZ kullanımının ayrıca açıklanmasını ise zorunlu tutmadı.

Oklahoma Ceza İstinaf Mahkemesi de şubat ayında üretken YZ ile hazırlanan bölümlerin doğruluğunun bir insan tarafından denetlenmesini zorunlu hale getirdi. Yanlışlığın dosyaya girmesi hâlinde belgenin kayıttan çıkarılmasından mahkemeye saygısızlık yaptırımına kadar sonuçlar öngörüldü.

Daha dikkat çekici olan ise Oklahoma Yüksek Mahkemesinin mayıs ayında ChatGPT’nin ürettiği beş atfı doğrulamadan mahkemeye sunan avukat Matthew Brett Reeves’i alenen kınamasıydı. Mahkeme, üretken YZ kullanımının başlı başına sorun olmadığını; ancak YZ’den alınan bilgilerin denetlenmemesinin hukuk sisteminin güvenilirliğine zarar verdiğini belirtti.

Wheeler vakası bu nedenle farklı bir soru doğuruyor: Avukattan beklenen doğrulama özeni, karar veren hâkim bakımından nasıl uygulanacak?

Bu sorunun yanıtı artık tek bir Oklahoma vakasına da bağlı değil. Mississippi’de kısa süre önce bir federal hâkimin kararındaki çok sayıda hata, mahkeme kâtibinin Perplexity kullanımıyla ilişkilendirildi. Eyalet yönetimi, hatalı kararın ardından hâkimin davadan alınmasını istedi. Böylece YZ kaynaklı yanlışlıkların doğrudan yargısal karar metinlerine girmesi, birden fazla olayla görünür hâle geldi.

Avrupa Konseyi: Hâkim son ve münhasır sorumlu

Avrupa Konseyine bağlı Avrupa Adaletin Etkinliği Komisyonunun (CEPEJ) Aralık 2025’te kabul ettiği Mahkemelerde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Rehber İlkeler, Oklahoma’daki olayın ortaya çıkardığı soruna oldukça doğrudan cevap veriyor.

CEPEJ, üretken YZ’nin olmayan kanun hükümleri veya içtihatlar üretmesini hukuk güvenliği ve hukuk devleti açısından ciddi bir tehlike olarak değerlendiriyor. Rehber; atıfların otomatik doğrulanması, yalnız güvenilir resmî hukuk kaynaklarının kullanılması ve yetkili veri tabanlarında karşılığı bulunmayan YZ çıktılarının işaretlenmesi gibi teknik önlemler öneriyor.

Daha temel ilke ise hâkimin sorumluluğuna ilişkin: Yargısal yetkinin hâkime ait olduğu, hukuki muhakemenin ve delil değerlendirmesinin YZ’ye devredilemeyeceği belirtiliyor. Teknolojik yardım ne ölçüde kullanılırsa kullanılsın, kararın nihai ve münhasır sorumluluğu hâkimde kalıyor; YZ tarafından üretilen her çıktının yargısal karara veya işleme dönüştürülmeden önce ayrıntılı biçimde denetlenmesi gerekiyor.

CEPEJ bununla da yetinmiyor. YZ’nin karar verme sürecinin herhangi bir bölümünde kullanılması hâlinde bunun açıkça belgelenmesini ve tarafların kararın hangi unsurlarında YZ desteğinden yararlanıldığını bilmesini öngörüyor.

Türkiye açısından bu metnin ayrıca önemi var. Hâkimler ve Savcılar Kurulu, rehber ilkelerin kabul edildiği CEPEJ 45. Genel Kuruluna katıldı; HSK’nın kendi açıklamasında da “Mahkemeler İçin Üretken Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Rehber İlkeler”in toplantıda kabul edildiği belirtiliyor.

Türkiye’de insan denetimi ilkesi zaten var

Türk hukukunda hâkimlerin üretken YZ kullanımını ayrıntılarıyla düzenleyen müstakil bir usul rejimi henüz kamuya açık belgelerde görünmüyor. Buna karşılık mevcut ilkeler, yargısal sorumluluğun teknolojiye devredilemeyeceği yönünde belirgin bir sınır çiziyor.

HSK tarafından 2025’te kabul edilen Türk Yargı Etiği Bildirgesi Rehberi, teknolojiden yargılama süreçlerinde yararlanılabileceğini kabul ederken, hukuki sürecin hâkim ve savcıların bizzat kontrolünde bulunmasını gerekli görüyor. Rehber bunu adil yargılanma, şeffaflık, tarafsızlık, yetkinlik ve yargıya güvenle ilişkilendiriyor. Türk Yargı Etiği Bildirgesi hâkim ve savcılar bakımından bağlayıcı; 2025 rehberi ise bu ilkelerin uygulamasını açıklayan yol gösterici metin niteliğinde.

Adalet Bakanlığının YZ politikası da benzer bir ayrım yapıyor. Bakanlık, TBMM Yapay Zekâ Araştırma Komisyonuna Nisan 2025’te yaptığı sunumda kendi YZ sistemlerinin hiçbir zaman “otomatik karar verici” olarak kullanılmadığını, hâkim, savcı ve yargı personeline yalnızca destek sağladığını açıkladı. Bakanlığın çalışmaları arasında akıllı karar destek sistemleri, belge sınıflandırması, tutarsızlık tespiti ve çeşitli tahmin araçları bulunuyor.

Sorun tam da burada başlıyor: Bir sistemin resmen yalnız “karar desteği” sunması, insanın üretilen bilgiyi gerçekten denetlediğini tek başına göstermiyor. Oklahoma vakasında da görünürde nihai karar insana aitti. Hata, YZ’nin karar vermesinden değil, insanın YZ tarafından üretilen hukuk bilgisini yeterince doğrulamamasından doğdu.

Avukat için açık olan kural hâkim için de ayrıntılandırılacak mı?

Türkiye Barolar Birliğinin 2026’da yayımladığı Avukatlar İçin Yapay Zekâ Kullanımı Tavsiye Rehberi, aynı sorun bakımından avukatlara oldukça açık bir ölçü getiriyor. Rehbere göre YZ tarafından üretilen içtihat, mevzuat, akademik kaynak ve maddi vakıalar resmî ve güvenilir kaynaklardan doğrulanmadan yargı mercilerine sunulmamalı; uydurma içtihat kullanımından doğan sorumluluk avukata ait olmaya devam ediyor. Rehber ayrıca YZ’nin kendinden emin anlatımının doğruluk göstergesi sayılamayacağını özellikle belirtiyor.

Buna karşılık HSK ve Adalet Bakanlığının kamuya açık belgelerinde, Eylül 2026 itibarıyla hâkimin genel amaçlı bir üretken YZ aracını hukuk araştırmasında veya karar gerekçesinde kullanması hâlinde hangi kaynakların doğrulanacağı, kullanımın kayda alınıp alınmayacağı ve taraflara açıklama yapılıp yapılmayacağı gibi konuları CEPEJ düzeyinde ayrıntılandıran özel bir protokole rastlanmıyor.

Bu alan yalnız meslek etiği meselesi de değil. Anayasa’nın 141. maddesi mahkeme kararlarının gerekçeli yazılmasını zorunlu tutuyor. Anayasa Mahkemesine göre gerekçe, tarafların neden haklı veya haksız görüldüklerini anlayabilmeleri ve kanun yollarını etkili biçimde kullanabilmeleri açısından temel önem taşıyor. Gerçekte bulunmayan bir içtihadın karar gerekçesine girmesi, bu nedenle basit bir kaynakça hatasından daha ağır sonuç doğurabilir: kararın hukuki dayanağının ve üst mahkeme tarafından denetlenebilirliğinin güvenilirliğini tartışmalı hâle getirir.

Oklahoma vakasının Türkiye bakımından üzerinde düşünülmeye değer yönü “hâkimler yapay zekâ kullanabilir mi?” değil. Gelişen teknoloji karşısında üzerinde durulması gereken, hâkimin YZ’den hangi işlerde yararlanabileceği, kullandığı çıktıyı nasıl doğrulayacağı, bu kullanımın hangi durumlarda kayda geçirileceği ve tarafların bundan ne ölçüde haberdar edileceğidir.

Avukatlar için doğrulama yükümlülüğünün giderek somutlaştığı bir dönemde, aynı ayrıntı düzeyinin karar veren yargı makamı bakımından da gündeme gelmesi kaçınılmaz görünüyor.

Av. Şamil DEMİR

Teşhisin delil olarak değerlendirilebilmesi için işlemin kanunda öngörülen usule uygun gerçekleştirilmesi gerekir. Bu nedenle bir ceza dosyasında teşhis tutanağıyla karşılaşıldığında yalnızca tutanağın sonucuna değil, teşhisin hangi şartlar altında ve nasıl yapıldığına da bakılmalıdır.

Nitekim Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 25.01.2024 tarihli kararlarında, teşhisin bir delil elde etme yöntemi olduğu ve kanunda belirtilen usule uygun yapılmasının delilin güvenilirliği bakımından önem taşıdığı vurgulanmıştır.

Teşhis İşlemi Nedir?

Teşhis; şüphelinin kimliğinin belirlenmesi veya şüphelinin suçun gerçek faili olup olmadığının tespit edilmesi amacıyla gerçekleştirilen bir delil toplama işlemidir.

Teşhis işleminin temel hukuki dayanağı 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu’nun Ek 6. maddesidir.

Kanuni düzenleme uyarınca polis, olaydaki failin gözaltına alınan şüpheli ile aynı kişi olup olmadığının belirlenmesi bakımından zorunluluk bulunması hâlinde, Cumhuriyet savcısının talimatıyla teşhis yaptırabilir. Dolayısıyla teşhis, kolluğun herhangi bir şekle bağlı olmaksızın gerçekleştirebileceği basit bir “gösterme” işleminden ibaret değildir.

Kanunda teşhisin yapılması ve uygulanma biçimi konusunda birtakım güvenceler öngörülmüştür. Bu güvencelerin temel amacı, teşhiste bulunan kişinin yönlendirilmesini ve yanlış kişinin fail olarak belirlenmesi ihtimalini mümkün olduğunca önlemektir.

Teşhis ile Yüzleştirme Aynı İşlem Değildir

Uygulamada teşhis ile yüzleştirme kavramlarının zaman zaman birbirinin yerine kullanıldığı görülmektedir. Oysa hukuki nitelikleri ve amaçları birbirinden farklıdır.

Yüzleştirme, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 52. maddesi kapsamında tanıkların birbirleriyle veya şüpheliyle karşı karşıya getirilerek çelişkili beyanların giderilmesine yönelik bir işlemdir. Teşhiste ise amaç, şüphelinin olayın gerçek faili olup olmadığının veya kimliğinin belirlenmesidir.

Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 25.01.2024 tarihli, 2023/16282 E., 2024/1150 K. ve 2023/17788 E., 2024/1149 K. sayılı kararlarında da teşhisin bir “yüzleştirme” işlemi olmadığı açıkça belirtilmiştir.

Teşhis İçin Şüphelinin Gözaltına Alınmış Olması Gerekir mi?

PVSK Ek 6'da, olaydaki failin “gözaltına alınan şüpheli” ile aynı kişi olup olmadığının belirlenmesinden söz edilmektedir. Bu nedenle kişinin yakalanması ile gözaltına alınması birbirinden ayrılmalıdır.

Yargıtay 6. Ceza Dairesi de anılan kararlarında, şüphelinin teşhise tabi tutulabilmesi için gözaltına alınmış olması gerektiğini, yalnızca yakalanmış olmasının yeterli olmadığını belirtmektedir.

Bu husus özellikle savunma açısından önemlidir. Dosyada teşhis tutanağı bulunuyorsa teşhisin yapıldığı tarih ve saat ile şüpheli hakkında gözaltı kararı verilen tarih ve saatin karşılaştırılması gerekir.

Teşhis Cumhuriyet Savcısının Talimatıyla Yapılmalıdır

Teşhis önemli bir delil toplama işlemidir. Bu nedenle kolluğun kendi inisiyatifiyle bir kişiyi mağdura veya tanığa göstererek “fail bu kişi mi?” şeklinde soru yöneltmesi, PVSK Ek 6.maddede düzenlenen teşhis usulünün yerine geçtiği şeklinde değerlendirilemez.

Bir ceza dosyasında teşhis işleminin hukuka uygunluğu incelenirken Cumhuriyet savcısının teşhise ilişkin talimatının bulunup bulunmadığı da araştırılmalıdır.

Teşhisten Önce Failin Tarifi Alınmalıdır

Teşhisin güvenilirliğini sağlayan en önemli güvencelerden biri, mağdur veya tanığın faili teşhis işleminden önce tarif etmesidir.

Mağdur veya tanığın önce şüpheliyi görmesi, ardından failin özelliklerini anlatmasının istenmesi ile olay sırasında gördüğü kişiyi herhangi bir yönlendirme olmaksızın tarif etmesi aynı şey değildir. Bu nedenle yalnızca teşhis tutanağına değil, teşhisten önce alınan mağdur veya tanık beyanlarına da bakılmalıdır.

Teşhiste Birden Fazla ve Benzer Kişiler Bulunmalıdır

Şüphelinin tek başına mağdur veya tanığın karşısına çıkarılması kanunun öngördüğü teşhis yöntemi değildir. Teşhis işlemine tabi tutulan kişilerin birden fazla ve aynı cinsten olması, aralarında yaş, boy, ağırlık, giyim ve genel görünüş bakımından benzerlik bulunması gerekir. Buradaki amaç, şüpheliyi teşhis grubu içerisinde öne çıkarmamaktır.

Teşhis, kişinin kolluk tarafından öne çıkarılan kişiyi seçmesi değil; olay sırasında gördüğü kişiyi kendi hafızasına dayanarak belirlemesi esasına dayanmalıdır.

Teşhiste Bulunan Kişi ile Şüpheli Birbirini Görmemelidir

PVSK Ek 6.madde kapsamında önem taşıyan diğer bir güvence, teşhiste bulunan kişi ile teşhise tabi tutulan kişilerin birbirini görmemesidir. Bu nedenle yalnızca teşhis anı değil, teşhisten önceki süreç de denetlenmelidir.

Mağdur veya tanığın şüpheliyi polis merkezinin koridorunda, başka bir odada veya kolluk görevlilerinin yanında önceden görmüş olması, daha sonra gerçekleştirilen teşhisin güvenilirliğini doğrudan etkileyebilir.

Özellikle şüphelinin teşhis öncesinde mağdura gösterildiğine ilişkin bir iddia varsa bu hususun araştırılması gerekir.

Teşhis En Az İki Kez Tekrarlanmalıdır

Teşhis işlemine ilişkin önemli usul kurallarından biri de işlemin en az iki kez tekrarlanmasıdır.

Bir kişinin şüpheliyi yalnızca bir defa göstermesi ve bunun tutanağa geçirilmesi, kanunda öngörülen prosedürün bütünüyle yerine getirildiği anlamına gelmez.

Şüpheli Bu Kişiler Arasında Olmayabilir” Uyarısı Yapılmalıdır

Teşhiste bulunacak kişiye, şüphelinin gösterilen kişiler arasında bulunmayabileceğinin hatırlatılması gerekir. Bu uyarı, teşhiste bulunan kişinin psikolojik olarak belirli bir kişiyi seçmeye yönelmesini engellemeyi amaçlar.

Kişiye yalnızca “Bunlardan hangisi?” şeklinde soru yöneltilmesi, gösterilen kişilerden birinin mutlaka fail olduğu düşüncesini oluşturabilir.

Teşhis İşlemi Kayıt Altına Alınmalıdır

Teşhise tabi tutulan kişilerin işlem sırasında birlikte fotoğraflarının çekilmesi veya görüntülerinin kayda alınması ve bunların soruşturma dosyasına konulması gerekir. Kanaatimizce, denetimin yapılabilmesi için en doğru yöntem kayıt altına almadır.

Bu kayıtların gerçek önemi yargılama sırasında ortaya çıkar. Çünkü mahkemenin teşhis grubunda bulunan kişilerin birbirlerine yeterince benzeyip benzemediklerini ve işlemin usule uygun gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğini sonradan denetleyebilmesi gerekir.

Ancak savunma bakımından inceleme yalnızca teşhis sırasında çekilen fotoğraf veya görüntülerle sınırlı tutulmamalıdır. Somut olayın özelliklerine göre teşhis öncesindeki süreci ortaya koyabilecek kamera kayıtlarının da araştırılmasının savunma açısından önemli olduğu düşüncesindeyiz.

Bir Dava Dosyasında Kamera Kayıtları Teşhisin Gerçekte Nasıl Yapıldığını Ortaya Çıkardı

Somut bir dava, teşhis tutanağının yalnızca içeriğine değil, işlemin gerçekte nasıl gerçekleştirildiğine bakılmasının önemini açık biçimde ortaya koymuştur.

Sanık, mağdur tarafından gerçekleştirildiği belirtilen teşhis işlemine dayanılarak gözaltına alınmış ve daha sonra hakkında kamu davası açılmıştır.

Sanık, soruşturmanın başından itibaren isnat edilen suçu kesin olarak reddetmiştir. Dosyada ise aleyhe deliller arasında teşhis tutanağı önemli bir yer tutuyordu.

Savunma tarafı, teşhis tutanağındaki sonucu kabul etmek veya yalnızca tutanak üzerinden hukuka aykırılık itirazında bulunmakla yetinmeyerek teşhis işleminin fiilen hangi şartlar altında gerçekleştirildiğini denetlemek için teşhis işleminin gerçekleştirildiği emniyet birimine ait kamera kayıtlarının getirtilmesini talep etti. Mahkeme talebi kabul etti ve kamera kayıtları dosyaya getirildi.

Kayıtların incelenmesi sonucunda, yalnızca teşhis anına ilişkin değil, teşhisten önce yaşanan sürece ilişkin görüntülere de ulaşıldı. Böylece, tutanağın tek başına göstermediği teşhis süreci, doğrudan görüntüler üzerinden denetlenebilir hâle geldi.

Kamera kayıtları, gerçekleştirilen teşhis işleminin kanunun aradığı usul güvencelerine uygun olmadığı yönündeki savunmayı somutlaştırdı. Neredeyse maddedeki usuli güvencelerin hepsi ihlal edilmişti.

Bu nokta şu açıdan önemlidir: Eğer kamera kayıtlarının getirtilmesi talep edilmemiş olsaydı ve mahkeme de savunma hakkına değer verip talebi kabul etmeseydi dosyada yalnızca sanık aleyhine düzenlenmiş bir teşhis tutanağı bulunmaya devam edecekti. Bu durumda yargılamada, “mağdur sanığı teşhis etmiştir” şeklindeki sonuç üzerinden değerlendirme yapılması ihtimali ortaya çıkabilecekti. Oysa görüntüler getirtilince, teşhisin Yasaya aykırı olarak yapıldığı ortaya çıktı ve dolayısıyla teşhis tutanağı hukuka aykırı bir delil haline geldi.

Bunun yanında mağdurun anlatımları arasında da çelişkiler bulunuyordu. Teşhis işleminin hukuka aykırı olması , bu konuda kamera kayıtlarının ortaya koyduğu olgular ve mağdur beyanlarındaki çelişkiler birlikte değerlendirildiğinde, sanığın isnat edilen suçu işlediğinin her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delillerle ortaya konulamadığı sonucuna varıldı.

Yargılama sonunda sanığın beraatine kararı verildi. Karara karşı yapılan istinaf incelemesinde de ilk derece mahkemesinin beraat hükmünde hukuka aykırılık görülmedi ve beraat kararı kesinleşti.

