BAROMUZ ÜYESİ AV. BERİVAN ARISOY (16081) VEFAT ETMİŞTİR

22.01.2003 tarihinde avukatlık mesleğine başlayan Baromuz üyesi Av. Berivan ARISOY (16081) vefat etmiştir.

Cenazesi, 31.07.2026 Cuma günü Aydın ili, İncirliova ilçesi Merkez Camii’nde kılınacak ikindi namazının ardından İncirliova Belediyesi Şehir Mezarlığı’na defnedilecektir.

Meslektaşımıza Allah’tan rahmet, ailesine ve Baromuz üyelerine başsağlığı dileriz.

Kararda Anayasa’nın 36. maddesi ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde güvence altına alınan adil yargılanma hakkına dayanılmıştır. Ancak kanaatimizce bu gerekçe, somut olay bakımından yeterli değildir.

Hak arama özgürlüğü, her usul işleminin mutlaka kanun yoluna tabi tutulmasını gerektirmez. Kanun yolları, hak arama özgürlüğünün sınırsız bir yansıması değil; kanun koyucunun belirlediği usul sistemi içerisinde hukuki yararın gerçekleşmesini sağlayan usul güvenceleridir. Bir ara kararın istinafa konu edilebilmesi için, bu kararın tarafların hukuki durumunu doğrudan ve somut biçimde etkilemesi gerekir. Oysa davalıdır şerhi, esas itibarıyla mevcut bir davanın varlığını tapu siciline yansıtan, açıklayıcı ve bildirici nitelikte bir tasarruftur. Bu şerh yeni bir ayni hak oluşturmadığı gibi mevcut hakları da ortadan kaldırmaz.

Daha önemlisi, davalıdır şerhinin asıl amacı dava taraflarını değil, taşınmazla sonradan hukuki ilişkiye girecek üçüncü kişileri korumaktır. Şerh sayesinde üçüncü kişiler taşınmazın dava konusu olduğunu öğrenebilmekte ve buna göre işlem yapabilmektedir. Dolayısıyla şerhin koruma alanı büyük ölçüde üçüncü kişilere yöneliktir.

İşte tam da bu noktada kararın ortaya çıkardığı çelişki dikkat çekmektedir. Çünkü davaya taraf olmayan üçüncü kişiler ne davaya müdahil olabilmekte ne de davalıdır şerhine karşı herhangi bir kanun yoluna başvurabilmektedir. Buna rağmen, yalnızca dava taraflarına ara karara karşı istinaf hakkı tanınması, şerhin korumayı amaçladığı üçüncü kişilerin hukuki güvenliğini güçlendirmemekte; aksine belirsizliği artırmaktadır.

Kararın en zayıf yönü ise, istinaf yolunun açık olmasının sağlayacağı somut hukuki yararın ortaya konulamamış olmasıdır. Gerçekten de istinaf mahkemesi hangi hukuki denetimi yapacaktır? İncelemenin özü, büyük ölçüde “Bu taşınmaz dava konusu mudur, değil midir?” sorusundan ibaret olacaktır. Dava konusu olduğu açık olan bir taşınmaz bakımından davalıdır şerhinin kaldırılması hukuken mümkün olmayacağı gibi, dava konusu olmayan bir taşınmaz hakkında da zaten böyle bir şerh konulamayacaktır. Dolayısıyla istinaf incelemesinin uyuşmazlığın çözümüne sağlayacağı ilave bir hukuki katkı veya tarafların hukuki durumunu değiştirecek somut bir sonuç bulunmamaktadır.

Usul hukukunda kanun yollarının amacı, yargılamayı gereksiz yere uzatmak değil, maddi hukukun doğru uygulanmasını sağlamaktır. Ara kararların bağımsız olarak kanun yoluna konu edilebilmesi, ancak telafisi güç veya imkânsız zarar doğurabilecek yahut tarafların hukuki durumunu doğrudan etkileyebilecek hâllerde anlam taşır. Davalıdır şerhi ise dava sonunda verilecek nihai kararın etkisini güvence altına alan, açıklayıcı ve bildirici nitelikte bir sicil işlemidir. Bu nedenle tek başına bağımsız bir istinaf incelemesine konu edilmesi, usul ekonomisi ilkesiyle de bağdaşmamaktadır.