Bu dava, ceza yargılamasında savunmanın delili yalnızca dosyaya girdiği şekliyle tartışmasının her zaman yeterli olmadığını gösteren önemli bir örntektir.

Bazen asıl mesele tutanakta ne yazdığı değil, o tutanağın nasıl oluşturulduğudur.

Bir teşhis tutanağında “mağdur şüpheliyi teşhis etti” yazabilir. Ancak bu ifade; mağdurun şüpheliyi teşhisten önce görüp görmediğini, yönlendirme bulunup bulunmadığını, teşhis grubunun nasıl oluşturulduğunu ve işlemin kanuni güvencelere uygun yürütülüp yürütülmediğini tek başına göstermez.

Bu nedenle özellikle teşhisin belirleyici delillerden biri olduğu dosyalarda, mevcutsa teşhis öncesini ve teşhis anını gösteren kamera kayıtlarının araştırılması, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması ve delilin güvenilirliğinin denetlenmesi bakımından son derece önemli olabilir.

Usule Aykırı Teşhis Mahkûmiyete Esas Alınabilir mi?

Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 25.01.2024 tarihli, 2023/16282 E., 2024/1150 K. sayılı kararında; sanığın suçlamayı kabul etmediği, cezalandırılmasına dayanak alınan teşhis işleminin PVSK Ek 6.maddede belirtilen yöntemlerle gerçekleştirilmediği ve duruşmada yüzleştirme de yapılmadığı olayda, mahkûmiyete yeterli kesin ve şüpheden uzak delil bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Aynı tarihli 2023/17788 E., 2024/1149 K. sayılı kararda da benzer şekilde, sanıkların cezalandırılmasının tek delili olarak kabul edilen teşhis işleminin PVSK Ek 6.maddede belirtilen yöntemlere uygun yapılmaması karşısında mahkûmiyete yeterli kesin ve şüpheden uzak delil bulunmadığı kabul edilmiştir.

Yargıtay 17. Ceza Dairesinin 2018/8371 E., 2019/4049 K. sayılı kararı da benzer yöndedir. Kararda, teşhis grubundaki kişilerin görünüş bakımından yeterli benzerlik göstermemesi ve diğer usule aykırılıklar dikkate alınarak teşhis işleminin hukuka aykırı olduğu kabul edilmiş; teşhis dışında mahkûmiyete yeterli delil bulunmaması karşısında “şüpheden sanık yararlanır” ilkesi doğrultusunda hüküm kurulması gerektiği belirtilmiştir.

Bu kararlar önemli bir noktayı ortaya koymaktadır:

Ceza yargılamasında yalnızca “teşhis var mı?” sorusu yeterli değildir. “Teşhis nasıl yapıldı?” sorusu da mutlaka cevaplandırılmalıdır.

Teşhis Tutanağı İncelenirken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Bir ceza dosyasında teşhis tutanağı bulunduğunda savunma makamının yalnızca “müşteki sanığı teşhis etmiş” şeklindeki sonuca odaklanması yeterli değildir.

Şüpheli/sanık hakkında gözaltı kararı bulunup bulunmadığı, teşhisin zamanı, Cumhuriyet savcısının talimatı, teşhisten önce alınmış fail tarifi, teşhis grubundaki kişilerin sayısı ve fiziksel benzerliği, işlemin kaç kez tekrarlandığı, gerekli uyarıların yapılıp yapılmadığı ve teşhis grubuna ilişkin fotoğraf veya görüntülerin bulunup bulunmadığı incelenmelidir.

Bunun yanında teşhiste bulunan kişinin şüpheliyi işlemden önce görüp görmediği araştırılmalıdır.

Emniyet biriminde kamera sistemi bulunuyorsa somut olayın özelliğine göre yalnızca teşhis anına değil, teşhis öncesindeki zaman dilimine ait kayıtların da getirtilmesi savunma bakımından belirleyici olabilir. Çünkü bazen hukuka aykırılık tutanakta değil, tutanağın düzenlenmesinden önce yaşanan süreçte saklıdır.

Sonuç

Teşhis işlemi ceza soruşturmasında önemli sonuçlar doğurabilen bir delil toplama yöntemidir. Ancak mağdur veya tanığın şüpheliyi fail olarak göstermesi, teşhisin tek başına hukuka uygun ve güvenilir olduğu anlamına gelmez.

Şüpheli hakkında gözaltı kararı bulunması, işlemin Cumhuriyet savcısının talimatıyla gerçekleştirilmesi, teşhisten önce fail tarifinin alınması, birbirine benzer birden fazla kişinin teşhis grubuna dahil edilmesi, teşhiste bulunan kişi ile teşhise tabi tutulan kişilerin birbirini görmemesi, işlemin tekrarlanması, gerekli uyarıların yapılması ve işlemin kayıt altına alınması teşhisin değerlendirilmesinde önem taşıyan hususlardır. Ancak uygulamada bunun da ötesine geçmek gerekebilir. Dosyadaki bir tutanak, işlemin hukuka uygun yapıldığına ilişkin kesin bir karine değildir. Gerektiğinde tutanağın oluşum süreci de denetlenmelidir. Kamera kayıtları, diğer tutanaklar, işlem saatleri ve teşhis öncesindeki beyanlar birlikte değerlendirilerek teşhisin gerçekten kanunun öngördüğü şartlarda gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği araştırılmalıdır.

Ceza muhakemesinde delilin yalnızca sonucu değil, elde ediliş yöntemi de önemlidir. Çünkü amaç herhangi bir kişiyi fail olarak belirlemek değil, gerçek faili hukuka uygun yöntemlerle elde edilmiş, sağlam ve güvenilir delillerle belirlemektir.

Av. Halil İbrahim KEBEŞOĞLU

Kaynakça ve Yararlanılan İçtihatlar

2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu Ek 6. madde

Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 25.01.2024, 2023/16282 E., 2024/1150 K.

Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 25.01.2024, 2023/17788 E., 2024/1149 K.

Yargıtay 17. Ceza Dairesi, 2018/8371 E., 2019/4049 K.

A. Ticari Kazanç Unsuru Bulunmayan İçerik Üretiminin Hukuki Boyutu

Bir devlet memurunun veya öğretim elemanının, herhangi bir maddi menfaat veya ücret temin etmeksizin; YouTube, sosyal ağlar, kişisel web siteleri ya da mobil uygulamalar vasıtasıyla içerik üretmesi, yasal olarak disiplin cezasına sebebiyet vermemektedir. Maddi kazanç gayesi gütmeyen bu faaliyetlerin yasaklanması hukuken mümkün değildir; zira aksinin kabulü halinde, kamu görevlilerinin sosyal mecralarda yaptıkları her türlü bilgi paylaşımı veya anlık ileti gönderimi de teknik olarak bir "içerik" teşkil ettiğinden, tüm sosyal medya kullanımının hukuka aykırı addedilmesi gibi anlamsız bir hukuki sonuç doğacaktır.

Diğer taraftan, üretilen dijital içeriğin yapısal olarak "ticari kazanç elde etme potansiyeli" veya “para kazanma altyapısı" barındırması, söz konusu faaliyetin idare tarafından inceleme veya soruşturmaya tabi tutulması için haklı bir gerekçe olduğu iddia edilse de, hukukun temel ilkeleri uyarınca, potansiyelin varlığı, ticari kazancın fiilen elde edildiğine dair tek başına bir karine ya da kesin delil teşkil etmez.

Pozitif hukukumuz ve mer’i mevzuat hükümleri, kamu görevlilerinin ticari bir gelir elde etmemek kaydıyla fikir ve sanat ürünleri veya dijital içerik üretmelerinin önünde yasal bir engel teşkil etmemektedir. Eğer bu tür faaliyetlerin bütünüyle sınırlandırılması ya da yasaklanması arzu ediliyorsa, anayasal hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması ilkeleri gereğince, mutlaka bu yönde açık bir kanuni düzenleme yapılması zaruridir. Özellikle akademisyenlerin en önemli görevlerinden biri de bilgi üretmek ve bilgiyi kamulaştırmaktır. Bu doğrultuda, toplumsal sorunlara sessiz kalmayıp bilimsel veriler ışığında çözüm üretmek, medya ya da konferanslar aracılığıyla fildişi kuleden çıkıp toplumu aydınlatmak ve kamu yararını savunmaktır. Dolayısıyla, fiilen gerçekleşmemiş ve unsurları oluşmamış bir ticari kazanç varsayımıyla, sırf içerik üretme eyleminden dolayı kamu görevlisine "ticaret yapıyormuş gibi" haksız bir disiplin cezası tesis edilemez.

B. Gelir Getirici Dijital Faaliyetlerin Disiplin Hukukundaki Yaptırımı

YouTube ve diğer sosyal medya ağları üzerinden içerik üreterek düzenli veya süreklilik arz edecek şekilde gelir elde eden kamu görevlilerinin bu eylemleri, mevzuatta yer alan "ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı" kapsamında disiplin suçunu oluşturmaktadır. Ancak bu fiilin hukuki yaptırımı, bazı basın kuruluşları ve sosyal medya platformlarında iddia edilenin aksine doğrudan doğruya "kamu görevinden çıkarma" veya "öğretim mesleğinden ihraç" değildir. Kanun koyucu, bu eylem için daha orantılı bir idari yaptırım öngörmüştür:

1) Öğretim Elemanları Açısından Yasal Mevzuat (2547 Sayılı YÖK Kanunu)

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 53. maddesinin 4. fıkrasının (m) bendi uyarınca, öğretim elemanlarının "ilgili kanunların tanıdığı istisnalar dışında ticaret yapmak, yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak" fiilinin yasal yaptırımı kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme cezasıdır:

· Kademe İlerlemesinin Durdurulması: İlgili öğretim üyesinin bulunduğu kademedeki ilerlemesi, fiilin ağırlık derecesine göre 1 yıldan 3 yıla kadar askıya alınır.

· Maaş Kesintisi Yaptırımı: Şayet öğretim üyesi kariyerinin ve unvanının son kademesinde bulunuyorsa (ilerleyebileceği bir kademe kalmamışsa), ceza brüt aylığının 1/4’ü ila 1/2’si oranında kesinti yapılması şeklinde uygulanır.

· İdari ve Akademik Görev Yasağı: Bu disiplin cezasını alan öğretim üyeleri, cezanın kesinleştiği ve uygulandığı tarihten itibaren 5 yıl boyunca rektör, dekan, enstitü müdürü, yüksekokul müdürü veya bölüm başkanı gibi akademik yönetim ve idari amirlik görevlerine atanamazlar, bu görevleri ifa edemezler.

2) Devlet Memurları Açısından Yasal Mevzuat (657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu)

Genel idare hizmetleri ve diğer sınıflardaki devlet memurları için de benzer bir hukuki rejim geçerlidir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fıkrasının (D) bendinin (h) alt bendi uyarınca; "Ticaret yapmak veya Devlet memurlarına yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak" fiili sarih bir şekilde kademe ilerlemesinin durdurulması cezası ile tecziye edilmiştir. İhraç gibi ağır bir yaptırım, ancak kanunda sayılan yüz kızartıcı suçlar veya devlete karşı işlenen fiiller gibi istisnai hallerde (DMK Madde 125/E) söz konusu olabilmektedir.

SONUÇ

Devlet memurları ve öğretim elemanlarının dijital platformlarda varlık göstermesi ve içerik üretmesi mutlak bir yasak alan teşkil etmemektedir. Hukuki sınırları belirleyen temel unsur, bu faaliyetlerin "ticari bir kazanç" unsurunu barındırıp barındırmadığıdır. Herhangi bir maddi mülahaza ve menfaat gözetilmeksizin, münhasıran bilgi paylaşımı, bilimsel yaygınlaştırma ve kişisel ifade özgürlüğü sınırları dahilinde icra edilen dijital içerik üretimi; T.C. Anayasası’nın 25. ve 26. maddelerinde güvence altına alınan düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin tabii bir tezahürüdür. Dolayısıyla bu nevi faaliyetler yasal bir disiplin cezasına konu edilemez.

Ayrıca gelir getirici faaliyetlerin tespiti halinde ise mevzuatın öngördüğü ceza, kamuoyunda yaratılan algının aksine "meslekten ihraç" veya "memuriyetten çıkarma" gibi en ağır yaptırımlar değil, yasal sınırları belirlenmiş olan "kademe ilerlemesinin durdurulması" cezasıdır. Dolayısıyla, idari makamların dijital çağın getirdiği bu yeni çalışma ve üretim modellerini değerlendirirken varsayımlarla değil, somut delillerle ve ölçülülük ilkesine sadık kalarak hareket etmesi hukuki bir zorunluluktur.

Prof. Dr. Rauf Karasu

Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ticaret Hukuku ABD Başkanı

Ancak bir boşanma davasının çekişmeli olarak başlamış olması, davanın mutlaka aynı şekilde sona ereceği anlamına gelmez.

Taraflar, dava devam ederken aralarındaki uyuşmazlıkların tamamı veya bir kısmı hakkında anlaşabilir. Nafaka, velayet, maddi ve manevi tazminat, mal rejiminin tasfiyesi, taşınmazların devri, ziynet eşyaları ve diğer mali konular üzerinde uzlaşarak bir sulh protokolü hazırlayabilirler.

Burada özellikle dikkat edilmesi gereken husus şudur: Derdest çekişmeli boşanma davasında yapılan sulh ile Türk Medeni Kanunu m. 166/3 anlamındaki anlaşmalı boşanma aynı hukuki kurum değildir. Taraflar boşanmanın sonuçları hakkında anlaşmış olsalar bile boşanma davası, şartları oluşmadığı takdirde çekişmeli boşanma davası olarak sonuçlandırılabilir. Bu ayrım özellikle tanıkların dinlenmesi, kusurun değerlendirilmesi ve mahkemenin boşanma sebebini araştırması açısından önemlidir.

1. DERDEST BOŞANMA DAVASINDA SULH MÜMKÜN MÜDÜR?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 313. maddesine göre sulh, görülmekte olan bir davada tarafların aralarındaki uyuşmazlığı kısmen veya tamamen sona erdirmek amacıyla mahkeme huzurunda yaptıkları sözleşmedir.

Aynı maddede dava konusunun dışında kalan hususların da sulhun kapsamına alınabileceği ve sulhun şarta bağlı olarak yapılabileceği açıkça düzenlenmiştir. Bu düzenleme boşanma davaları bakımından önemlidir.

Örneğin, devam eden boşanma davasında yalnızca maddi ve manevi tazminat talepleri uyuşmazlık konusu olsa dahi taraflar bunun yanında mal rejiminin tasfiyesi, bir taşınmazın devri veya tarafların birbirlerinden başka bir alacak talep etmeyecekleri gibi konuları da sulh protokolünde düzenleyebilirler.

Ancak boşanmanın kendisi, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri sıradan bir özel hukuk uyuşmazlığı değildir.

Bu nedenle, “Taraflar sulh oldu, mahkeme artık başka bir inceleme yapmadan boşanmaya karar vermek zorundadır.” şeklinde bir sonuç çıkarılamaz.

Türk Medeni Kanunu m. 184 uyarınca hâkim, boşanma davasının dayandığı olayların gerçekleştiğine vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış kabul edemez. Aynı maddede tarafların boşanmaya ilişkin ikrarlarının da hâkimi bağlamayacağı düzenlenmiştir. Buna karşılık boşanmanın fer'î sonuçları hakkında tarafların anlaşma yapabilecekleri, ancak bu anlaşmanın hâkim tarafından onaylanması gerektiği kabul edilmiştir.

Dolayısıyla çekişmeli boşanma davası devam ederken tarafların anlaşması mümkündür; ancak boşanmanın kendisi ile boşanmanın sonuçları birbirinden ayrılmalıdır.

2. SULH PROTOKOLÜ İLE ANLAŞMALI BOŞANMA PROTOKOLÜ ARASINDAKİ FARK NEDİR?

İki protokol içerik itibarıyla birbirine oldukça benzeyebilir. Her ikisinde de nafaka, velayet, müşterek çocukla kişisel ilişki, maddi ve manevi tazminat, mal rejiminin tasfiyesi, taşınmazların durumu, araçlar, ziynet eşyaları, yargılama giderleri ve vekâlet ücreti gibi konular düzenlenebilir.

Ancak boşanmanın hukuki dayanağı farklı olabilir.

Anlaşmalı boşanma TMK m. 166/3 kapsamında gerçekleşir. Bunun için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi, tarafların mali sonuçlar ile çocukların durumu hakkında anlaşmaları ve hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi gerekir.

Derdest çekişmeli boşanma davasında yapılan sulhte ise taraflar boşanmanın sonuçlarını aralarında çözmüş olabilirler; fakat dava TMK m. 166/1 veya başka bir çekişmeli boşanma sebebine dayanılarak sonuçlandırılmaya devam edebilir. Bu durumda mahkemenin boşanma sebebinin gerçekleşip gerçekleşmediğini ayrıca değerlendirmesi gerekir.

3. SULH PROTOKOLÜNDE HANGİ KONULAR DÜZENLENEBİLİR?

Sulh protokolü hazırlanırken, ileride yeni bir uyuşmazlığa neden olmayacak ölçüde açık hükümler kurulmalıdır.

3.1. Nafaka

Taraflar, yoksulluk nafakası talep edilip edilmeyeceğini; nafaka ödenecekse miktarını ve ödeme şeklini düzenleyebilirler. Müşterek çocuk bulunuyorsa iştirak nafakası da ayrıca belirlenebilir.

Çocuklara ilişkin konularda tarafların anlaşmasının hâkimi mutlak olarak bağlamadığı unutulmamalıdır. Hâkim, çocuğun üstün yararını gözetmek zorundadır.

3.2. Velayet ve Kişisel İlişki

Müşterek çocuğun velayetinin hangi tarafta kalacağı protokolde gösterilebilir. Velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn ile çocuk arasında kurulacak kişisel ilişkinin gün ve saatlerinin açık olarak yazılması da uygulamada önemlidir.

Ancak velayet konusunda son değerlendirme hâkime aittir. Tarafların anlaşması çocuğun üstün yararına aykırı ise hâkim yapılan düzenlemeyi aynen kabul etmek zorunda değildir.

3.3. Maddi ve Manevi Tazminat

Taraflardan biri diğerine belirli miktarda maddi veya manevi tazminat ödeyebilir. Bunun yanında taraflar, “Tarafların birbirlerinden maddi ve manevi tazminat talepleri bulunmamaktadır.” şeklinde karşılıklı bir düzenleme de yapabilirler.

Özellikle yüksek tutarlı ödemelerde miktar, ödeme tarihi, banka hesabı ve taksitlendirme bulunuyorsa taksit tarihleri açıkça yazılmalıdır.

3.4. Mal Rejiminin Tasfiyesi

Sulh protokolünün uygulamada en dikkatli hazırlanması gereken bölümlerinden biri mal rejimidir.

Taraflar taşınmazların, araçların ve diğer malvarlığı değerlerinin kime bırakılacağını kararlaştırabilir; katılma alacağı, değer artış payı veya katkı payı gibi talepler konusunda karşılıklı olarak anlaşabilirler.

Burada yalnızca “Tarafların birbirlerinden mal talebi yoktur.” gibi genel ifadelerin kullanılması ileride yorum uyuşmazlıklarına neden olabilir.