Hak arama özgürlüğü elbette hukuk devletinin vazgeçilmez unsurlarındandır. Ancak bu özgürlük, her ara kararın mutlaka ayrı bir kanun yolu denetimine tabi tutulacağı anlamına gelmez. Aksi yaklaşım, yargılamaların gereksiz şekilde uzamasına, istinaf mahkemelerinin iş yükünün artmasına ve usul ekonomisinin zedelenmesine neden olabilir.

Sonuç olarak, davalıdır şerhine ilişkin ara kararlarda istinaf yolunun açık olmasını gerektirecek somut bir hukuki yarar ortaya konulamamıştır. Üstelik bu yaklaşım, kanun yollarının işlevi ve usul ekonomisi ilkesi bakımından da ikna edici değildir. Hak arama özgürlüğünün etkin korunması ile usul hukukunun sistematiği arasında kurulması gereken denge, her ara karara bağımsız bir kanun yolu tanınmasıyla değil; gerçekten hak ihlaline yol açabilecek işlemlerin etkili biçimde denetlenmesiyle sağlanabilir.

Bu itibarla, Yargıtay’ın hak arama özgürlüğünü esas alan yaklaşımı, davalıdır şerhinin hukuki niteliği, kanun yollarının fonksiyonu ve hukuki yarar ilkesi birlikte değerlendirildiğinde yeniden gözden geçirilmeye muhtaç görünmektedir.

Prof. Dr. Seyithan DELİDUMAN

Yargıtay

12. Ceza Dairesi

2018/8188 E., 2019/6514 K.

"İçtihat Metni"

Mahkemesi :Asliye Ceza Mahkemesi
Suç : Verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme
Hüküm : CMK’nın 223/2-c maddesi gereğince beraat

Verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçundan sanığın beraatine ilişkin hüküm, mahalli Cumhuriyet savcısı tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 07.05.2013 tarihli, 2013/11-87-245 sayılı kararında da vurgulandığı üzere; vekalet ücreti kişisel hakka ilişkin olup, kişisel hakka ilişkin kanuna aykırılıkların Yargıtay tarafından bozma konusu yapılabilmesi için, hükmün karşı hak sahibi tarafından temyiz edilmiş olması gerekir. Bu nedenle, hakkında beraat kararı verilen ve kendisini vekil ile temsil ettiren sanık yararına, hazine aleyhine, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince, maktu vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğinin gözetilmemesi, temyiz edenin sıfatına göre, bozma sebebi olarak kabul edilmemiştir.

Yapılan yargılamaya, incelenen dosya kapsamına göre, mahalli Cumhuriyet savcısının sanığa yüklenen verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçunun yasal unsurlarının oluşması nedeniyle sanık hakkında mahkumiyet kararı verilmesi gerektiğine ilişkin sair temyiz itirazlarının reddine, ancak;

Yürütülen bir suç soruşturması veya kovuşturması dolayısıyla telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi tedbiri CMK'nın 135. maddesinde düzenlenmiştir. Anılan madde uyarınca; suç işlendiğine ilişkin kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka suretle delil elde edilmesi imkanının bulunmaması durumunda, suç tarihi itibariyle hakim veya gecikmesinde sakınca olan halde Cumhuriyet savcısının kararıyla şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişimi tespit edilebilir, dinlenebilir, kayda alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir. Aynı maddenin 8. fıkrasında, dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümlerin ancak, bu fıkrada katalog şeklinde sayılan suçlarla ilgili olarak uygulanabileceği belirtilmiş, 9. fıkrada ise, maddede belirtilen usuller dışında hiç kimsenin, bir başkasının telekomünikasyon yoluyla iletişimini dinleyemeyeceği ve kayda alamayacağı hükme bağlanmıştır.

Telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi sırasında, yürütülmekte olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi olmayan, ancak başka bir suçun işlendiği şüphesini uyandırabilecek şekildeki “tesadüfen elde edilen deliller” CMK'nın 135/8. madde ve fıkrasında düzenlenen katalog kapsamındaki suçlara ilişkin ise, soruşturma ve kovuşturmada delil olarak kullanılabilmektedir. Buna karşın CMK'nın 138/2. madde ve fıkrasının açıklığı karşısında katalog kapsamında yer almayan suçlara ilişkin kayıtların delil olarak kullanılması mümkün değildir. Kanunda, kişiler arasında telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi yalnızca belirli ağırlıktaki suç tipleri bakımından meşru kabul edilmiş, bunlar dışındaki suçlar yönünden ise özel hayatın ve haberleşmenin gizliliğinin korunmasına ilişkin yarar üstün tutulmuştur.