Bu nedenle hangi taşınmazın kimde kalacağı ve hangi mal rejimi alacağından vazgeçildiği mümkün olduğunca ayrı ayrı gösterilmelidir.

4. TARAFLAR SULH OLURSA TANIK DİNLENMESİNE GEREK KALIR MI?

Burada anlaşmalı boşanma ile çekişmeli boşanma arasındaki fark yeniden önem kazanmaktadır.

Eğer dosya TMK m. 166/3 şartlarını taşıyor ve taraflar davayı anlaşmalı boşanma şeklinde sonuçlandırıyorsa kusurun tanıklarla ispatlanmasına ihtiyaç bulunmaz. Çünkü anlaşmalı boşanmada mahkeme, eşlerin kusur oranlarını belirleyerek boşanmaya karar vermemektedir.

Ancak tarafların hazırladığı sulh protokolüne rağmen dava çekişmeli boşanma davası olarak sonuçlandırılacaksa durum farklıdır.

TMK m. 184 gereğince hâkim, boşanmaya dayanak oluşturan olayların gerçekleştiğine kanaat getirmek zorundadır. Taraflardan birinin “Evet, eşim ne söylüyorsa doğrudur, boşanmak istiyorum.” demesi dahi tek başına hâkimi bağlamaz. Bu nedenle çekişmeli boşanma sebebinin delillerle ortaya konulması gerekir.

Uygulamada tarafların sulh protokolü ile mali ve fer'î meseleleri çözmelerinin ardından, her iki taraftan da birer tanığın dinlenmesi suretiyle evlilik birliğinin sona ermesine neden olan olayların ortaya konulması sık karşılaşılan bir yöntemdir.

Bu tanıkların tarafların kusurlu davranışları, evlilik içerisindeki uyuşmazlıklar, fiilî ayrılık veya evlilik birliğinin neden sürdürülemez hâle geldiği konusunda doğrudan bildikleri olayları anlatmaları gerekir.

Ancak burada önemli bir teknik ayrım bulunmaktadır: Kanunda “her taraftan mutlaka birer tanık dinlenir” şeklinde emredici bir sayı şartı bulunmamaktadır. Tanık, boşanma sebebinin ispatında kullanılan delillerden biridir. Somut dosyada mevcut diğer deliller de mahkeme tarafından değerlendirilebilir.

Dolayısıyla uygulamada birer tanık dinletilmesi, dosyanın boşanma sebebi ve kusur yönünden hükme elverişli hâle getirilmesi bakımından tercih edilebilecek pratik bir yöntemdir.

5. SULH PROTOKOLÜNDE TAŞINMAZIN ÜÇÜNCÜ BİR KİŞİYE DEVRİ KARARLAŞTIRILABİLİR Mİ?

Evet. Boşanma uyuşmazlığında tarafların anlaşmasının mutlaka yalnızca birbirlerine mal veya para verilmesinden oluşması gerekmez. Bazen taraflardan biri, boşanmaya ilişkin mali uyuşmazlıkların çözülmesini belirli bir taşınmazın dava dışı bir kişiye devredilmesi şartına bağlayabilir.

Örneğin taraflardan birine ait bir dairenin diğer tarafın abisine, bir arsanın taraflardan birinin arkadaşına veya bir taşınmazın müşterek çocuğa devredilmesi kararlaştırılabilir.

Burada sözünü ettiğimiz üçüncü kişi, taşınmazın mevcut maliki değildir. Taşınmaz eşlerden birine aittir; üçüncü kişi ise protokol gereğince taşınmazın devredileceği kişidir.

Türk Borçlar Kanunu m. 129 üçüncü kişi yararına sözleşmeye imkân tanımaktadır. Bunun yanında HMK

m. 313/3 dava konusu dışında kalan hususların sulha dâhil edilmesine, m. 313/4 ise sulhun şarta bağlanmasına açıkça izin vermektedir. Uygulamada da boşanma protokolünde eşlerden birine ait taşınmazın mülkiyetinin üçüncü kişiye devrinin kararlaştırılabileceği kabul edilmektedir.

Dolayısıyla, “Tarafların sulhünün şartı olarak davalı adına kayıtlı taşınmazın davacının abisi A adına devredilecektir.” şeklinde bir düzenleme, içeriği ve diğer şartları hukuka uygun olmak kaydıyla protokole konu edilebilir.

6. ÜÇÜNCÜ KİŞİ DURUŞMADA HAZIR BULUNMALI MIDIR?

Üçüncü kişiye taşınmaz devrinin sulhün doğrudan şartlarından biri olarak düzenlendiği dosyalarda bu konu özellikle dikkatli yürütülmelidir.

Örneğin taraflar, “Davacı adına kayıtlı X taşınmazının davalının abisi Ahmet Yılmaz'a devredilmesi şartıyla taraflar aşağıdaki hususlarda sulh olmuşlardır.” şeklinde anlaşmış olabilirler.

Burada Ahmet Yılmaz boşanma davasının tarafı değildir. Ancak sulh düzenlemesinde doğrudan lehine taşınmaz devri kararlaştırılan üçüncü kişidir.

Üçüncü kişinin bu kazandırmayı kabul ettiğine ilişkin beyanın da mahkeme içi sulhun bir parçası hâline getirilmesi amaçlanıyorsa, üçüncü kişinin duruşmada hazır bulunması gerekir.

Üçüncü kişi duruşmada; kendisine yapılacak taşınmaz devrinden haberdar olduğunu, bu devri kabul ettiğini, protokolde ve duruşmada belirlenen şartları bildiğini açıkça beyan etmelidir.

Bu beyanın duruşma tutanağına geçirilmesi ve üçüncü kişinin duruşma zaptına imza atması gerekir.

Bunun usulî dayanağı özellikle HMK m. 154/3-ç hükmüdür. Buna göre sulh müzakereleri ve sulhun sonucu tutanağa geçirilir; ilgili beyan, beyanda bulunana okunur ve imzası alınır. Yargıtay uygulamasında da mahkeme huzurundaki sulh beyanlarının tutanağa geçirilmesi, okunması ve imzalanması sulhun şekli bakımından önem taşımaktadır.

Bu nedenle uygulamada üçüncü kişi lehine taşınmaz devri sulhün önemli bir şartı hâline getirilmişse en güvenli yöntem; üçüncü kişiyi duruşmada hazır etmek, kabul beyanını açıkça zapta geçirmek ve bu beyanın altını üçüncü kişiye imzalatmaktır.

Buradaki imzanın mahiyeti ayrıca doğru anlaşılmalıdır.

TBK m. 129 anlamında üçüncü kişi yararına sözleşmenin kurulabilmesi bakımından lehtar üçüncü kişinin baştan protokolün sözleşme tarafı olması genel bir şart değildir. Ancak üçüncü kişinin kabul iradesinin mahkeme içi sulhün bir unsuru hâline getirilmesi ve ileride kabul konusunda tartışma yaşanmaması isteniyorsa, üçüncü kişinin duruşmada hazır bulunarak beyanının tutanağa alınması ve zaptı imzalaması önem taşır.

Böylelikle daha sonra “Ben bu düzenlemeden haberdar değildim.”, “Taşınmazın üzerime geçirilmesini kabul etmemiştim.” veya “Tarafların kendi aralarındaki protokolden bilgim yoktu.” şeklindeki uyuşmazlıkların önüne geçilmesi amaçlanır.

7. ÜÇÜNCÜ KİŞİYE DEVİR ŞARTI PROTOKOLDE NASIL YAZILMALIDIR?

Taşınmaz devri söz konusu olduğunda protokol maddesinin açık olması gerekir. Yalnızca “Ev davalının abisine verilecektir.” yazılması ileride ciddi sorunlar ortaya çıkarabilir.

Taşınmazın mümkün olduğunca ili, ilçesi, mahallesi, ada ve parsel numarası, bağımsız bölüm numarası, mevcut maliki, devredileceği üçüncü kişinin adı, soyadı ve kimlik bilgileri, devir zamanı ve devir masraflarının hangi tarafça karşılanacağı açıkça gösterilmelidir.

Örneğin düzenleme şu mantıkla kurulabilir:

“Davacı adına kayıtlı bulunan ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... ada ... parsel ... bağımsız bölüm numaralı taşınmaz, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren ... gün içerisinde davalının abisi Ahmet Yılmaz adına tapuda devredilecektir. Ahmet Yılmaz duruşmada hazır bulunarak işbu devri kabul ettiğini beyan etmiş olup kabul beyanı duruşma tutanağına geçirilerek imzası alınmıştır.”

Bu şekilde hem borçlu eşin hangi edimi yerine getireceği hem de üçüncü kişinin kim olduğu konusunda belirsizlik ortadan kaldırılmış olur.

8. TAŞINMAZ DEVRİ BOŞANMANIN VEYA SULHÜN ŞARTI YAPILABİLİR Mİ?

HMK m. 313/4'e göre sulh şarta bağlı yapılabilir. Bu nedenle taraflardan birinin sulh iradesini belirli bir edime bağlaması mümkündür.

Örneğin, “Davalının taşınmazı davacının abisine devretmeyi kabul etmesi hâlinde davacı maddi ve manevi tazminat taleplerinden vazgeçecektir.” veya “Belirtilen taşınmazın A isimli üçüncü kişiye devredilmesi taraflar arasındaki sulhün esaslı şartıdır.” şeklinde hükümler kurulabilir.

Burada dikkat edilmesi gereken husus, şartın açıkça yazılmasıdır. Taşınmaz devri gerçekleşmeden hangi hükümlerin sonuç doğuracağı, devrin boşanma kararının kesinleşmesinden önce mi sonra mı yapılacağı ve devir yapılmadığında diğer edimlerin akıbetinin ne olacağı protokolde gösterilmelidir.

Aksi hâlde taraflardan biri taşınmaz devrinin sulhün ön şartı olduğunu, diğeri ise yalnızca boşanma sonrasında yerine getirilecek bağımsız bir borç olduğunu iddia edebilir.

9. TAŞINMAZ DEVRİNİN DURUŞMA TUTANAĞINA GEÇİRİLMESİ NEDEN ÖNEMLİDİR?

Taşınmazlar üzerinde mülkiyet veya sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin protokol maddelerinin nasıl hükme bağlandığı, sonraki aşamada büyük önem taşımaktadır.

Öğretide de anlaşmalı boşanma protokolünde eşlerden birine ait taşınmazın diğer eşe veya üçüncü kişiye devrinin kararlaştırılabileceği; ancak protokol hükmünün mahkeme kararına ne şekilde aktarıldığının sonraki tescil ve ifa sürecini doğrudan etkilediği belirtilmektedir.

Yargıtay da taşınmaz üzerindeki haklara ilişkin anlaşmanın hâkim tarafından tasdik edilmesinin bazı durumlarda resmî şekil bakımından sonuç doğurduğunu kabul etmektedir.

Bu nedenle taşınmaz devrinin yalnızca protokolün bir köşesinde bırakılması yerine; protokolün dosyaya sunulması, tarafların duruşmada açıkça kabul beyanlarının alınması, üçüncü kişinin kabul iradesi de sulhün parçası yapılacaksa bu kişinin duruşmada hazır edilmesi, üçüncü kişinin beyanının zapta geçirilmesi ve zaptın kendisine imzalatılması, taşınmaz devrine ilişkin hükmün mümkün olduğunca açık biçimde mahkeme kararına geçirilmesinin talep edilmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından önem taşımaktadır.

10. SULH PROTOKOLÜ HÂKİMİ TAMAMEN BAĞLAR MI?

Hayır. Özellikle boşanmanın fer'î sonuçları bakımından Türk Medeni Kanunu m. 184/5 açık bir hüküm içermektedir.

Boşanma veya ayrılığın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz. Velayet, kişisel ilişki ve çocuk için ödenecek nafaka gibi konularda hâkim, çocuğun üstün yararını ayrıca değerlendirecektir.

Örneğin anne ve baba, müşterek çocukla diğer ebeveyn arasında hiçbir kişisel ilişki kurulmayacağını kararlaştırmış olsa bile hâkim bunun çocuğun üstün yararına uygun olup olmadığını incelemek zorundadır.

Mali konularda tarafların irade serbestisi daha geniş olmakla birlikte protokol hükümlerinin açık, uygulanabilir ve hukuka uygun olması gerekir.

11. PROTOKOL İMZALANDIĞINDA DAVA BİTMİŞ SAYILIR MI?

Hayır. Sulh protokolünün hazırlanması ve imzalanması, boşanma kararının verildiği anlamına gelmez. Eğer çekişmeli boşanma davası devam ediyorsa mahkeme boşanma sebebini inceleyecek ve boşanmanın koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğini değerlendirecektir.

Tarafların protokol ile nafaka, tazminat, velayet ve mal rejimi gibi konuları çözmüş olması, yargılamadaki uyuşmazlık alanını önemli ölçüde daraltır. Ancak boşanma kararı yine mahkeme tarafından verilir.

Çekişmeli başlayan bir boşanma davası, tarafların yargılama devam ederken ortak bir zeminde buluşmalarıyla daha sınırlı ve yönetilebilir bir uyuşmazlığa dönüşebilir. Sulh protokolü sayesinde nafaka, velayet, kişisel ilişki, maddi ve manevi tazminat, mal rejimi ve taşınmaz devri gibi pek çok mesele önceden çözülebilir. Bununla birlikte, dava TMK m. 166/3 kapsamında anlaşmalı boşanmaya dönüşmediği sürece boşanma sebebinin varlığı ve gerektiğinde kusur olguları mahkeme tarafından ayrıca değerlendirilir. Üçüncü kişi lehine taşınmaz devri öngörülmesi hâlinde ise devrin konusu, zamanı, şartları ve üçüncü kişinin kabul iradesi tereddüde yer bırakmayacak açıklıkta düzenlenmelidir.

Bir boşanma dosyasının içinde yalnızca talepler, deliller, taşınmazlar veya parasal hesaplar bulunmaz. O dosyanın satır aralarında, bir zamanlar ortak bir hayat kurma iradesi göstermiş iki insanın artık yollarını mümkün olan en az zararla ayırma çabası da vardır. Bazen sulh, evliliğin devamını değil; sona eren bir ilişkinin geride yeni kırgınlıklar, yeni davalar ve yıllarca sürecek başka uyuşmazlıklar bırakmamasını sağlar. Özellikle müşterek çocukların bulunduğu dosyalarda bugün kullanılan ölçülü bir cümle, açıkça kurulan bir hüküm ve karşılıklı verilen makul bir taviz, yıllar sonra dahi aile bireylerinin hayatındaki çatışmanın azalmasına katkıda bulunabilir.

Bu nedenle iyi hazırlanmış bir sulh protokolünün değeri, yalnızca mevcut davayı daha kısa sürede sona erdirebilmesinde değildir. Asıl değer; tarafların hangi hak ve yükümlülüklerle yollarına devam edeceklerini açıkça belirlemesi, gelecekte doğabilecek yeni uyuşmazlıkların önüne geçmesi ve mahkeme kararından sonra taraflara mümkün olduğunca öngörülebilir bir hukuki düzen bırakabilmesidir.

Hukuk kimi zaman tarafları aynı yerde tutamaz; fakat ayrıldıkları noktada sınırları açık, adil ve mümkün olduğunca huzurlu bir yol çizebilir. İyi hazırlanmış bir sulh protokolü de tam olarak bu noktada anlam kazanır.

Bu çalışma genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlığın özelliklerine göre sulh hükümleri, boşanmanın hukuki sebebi, taraf delilleri ve taşınmaz devrine ilişkin düzenlemeler ayrıca değerlendirilmelidir.

Av. Metin S. DEMİRELLİ

Fazla Mesai Nedir, Hangi Çalışma Sayılır?

4857 sayılı İş Kanunu'na göre haftalık normal çalışma süresi 45 saat olarak kabul edilir. Bu sürenin üzerinde geçirilen her saat, kural olarak fazla mesai sayılır ve saatlik ücretin %50 zamlı ödenmesini gerektirir. İşveren isterse, çalışanın onayıyla bu ücret yerine serbest zaman da verebilir.

Şöyle bir örnek düşünün: Mehmet Bey, bir lojistik firmasında sevkiyat sorumlusu olarak çalışıyor ve haftanın çoğu günü akşam 21:00'e kadar mesaide kalıyor. Üç yıl boyunca bu düzen devam ediyor ama işten ayrıldığında kendisine hiçbir fazla mesai ödemesi yapılmadığını fark ediyor. İşte tam bu noktada "elimde ne var, neyi kanıt olarak kullanabilirim?" sorusu devreye giriyor.

Bunu Biliyor Muydunuz?

Yıllık fazla mesai ücretinizde yazılı bir onay vermemiş olmanız, işvereninizin sizi fazla çalıştırma hakkını ortadan kaldırmaz. Ancak fazla mesainin gerçekten yapıldığını siz ispatlamak zorunda olduğunuz için, süreç boyunca elinizdeki her belge değer kazanır.

Fazla mesai alacağının ispatında en güçlü dayanak, düzenli tutulan yazılı kayıtlardır.

Kanıt Olarak Hangi Belgeler İşinize Yarar?

Fazla mesai davalarında mahkemenin ilk baktığı şey, işyerinde düzenli bir kayıt sistemi olup olmadığıdır. Bordo, puantaj kaydı, giriş-çıkış kart sistemi (turnike/parmak izi) kayıtları, işyeri e-postaları, WhatsApp veya SMS üzerinden verilen mesai talimatları ve vardiya çizelgeleri en güçlü delil grubunu oluşturur.

Ayşe Hanım'ın yaşadığı durum tipik bir örnektir: bir çağrı merkezinde çalıştığı dönemde her ayın sonunda kendisine gönderilen vardiya çizelgesini e-postasında sakladığı için, dava sürecinde işvereninin "fazla mesai yaptırmadık" savunmasını çürütebilmiştir. Elinizde varsa maaş bordrolarındaki "fazla mesai" satırı, banka hesap dökümünüzdeki ek ödemeler ve SGK hizmet dökümü de destekleyici delil olarak kullanılabilir.

Elinizdeki Belgeleri Kontrol Edin

Puantaj/turnike kaydı, vardiya çizelgesi, işyeri e-postaları, WhatsApp mesai talimatları, maaş bordrosu ve banka hesap dökümü, bunlardan elinizde olanları bir araya getirmek, sürecin başında atacağınız en önemli adımdır.

Yazılı Belge Yoksa Tanık Beyanı Yeterli mi?

Peki ama elinizde hiçbir yazılı kayıt yoksa süreç bitmiş mi olur? Hayır. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre, işyerinde yazılı bir puantaj sistemi bulunmuyorsa fazla mesainin varlığı tanık beyanıyla da ispatlanabilir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, tanığın işyerinde aynı dönemde çalışmış ve olayları bizzat görmüş olmasıdır, sadece "duydum" diyen bir tanık beyanı mahkemede zayıf kalır.

Örneğin bir inşaat şantiyesinde ustabaşı olarak çalışan bir kişi, mesai arkadaşlarının da aynı saatlerde çalıştığına dair tanıklık ettirebilirse, yazılı kayıt eksikliğine rağmen davasını güçlü bir zemine oturtabilir. Mahkeme, tanık beyanlarını değerlendirirken makul bir fazla mesai süresi üzerinden hesaplama (hakkaniyet indirimi) de yapabilir; bu nedenle abartılı taleplerden kaçınmak, davanın inandırıcılığı açısından önemlidir.

Elinizdeki belgeleri ve olası tanıkları bir avukatla birlikte değerlendirmek, sürecin en sağlıklı ilk adımıdır.

Fazla Mesai Alacağında Zamanaşımı Süresi

2017 yılında yapılan değişiklikle birlikte işçi alacaklarında (fazla mesai dahil) zamanaşımı süresi 5 yıl olarak belirlendi. Bu süre, alacağın doğduğu tarihten itibaren işlemeye başlar ve işten ayrılmış olsanız bile geriye dönük son 5 yıllık dönem için talepte bulunabilirsiniz.

Burada sık yapılan bir hata var: birçok kişi işten ayrıldıktan yıllar sonra harekete geçmeyi düşünüyor ve bu sırada süre daralıyor. Zaman geçtikçe hem zamanaşımı süresi ilerler hem de tanıkların hafızası zayıflar, bu yüzden elinizde delil varsa süreci geciktirmemek, hakkınızı korumanın en pratik yoludur.

Bunu Biliyor Muydunuz?

Zamanaşımı süresi dolmuş görünse bile, işverenin bu itirazı davada açıkça ileri sürmesi gerekir; mahkeme bunu kendiliğinden dikkate almaz. Bu nedenle "süre geçti" diye düşünüp baştan vazgeçmek yerine durumu bir avukatla değerlendirmekte fayda var.

Alacağınızı Talep Ederken İzlenecek Yol

2018 yılında yürürlüğe giren 7036 sayılı Kanun ile birlikte, işçi-işveren uyuşmazlıklarında (fazla mesai alacağı dahil) dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartı haline geldi. Yani doğrudan mahkemeye gitmek yerine önce bir arabuluculuk sürecinden geçmeniz gerekiyor; taraflar anlaşırsa dava açmaya bile gerek kalmadan alacak tahsil edilebiliyor.

Kıdem ve ihbar tazminatı sürecini deneyimlemiş çalışanların büyük bölümü, aslında fazla mesai alacağını da aynı süreçte gündeme getirebileceğini bilmiyor. Nitekim kıdem ve ihbar tazminatı hesaplamasında dikkate alınan çalışma geçmişi belgeleri, çoğu zaman fazla mesai iddiasını destekleyen kayıtlarla örtüşür. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, süreç iş mahkemesinde devam eder ve elinizdeki belge-tanık bütünü orada değerlendirilir.

Şimdi gelelim özet noktalara. Fazla mesai alacağınızı korumak için:

- Elinizdeki puantaj, bordro, e-posta ve mesaj kayıtlarını saklayın.

- Yazılı belgeniz yoksa, dönemi bizzat bilen iş arkadaşlarınızın tanıklığından yararlanabileceğinizi unutmayın.

- 5 yıllık zamanaşımı süresini gözeterek süreci geciktirmeyin.

- Dava açmadan önce arabuluculuk aşamasının zorunlu olduğunu bilin.

- Sürecin başında bir avukatla görüşmek, hangi belgenin gerçekten işe yarayacağını netleştirir.

Yasal Uyarı

Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir; hukuki işlem yapmadan önce mutlaka bir avukata danışınız.

Av. Aysel ABA KESİCİ

Bu yazıyı yazarken bir müvekkilimize gelen mesaj üzerine araştırmalarımızı derinleştirdik ve bu yapılan hukukla uzaktan yakından ilgisi alakası olmayan süreç hakkında sizlere daha detaylı bilgi verme zorunluluğunda hissettik. Bu olayların en temelinde devletin kusursuz işlemesi ve işleri çağımız gerekliliklerine gerektiği gibi ayak uydurması amacıyla büyük hayaller ile kurulan ve bizce herhangi bir veri sızıntısı olmaması halinde takır takır işleyen bir çark olan e-Devlet vatandaş portalı bulunuyor. E-Devlet vatandaş portalı hepimizin bildiği üzere Türkiye Cumhuriyeti’nin elektronik ortamdaki eli ayağı gözü kulağı. Vatandaşın yapmak isteyip e-devlet üzerinden yapamayacağı aksiyon neredeyse kalmadı fakat daha önce de belirttiğimiz gibi en büyük endişelerimizden olan veri sızıntısı yaşanması sonucu vatandaşların bilgileri çok cüzi miktarlar sonucu sokaktaki herhangi bir başka vatandaşa ve hatta yurtdışındaki insanlara aktif olarak satılmakta.

Peki vatandaş olarak bizlerin üstüne düşen sorumluluk nedir sorusuna gelecek olursak yapmamız gereken şey basit. Yukarıda söylediğimiz mesajlardan herhangi biri size gelirse panik yapmayıp UYAP Vatandaş Portalı üzerinden üzerimize atılı herhangi bir dava olup olmadığını kontrol etmelisiniz. Hukuk kurallarının dışına çıkılarak, sadece korkutma amacıyla gönderilen bu tür mesajlara itibar etmemeli ve verilerinizin hukuka aykırı kullanıldığını düşünüyorsanız gerekli şikayet yollarına başvurmalısınız. Unutmayın hukuk sistemi haklıların hakkını, hakettiği şekilde alabilmeleri için varolmuştur fakat hukuk önünde haksızlığı kanıtlanmış kişilere de hukuk kuralları çerçevesinde yaptırımları öngörmüştür.

Türk Ceza Kanunu Madde 136, kişisel verileri hukuka aykırı olarak ele geçiren veya yayanlara 2 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası öngörür. Ancak mesele sadece kanundaki ceza miktarı değil. Mesele, “Borcunuz yasal takibe düştü”, “Hakkınızda haciz işlemi başlatıldı” gibi korkutucu mesajlarla sıradan vatandaşı sindiren bu sistemin nasıl bu kadar fütursuzca hukuk bürolarının içine yerleşebildiğidir. Ayrıca hukukun temel normlarından olan suçun şahsiliği ilkesi gereğince kişi işlediği yahut yapması gereken şeyleri yapmaması sonucunda yalnızca kendisi sorumludur. Aynı şekilde bu norm Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 38. Maddesinin 7. Fıkrasında “Ceza sorumluluğu şahsîdir.” Şeklinde koruma altına alınmıştır. Bu ve benzeri sebeplerle ailesinin, sevdiklerinin bu kümeye girmesi hukuka aykırıdır. Hukukun vatandaşı koruyan bir kalkan olması gerekir. Onun en zayıf noktasından, korkularından beslenen bir tehdit aracına dönüştürülmemelidir.

Hukuk ancak ve ancak hukukun öngördüğü şekilde ve şartlarda temin edilebilir aksi takdirde herkes kendi normlarını, kendi doğrularını temel almaya başlar ve bu da toplumun düzeni ve hukuk sisteminin toplumun düzen içinde yaşaması için varolduğu gerçeğini hiç varolmamışçasına reddetmeyle sonuçlanır.

Umarız ki hukukun üstünlüğü ve hukuk sisteminin verdiği kararların hukuk düzeni içinde tartışıldığı mutlu huzurlu yarınlara uyanırız ve bu kutsal mesleği kötü niyetli insanlardan koruyabiliriz.

Av. Begüm Gürel & Hukuk Fakültesi Öğrencisi Mehmet Emin BAŞ

İKİNCİ BÖLÜM

AKARSUBAŞI VE ALÇİÇEK / TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru No. 19620/12)

KARAR

STRAZBURG

23 Ocak 2018

İşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.

Akarsubaşı ve Alçiçek / Türkiye davasında,

Başkan

Robert Spano,

Yargıçlar
Julia Laffranque,
Işıl Karakaş,
NebojšaVučinić,
Paul Lemmens,
Valeriu Griţco,
Stéphanie Mourou-Vikström,

ve Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla, Daire halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm), 19 Aralık 2017 tarihinde gerçekleştirdiği kapalı oturumda yapılan müzakereler sonucunda anılan tarihte aşağıdaki kararı vermiştir:

USUL

1. Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan davanın temelinde, Türk vatandaşları Mehmet Akarsubaşı ve Yalçın Alçiçek’in (‘‘başvuranlar’’), 26 Mart 2012 tarihinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (‘‘Sözleşme’’) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvuru (no. 19620/12) bulunmaktadır.

2. Başvuranlar, Mahkeme önünde Adana Barosuna bağlı Avukat S. Aracı Bek ve Avukat T. Bek tarafından temsil edilmişlerdir. Türk Hükümeti ("Hükümet") ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.

3. Başvuranlar, Mahkeme huzurunda, bir lisenin duvarına afiş astıkları için kendilerine para cezası verilmesinden şikâyetçi olmuşlardır. Başvuranlar bu bağlamda, Sözleşme’nin 11. maddesiyle güvence altına alınan toplantı özgürlüğü haklarının ihlal edildiğini iddia etmektedirler.

4. Sözleşme’nin 11. maddesine ilişkin şikâyet, 11 Eylül 2015 tarihinde Hükümete bildirilmiş ve Mahkeme İçtüzüğünün 54. maddesinin 3. fıkrasına uygun olarak, başvurunun geri kalan kısmının, kabul edilemez olduğuna karar verilmiştir.

OLAY VE OLGULAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

5. Başvuranlar, 1967 doğumludurlar.

6. Başvuranlar, devlet memurlarıdır ve Eğitim-Sen (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası) Sendikası’nın bölge şubesinin üyeleridir. Eğitim-Sen’in bağlı olduğu Kesk Konfederasyonu, Hükümet politikalarını protesto etmek amacıyla, üyelerine, 21 Aralık 2011 tarihinde genel grev yapılması için çağrıda bulunmuştur.

7. Bu genel grev günü kapsamında, başvuranlar, 21 Aralık 2011 tarihinde, Adana’da yer alan bir meslek lisesi önünde düzenlenen toplantıya katılmışlardır. Başvuranlar, bu vesileyle, okul binasının dış cephesine, yaklaşık olarak bir metreye iki metre boyutlarında, Kesk ve Eğitim-Sen logolarını taşıyan ve üzerinde "Bu iş yerinde grev vardır" yazılı bir afiş asmışlardır. Bu afiş, yapışkan bantlar yardımıyla sabitlenmiş ve gösteri boyunca duvarda kalmıştır.

8. 5326 sayılı Kanun’un 42. maddesinin 1. fıkrasına dayanılarak, söz konusu afişi asmakla suçlanan Akarsubaşı ve Alçiçek’e, 21 Aralık 2011 tarihinde, sırasıyla 500 Türk lirası (yaklaşık olarak 200 avro) ve 154 Türk lirası (yaklaşık olarak 60 avro) para cezası verilmiştir. Akarsubaşı, mükerrer cezası bulunması sebebiyle, daha yüksek bir para cezasına çarptırılmıştır.

9. Başvuranların her biri, Adana Sulh Ceza Mahkemesi’ne itirazda bulunmuştur. Başvuranlar, üzerinde "Bu iş yerinde grev vardır" yazılı bir afiş asmanın, izne tabi bir eylem olarak değerlendirilemeyeceğini ileri sürmüşler ve bu bağlamda 5326 sayılı Kanun’un 42. maddesinin 1. fıkrasının bir grev kapsamında uygulanmasına itiraz etmişlerdir. Başvuranlar, ifade özgürlüğü, barışçıl olarak toplanma ve dernek kurma haklarının ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.

10. Sulh ceza mahkemesi, 20 Şubat 2012 tarihinde, söz konusu para cezalarının 5326 sayılı Kanun’un 42. maddesinin 1. fıkrasına uygun olduğu gerekçesiyle, başvuranlar tarafından yapılan itirazları iki ayrı kararla reddetmiştir. Hâkim, para cezalarının, gösteri sebebiyle değil, afiş asılması sebebiyle verildiği kanaatine varmıştır.

11. Bu kararlar, başvuranlara, 6 ve 7 Mart 2012 tarihlerinde tebliğ edilmiştir.

12. Başvuranlar, belirtilmeyen bir tarihte, para cezalarına ilişkin miktarları ödemişlerdir.

II. İLGİLİ İÇ HUKUK

13. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 42. maddesinin somut olayla ilgili kısımları aşağıdaki gibidir:

‘‘ Afiş asma

(1) Meydanlara veya parklara, cadde veya sokak kenarlarındaki kamuya ait duvar veya alanlara, rızası olmaksızın özel kişilere ait alanlara bez, kâğıt ve benzeri afiş ve ilân asan kişiye, yüz Türk lirasından üç bin Türk lirasına kadar idarî para cezası verilir. Aynı içerikteki afiş ve ilânlar, tek fiil sayılır.

(2) Birinci fıkra hükmü, yetkili makamlardan alınan açık ve yazılı izne dayalı olarak asılan afiş ve ilânlar açısından uygulanmaz. (...)

(...)

(5) Özel kanunlardaki hükümler saklıdır. ‘‘

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

I. SÖZLEŞME’NİN 11. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

14. Başvuranlar, kendilerine verilen para cezalarının, kendi nazarlarında, Sözleşme’nin 10. maddesiyle öngörülen ifade özgürlüğü ve Sözleşme’nin 11. maddesiyle öngörülen barışçıl olarak toplanma haklarını ihlal ettiğini iddia etmektedirler.

15. Mahkeme, davanın olay ve olgularının hukuki nitelendirmesi konusunda yetkili mercii olarak, bu şikâyetin Sözleşme’nin sadece 11. maddesi açısından incelenmesinin uygun olduğu kanaatindedir (Akarsubaşı/Türkiye, No. 70396/11, § 28, 21 Temmuz 2015), bu madde aşağıdaki gibidir:

‘‘ 1. Herkes barışçıl olarak toplanma ve dernek kurma hakkına sahiptir. Bu hak, çıkarlarını korumak amacıyla başkalarıyla birlikte sendikalar kurma ve sendikalara üye olma hakkını da içerir.

2. Bu hakların kullanılması, yasayla öngörülen ve demokratik bir toplum içinde ulusal güvenliğin, kamu güvenliğinin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli olanlar dışındaki sınırlamalara tabi tutulamaz. Bu madde, silahlı kuvvetler, kolluk kuvvetleri veya devlet idaresi mensuplarınca yukarda anılan haklarını kullanılmasına meşru sınırlamalar getirilmesine engel değildir. ’’

A. Kabul Edilebilirlik Hakkında

16. Hükümet, Sözleşme’nin 35. maddesinin 3. fıkrasının b) bendi anlamında başvuranların önemli bir zarar görmediğine ilişkin bir itiraz ileri sürmektedir. Hükümet, verilen para cezalarının miktarlarının, sırasıyla 154 Türk lirası ve 500 Türk lirası olduğunu ve bu miktarların başvuranlar için önemli bir zarar teşkil etmediğini belirtmektedir. Hükümet, bu para cezalarının, hiçbir şekilde, ilgililerin adli sicillerine işlenmediğini eklemektedir. Hükümet, Kılıç ve diğerleri/Türkiye (No. 33162/10, 3 Aralık 2013) ve Görgün/Türkiye (No. 42978/06, 16 Eylül 2014) kararlarına atıfta bulunarak, somut olayda, Sözleşme’nin 35. maddesinin 3. fıkrasının b) bendinde belirtilen koruma klozlarına da riayet edildiği kanaatine varmaktadır.

17. Başvuranlar, Hükümetin bu itirazına cevap vermemişlerdir.

18. Mahkeme, Sözleşme’nin 35. maddesinin 3. fıkrasının b) bendinde öngörülen kabul edilebilirlik kriterinin, Sözleşme ve Protokolleri tarafından güvence altına alınan hakların Avrupa düzeyinde hukuken korunmasını sağlamak olan başlıca görevi üzerinde yoğunlaşmasına imkan vermek amacıyla, önemsiz nitelikli başvuruların hızlı bir şekilde incelenmesi için tasarlandığını hatırlatmaktadır (Stefanescu/Romanya (k.k.), No. 11774/04, § 35, 12 Nisan 2011 ve Liga Portuguesa de Futebol Professional/Portekiz (k.k.), No. 49639/09, § 35, 3 Nisan 2012). De minimis non curat praetor (Hakim önemsiz işlerle ilgilenmez) ilkesinden yola çıkan yeni kabul edilebilirlik kriteri, bir hak ihlalinin, katı bir hukuki bakış açısına göre gerçekliği ne olursa olsun, uluslararası bir incelemeye tabi tutulmasının haklı gösterilmesi için asgari bir ağırlık eşiğini aşmış olması gerektiği fikrine atıfta bulunmaktadır (Korolev/Rusya (k.k.), No. 25551/05, 1 Temmuz 2010). Bir hak ihlalinin, bu türden bir eşiği aşıp aşmadığının tespit edilmesi amacıyla özellikle şu unsurların dikkate alınması gerekmektedir: ihlal edildiği iddia edilen hakkın niteliği, bir hakkın kullanımına yapıldığı iddia edilen müdahalenin etkisinin ağırlığı ve/veya ihlalin başvuranın kişisel durumu üzerindeki olası sonuçları. Mahkeme, bu sonuçları değerlendirirken, özellikle ulusal yargılamanın ele aldığı meseleyi veya bu yargılamanın sonucunu inceleyecektir (Hebat Aslan ve Firas Aslan/Türkiye, No. 15048/09, § 75, 28 Ekim 2014).

19. Mahkeme öncelikle, Alçiçek’e verilen para cezasının, çok yüksek bir meblağ olmadığını, ancak Akarsubaşı’na verilen para cezası için durumun aynı olmadığını kaydetmektedir. Akarsubaşı’na verilen para cezasının ilgilinin ekonomik durumu üzerinde önemli bir etkisi olduğu kolayca kabul edilebilir. Diğer taraftan, ihtilaf konusu cezanın ekonomik yönünün de ötesinde, başvuranların sendikacı olduklarının ve ihtilaf konusu para cezalarının, başvuranların, cezalandırılma korkusuyla sendikal faaliyetler kapsamında başka gösterilere katılma cesaretlerini kırması sebebiyle, bu bağlamda iddia edilen ihlalin, gösteri özgürlüğü hakkının başvuranlar tarafından kullanımını oldukça etkileyebileceğinin altını çizmek gerekmektedir.

20. Mahkeme, yukarıda belirtilenler ışığında ve ifade özgürlüğü gibi demokratik bir toplumun temellerinden birini teşkil eden barışçıl olarak toplanma özgürlüğünün büyük önemini dikkate alarak (diğer kararlar arasında bk. Lashmankin ve diğerleri/Rusya, No. 57818/09 ve diğer 14 başvuru, § 142, 7 Şubat 2017), başvuranların ‘‘önemli bir zarara’’ maruz kalmadıkları sonucuna varamamaktadır (Berladir ve diğerleri/Rusya, No. 34202/06, § 34, 10 Temmuz 2012). Dolayısıyla, Sözleşme’nin 35. maddesinin 3. fıkrasının b) bendine dayanılarak, mevcut şikâyetin kabul edilemez olduğuna karar vermek mümkün değildir. Mahkeme ayrıca, bu konu ile ilgili olarak Hükümetin ileri sürdüğü itirazı reddetmektedir.

21. Mahkeme, başvurunun Sözleşme’nin 35. maddesinin 3. fıkrasının a) bendi anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve diğer taraftan herhangi bir kabul edilemezlik kriteriyle bağdaşmadığını tespit ederek, kabul edilebilir olduğuna karar vermiştir.

B. Esas Hakkında

22. Başvuranlar, barışçıl olarak toplanma haklarının ihlal edildiği iddialarını yinelemektedirler. Başvuranlar, ihtilaf konusu afişi sendikaları tarafından verilen karara uygun olarak ve bu sendikanın üyeleri sıfatıyla astıklarını belirtmektedirler.