Bu açıklamalar ışığında incelenen dosya kapsamına göre, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, resmi belgede sahtecilik, özel belgede sahtecilik, nitelikli dolandırıcılık, verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçlarına ilişkin Üsküdar Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülmekte olan adli soruşturma kapsamında, CMK'nın 135/8. madde ve fıkrasında sayılan başka bir suç nedeniyle alınan karar uyarınca, örgüt lideri olduğu iddia olunan Osman adlı kişinin iletişiminin tespiti sırasında, adı geçen şahsın, Kurşunlu İlçe Nüfus Müdürlüğünde veri hazırlama kontrol işletmeni olarak görev yapan sanık ...’i arayıp, kendisini jandarma istihbaratta görevli astsubay olarak tanıtarak ve mağdurlara ait T.C. kimlik numaralarını ona ileterek, mağdurların nüfus kayıt bilgilerini temin ettiğinin tespit edilmesinin ardından, sanığın, meslekte geçirdiği süre ve tecrübesine rağmen muhatabı hakkında hiçbir araştırma yapmaksızın ve mevzuata aykırı biçimde mağdurların nüfus kayıt bilgilerini başkasına vermek suretiyle TCK'nın 136/1. madde ve fıkrasındaki verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçunu işlediğinin iddia edildiği olayda;