23. Hükümet ihtilaf konusu müdahalenin kamu düzeninin korunması meşru amacını taşıdığı kanaatindedir. Hükümet, söz konusu afişin, bir eğitim kurumunun duvarına asılmış olması sebebiyle, kamu düzeni kavramının en katı şekilde yorumlanması gerektiğini belirtmektedir. Hükümet, ihtilaf konusu müdahalenin ayrıca başkasının hak ve özgürlüklerinin korunması meşru amacını da taşıdığını çünkü başvuranların bu afişi astıkları sırada yaklaşık olarak 2000 öğrencinin derste olduğunu eklemektedir. Ayrıca Hükümet, başvuranların hiçbirinin söz konusu lisede çalışmadığını belirtmektedir.

24. Hükümet ardından, başvuranların bir gösteriye katılmaları sebebiyle değil, bir kamu binasının duvarına izinsiz olarak afiş asmaları sebebiyle cezalandırıldıklarını açıklamaktadır. Hükümet, genel greve katılan herkesin cezalandırılmadığını, sadece başvuranların da aralarında bulunduğu, ihtilaf konusu afişi asan kişilerin cezalandırıldığını belirtmektedir. Hükümet, toplantı özgürlüğü hakkının, başkasının haklarını ihlal eden fiillerin cezalandırılmasını, bu türden fiillerin toplantı özgürlüğü hakkının kullanımının başlıca yönlerini teşkil etmediği sürece engellemediği kanaatindedir.

25. Diğer taraftan, Hükümet, ihtilaf konusu para cezalarının, nitelikleri (hapis cezasına çevrilemeyen ve adli sicile kaydedilmeyen idari para cezası) ve miktarları bakımından, orantılı olduğu ve başvuranların sendikal faaliyetleri üzerinde caydırıcı bir etkiye sahip olmadığı kanaatindedir. Hükümet, Mouvement raëlien suisse/İsviçre ([BD], No. 16354/06, AİHM 2012 (özetler)) davasına atıfta bulunarak, kamusal alanlarda afiş asılmasına ilişkin düzenlemelerin kabulü konusunda devletlerin takdir yetkisine sahip olduklarını belirtmektedir. Ayrıca Hükümet, başvuranlara verilen cezaların, izlenen meşru amaçlarla orantılı olduğu kanısındadır.

26. Somut olayda, söz konusu para cezalarının, başvuranlara, bir eğitim kurumunun duvarına izinsiz olarak grevi belirten bir afiş astıkları gerekçesiyle, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 42. maddesi uyarınca verildiği hususuna taraflar arasında itiraz edilmemiştir. Bu afişle, o sırada grevin hala devam etmekte olduğu belirtilmiştir.

27. Bu sebeple Mahkeme, başvuranlara para cezası verilmesine sebep olan davranışın, yani bir eğitim kurumunun dış cephesine afiş asılmasının, ilke olarak, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 42. maddesi temelinde iç hukukta bir ceza konusu olmaması gerektiğini gözlemlemektedir. Bununla birlikte, Mahkeme, müdahalenin gerekliliğine ilişkin olarak vardığı sonucu dikkate alarak (aşağıdaki §§ 29-36 paragraflar), bu konuyu daha fazla incelemenin gereksiz olduğuna hükmetmektedir.

28. Hükümet, müdahalenin kamu düzeninin ve başkalarının haklarının korunmasını amaçladığını belirtmiştir. Başvuranlar, ihtilaf konusu tedbirin bu meşru amaçların gerçekleştirilmesi için alındığı hususuna itiraz etmemektedirler. Ayrıca Mahkeme, söz konusu müdahalenin daha önce belirtilen meşru amaçları izlediğini kabul etmektedir. Dolayısıyla, somut olayda incelenmesi gereken başlıca konu, ihtilaf konusu cezaların demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığıdır.

29. Mahkeme, başvuranların, 21 Aralık 2011 tarihinde, üyesi oldukları sendikal konfederasyonun çağrısı üzerine, Hükümet politikalarını protesto etmek amacıyla ulusal düzeyde gerçekleştirilen genel greve katıldıklarını kaydetmektedir. Başvuranlar, bu amaçla, diğer göstericilerle birlikte Adana’da yer alan bir meslek lisesi önünde toplanmışlar ve bu binanın dış cephesine, yapışkan bantlarla, üzerinde "Bu iş yerinde grev vardır" yazan bir afiş asmışlardır. Gösteri tamamen barışçıl olarak sürdürülmüştür. İdari makamların veya polisin kamu düzenini korumak için müdahale etmesini gerektirecek taşkınlıklar, hatta trafik konusunda bile herhangi bir sorun yaşanmamıştır. Başvuranların bu alanı geçici olarak işgal ettikleri sırada, bu kurumun işleyişini herhangi bir şekilde aksattıkları da görülmemektedir.

30. Mahkeme ardından, söz konusu ulusal eylem günüyle ilgili olarak, önceden ulusal düzeyde yayımlanan bir deklarasyonla duyurulduğunu ve bunun yasaklanmadığını tespit etmektedir. Başvuranlar, bu eyleme katılarak barışçıl olarak toplanma özgürlüğü haklarını kullanmışlardır (Ezelin/Fransa, 26 Nisan 1991, § 41, A Serisi No. 202). Başvuranlar ayrıca, üyesi oldukları sendika konfederasyonu tarafından düzenlenen bu eylem gününe katılmış olmaları sebebiyle suçlanmamışlardır (aksi yönde bir karar için bk. Karaçay/Türkiye, No. 6615/03, 27 Mart 2007).

31. Mahkeme, Hükümetin, başvuranların bu şekilde gösteriye katılmaları sebebiyle değil, gösteri sırasında sergiledikleri belirli bir davranış, yani bir lisenin dış cephesine afiş asmaları sebebiyle cezalandırıldıklarına dair iddiasını kaydetmektedir. Mahkeme bununla birlikte, somut olayın koşullarında, ilgililere isnat edilen davranışın, barışçıl olarak toplanma özgürlüğü hakkının ilgililer tarafından kullanımından ayrı olarak değerlendirilemeyeceği kanısındadır.

32. Mahkeme, özerk rolüne ve uygulama alanının özgüllüğüne rağmen, Sözleşme’nin 11. maddesinin, 10. madde ışığında da dikkate alınması gerektiğini hatırlatmaktadır. Düşüncelerin ve düşünceleri ifade etme özgürlüğünün korunması, Sözleşme’nin 11. maddesinde öngörülen toplantı ve dernek kurma özgürlüğünün amaçlarından birini teşkil etmektedir (Stankov ve Organisation macédonienne unie Ilinden/Bulgaristan, No. 29221/95 ve 29225/95, § 85, AİHM 2001‑IX). Orantılılık, Sözleşme’nin 11. maddesinin 2. fıkrasında sıralanan zorunlulukların, sokakta veya başka bir kamusal alanda toplanan kişilerin düşüncelerini sözle, hareketle veya hatta sessizlikle özgürce ifade etmesi gerekleri ile dengelenmesini gerektirmektedir (daha önce anılan Ezelin, § 52 ve Fáber/Macaristan, No. 40721/08, § 41, 24 Temmuz 2012). Dolayısıyla, düşüncelerin ve düşünceleri ifade etme özgürlüğünün korunması, kamuya açık bir gösteriye katılan kişilerin düşüncelerini sözle, hareketle veya hatta sessizlikle özgürce ifade etmesini de kapsar.

33. Mahkeme, somut olayın koşullarına yönelerek, ihtilaf konusu afişin açılmasının da münhasıran gösteri kapsamına girdiğini tespit etmektedir. Başvuranların, kamuoyunun dikkatini genel greve çekmek ve bugüne katılımlarıyla ilgili olarak kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla, binanın dış cephesini, gösteri süresince bu afiş için geçici olarak kullanmış olmaları dolayısıyla, bu afişin sergilenmesi, zamanla sınırlandırılmıştır (yukarıdaki 7. paragraf). Mahkeme, başvuranların görsel bir kirliliğe sebebiyet veren şiddet içeren bir afiş asmadıklarını ve binanın dış cephesine veya başka herhangi bir kamu malına zarar vermediklerini (afişin yapışkan bantlar yardımıyla yerleştirildiğini) gözlemlemektedir. İhtilaf konusu afişin içeriğinde, meşru olmayan veya halkı incitebilecek ya da şiddete teşvik edebilecek hiçbir şey bulunmamaktadır. Mahkeme ayrıca, söz konusu afişin asılmasının barışçıl olarak toplanma özgürlüğünün kullanımına bağlı bir unsur olarak değerlendirilmesi gerektiği ve bu hakkın normal olarak kullanım şekline dâhil olduğu kanaatindedir (aksi yönde bir karar için bk. Barraco/Fransa, No. 31684/05, §§ 46-47, 5 Mart 2009).

34. Mahkeme ayrıca, sulh ceza mahkemesinin başvuranlar tarafından yapılan itirazları, para cezalarının, Kabahatler Kanunu’nun 42. maddesine uygun olarak verildiği gerekçesiyle, reddettiğini gözlemlemektedir. Hâkim tarafından bu vesileyle yapılan denetimin, çok kısıtlı olduğunun tespit edilmesi zorunludur; söz konusu denetim, ilgililere isnat edilen fiillerin gerçekliğini doğrulamakla sınırlı kalmıştır. İtirazları inceleyen hâkimin, bir yandan barışçıl olarak toplanma hakkının başvuranlarca kullanılması ve diğer taraftan kamu düzeninin sağlanması ve başkasının hak ve özgürlüklerinin korunması gibi mevcut farklı menfaatleri dengelemeye çalıştığını gösteren hiçbir unsur bulunmamaktadır. Müdahaleyi haklı gösteren ‘‘ilgili ve yeterli’’ hiçbir gerekçe ileri sürülmemiştir. Üstelik yetkili hâkim, para cezalarının, başvuranların gösteriye katılmaları sebebiyle değil afiş asmaları sebebiyle verildiği kanaatine varmıştır.

35. Son olarak Mahkeme, başvuranların bu gösteriye katıldığını ve sendikaları tarafından verilen karara uygun olarak, bu sendikanın üyesi sıfatıyla, ihtilaf konusu afişi astıklarını kaydetmektedir. Hâlbuki Mahkeme, ihtilaf konusu para cezalarının, sendika üyelerini ve bu türden bir greve ya da sendikaların üyelerinin menfaatlerini savunmak için düzenlenen eylemlere meşru olarak katılmak isteyen herkesi, bunları yapmaktan caydıracak nitelikte olduğu kanaatindedir (bu anlamda bk. Urcan ve diğerleri/Türkiye, No. 23018/04 ve diğer 10 başvuru, § 34, 17 Temmuz 2008).

36. Mahkeme, Hükümetin, afişin asıldığı yerin bir eğitim kurumu olduğuna dair iddiasıyla ilgili olarak, burada kayda değer bir hususun söz konusu olduğunu kabul etmektedir. Mahkeme bununla birlikte, başvuranların eğitimci olduklarını ve ihtilaf konusu gösterinin, Hükümetin eğitim konusundaki politikalarını protesto etmeyi amaçladığını gözlemlemektedir. Üstelik, afiş, kısa bir zaman aralığında, binanın dış cephesine asılmıştır ve afişin, bu binada eğitimi herhangi bir şekilde engellediğine dair bir görünüm yoktur. Mahkeme bu noktada, ihtilaf konusu para cezalarının, barışçıl olarak toplanma özgürlüğü hakkının başvuranlarca kullanımına bağlı olduğunu ve bu hakkın kullanımı üzerinde caydırıcı bir etkisi olduğunu yinelemektedir.

37. Mahkeme, yukarıda belirtilenleri ve barışçıl olarak toplanma özgürlüğünün demokratik bir toplumda önde gelen konumunu dikkate alarak (Kudrevičius ve diğerleri/Litvanya [BD], No. 37553/05, § 142, AİHM 2015), başvuranlara verilen para cezalarının ‘‘demokratik bir toplumda gerekli’’ olmadığı sonucuna varmaktadır.

38. Dolayısıyla, Mahkeme Sözleşme’nin 11. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

II. SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

39. Sözleşme’nin 41. maddesi gereğince,

‘‘Şayet Mahkeme bu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlalin sonuçlarını ancak kısmen ortadan kaldırabiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, zarar gören taraf lehine adil bir tazmin verilmesine hükmeder.’’

A. Tazminat

40. Başvuranların her biri, maddi tazminat olarak 1.000 avro ve manevi tazminat olarak 5.000 avro talep etmektedirler.

41. Hükümet, başvuranların taleplerine itiraz etmektedir.

42. Mahkeme, Sözleşme’nin 11. maddesinin ihlali ile iddia edilen maddi zarar arasında belirgin bir illiyet bağı bulunduğunu düşünmektedir. Mahkeme, zararın miktarının, başvuranların ödemek zorunda kaldığı para cezasının miktarına eşdeğer olduğu kanaatindedir (Özbent ve diğerleri/Türkiye, No. 56395/08 ve 58241/08, § 60, 9 Haziran 2015). Dolayısıyla Mahkeme, bu bağlamda Akarsubaşı’na 200 avro ve Alçiçek’e 60 avro, yani ilgililer tarafından ödenen para cezalarının miktarlarının ödenmesine karar vermektedir.

43. Mahkeme, başvuranların manevi zarara ilişkin talepleriyle ilgili olarak, ihlal tespitinin, ilgililerin maruz kaldıkları manevi zarar için tek başına adil bir tazmin sağladığı kanaatindedir.

B. Masraf ve Giderler

44. Başvuranlar ayrıca, herhangi kanıtlayıcı bir belge sunmaksızın Mahkeme önünde yapmış oldukları masraf ve giderler için 5.223 avro talep etmektedirler.

45. Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.

46. Mahkeme içtihatlarına göre, bir başvuranın, ancak Mahkeme önünde yaptığı masraf ve giderlerinin doğruluğunu, gerekliliğini ve oranlarının makul niteliğini ispatlayabilmesi durumunda, bu masraflar başvurana iade edilebilmektedir. Başvuranların taleplerini haklı gösterecek belge sunmamış olmaları sebebiyle, Mahkeme, başvuranlara bu bağlamda herhangi bir meblağ ödenmesinin gerekli olmadığı kanaatindedir.

C. Gecikme Faizi

47. Mahkeme, gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı faiz oranına üç puan eklenerek elde edilecek oranın uygulanmasının uygun olduğu sonucuna varmaktadır.

BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun geri kalan kısmının kabul edilebilir olduğuna,

2. Sözleşme’nin 11. maddesinin ihlal edildiğine,

3. İhlal tespitinin, başvuranların maruz kaldığı manevi zarar için tek başına adil bir tazmin sağladığına,

4. a) Sözleşme’nin 44. maddesinin 2. fıkrasına uygun olarak, davalı Devletin başvuranlara, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içerisinde, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Türk lirasına çevrilmek üzere aşağıdaki miktarları ödemekle yükümlü olduğuna:

i. Başvuran Mehmet Akarsubaşı’na, maddi zararı için her türlü vergiden hariç olarak 200 avro (EUR) (iki yüz avro),

ii. Başvuran Yalçın Alçiçek’e, maddi zararı için her türlü vergiden hariç olarak 60 avro (EUR) (altmış avro).

b) Söz konusu miktarlara, belirtilen sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına,

5. Başvurunun geri kalan kısmı için adil tazmin taleplerinin reddine karar vermiştir.

İşbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilmiş olup, Mahkeme İçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca 23 Ocak 2018 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

Robert Spano

Başkan

Hasan Bakırcı

Yazı İşleri Müdür Yardımcısı

TOPLANTI ve GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKININ KULLANILMASINDAN SONRAKİ MÜDAHALELER

Toplantı ve gösteri yürüyüşünün bitiminden sonra bu hakka yapılan müdahaleleri, toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılan kişilere yönelik uygulanan adli ve idari işlemler oluşturmaktadır. Toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılan kişilere yönelik uygulanacak adli ve idari işlemler, daha sonradan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleyecek ya da bu faaliyete katılacak kişiler yönünden caydırıcı bir etki doğurabilmektedir. Bu nedenle, toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılan kişilere yönelik uygulanacak adli ve idari işlemler dolaylı bir müdahale niteliği taşımaktadır. AYM de toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkına, bu hak kullanıldıktan sonra da kamusal müdahale yapılabileceğini kararlarına yansıtmıştır (Ali Rıza Özer ve Diğerleri Başvurusu). Dolayısıyla toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılan kişilere yönelik uygulanan adli ve idari cezaların, kanun ile öngörülme, meşru bir amaca yönelme, demokratik toplumda gereklilik ve ölçülülük gibi ölçütleri karşılaması gerekir.

AİHM, sendika üyesi başvurucuların okul binasının dış cephesine sendika logolarını taşıyan ve üzerinde "Bu iş yerinde grev vardır" yazılı bir afiş asmasına ilişkin başvuruda; gösterinin tamamen barışçıl olarak sürdürüldüğü, idari makamların veya polisin kamu düzenini korumak için müdahale etmesini gerektirecek taşkınlıklar, hatta trafik konusunda bile herhangi bir sorun yaşanmadığı, başvurucuların alanı geçici olarak işgal ettikleri sırada, kurumun işleyişinin aksamadığı, protestonun hükümetin eğitim konusundaki politikalarını protesto etmeyi amaçladığı gerekçeleri ile başvuranlar hakkında afiş asma kabahatinden verilen idari para cezasını toplantı hakkının ihlali niteliğinde olduğunu değerlendirmiştir (Akarsubaşı ve Alçiçek -Türkiye Davası).

Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının kullanılmasından sonra bu hakka yapılan müdahaleler arasında, kamu görevlilerine yönelik orantısız güç kullanımı, kötü muamele gibi iddiaların etkin soruşturulmaması da sayılabilir. Yukarıda vurgulandığı üzere, belirtilen iddialar yönünden etkin soruşturma yapılmamasının dolaylı bir müdahale niteliği taşıma olasılığı bulunmaktadır.

AYM, orantısız güç ve kötü muamele iddialarına ilişkin yürütülecek ceza soruşturmalarının, sorumluların tespitine ve cezalandırılmalarına imkân verecek şekilde etkili ve yeterli olması, soruşturma makamlarının re’sen harekete geçerek olayı aydınlatabilecek ve sorumluların tespitine yarayabilecek bütün delilleri toplamaları ve soruşturmanın bağımsız bir şekilde hızlı ve derinlikli yürütülmesi gerektiğini belirtmektedir. Mahkeme, soruşturma makamlarının, olay ve olguları ciddiyetle öğrenmeye çalışması; soruşturmayı sonlandırmak ya da kararlarını temellendirmek için çabuk ve temelden yoksun sonuçlara dayanmaması gerektiğini vurgulamaktadır. AYM, belirtilen başvuruda, olayın gerçekleşme şeklini ortaya koyan görüntülere ve başvurucu hakkında düzenlenen adli raporlara rağmen hangi verilerden hareketle ne şekilde kovuşturmaya yer olmadığı sonucuna ulaşıldığının anlaşılamadığını ve müdahalenin gereksiz ve orantısız olduğu gerçeği karşısında varılan sonucun nesnel ve tarafsız bir analizin ürünü olmadığı tespiti ile soruşturma işlemlerini eleştirmiştir (Şadiye Dilan Doğan Başvurusu).