Sanık hakkında verilmiş herhangi bir iletişimin denetlenmesi kararı bulunmadığı gibi, sanığa isnat edilen verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçunun, CMK'nın 135/8. madde ve fıkrasında belirtilen katalog suçlardan da olmadığı, dolayısıyla Osman adlı kişi hakkında alınan iletişim tespit tutanaklarının bu suçun delili olarak kullanılamayacağı, iletişimin tespit tutanaklarına istinaden alınan ikrar da kanunda gösterilen hukuka uygun yöntemlerle tespit edilmediğinden suçun sübutunda delil olarak dikkate alınamayacağı gözetilerek, hukuka aykırı deliller dışlandığında, sanığın mahkumiyetine yeter, her türlü derecede şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delil bulunmamasından dolayı sanık hakkında CMK'nın 223/2-e madde, fıkra ve bendi gereğince beraat kararı verilmesi gerekirken, “...Sanığın savunmaları ve olay değerlendirildiğinde sanığın Kurşunlu İlçe Nüfus Müdürlüğünde memur olarak çalıştığı, sanık ve kişisel bilgileri alan( İstanbul 9. Ağır Ceza Mahkemesinin 2012/410 esas sayılı dosyasında yargılanan ve TCK nın 136. Maddesinde yer alan suçtan mahkumiyet kararı verilen) kişinin yaptığı telefon görüşlerine ait tape kayıtlarının incelenmesinde telefonun diğer ucunda yer alan ve kişisel bilgileri isteyen kişinin önce mağdurlara ait TC kimlik numarası sanığa vererek sanıkta güven oluşturduğu ve sanığın karşı tarafta yer alan kişinin istihbaratçı olduğunu düşünerek hareket ettiği, sanığın da telefonun diğer tarafında bulunan kişisel bilgileri elde eden kişiler tarafından hileli hareketler ile iradesinin fesada uğratıldığı, sanığın istihbarat görevlilerine yardım amaçlı hareket ettiğini düşündüğü bu şekliyle sanığın kişisel bilgileri hukuka aykırı olarak kasten vermek için hareket etmediği bu şekliyle sanığın üzerine atılı suç açısından kastının bulunmadığı sonucuna varılmıştır...” biçimindeki yasal ve yeterli olmayan gerekçelerle CMK’nın 223/2-c madde, fıkra ve bendi gereğince beraat hükmü kurulması,
Kanuna aykırı olup, mahalli Cumhuriyet savcısının temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden, hükmün bu nedenle 5320 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK'un 321. maddesi gereğince BOZULMASINA; ancak, yeniden yargılama gerektirmeyen bu konuda, aynı Kanun'un 322. maddesi gereğince karar verilmesi mümkün bulunduğundan, aynı maddenin verdiği yetkiye istinaden; gerekçeli kararın 3. sayfasında başlayıp 4. sayfasında sona eren “Delillerin değerlendirilmesi ve gerekçe” başlığı altındaki ibarelerin karardan çıkarılarak, yerlerine, “İncelenen dosya kapsamına göre, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, resmi belgede sahtecilik, özel belgede sahtecilik, nitelikli dolandırıcılık, verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçlarına ilişkin Üsküdar Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülmekte olan adli soruşturma kapsamında, CMK'nın 135/8. madde ve fıkrasında sayılan başka bir suç nedeniyle alınan karar uyarınca, örgüt lideri olduğu iddia olunan Osman adlı kişinin iletişiminin tespiti sırasında, adı geçen şahsın, Kurşunlu İlçe Nüfus Müdürlüğünde veri hazırlama kontrol işletmeni olarak görev yapan sanık ...’i arayıp, kendisini jandarma istihbaratta görevli astsubay olarak tanıtarak ve mağdurlara ait T.C. kimlik numaralarını ona ileterek, mağdurların nüfus kayıt bilgilerini temin ettiğinin tespit edilmesinin ardından, sanığın, meslekte geçirdiği süre ve tecrübesine rağmen muhatabı hakkında hiçbir araştırma yapmaksızın ve mevzuata aykırı biçimde mağdurların nüfus kayıt bilgilerini başkasına vermek suretiyle TCK'nın 136/1. madde ve fıkrasındaki verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçunu işlediğinin iddia edildiği olayda; sanık hakkında verilmiş herhangi bir iletişimin denetlenmesi kararı bulunmadığı gibi, sanığa isnat edilen verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçunun, CMK'nın 135/8. madde ve fıkrasında belirtilen katalog suçlardan da olmadığı, dolayısıyla Osman adlı kişi hakkında alınan iletişim tespit tutanaklarının bu suçun delili olarak kullanılamayacağı, iletişimin tespit tutanaklarına istinaden alınan ikrar da kanunda gösterilen hukuka uygun yöntemlerle tespit edilmediğinden suçun sübutunda delil olarak dikkate alınamayacağı gözetilerek, hukuka aykırı deliller dışlandığında, sanığın mahkumiyetine yeter, her türlü derecede şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delil bulunmamasından dolayı sanık hakkında CMK'nın 223/2-e madde, fıkra ve bendi gereğince beraat kararı verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.” ibarelerinin eklenmesi ve hüküm fıkrasının 1 numaralı paragrafının, “1- Sanık hakkında yapılan yargılama sonunda, yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmadığı anlaşıldığından, CMK’nın 223/2-e madde, fıkra ve bendi gereğince sanığın beraatine” şeklinde değiştirilmesi suretiyle, eleştiri dışında, sair yönleri usul ve kanuna uygun bulunan hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA, 22.05.2019 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Yargıtay

10. Ceza Dairesi

2022/4525 E., 2024/268 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Ceza Dairesi
SAYISI : 2018/622 E., 2019/74 K.
SUÇ : Uyuşturucu madde ticareti yapma
HÜKÜMLER : Esastan ret
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Temyiz istemlerinin esastan reddiyle hükümlerin onanması

İlk Derece Mahkemesince verilen hükümlere yönelik istinaf incelemesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararların; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 286 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca temyiz edilebilir olduğu, 260 ıncı maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz edenlerin hükümleri temyize hak ve yetkilerinin bulunduğu, 291 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz istemlerinin süresinde olduğu, 294 üncü maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz dilekçelerinde temyiz sebeplerine yer verildiği, 298 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz istemlerinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle, gereği düşünüldü:

I. HUKUKİ SÜREÇ

A. Ankara 1. Çocuk Ağır Ceza Mahkemesinin, 21.12.2017 tarihli ve 2017/301 Esas, 2017/345 Karar sayılı kararı ile sanık ...'ın uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (5237 sayılı Kanun) 188 inci maddesinin üçüncü fıkrası, dördüncü fıkrasının (a) bendi, 31 inci maddesinin üçüncü fıkrası, 62 nci maddesi, 52 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 8 yıl 4 ay hapis ve 500,00 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına; sanık ...'ın uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan, 5237 sayılı Kanun'un 188 inci maddesinin üçüncü fıkrası, 31 inci maddesinin üçüncü fıkrası, 62 nci maddesi, 52 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 5 yıl 6 ay 20 gün hapis ve 320,00 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.

B. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 18. Ceza Dairesinin, 04.02.2019 tarihli ve 2018/622 Esas, 2019/74 Karar sayılı kararı ile sanıklar hakkında İlk Derece Mahkemesince kurulan hükümlere yönelik sanıklar müdafilerinin istinaf başvurularının 5271 sayılı Kanun’un 280 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.

C. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca özetle; temyiz isteminin esastan reddi ile hükmün onanması yönünde karar verilmesi görüşünü içeren Tebliğname ile dava dosyası Daireye tevdi edilmiştir.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

A. Sanık ... müdafiinin temyiz sebepleri özetle;

1. Suçun unsurlarının oluşmadığına,

2. 5271 sayılı Kanun'un 140 ıncı maddesi uyarınca teknik araçlarla izleme tedbirinin uygulanmasına ilişkin karar alınmaksızın elde edilen kamera kayıtlarının hukuka aykırı delil niteliğinde olduğuna,

3. Sanık hakkında etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması gerektiğine,

İlişkindir.

B. Sanık ... müdafiinin temyiz sebepleri özetle;

1. Suçun unsurlarının oluşmadığına,

2. Her türlü şüpheden uzak, kesin ve yeterli delil bulunmadığına, beraat kararı verilmesi gerektiğine,

3. Gizli soruşturmacıların tanık sıfatıyla dinlenmesi gerektiğine,

İlişkindir.

III. OLAY VE OLGULAR

Temyizin kapsamına göre;

A. İlk Derece Mahkemesinin Kabulü
5271 sayılı Kanun'un 139 uncu maddesinde düzenlenen "gizli soruşturmacı görevlendirilmesi" tedbirine ilişkin karar uyarınca gizli soruşturmacı ile sanık ... arasında gerçekleşen diyalogda Berkay'ın uyuşturucu madde satma teklifinde bulunduğu, sonrasında gizli soruşturmacıların uyuşturucu hap alabilmeleri için Berkay'ın, sanık ... ile buluştuğu, Hasan'dan aldığı 2 adet MDMA içeren hapı gizli soruştumacıya, gizli soruşturmacıdan aldığı parayı Hasan'a verdiği, ayrıca araç içinde gizli soruşturmacılara 1 paket 5F-ADB içeren sentetik kannabinoid türevi madde sattığı olayda;

İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama neticesinde; Berkay'ın gizli soruşturmacılara sorular sorarak uyuşturucu madde satışı yapmaya çalıştığı, gizli soruşturmacıların ekstazi alacaklarını söylemeleri üzerine Hasan'dan temin ettiği 2 adet hap ile üzerinde sakladığı 1 paket sentetik kannabinoidin satışını yaptığı, Hasan'ın gizli soruşturmacılarla pazarlık yaptığı ve 2 adet hap karşılığı olan parayı aldıktan sonra olay yerinden uzaklaştığı, her iki sanığın güven alımı yapılan yerde aktif ve bilinçli bir şekilde uyuşturucu madde ticareti yaptıkları gerekçesiyle sanıkların mahkûmiyetlerine karar verilmiştir.

B. Bölge Adliye Mahkemesinin Kabulü
İlk Derece Mahkemesince kabul edilen olay ve olgular konusunda, Bölge Adliye Mahkemesince, isabetsizlik görülmediği gerekçesiyle istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

IV. GEREKÇE

Mahkemece suçun sübutu gizli soruşturmacı faaliyetleri ile teknik araçlarla izleme sonucu elde edilen kayıtlara dayandırılmıştır. 5271 sayılı Kanun'un 217 nci maddesine göre sanığa atılı suç hukuka uygun şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir. Hukuka uygun olmayan teknik araçlarla izleme sonucu elde edilen delile dayanılarak sübuta gidilmesi mümkün değildir. Yapılan soruşturma işlemleri, kovuşturma kapsamı ve tüm dosya içeriğine göre sonuç olarak;