AYM, bir bireysel başvuru kararında ise, toplantı ve gösteri yürüyüşü sırasında yaralanan ve hastaneye başvurarak muayene raporu tanzim edilen başvurucu hakkında düzenlenen adli rapor sonrası olaydan haberdar olan kamu otoritelerinin derhâl resmî bir soruşturma açmamasını ve başvurucunun yaklaşık 6 ay sonra yaptığı şikâyet üzerine soruşturmaya başlanılmasını eleştirmiştir. Kararda, bu gecikmenin devletin kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiası içeren şikâyetler karşısında derhâl verdiği tepki ile bu gibi olaylara müsamahakâr davranmadığını göstermesi ve kaybolma olasılığı olan delillerin bir an önce toplanmasının sağlanması açısından önem arz ettiğini ve sonuç itibariyle kovuşturmaya yer olmadığı ilişkin kararın kullanılan gücün neden ve nasıl orantılı olduğu hususunda tatmin edici olmadığını vurgulamıştır (Alp Altınörs Başvurusu).

Hakim/Bam Üyesi Eyüp KARA

>> TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKI VE BU HAKKA KAMU MÜDAHALESİNİN SINIRLARI - 1

>> TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKI VE BU HAKKA KAMU MÜDAHALESİNİN SINIRLARI - 2

>> TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKI VE BU HAKKA KAMU MÜDAHALESİNİN SINIRLARI - 3

>> TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKI VE BU HAKKA KAMU MÜDAHALESİNİN SINIRLARI - 4

>> TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKI VE BU HAKKA KAMU MÜDAHALESİNİN SINIRLARI - 5

-------------

* Bu çalışma yazarın “Toplumsal Olaylarda Adli Sorunlar” (Kara, Eyüp, Toplumsal Olaylarda Adli Sorunlar, Adli Bil. ve Kriminalistik Ansiklopedisi, 7. Cilt, s. 3639-3656, Adalet Yayınevi, 2023) adlı makalesinden yararlanılarak hazırlanmıştır.

Atıf yapılan kararlar:

Ali Rıza Özer ve Diğerleri Başvurusu, https://www.hukukihaber.net/aymnin-20133924-basvuru-numarali-karari, Erişim Tarihi 06 Mayıs 2025

Akarsubaşı ve Alçiçek – Türkiye Davası, https://www.hukukihaber.net/akarsubasi-ve-alcicek-turkiye-davasi Erişim Tarihi 10 Eylül 2026

Şadiye Dilan Doğan Başvurusu, https://www.hukukihaber.net/kotu-muamele-yasagiyla-baglantili-olarak-etkili-basvuru-6525454 Erişim Tarihi 5 Mayıs 2021

Alp Altınörs Başvurusu, https://www.hukukihaber.net/sorusturma-veya-kovusturmanin-makul-surede-sonuclandirilmasi-kotu-muamele-yasagina-dair-usuli-yukumlulukler Erişim Tarihi 1 Mayıs 2021

Yargıtay

4. Hukuk Dairesi

2025/5636 E., 2025/11567 K.

"İçtihat Metni"

BÖLGE ADLİYE MAHKEMELERİ KARARLARI ARASINDAKİ
UYUŞMAZLIĞIN GİDERİLMESİ İSTEMİNE DAİR

I. BAŞVURU

İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nce; desteğin yolcu olarak bulunduğu otobüs/minibüsün trafik kazası yapması sonucu desteğin ölümü nedeniyle geride kalanlar tarafından taşımayı yapan firma ile zorunlu trafik sigortacısı ve diğer zarar sorumlularına karşı açılan destekten yoksun kalma tazminatı davasında görevli mahkemenin asliye ticaret mahkemesi mi, yoksa tüketici mahkemesi mi olduğuna; yine davacının yolcu olarak bulunduğu otobüs/minibüsün trafik kazası yapması sonucu yaralanması nedeniyle davacı yolcu tarafından taşımayı yapan firma ile zorunlu trafik sigortacısı ve diğer zarar sorumlularına karşı açılan bedensel zarara ilişkin tazminat davasında görevli mahkemenin asliye ticaret mahkemesi mi, yoksa tüketici mahkemesi mi olduğuna dair bazı bölge adliye mahkemesi kararlarının çeliştiği belirtilerek 5235 sayılı Kanun'un 35/3. maddesi gereğince uyuşmazlığın giderilmesi talep edilmiştir.

II. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ HUKUK DAİRELERİ BAŞKANLAR KURULU KARARI

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi Başkanlar Kurulu kararı ile; Bölge Adliye Mahkemeleri Hukuk Dairelerinin kararları arasında 5235 Sayılı Kanun'un 35. maddesi kapsamında uyuşmazlık olduğu, trafik kazası neticesinde vefat edenin desteğinden yoksun kalanların/mirasçıların taşımayı yapan firma ile birlikte zorunlu mali sorumluluk sigortacısı ve diğer zarar sorumlularına karşı açtıkları davalarda tüm davalılar yönünden yargılamanın asliye ticaret mahkemesince yapılması gerektiği, trafik kazası neticesinde malul kalan yolcunun taşımayı yapan firma ile birlikte zorunlu mali sorumluluk sigortacısı ve diğer zarar sorumlularına karşı açtığı davalarda ise tüm davalılar yönünden yargılamanın tüketici mahkemesinde yapılması gerektiği görüşü benimsenmiştir.

III. UYUŞMAZLIĞIN GİDERİLMESİ İSTEMİNE KONU KARARLAR

A.Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi'nin 24.09.2020 Tarihli, 2018/1848 Esas, 2020/610 Karar Sayılı Kararı
"...Somut olayda uyuşmazlık, taşıma sırasında davacıların yakınların vefatından kaynaklanmaktadır. Bu durumda uyuşmazlıktaki temel ilişkinin taşıma ilişkisi olması nedeniyle tüketici mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir. Aynı Kanunun 73/1. maddesinde tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara ilişkin davalarda tüketici mahkemelerinin görevli olduğu düzenlenmiştir. Buna göre davaya konu uyuşmazlıkta tüketici mahkemesi görevli olduğundan mahkemece tüketici mahkemesi sıfatı ile bakılması gerekirken, Ticaret Mahkemesi sıfatı ile davanın görülüp sonuçlandırılması usul ve yasaya aykırı olmuştur..." gerekçesiyle de asıl davada davalılar ... Sigorta Şirketi, ... Sigorta A.Ş. vekillerinin ve birleşen davada davalı Karayolları Genel Müdürlüğü vekilinin istinaf başvurularının ayrı ayrı kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının esasa ilişkin istinaf sebepleri incelenmeksizin münhasıran görevsizlik nedeniyle kaldırılmasına, dosyanın mahal mahkemesine gönderilmesine kesin olarak karar verilmiştir.

B.İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi'nin 20.01.2022 Tarihli, 2021/1696 Esas, 2022/104 Karar Sayılı Kararı

"...Bu durumda; kaza nedeniyle vefat eden ...'ün ve ...'in otobüste yolcu olarak bulundukları, davanın taşıma sözleşmesinden kaynaklandığı ve vefat eden ve davacının tüketici sıfatına sahip olduğu anlaşılmakla mahkemenin görevsizliğine ve Tüketici Mahkemesinin görevli olduğuna karar verilmiş olmasında usul ve yasaya aykırı bir husus bulunmamaktadır. HMK.'nun 115-(2). maddesi uyarınca; mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse; davanın usulden reddine, karar verir. Bu durumda; mahkemece, HMK.'nun 114-(1)-c) madde hükmü gereğince; anılan yasal düzenleme gözönünde bulundurularak, göreve ilişkin dava şartı noksanlığı bulunduğu gerekçesiyle, davanın usulden reddine karar verilmesi gerekirken; "....mahkememizin görevsizliğine, dosyaya bakmakta görevli mahkemenin İzmir Tüketici Mahkemesi olduğuna,..." ibarelerine yer verilmesi doğru olmamış ise de; sonuca etkili olmadığından kararın kaldırılması nedeni yapılmamış ve eleştiri getirilmekle yetinilmiştir..." gerekçeleriyle de davacılar vekilinin istinaf başvuru sebeplerinin HMK'nın 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine kesin olarak karar verilmiştir.

C.İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi'nin 07.03.2023 Tarihli, 2021/1174 Esas, 2023/361 Karar Sayılı Kararı
"...Davacılar haksız fiil sebebine dayanarak işleten davalı ... Seyahat Taşımacılık ve Petrol Ürünleri Ticaret Limited Şirketi'nden maddi ve manevi tazminat, ZMSS poliçesine dayanarak davalı ... Sigorta'dan maddi tazminat, Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası poliçesine dayanarak davalı ... Sigorta AŞ'den maddi tazminat talep etmektedir. Bu itibarla TTK'de düzenlenmiş olan sigorta hukukuna dayanan ve TTK'nin 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca mutlak ticari dava niteliğini taşıyan uyuşmazlığın çözümünde görevli mahkemenin asliye ticaret mahkemesi olduğu gözetilmeden, yargılamaya devam olunarak nihai karar verilmesi isabetsizdir..." gerekçesiyle davacılar vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının HMK'nin 353/1-a/3 üncü maddesi uyarınca kaldırılmasına, davanın yeniden görülmesi için dosyanın mahkemesine gönderilmesine kesin olarak karar verilmiştir.

D. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi'nin 28.03.2022 Tarihli, 2022/329 Esas, 2022/465 Karar Sayılı Kararı
"...Davacı ...'ın desteği eşi ile birlikte davalı sürücünün kullandığı otobüste İzmit ilinden Antalya istikametine yolculuk yaparlarken vasıtanın kaza yapması sonucu kendisinin yaralanması ve eşin ölümü nedeniyle aracın işleteninden ve sigorta şirketinden tazminat talep edilmektedir. Davacı ... ve kazada ölen destek kaza yapan otobüste ücreti mukabilinde mesleki ve ticari olmak amaçla taşınmakta olan biletli yolcudur. Dolayısıyla tüketici konumundadırlar. Dava tarihine göre 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması hakkındaki kanun 3., 73. ve 83. maddeleri uyarınca davanın tüketici mahkemesinde görülüp karara bağlanması icap eder..." gerekçesiyle davacılar vekili ile davalı ... Tur...Sanayi ve Tic.Ltd.Şti vekilinin ve davalı ... Sigorta A.Ş. vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının HMK'nin 353/1-a/3 üncü maddesi uyarınca kaldırılmasına, dosyanın esasının kapatılarak; davanın görevli Antalya Tüketici Mahkemesinde yeniden görülmesi için Antalya Hukuk Mahkemeleri Tevzi Bürosuna gönderilmek üzere Antalya 3. Asliye Ticaret Mahkemesine iade edilmesine kesin olarak karar verilmiştir.

E. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi'nin 27.01.2025 Tarihli, 2024/1547 Esas, 2025/291 Karar Sayılı Kararı

"...Aynı davada, bir kısım davalılar hakkında genel mahkemenin, diğer davalılar hakkında ise uzman olan özel mahkemenin görevli bulunması halinde, uyuşmazlık aynı olaydan kaynaklanıyor ve zarar tek ise ya da taleplerden birisi yönünden verilecek karar diğerini doğrudan ilgilendirecek nitelikte bulunuyorsa; sözkonusu özel mahkeme ile genel mahkeme arasında “Yargılama usûlüne” ilişkin esaslı farklılıklar bulunmaması kaydıyla, bütün taraflar ve talepler yönünden uzman olan özel yetkili mahkemece yargılama yaparak uyuşmazlığın çözülmesi gerekir. Bu husus, hukukun öngörülebilir olmasının, usûl ekonomisinin ve davaların makul süre içinde bitirilmesi yükümlülüğünün de gereğidir. O halde, gerek davalı araç sürücüsü ve gerekse de davalı sigorta şirketlerinin sorumluluğu aynı maddî olaydan kaynaklanmış ve zarar tek olmakla, davaların birlikte görülmesi zorunludur. Bütün talepler yönünden ihtilafın özel mahkeme olan asliye ticaret mahkemesince çözüme kavuşturulması gerekir..." gerekçesiyle İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin yargı yeri olarak belirlenmesine kesin olarak karar verilmiştir.

F. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi'nin 20.02.2024 Tarihli, 2023/2804 Esas, 2024/670 Karar Sayılı Kararı
"...Somut olayda; davacı tarafından, haksız fiil teşkil eden trafik kazasından kaynaklı maddi ve manevi taleplerine ilişkin olarak, araç sürücüsü, ferdi kaza sigortacısı ile ZMM sigortacısı olan sigorta şirketine karşı birlikte açılmış, sadece işletenlere açılmamıştır. Haksız fiilden kaynaklanan tazminat davalarında görevli mahkeme, genel hukuk mahkemesi olan asliye hukuk mahkemesi, işleten yönü ile açılan davada taşıma hizmeti nedeni ile tüketici mahkemesi ise de; dava, diğer davalılar ile birlikte karşı tarafın ZMMS yaptırdığı sigorta şirketine karşı açılmıştır. Davalı sigorta şirketi, sigorta poliçesi nedeniyle sorumlu tutulmuş olup, zorunlu sigortalar, TTK'nın 1483 vd. maddelerinde düzenlenmiştir. TTK'nın 4/1-(a) ve 5. maddeleri gereğince mutlak ticari nitelikteki bu davada asliye ticaret mahkemesi görevli bulunmaktadır.

Aynı davada, bir kısım davalılar hakkında genel mahkemenin, diğer davalılar hakkında ise uzman olan özel mahkemenin görevli bulunması halinde, uyuşmazlık aynı olaydan kaynaklanıyor ve zarar tek ise ya da taleplerden birisi yönünden verilecek karar diğerini doğrudan ilgilendirecek nitelikte bulunuyorsa; sözkonusu özel mahkeme ile genel mahkeme arasında “Yargılama usûlüne” ilişkin esaslı farklılıklar bulunmaması kaydıyla, bütün taraflar ve talepler yönünden uzman olan özel yetkili mahkemece yargılama yaparak uyuşmazlığın çözülmesi gerekir. Bu husus, hukukun öngörülebilir olmasının, usûl ekonomisinin ve davaların makul süre içinde bitirilmesi yükümlülüğünün de gereğidir. O halde, gerek davalı araç sürücüsü ve gerekse de davalı sigorta şirketlerinin sorumluluğu aynı maddî olaydan kaynaklanmış ve zarar tek olmakla, davaların birlikte görülmesi zorunludur. Bütün talepler yönünden ihtilafın özel mahkeme olan asliye ticaret mahkemesince çözüme kavuşturulması gerekir..." gerekçesiyle İstanbul 3. Asliye Ticaret Mahkemesinin yargı yeri olarak belirlenmesine kesin olarak karar verilmiştir.

F. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 35. Hukuk Dairesi'nin 18.01.2023 Tarihli, 2022/423 Esas, 2023/42 Karar Sayılı Kararı
"...Şu durumda; asıl ve birleşen davanın davacılarının murisleri olan yolcuların, davalı ... firmasına (taşıyan) ait yolcu otobüsünün tek taraflı trafik kazası yapması sonucunda ölümü nedeniyle maddi ve manevi tazminat istemine ilişkin olması, taraflar arasındaki ilişkinin taşıma sözleşmesinden kaynaklanması ve davacılar murislerinin de tüketici vasfına sahip olması, ölen yolcular ile davalı taşıyan arasındaki temel ilişki olan taşıma sözleşmesinin dava tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında kalması nedeniyle, davaya bakma görevinin Tüketici Mahkemesine ait olduğu ve uyuşmazlığın tüketici mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerektiğinden mahkemece görevsizlik kararı verilmesi gerekirken davanın esasına girilerek karar verilmesi doğru görülmemiştir..." gerekçesiyle birleşen dosya davacıları vekili ile davalı ... Turizm İnşaat ve Uluslararası Taş. Tic. Ltd. Şti. vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının HMK'nın 353/1.a.3 maddesi uyarınca kaldırılmasına, davaya bakma görevi Tüketici Mahkemesine ait olduğundan, görev konusunda karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine kesin olarak karar verilmiştir.

G. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi'nin 25.02.2021 Tarihli, 2021/284 Esas, 2021/367 Karar Sayılı Kararı

"Bu durumda; davanın, davacı yolcunun, davalı sürücü ... idaresinde bulunan davalı işleten ... Otobüsleri A.Ş.'ne ait olan yolcu otobüsünün tek taraflı trafik kazası yapması sonucunda yaralanmasından doğan maddi ve manevi tazminat istemine ilişkin olması, taraflar arasındaki ilişkinin taşıma sözleşmesinden kaynaklanması ve davacının da tüketici vasfına sahip olması nedeniyle davacı yolcu ile davalı taşıyan arasındaki temel ilişki olan taşıma sözleşmesinin dava tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında kalması nedeniyle davaya bakma görevinin Tüketici Mahkemesine ait olması ve uyuşmazlığın tüketici mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerektiğinden, mahkemece görevsizlik kararı verilmesi gerekirken, davalı ... Otobüsleri A.Ş. vekilinin yetki ilk itirazının kabulü ile davanın usulden reddine karar verilmesi isabetli görülmediğinden davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, davaya bakma görevi Tüketici Mahkemesine ait olduğundan, görev konusunda karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiştir." gerekçesiyle davacı ... vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile, ilk derece mahkemesi kararının HMK.nın 353/1.a.3 maddesi gereğince kaldırılmasına, davaya bakma görevi Tüketici Mahkemesine ait olduğundan, görev konusunda karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine kesin olarak karar verilmiştir.

H. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi'nin 29.04.2022 Tarihli, 2022/682 Esas, 2022/1235 Karar Sayılı Kararı

"...Davacılar tarafından 31/08/2015 tarihinde açılan davada; davacılar ... ... ve ... ...'nun oğulları, diğer davacıların kardeşi olan ... ...'nun yolcu olarak bulunduğu minibüsün yapmış olduğu kaza nedeni ile hayatını kaybetmesi nedeni ile, aracın sürücüsü ve işleteni ile zorunlu mali mesuliyet sigortacısına karşı destekten yoksun kalma tazminatı ve manevi tazminat isteminde bulunulmuştur. Mahkemece maddi tazminat istemlerinin reddine, manevi tazminat istemlerinin ise kısmen kabulüne karar verilmiş, karara karşı davacılar vekili ve davalı ... vekili tarafından istinaf talebinde bulunulmuştur.

Davanın dayanağı olan kazanın meydana geldiği ... plakalı minibüsün işleteni ve sürücüsü davalı ... olup; müteveffanın taşıma sözleşmesi kapsamında yolcu olarak taşındığı anlaşılmaktadır. 28/05/2014 tarihinde yürürlüğe giren 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, her türlü tüketici işlemi ile tüketiciye yönelik uygulamaları kapsamaktadır.
Anılan Kanun'un 3/1-k maddesinde tüketicinin; “ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi”, 3/1-l maddesinde ise tüketici işleminin; “mal veya hizmet piyasalarında kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan, eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dâhil olmak üzere her türlü sözleşme ve hukuki işlemi” ifade edeceği düzenlenmiş, aynı Kanun'un 73/1. maddesinde; tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara ilişkin davalara bakma görevinin tüketici mahkemelerine ait olduğu hüküm altına alınmıştır.