Dosya içerisinde 5271 sayılı Kanun'un 140 ıncı maddesi uyarınca teknik araçlarla izlemeye ilişkin bir karar bulunmadığı, gizli soruşturmacı görevlendirilmesine ilişkin karara dayanılarak ve 5271 sayılı Kanun'un 140 ıncı maddesi uyarınca usulüne uygun bir karar alınmadan teknik araçlarla izleme, görüntüleme ve ses alma işlemi yapıldığı anlaşılmakla;

Dosyada mevcut olan tutanağa göre hukuka aykırı olarak alınan görüntü kaydına dayanılarak sanıkların kimlik tespitlerinin yapıldığı, bu şekilde elde edilen delilin hukuka aykırı olduğu ve hükme esas alınamayacağı gözetilmeden, sanıkların beraatleri yerine mahkûmiyetlerine karar verilmesi, hukuka aykırı görülmüştür.

V. KARAR

Gerekçe bölümünde açıklanan nedenlerle sanıklar müdafilerinin temyiz istemleri yerinde görüldüğünden Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 18. Ceza Dairesinin, 04.02.2019 tarihli ve 2018/622 Esas, 2019/74 Karar sayılı kararının 5271 sayılı Kanun’un 302 nci maddesinin ikinci fıkrası gereği, Tebliğname’ye aykırı olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,

Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca Ankara 1. Çocuk Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 18. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,
10.01.2024 tarihinde karar verildi.

Yargıtay

10. Ceza Dairesi

2021/1523 E., 2022/7238 K.

"İçtihat Metni"

Mahkemesi :Ceza Dairesi

Suçlar : 1- Kenevir ekme 2- Uyuşturucu madde ticareti yapma
Hükümler : 1- Mahkûmiyet; Antalya 5. Ağır Ceza Mahkemesinin 06/10/2020 - 2020/196 esas ve 2020/304 sayılı kararı (Her iki suçtan tüm sanıklar hakkında)

2- İstinaf başvurularının düzeltilerek esastan reddi; Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesinin 03/12/2020 2020/1859 esas ve 2020/1881 sayılı kararı (Her iki suçtan tüm sanıklar hakkında)

Bölge Adliye Mahkemesince verilen hükümler sanıklar müdafileri tarafından temyiz edilmekle; temyiz edenlerin sıfatı, başvurularının süresi, kararın niteliği ve temyiz sebeplerine göre dosya incelendi.

GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:

Sanık ... müdafiinin temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasına ilişkin isteminin hükmedilen ceza süresine göre CMK’nın 299. maddesi uyarınca reddine karar verilerek duruşmasız inceleme yapılmıştır.

A- Sanık ... hakkında uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan verilen istinaf başvurusunun düzeltilerek esastan reddine ilişkin hükme yönelik temyiz isteminin incelenmesinde;

Hükmün sanık müdafii tarafından temyiz edilmesinden sonra, sanığın Antalya L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğünden gönderdiği 26/05/2022 havale tarihli dilekçesindeki “...temyiz hakkımdan vazgeçtiğimi beyan eder, yine sizlerden almış olduğum cezanın onaylanarak hükmün infazının başlatılması için ilgili birimlere gönderilmesini saygılarımla arz ederim.” şeklindeki beyanının temyiz isteğinden vazgeçme niteliğinde olduğu anlaşıldığından, temyizden vazgeçme nedeniyle hükmün İNCELENMESİNE YER OLMADIĞINA,

B- Sanık ... hakkında kenevir ekme suçundan verilen istinaf başvurusunun düzeltilerek esastan reddine ilişkin hükme yönelik temyiz isteminin incelenmesinde:
Sanık hakkında kenevir ekme suçundan hükmolunan 5 yıl hapis cezasının miktarı gözetildiğinde, 5271 sayılı CMK'nın 286/2-a maddesi uyarınca, ilk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarı ne olursa olsun adli para cezalarına ilişkin istinaf başvurusunun düzeltilerek esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararlarının temyizi mümkün olmadığından, sanık müdafiinin temyiz isteminin 5271 sayılı CMK'nın 298. maddesi uyarınca REDDİNE,

C- Sanıklar ... ve ... hakkında uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan verilen istinaf başvurularının düzeltilerek esastan reddine ilişkin hükümlerin incelenmesinde;

5271 sayılı CMK'nın 288. ve 294. maddelerinde yer alan düzenlemeler ile 289. maddesinde sayılan kesin hukuka aykırılık halleri dikkate alınarak, sanıklar müdafilerinin dilekçelerinde belirttikleri temyiz sebeplerinin hükümlerin hukuki yönüne ilişkin olduğu değerlendirilerek, anılan sebeplere bağlı olarak yapılan incelemede,

1- 17.03.2020 tarihli arama tutanağına göre sanıkların yakalandığı ve sanıklar ... ile ...'in ikameti olan adreste yapılan aramanın saat 14.00 sıralarında başladığının belirtildiği, dosya kapsamında bulunan Cumhuriyet savcısı tarafından verilen yazılı arama emrinde arama izninin saat 15.00-17.30 arasındaki süreyi kapsayacak şekilde verildiğinin belirtildiği, aramanın usulsüz olduğuna ilişkin yapılan itirazlar üzerine ilk derece mahkemesince aramanın yapıldığı saatin tespiti için aramaya ilişkin video kayıtlarının bilirkişiye verilerek alınan raporda aramaya ilişkin video kayıtlarının 11.52-14.56 arasında yapıldığının tespit edildiği, dinlenen tutanak tanıklarının aramanın yapıldığı saat dilimini hatırlamadıklarını belirttikleri, tutanak tanıklarının kamera kaydında kullanılan cihazın saati konusunda yanlışlık olabileceğini beyan ettikleri, Cumhuriyet savcısı tarafından verilen yazılı arama emrindeki bilgiler, tutanak tanıklarının beyanları ve alınan bilirkişi raporları arasında çelişki olduğu anlaşılmakla; aramanın yapıldığı saatin tespit edilmesi için aramada hazır bulunan mahalle muhtarı ve muhtarlık azası ile ilçe tarım görevlisinin de tanık olarak bilgi ve görgülerine başvurulması, kolluk tarafından arama sırasında kullanılan kamera kayıt cihazının arama sırasındaki kayıt saatinde yanlışlık olup olmadığı hususu ile kamera kaydındaki bilgilere göre aramanın yazılı arama emrinde belirtilen saatte yapılıp yapılmadığının çelişkiye mahal vermeyecek şekilde tespit edilmesi, aramanın Cumhuriyet savcısı tarafından verilen yazılı arama emrinde belirtilen saat 15.00'dan önce yapıldığının tespit edilmesi halinde aramanın ve elde edilen delilllerin hukuka aykırı olup olmadığının değerlendirilmesi gerekirken eksik araştırma ile hüküm kurulması,

2- Kabule göre de; İlk derece mahkemesince aramanın usulsüz olduğu kabul edilmesine rağmen, sanıkların ikrarları ile kendi suçlarının ve diğer sanıkların suçlarının ortaya çıkmasına yardım ve hizmette bulundukları gerekçesiyle sanıklar hakkında etkin pişmanlık hükümleri uygulanmışsa da; sanıkların ikrarları olsa da Cumhuriyet savcısı tarafından verilen yazılı arama emrinde belirtilen saatler dışında yapılan aramanın Anayasamızın 38. maddesinin 6. fıkrası ile CMK'nın 206. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi, 217. maddesinin 2. fıkrası ve 289. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendi uyarınca hükme esas alınamayacağı, hukuka aykırı yolla elde edilen delil ile bu delillerden hareketle elde edilen delillerin de, zehirli ağacın meyvesi de zehirli olacağı olgusuyla ve sanıklara isnat olunan suçun maddi konusu olan uyuşturucu maddelerin hukuka aykırı yöntemle elde edilmiş olması nedeniyle suçun maddi konusu bulunmadığı ve hükme esas alınamayacağı; buna bağlı olarak suçun yasal kurucu unsuru oluşmadığından beraatleri yerine mahkûmiyetlerine karar verilmesi,

Yasaya aykırı, sanıklar müdafilerinin temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olup, Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesinin 03/12/2020 tarih, 2020/1859 esas ve ./.. 2020/1881 sayılı kararı hukuka aykırı bulunduğundan, 5271 sayılı CMK'nın 302/2. maddesi uyarınca BOZULMASINA, bozmanın niteliğine göre sanıkların bu suçtan TAHLİYELERİNE, başka bir suçtan hükümlü ya da tutuklu bulunmadığı takdirde salıverilmelerinin sağlanması için ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına yazı yazılmasına,