Görev hususu kamu düzenine ilişkin olup, yargılamanın her safhasında re'sen gözetilmelidir. Somut olayda, davacıların desteği ile davalı ... arasındaki ilişki taşıma sözleşmesine dayanmakta olup, uyuşmazlık, 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında olduğundan ve 6502 Sayılı Yasanın 73/1. maddesi gereğince tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara ilişkin davalarda tüketici mahkemeleri tarafından bakılması gerektiğinden, 6100 Sayılı HMK'nın 114/c maddesi gereğince davaya tüketici mahkemesi tarafından bakılması gerekmektedir. Mahkeme tarafından, tüketici mahkemesine görevsizlik kararı verilmesi gerekirken, işin esasına girilerek karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırıdır..." gerekçesiyle davacılar vekili ve davalı ... vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının HMK'nin 353/1-a/3 üncü maddesi uyarınca kaldırılmasına, davanın yeniden görülmesi için dosyanın mahkemesine gönderilmesine kesin olarak karar verilmiştir.

I. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi'nin 20.05.2022 Tarihli, 2019/3069 Esas, 2022/1312 Karar Sayılı Kararı
"...Davacı vekili, davacının yolcu olarak bulunduğu yolcu otobüsünün tek taraflı olarak yaptığı kaza nedeniyle yaralandığını belirterek, yolcu otobüsünün işleteni, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortacısı ve Karayolu Yolcu Taşımacılık Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortacısına karşı dava açmıştır... Bu durumda davanın, davacı yolcunun, davalı işleten ... Turizm Seyahat Organizasyon ve Tic AŞ.’ne ait olan yolcu otobüsünün tek taraflı trafik kazası yapması sonucunda yaralanmasından doğan maddi ve manevi tazminat istemine ilişkin olması, taraflar arasındaki ilişkinin taşıma sözleşmesinden kaynaklanması ve davacının da tüketici vasfına sahip olması nedeniyle davacı yolcu ile davalı taşıyan arasındaki temel ilişki olan taşıma sözleşmesinin dava tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında kalması nedeniyle davaya bakma görevinin Tüketici Mahkemesine ait olması ve uyuşmazlığın tüketici mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerektiğinden, mahkemece görevsizlik kararı verilmesi gerekirken, davanın esası yönünden karar verilmesi isabetli görülmediğinden..." gerekçesiyle davalılar ... Turizm Seyahat Organizasyon ve Tic A.Ş. vekili ile ... Sigorta A.Ş. vekilinin istinaf başvurusunun ayrı ayrı kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, davaya bakma görevi Tüketici Mahkemesine ait olduğundan, görev konusunda karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine kesin olarak karar verilmiştir.

J. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi'nin 14.12.2023 Tarihli, 2023/1888 Esas, 2023/2069 Karar Sayılı Kararı
"...Davacılar vekili, davalı ... Taşımacılık...şirketi ile davalı ... Sigorta A.Ş. vekilinin istinaf talebinin kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının HMK m. 353/1-a/4-6 gereğince kaldırılmasına, Dairece verilen kaldırma kararının gerekçesi ve şekline göre istinaf eden davalı ... Turizm...şirketi vekilinin tüm, davacılar vekili, davalı ... Taşımacılık...şirketi ile davalı ... Sigorta A.Ş vekilinin sair istinaf nedenlerinin şimdilik nicelenmesine yer olmadığına" şeklinde esasa ilişkin başka nedenlerle davacılar vekili, davalı ... Turizm Seyahat...şirketi vekili, davalı ... Taşımacılık...şirketi vekili ve davalı ... Sigorta A.Ş (Eski Ünvanı ... Sigorta A.Ş) vekilinin istinaf başvurularının kabulü ile, İstanbul 6. Tüketici Mahkemesi'nin kararının HMK'nın 353/1-a/4-6. madde hükmü uyarınca kaldırılmasına, dosyanın belirtilen şekilde işlem, araştırma ve yargılama yapılarak yeniden bir karar verilmek üzere mahkemesine gönderilmesine..." kesin olarak karar verilmiştir.

IV. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

Uyuşmazlık, desteğin yolcu olarak bulunduğu otobüs/minibüsün trafik kazası yapması sonucu desteğin ölümü nedeniyle geride kalanlar tarafından taşımayı yapan firma ile zorunlu trafik sigortacısı ve diğer zarar sorumlularına karşı açılan destekten yoksun kalma tazminatı davasında görevli mahkemenin asliye ticaret mahkemesi mi, yoksa tüketici mahkemesi mi olduğuna; yine davacının yolcu olarak bulunduğu otobüs/minibüsün trafik kazası yapması sonucu yaralanması nedeniyle davacı yolcu tarafından taşımayı yapan firma ile zorunlu trafik sigortacısı ve diğer zarar sorumlularına karşı açılan bedensel zarara ilişkin tazminat davasında görevli mahkemenin asliye ticaret mahkemesi mi, yoksa tüketici mahkemesi mi olduğuna ilişkindir.

1- İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi'nin 20.01.2022 tarihli, 2021/1696 Esas, 2022/104 Karar sayılı kararında davalılar arasında taşımayı yapan firma bulunmadığından, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi kararı yönünden uyuşmazlığın giderilmesine yer olmadığına karar vermek gerekmiştir.

2- Dava tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 4/1-a maddesi gereği her iki tarafın ticari işletmesi ile ilgili olup olmadığına bakılmaksızın Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen hususlar ticari davalardır. TTK'nın 5/1. maddesi gereği ticari davalara bakmakla görevli mahkeme Asliye Ticaret mahkemeleridir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 53/3. maddesine göre destekten yoksun kalma tazminatını talep hakkı, desteğin mirasçı olarak geride bıraktığı kişilere değil, desteğinden yoksun kalan kişilere aittir. Destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilecek kişilerin, mirasçılardan başka kişiler olabileceği hususunda da herhangi bir ihtilaf yoktur. Murisin trafik kazasından kaynaklanan bir sorumluluğu söz konusu olduğunda ve koşulları oluştuğunda mirasçıları bundan sorumlu olduğu halde, aynı olay nedeniyle destekten yoksun kalan ve fakat mirasçı olmayan kişiler bundan sorumlu değildir (HGK'nın 15.06.2011 tarihli ve 2011/17-142 E.-2011/411 K. sayılı ilamı). Davacıların destekten yoksun kalma tazminatı talebine dayanak olarak gösterdikleri zarar; desteğin ölümü sonucu meydana gelmekle birlikte, destek üzerinde doğan zarardan ayrı ve salt onun desteğinden yoksun kalınması olgusuna dayalı, mirasçılık sıfatıyla bağlı olmaksızın uğranılabilen bir zarardır. Desteğin ölümü zararı doğuran olay olmakla birlikte, zarar doğrudan üçüncü kişi durumundaki destekten yoksun kalanlar üzerinde oluşmuştur. Buradaki zarar, mirasçıların salt bu sıfatla devraldıkları, murislerinin uğradığı ve ondan intikal eden bir zarar da değildir. Destekten yoksun kalma tazminatı geride kalanların şahsında doğup desteğin terekesine girmez. Destekten yoksun kalma zararı yansıma zarardır.

Desteğin yolcu olarak bulunduğu otobüs/minibüsün trafik kazası yapması sonucu desteğin ölümü nedeniyle geride kalanlar tarafından taşımayı yapan firma ile zorunlu trafik sigortacısı ve diğer zarar sorumlularına karşı açılan destekten yoksun kalma tazminatı davasında; yolcu destek ile davalı taşıyıcı firma arasında taşıma sözleşmesi bulunsa bile, yukarıda da açıklandığı üzere geride kalanlar destekten yoksun kalma tazminatını mirasçılık sıfatından bağımsız olarak talep ettiklerinden, destek zararı doğrudan geride kalanların şahsında doğan yansıma zarar olduğundan, davalılar arasında zorunlu mali sorumluluk sigortacısı da bulunduğundan, sigorta hukuku TTK'nın 6. kitabında 1401 ve devamı maddelerinde, zorunlu sorumluluk sigortası ise 1483 ve devamı maddelerinde düzenlenmiş olup bu durumda Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen hususlardan olması nedeniyle dava ticari dava olup desteğin yolcu olarak bulunduğu otobüs/minibüsün trafik kazası yapması sonucu desteğin ölümü nedeniyle geride kalanlar tarafından taşımayı yapan firma ile zorunlu mali sorumluluk sigortacısı ve diğer zarar sorumlularına karşı 01.07.2012 tarihinden itibaren açılan destekten yoksun kalma tazminatı davasında görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Açıklanan nedenlerle uyuşmazlığın bu yönde giderilmesi gerekir.

3- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 83/2. maddesine göre taraflardan birini tüketicinin oluşturduğu işlemler ile ilgili diğer kanunlarda düzenleme olması, bu işlemin tüketici işlemi sayılmasını ve bu Kanunun görev ve yetkiye ilişkin hükümlerinin uygulanmasını engellemez.

Davacının yolcu olarak bulunduğu otobüs/minibüsün trafik kazası yapması sonucu yaralanması nedeniyle davacı yolcu tarafından taşımayı yapan firma ile zorunlu mali sorumluluk sigortacısı ve diğer zarar sorumlularına karşı açılan bedensel zarara ilişkin tazminat davasında, davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun'un 3/l. maddesi uyarınca davacı yolcunun tüketici sayıldığı, davacı yolcu ile davalılardan taşıyıcı firma arasındaki taşıma sözleşmesinin tüketici işlemi niteliğinde bulunduğu, aynı Kanun'un 73/1. maddesi gereğince tüketici işleminden kaynaklı davalara tüketici mahkemelerince bakıldığı, yine aynı Kanun'un 83/2. maddesinde de diğer kanunlarda hüküm olması halinde dahi 6502 sayılı Kanunun görev ve yetkiye ilişkin hükümlerinin uygulanacağının düzenlendiği anlaşılmakla, davacı yolcunun taşımayı yapan firma ile zorunlu mali sorumluluk sigortacısı ve diğer zarar sorumlularına karşı açtığı bedensel zararına ilişkin tazminat davasında görevli mahkeme tüketici mahkemesi olacaktır. Açıklanan nedenlerle uyuşmazlığın bu yönde giderilmesi gerekmektedir.

V. KARAR

1. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi'nin 20.01.2022 tarihli, 2021/1696 Esas, 2022/104 Karar sayılı kararında davalılar arasında taşımayı yapan firma bulunmadığından, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi kararı yönünden uyuşmazlığın giderilmesine YER OLMADIĞINA,

2.Desteğin yolcu olarak bulunduğu otobüs/minibüsün trafik kazası yapması sonucu desteğin ölümü nedeniyle desteğinden yoksun kalanlar tarafından taşımayı yapan firma ile zorunlu mali sorumluluk sigortacısı ve diğer zarar sorumlularına karşı açılan destekten yoksun kalma tazminatı davasında görevli mahkemenin ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ OLDUĞUNA;

3.Davacının yolcu olarak bulunduğu otobüs/minibüsün trafik kazası yapması sonucu yaralanması nedeniyle davacı yolcu tarafından taşımayı yapan firma ile zorunlu mali sorumluluk sigortacısı ve diğer zarar sorumlularına karşı açılan bedensel zarara ilişkin tazminat davasında görevli mahkemenin TÜKETİCİ MAHKEMESİ OLDUĞUNA;

4.Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi ve Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 35. Hukuk Dairesi'nin kesin kararları arasındaki görüş ve uygulama UYUŞMAZLIKLARININ BU ŞEKİLDE GİDERİLMESİNE,

5. Dosyanın İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Daireleri Başkanlar Kuruluna gönderilmesine,

6. Karardan bir örneğin Bölge Adliye Mahkemelerinin hukuk dairelerine bildirilmesi için Hâkimler ve Savcılar Kurulu Genel Sekreterliğine gönderilmesine,
08.07.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

MESLEĞİN İLK GÜNÜNDEN 60 YILLIK BİRİKİME

Programın devamında düzenlenen törende, mesleğe adım atan genç avukatların yemin heyecanı ile uzun yıllarını avukatlığa veren meslektaşların kıdem onuru aynı salonda buluştu.

Törene TBB Başkanı Sağkan’ın yanı sıra YENİ Parti Eskişehir Milletvekili İbrahim Arslan, Tepebaşı Belediye Başkanı Ahmet Ataç, Odunpazarı Belediye Başkanı Kazım Kurt ve Bilecik Barosu Başkanı Av. Halime Kahraman katıldı. Meslekte 40, 50 ve 60 yılı geride bırakan avukatlara plaketleri takdim edilirken Milletvekili Arslan ile Belediye Başkanları Ataç ve Kurt da plaket takdiminde bulundu.

SAĞKAN: “BU ÜLKEDE HÂLÂ ‘İYİ Kİ AVUKATLAR VAR’ DENİLİYORSA, BUNU MESLEK USTALARIMIZA BORÇLUYUZ”

Törende konuşan TBB Başkanı Sağkan, aynı gün içinde avukatlık mesleğinin farklı kuşaklarının bir araya gelmesinin taşıdığı anlama dikkat çekti. Mesleğinin ilk gününde hukuka, meslek kurallarına ve meslek onuruna bağlılık yemini eden genç avukatların, salondan ayrıldıkları andan itibaren yurttaşların adalete erişiminde savunma makamının sorumluluğunu üstleneceklerini belirtti.

Sağkan, genç meslektaşların mesleğe attıkları ilk adıma tanıklık ederken, yarım asrı aşan meslek hayatları boyunca hukukun üstünlüğünü, yargı bağımsızlığını, Cumhuriyetin kurucu değerlerini, laikliği ve hukuk devleti ilkesini savunan avukatlarla aynı törende bulunmanın özel bir anlam taşıdığını ifade etti.

Mesleğe uzun yıllar emek veren avukatların bıraktıkları mirasa işaret eden Sağkan, “Bugün toplumda hâlâ ‘İyi ki avukatlar var’ deniliyorsa, bunu varlıklarıyla ve çizdikleri yolla mümkün kılan çok değerli meslek ustalarımıza borçluyuz.” dedi.

Eskişehir Barosunun bu çalışmaların yanında meslektaşların sosyal ihtiyaçlarına yönelik yeni bir alan oluşturmasını da önemsediklerini belirten Sağkan, Baro Kafe’nin avukatları bir araya getirecek bir sosyal hizmet alanı olarak hayata geçirilmesinden duyduğu memnuniyeti dile getirdi. Sağkan, Eskişehir Barosu’na çalışmalarından dolayı teşekkür etti.

BARO KAFE HİZMETE AÇILDI

Törenin ardından Eskişehir Barosu bünyesinde oluşturulan Baro Kafe’nin açılışı gerçekleştirildi. Meslektaşların bir araya gelebilecekleri ortak bir alan olarak düzenlenen Baro Kafe, açılışla birlikte hizmete girdi.

Görüntüle

Söz konusu karar, yalnızca gelecekte gerçekleştirilecek elektronik tebligatlar bakımından değil, iptal kararının verildiği tarihte derdest bulunan uyuşmazlıklarda daha önce gerçekleştirilmiş elektronik tebligatların hukuki sonuç doğurup doğurmayacağı bakımından da önem taşımaktadır.

I. Tebliğin Hukuki Niteliği ve Mahkemeye Erişim Hakkı Bakımından Önemi

Tebliğ, hukuki bir işlemden ilgili kişinin haberdar edilmesini ve bu suretle hukuki sonuçların muhataba usulüne uygun biçimde yöneltilmesini sağlayan bir belgelendirme işlemidir. Kamu gücü kullanılarak tesis edilen idari işlemlerin ilgilisine tebliğ edilmesindeki temel amaç ise, işlemin muhatabının sahip olduğu yasal hakları etkin biçimde kullanabilmesine ve kendisine yüklenen hukuki yükümlülüklerden zamanında haberdar olmasına imkan sağlamaktır.

Özellikle kamu alacaklarının tahsili bakımından tebliğin hukuki önemi daha da belirgindir. Zira kamu alacağının dayanağını oluşturan ihbarnamenin usulüne uygun şekilde tebliğ edilmesiyle dava açma süresi işlemeye başlamakta; sürenin geçirilmesi halinde ise ilgilinin yargı mercilerine başvurma hakkı bakımından hak kaybı ortaya çıkabilmektedir. Bu nedenle bir tebliğ işleminin, muhatabı bakımından dava açma süresini başlatabilecek hukuki sonuç doğurabilmesi, öncelikle kanuni bir dayanağının bulunmasına ve kanunda öngörülen usule uygun olarak gerçekleştirilmesine bağlıdır.

II. İptal Kararının Yürürlüğünün Ertelenmesinin Derdest Davalara Etkisi

Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarında, iptal hükmünün yürürlüğe girmesinin belirli bir süre ertelenmesi mümkündür. Ancak bu ertelemenin amacı, iptal edilen düzenlemenin Anayasa’ya uygun olduğu veya derdest davalarda uygulanmaya devam edeceği anlamına gelmemektedir.

İptal hükmünün yürürlüğünün ertelenmesindeki temel amaç, yasama organına Anayasa Mahkemesinin ortaya koyduğu gerekçeler doğrultusunda yeni bir düzenleme yapabilmesi için süre tanımak ve bu süreçte ortaya çıkabilecek hukuki boşluğu önlemektir. Dolayısıyla, bir kanun hükmünün Anayasa’ya aykırı olduğu Anayasa Mahkemesince tespit edilmiş olmasına rağmen, sırf iptal hükmünün yürürlüğü ertelendiği gerekçesiyle söz konusu kuralın derdest uyuşmazlıklarda uygulanmaya devam edilmesi mümkün değildir. Aksinin kabulü, Anayasa’nın 11. maddesinde düzenlenen Anayasa’nın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ilkesi ile hukuk devleti ilkesine aykırılık oluşturacaktır.

Bu noktada, Anayasa’nın 153. maddesinin beşinci fıkrasında yer alan “İptal kararları geriye yürümez.” hükmünün de doğru şekilde değerlendirilmesi gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarının geriye yürümezliği ilkesi, esas itibarıyla iptal edilen hükme dayanılarak geçmişte tamamlanmış ve hukuki sonuçlarını doğurmuş işlemler bakımından hukuki istikrarın ve kazanılmış hakların korunmasına yöneliktir.Buna karşılık, Anayasa Mahkemesince bir hukuk kuralının Anayasa’ya aykırı olduğunun tespit edildiği tarihte henüz kesinleşmemiş ve yargılaması devam eden bir uyuşmazlığın, Anayasa’ya aykırılığı saptanmış bir kurala dayanılarak sonuçlandırılması farklı bir hukuki durumdur.

Anayasa Mahkemesinin iptal kararının Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihte derdest olan uyuşmazlıklarda, Anayasa’ya aykırılığı tespit edilmiş bir hükmün uygulanması; Anayasa’nın üstünlüğü, hukuk devleti ve mahkemeye erişim hakkı bakımından ciddi sorun doğuracaktır.

III. Elektronik Tebligat Düzenlemesinin Anayasal Dayanaktan Yoksunluğu

Anayasa Mahkemesinin iptal kararının temelinde, 213 sayılı Kanun’un 107/A maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan düzenlemenin idareye tanıdığı yetkinin kapsamı bulunmaktadır. İptal edilen düzenleme ile idareye; kişilerin elektronik tebligat sistemine dahil edilmesi, elektronik adres kullanma zorunluluğunun kapsamının belirlenmesi ve elektronik tebligatın usul ve esaslarının düzenlenmesi konusunda geniş bir yetki tanınmıştır.

Oysa temel hak ve özgürlüklerin kullanımını doğrudan etkileyen ve kişilerin yargısal başvuru süreleri üzerinde sonuç doğuran bir düzenlemenin, temel unsurları kanunla belirlenmeden idari düzenlemelere bırakılması; kanunilik, hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkeleri bakımından sorun teşkil etmektedir.

Elektronik tebligat sistemine kimlerin hangi koşullarda dahil olacağı, elektronik adres kullanma zorunluluğunun kapsamı ve bu tebligatın hukuki sonuçlarının hangi koşullarda doğacağı hususlarının kişilerin öngörebileceği açıklıkta kanunla düzenlenmesi gerekir.

Bu nedenle Anayasa Mahkemesince Anayasa’ya aykırılığı tespit edilen hükme dayanılarak çıkarılan ikincil düzenlemeler kapsamında gerçekleştirilen elektronik tebligatların, özellikle henüz kesinleşmemiş uyuşmazlıklarda hukuki sonuç doğurup doğuramayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

IV. Danıştay’ın Yaklaşımı

Anayasa Mahkemesinin iptal kararının ardından Danıştay 3. Dairesince verilen kararda da bu husus açık biçimde değerlendirilmiştir. Danıştay, Anayasa Mahkemesinin iptal kararını dikkate alarak, söz konusu düzenlemeye dayanılarak gerçekleştirilen elektronik tebligatların hukuki sonuç doğuramayacağı ve buna bağlı olarak ödeme emriyle takip edilebilir aşamaya gelmiş bir kamu alacağından söz edilemeyeceği sonucuna ulaşmıştır. Kararda özellikle, iptal hükmünün dokuz ay sonra yürürlüğe girecek olmasının, iptal edilen düzenlemenin derdest davalarda uygulanmaya devam edeceği anlamına gelmediği vurgulanmıştır.Bu kapsamda Danıştay tarafından, 456 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği’nin, iptal edilen 107/A maddesinin üçüncü fıkrasından aldığı yetkiye dayanılarak gerçekleştirdiği elektronik tebligat işlemlerinin hukuki sonuç doğuramayacağı değerlendirilmiştir. Buna bağlı olarak, usulüne uygun şekilde tahakkuk ederek ödeme emri ile takip edilebilir aşamaya gelmiş bir kamu alacağının varlığından söz edilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır;” İptal kararının gerekçesine uygun şekilde düzenleme yapması için yasama organına olanak tanımak ve ortada bir boşluk yaratmamak amacıyla iptal kararının dokuz ay sonra yürürlüğe gireceğine karar verilmiş olması, iptal edilen hükmün derdest olan davalarda uygulanmasına devam edileceği anlamı taşımamaktadır.Bu durumda, tebliğin, hukuki bir işlemden ilgili kimsenin haber almasını sağlamak için yetkili makamın kanuni şekilde yazı veya ilan ile yapacağı belgelendirme işlemi niteliğini taşıdığı, amacının işlemin muhatabı açısından yasal haklarını kullanabilmesine imkan tanımak, işlemi tesis eden idare açısından da hakkında işlem tesis edilen kişilerin hukuki sorumluluklarının yerine getirilip getirmediğini tespit etmek olduğu dikkate alındığında ve Anayasa Mahkemesi iptal kararlarının, bu kararın yayımlanmasından önce açılmış ve bakılmakta olan davalarda uygulanması gerekliliği karşısında, Anayasa Mahkemesinin 15/01/2026 tarih ve E:2025/94, K:2026/11 sayılı iptal kararı nedeniyle, 456 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği'nin, 213 sayılı Kanun'un 107/A maddesinin 3. fıkrasının verdiği yetki kapsamındaki elektronik ortamda tebligat yapılmasına ilişkin düzenlemelerine dayanılarak gerçekleştirilen elektronik tebliğ işlemlerinin hukuki sonuç doğurduğundan söz edilemez.Buna göre, dava konusu ödeme emri içeriği vergi ve cezalara ilişkin ihbarnamelerin elektronik ortamda tebliğinin usulsüz olması nedeniyle usulüne uygun şekilde tahakkuk ederek ödeme emri ile takip edilebilir aşamaya gelmiş bir kamu alacağının varlığından söz edilemeyeceğinden yazılı gerekçeyle verilen Vergi Dava Dairesi kararının, ödeme emri içeriğinde yer alan geçici vergi dışında kalan kısmına ilişkin hüküm fıkrasının bozulması, davalı idare temyiz isteminin ise bu nedenle reddi gerekmiştir.”

V. Derdest Uyuşmazlıklarda İptal Edilen Hükme Dayanılarak Karar Verilemez

Anayasa Mahkemesinin iptal kararından önce açılmış olmakla birlikte henüz kesinleşmemiş ve görülmekte olan uyuşmazlıklarda, iptal edilen kanun hükmünün uygulanmasına devam edilmesi mümkün değildir.

Nitekim Samsun Bölge İdare Mahkemesi 1. Vergi Dava Dairesi de bu yönde değerlendirme yaparak, Anayasa Mahkemesinin 15.01.2026 tarih ve E.2025/94, K.2026/11 sayılı kararıyla iptal edilen 213 sayılı Kanun’un 107/A maddesinin üçüncü fıkrasındaki düzenlemeye dayanılarak uyuşmazlığın çözümlenemeyeceğini kabul etmiştir. Kararda, asıl borçlu şirket nezdinde gerçekleştirilen takip işlemlerinin elektronik ortamda tebliğinin usulsüz olması nedeniyle, şirket hakkında usulüne uygun ve hukuken geçerli bir takip ve kesinleşme sürecinin oluşmadığı; dolayısıyla kanuni temsilci sıfatıyla davacı adına düzenlenen ödeme emirlerinde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Bu yaklaşım, Anayasa Mahkemesinin iptal kararının yalnızca karar tarihinden sonra yapılacak işlemler bakımından değil, iptal kararının yayımlandığı tarihte henüz derdest olan uyuşmazlıkların çözümü bakımından da dikkate alınması gerektiğini göstermektedir.; “Bu durumda, bu karardan önce açılmış ve bakılmakta olan işbu uyuşmazlıkta; 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 107/A maddesinin üçüncü fıkrasının, Anayasa Mahkemesinin 15/01/2026 tarih ve E:2025/94, K:2026/11 sayılı kararıyla iptal edilen "...tebliğe elverişli elektronik adres kullanma zorunluluğu getirmeye ve kendisine elektronik ortamda tebliğ yapılacakları ve elektronik tebliğe ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye..." şeklindeki kuralına dayanılarak karar verilmesi mümkün değildir. .. Sonuç olarak, Anayasa Mahkemesinin 15/01/2026 tarih ve E:2025/94, K:2026/11 sayılı iptal kararı sonrası, dava konusu ödeme emirlerine dayanak alınan, asıl borçlu şirket nezdinde gerçekleştirilen takip işlemlerinin elektronik ortamda tebliğinin usulsüz olması nedeniyle, asıl borçlu şirket hakkında usulüne uygun ve hukuken geçerli bir takip ve kesinleşme sürecinin varlığından söz edilemeyeceğinden, kanuni temsilci sıfatıyla davacı adına düzenlenen ödeme emirlerinde hukuka uyarlık görülmemiştir”

Ankara Bölge İdari Mahkemesi 4. Vergi Dava Dairesi;”Her ne kadar henüz yürürlüğe girmemiş olsa dahi, Anayasa Mahkemesinin 03/04/2026 tarih ve 33213 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 15/01/2026 tarih ve E: 2025/94, K: 2026/11 sayılı kararı ile; 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 107/A maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “...tebliğe elverişli elektronik adres kullanma zorunluluğu getirmeye ve kendisine elektronik ortamda tebliğ yapılacakları ve elektronik tebliğe ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye...” ibaresi düzenlemenin idareye sınırsız bir yetki tanıdığı, temel hakların kanunla belirlenmesi ve hukuki belirlilik ilkelerine aykırı bulunduğu gerekçeleriyle iptal edilmiştir. Bu durumda, davacı şirkete yapılan tebligatın dayanağı kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı görülmesi nedeniyle geçersiz olduğu sonucuna ulaşıldığından davanın elektronik tebligat verilerine göre süresinde açılmadığı gerekçesiyle verilen Vergi Mahkemesi kararında isabet görülmemiştir.”

VI. Elektronik Tebligatın Hukuki Sonuç Doğurmaması “Borcum Yoktur” Kapsamında Değerlendirilmelidir

Konunun bir diğer önemli boyutu ise elektronik tebligatın geçersizliği nedeniyle kamu alacağının kesinleşmemiş olması halinde, ödeme emrine karşı ileri sürülen “borcum yoktur” iddiasının hukuki niteliğidir.

Bursa Bölge İdare Mahkemesi 2. Vergi Dava Dairesi, bu hususta daha ileri bir değerlendirme yapmıştır. Anılan Daire, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı uyarınca elektronik ortamda gerçekleştirilen tebligatların hukuki sonuç doğurmaması nedeniyle, ortada kesinleşmiş ve ödeme emri ile takip edilebilir aşamaya gelmiş bir kamu alacağının bulunmadığını; bu durumun 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 58. maddesi kapsamında “borcum yoktur” iddiası çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini açıkça ortaya koymuştur. Bu kabul, elektronik tebligatın usulsüzlüğünün yalnızca şekli bir eksiklik olarak değerlendirilemeyeceğini göstermesi bakımından önemlidir. Zira tebligatın hukuki sonuç doğurmaması, doğrudan doğruya kamu alacağının kesinleşmesi ve cebren takip edilebilir hale gelmesi sürecini etkilemektedir; “Olayda, dava konusu ödeme emri içeriği kamu alacaklarına dayanak ihbarnamelerin davacıya elektronik ortamda tebliğ edildiği ve söz konusu tarhiyatlara karşı davacı şirket tarafından yasal süresi içerisinde dava açılmadığı ve kamu alacaklarının böylece kesinleştiğinden bahisle söz konusu kamu alacaklarının tahsili amacıyla dava konusu ödeme emri düzenlenmiş ise de; Anayasa Mahkemesi'nin yukarıda belirtilen iptal kararı uyarınca elektronik ortamda gerçekleştirilen tebliğlerin usulsüz olması nedeniyle ortada, kesinleşmiş ve ödeme emri ile takip edilme aşamasına gelmiş bir kamu alacağı bulunduğundan söz edilemeyeceğinden ve bu durum borcum yoktur kapsamında değerlendirilmesi gerektiğinden, dava konusu ödeme emrinde hukuka uyarlık, aksi gerekçeyle davanın kısmen reddine ilişkin istinafa konu kararda ise hukuki isabet görülmemiştir.”

VII. Sonuç

Anayasa Mahkemesinin 15.01.2026 tarih ve E.2025/94, K.2026/11 sayılı kararı, elektronik tebligat sisteminin dayandığı kanuni yetkinin anayasal sınırlarını ortaya koyması bakımından önemli bir karardır. İptal hükmünün yürürlüğünün ertelenmiş olması, iptal edilen düzenlemenin Anayasa’ya uygun hâle gelmesi veya derdest uyuşmazlıklarda uygulanmaya devam edeceği anlamına gelmemektedir. Erteleme, yalnızca yasama organına yeni bir düzenleme yapabilmesi ve hukuki boşluğun önlenmesi amacıyla tanınmış bir süredir. Bu nedenle, Anayasa Mahkemesince Anayasa’ya aykırılığı tespit edilen bir hükme dayanılarak gerçekleştirilen elektronik tebligatların, iptal kararının yayımlandığı tarihte henüz derdest olan uyuşmazlıklarda kişilerin aleyhine hukuki sonuç doğurması mümkün değildir. Nitekim Danıştay 3. Dairesi ile Samsun ve Bursa Bölge İdare Mahkemelerinin ilgili Vergi Dava Dairelerince verilen kararlar da bu yöndeki hukuki yaklaşımı desteklemektedir. Bu kararlarda; elektronik tebligatların hukuki sonuç doğurmaması hâlinde kamu alacağının usulüne uygun şekilde kesinleşmiş ve ödeme emri ile takip edilebilir aşamaya gelmiş olduğundan söz edilemeyeceği kabul edilmiştir.

Av. Arb. Aynur Oğuz Ekmekçi

Anayasa Mahkemesine 2012 yılından bu yana toplam 633 bin 488 bireysel başvuru yapıldı, bunlardan 527 bin 803'ü sonuçlandırıldı. Yüksek Mahkemenin başvuruları karşılama oranı yüzde 83,3 oldu. Derdest dosya sayısı ise 105 bin 685 oldu.

AYM’nin hak ihlali kararı verdiği 76 bin 247 başvuruda ilk sırada makul sürede yargılanma hakkının ihlali var. Bunu adil yargılanma ve mülkiyet hakkı ihlalleri takip ediyor.

Bireysel başvuru istatistikleri üç aylık periyotlarla güncellenerek yayımlanıyor.

Meslekte 35 yılını dolduran 415, 30 yılını dolduran 432, 25 yılını dolduran avukat olmak üzere toplam 658 avukata plaketleri, 8-9 ve 10 Eylül günlerinde düzenlenen törenlerle takdim edildi.

Meslekte 35 ve 30 yılını dolduran avukatların plaket töreni 8 Eylül Cuma günü Cemal Reşit Rey Konser Salonu’nda, 25 yılı dolduran avukatların plaket töreni ise 9 Eylül Cumartesi ve 10 Eylül Pazar günleri İstanbul Barosu Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi.

Tören, İstiklal Marşı ve saygı duruşuyla başladı. Törende konuşan İstanbul Barosu Başkanı Av. Filiz Saraç, “Hak mücadelesine yüreğini ve emeğini koymuş tüm avukat meslektaşlarımız, hepinizi İstanbul Barosu Yönetim Kurulu adına saygıyla selamlıyorum. Avukatlık mesleğinde geride kalan yıllar, hak ve hukuk yolunda verilen mücadelenin de adıdır. 145 yıllık bir “Büyük Çınar” olan Baromuzun tarihi 35 yıllık emeğinizi ve mücadelenizi saygı ile saklayacaktır.

Bu töreni Baromuzun da 145. kuruluş yıl dönümü olan 5 Nisan Avukatlar Günü’nde yapacaktık. Ancak, 6 Şubat’ta meydana gelen ve büyük acılar ve kayıplara yol açan depremler nedeniyle törenimizi erteledik. Kaybettiğimiz yurttaş ve meslektaşlarımızı rahmetle ve saygıyla anıyoruz.

Cumhuriyetimizin 100. yılını kutladığımız bugünlerde, Cumhuriyetin kazanımlarını ve Atatürk ilke ve devrimlerini kendine rehber edinen İstanbul Barosu Cumhuriyetimizin sarsılmaz kalesi olmaya her daim devam edecektir.

Ülkemizde yaşanan hukuksuzluklara karşı çıkmaya ve hukuk devletini ve hukukun üstünlüğünü savunmaya devam edeceğiz” dedi.

Başkan Av. Filiz Saraç, meslekte 25, 30 ve 35 yılını dolduran avukatları kutladı ve hak ve hukuk mücadelesinde nice meslek yılları diledi.

Başkanın konuşmasının ardından Genel Sekreter Av. Burcu Öztoprak Alsulu, törenlerde avukatları 10’ar kişilik gruplar halinde plaket almaya davet etti. Başkan Av. Filiz Saraç, avukatlara plaketlerini tek tek sundu ve gruplar halinde fotoğraf çekimi gerçekleştirildi.

Plaket alan avukatlar arasında; İstanbul Barosu Başkan Yardımcısı Av. Ali Gürbüz (25 yıl), Yönetim Kurulu Sayman Üyesi Av. Bahar Güldaş (35 yıl), Yönetim Kurulu Üyesi Av. Gülderen Zerrin Kavak Yıldırım (25 yıl), CUMER Sözcüsü Av. Gülseren Aytaş (35 yıl), önceki Yönetim Kurulu Üyesi Av. Muazzez Yılmaz (35 yıl), Av. Cengiz Yaka (35 yıl), TÜKD Genel Başkanı Av. Tülay Çağlar(25 yıl), Kadıköy Belediye Başkanı Av. Şerdil Dara Odabaşı (25 yıl) da yer aldı.

"ŞEHİT SAVCIMIZ ADALET TEŞKİLATININ KAHRAMANLIK SEMBOLÜ OLMUŞTUR"     

Törene katılan Adalet Bakan Yardımcısı Zekeriya Birkan, "Şehit savcımız şerefli, adalet sancağının ölümsüz bir timsalidir. Aziz hatırası şahadetinden bu yana hiç unutulmamış ve adalet teşkilatının kahramanlık sembolü olmuştur. Mehmet Selim Kiraz bu vatanın fedakâr, kahraman bir evladıdır. Ömrünü devletine, milletine hizmete ve adaletin tecellisini adamıştı. O gün şehit savcımızı hedef alan kurşunlar aynı zamanda yargıya, adalete, hukukun üstünlüğüne ve demokrasiye sıkılmıştır. Bu menfur saldırıda adaleti ve ömrünü adalet yoluna adamış bir kahramanı hedef alanların asıl gayesi bellidir. Terör örgütlerinin asıl amacı ve hedefi şehit savcımızın şahsında milletimizin birliği ve bütünlüğüdür. Adalet teşkilatının gözünü korkutmak ve yıldırmaktır. Hamdolsun ki bu hainler bugüne kadar emellerine ulaşamadılar, bundan sonra da ulaşamayacaklar. Adalet camiamız köklü kurumsal yapısı ve gelenekleriyle bu hain saldırılar karşısında hiçbir zaman yılmamıştır" dedi.

"TERÖR ÖRGÜTLERİNE AMAÇLARINA ULAŞAMADIKLARINI GÖSTERMEK İÇİN BURADAYIZ"

İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı Şaban Yılmaz ise, "Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim Kiraz kardeşimizin şahadetinin üzerinden tam 8 yıl geçti. Bugün tüm terör örgütlerine, vatan ve millet düşmanlarına birlik beraberlik içinde olduğumuzu gösteriyoruz ve buradan haykırıyoruz. Mehmet Selim savcımız gibi masum kardeşlerimizi hedef alarak husumeti, düşmanlığı körükleyen terör örgütlerine bu amaçlarına ulaşamadıklarını göstermek için buradayız" diye konuştu.

" HEPİNİZİ OĞLUM SELİM OLARAK GÖRÜYORUM "  

Şehit Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim kiraz'ın babası Hakkı Kiraz ise, "8 yıl önce bugün bizim için gerçekten karanlık bir gündü. ama bir taraftan da imtihan günümüzdü bununla birlikte hamdolsun birlik ve beraberlik günümüz oldu. Şu anda o günkü tabloyu burada görüyorum. hepinizi oğlum Selim olarak görüyorum. Selim her sabah takvim yaprağını koparır okur benim de okumam için masaya koyardı. 31 Mart 2015 günü sabah Selim evden çıkmadan önce yine o günün takvim yaprağını masaya koymuştu ve oradaki dua şöyleydi: 'Rabbim beni, ailemi mümin olarak evime girenleri bağışla zalimler topluluğunu da daima kahrı perişan et' şeklindeydi"  dedi. 

Konuşmaların ardından şehit savcı Mehmet Selim Kiraz'ın makam odası ziyaret edildi; odasında Kur'an-ı Kerim okundu. Savcı Mehmet Selim Kiraz, 31 Mart 2015 tarihinde Çağlayan'daki İstanbul Adalet Sarayı'nda görevi başındayken DHKP-C'li teröristler tarafından odasında rehin alınmıştı. Savcı Kiraz, saatler süren müzakerelere rağmen makamında şehit edilmişti.