28/02/2019 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7165 sayılı Kanun'un 8. maddesi ile değişik 5271 sayılı CMK'nın 304/1. maddesi uyarınca dosyanın Antalya 5. Ağır Ceza Mahkemesine, kararın bir örneğinin Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesine gönderilmesine, Başkan Vekili ...'ün sanıklar ... ve ... hakkında uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan verilen hükümlerin değişik gerekçe ile bozulması ve sanık ...'e de sirayet ettirilmesi yönünden değişik gerekçesi ve oy çokluğu ile, diğer yönlerden oy birliği ile,
02/06/2022 tarihinde karar verildi.

DEĞİŞİK GEREKÇE

17.03.2020 tarihli arama tutanağına göre sanıkların yakalandığı ve sanıklar ... ile ...'in ikameti olan adreste yapılan aramanın saat 14.00 sıralarında başladığının belirtildiği, dosya kapsamında bulunan Cumhuriyet savcısı tarafından verilen yazılı arama emrinde arama izninin saat 15.00-17.30 arasında verildiğinin belirtildiği, aramanın usulsüz olduğuna ilişkin yapılan itirazlar üzerine ilk derece mahkemesince aramanın yapıldığı saatin tespiti için aramanın kayda alınmasına ilişkin video kayıtlarının bilirkişiye verilerek alınan raporda, aramaya ilişkin video kayıtlarının 11.52-14.56 arasında yapıldığının tespit edildiği, mahkemece dinlenen tutanak tanıklarının yeminli beyanlarında arama yapılan saati hatırlamadıklarını belirttikleri, tutanak tanıklarının beyanları, alınan bilirkişi raporu ve kolluk tarafından tutulan arama tutanağı içeriklerine göre; Cumhuriyet savcısı tarafından verilen yazılı arama emrinde belirtilen saatten önce aramanın yapıldığının dosya kapsamından anlaşıldığı, dolayısıyla yapılan aramanın hukuka aykırı olduğu, hukuka aykırı arama sonucu ele geçirilen uyuşturucu maddelerin Anayasamızın 38. maddesinin 6. fıkrası ile CMK'nın 206. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi, 217. maddesinin 2. fıkrası ve 289. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendi uyarınca “suçun maddi konusu” ve “suçun delili” olarak hükme esas alınamayacağı, mahkemece yapılan araştırmanın da yeterli olduğu, somut olayda suçun maddi konusunun bulunmaması nedeniyle suçun unsurları oluşmadığından, sanıklar ... ve ...'un atılı suçtan beraatlerine, bu durumun hakkındaki hüküm temyizden vazgeçme nedeniyle incelenmeyen sanık ...'a CMK’nın 306. maddesi gereğince sirayetine karar verilmesi ve hükümlerin bu nedenlerle bozulması kanısında olduğumdan sayın çoğunluğun bozma gerekçesine katılmıyorum. 02.06.2022

Ceza muhakemesinde maddi gerçeğe ulaşmak, yargılamanın temel amaçlarından biridir. Ancak hukuk devletinde maddi gerçeğe ulaşma amacı sınırsız değildir. Devlet, suçla mücadele ederken dahi Anayasa ve kanunların çizdiği sınırlar içinde hareket etmek zorundadır. Aksi kabul edildiğinde, suçun ortaya çıkarılması uğruna temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilmesi meşru hâle gelir ki bu durum hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz.

Bu nedenle ceza yargılamasında yalnızca delilin varlığı değil, hangi yöntemle elde edildiği de en az delilin içeriği kadar önem taşımaktadır. Delilin gerçeği göstermesi tek başına yeterli değildir. Aynı zamanda hukuka uygun yöntemlerle elde edilmiş olması gerekir. Hukuka aykırı şekilde elde edilen bir delilin yargılamada kullanılması, yalnızca usul kurallarının ihlali anlamına gelmez; savunma hakkını, silahların eşitliği ilkesini ve adil yargılanma hakkını da doğrudan etkiler.

Nitekim Anayasa'nın 38. maddesinin altıncı fıkrasında, "Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez." hükmüne yer verilmiş; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 206 ve 217. maddelerinde de hükmün ancak hukuka uygun şekilde elde edilen delillere dayanabileceği açıkça düzenlenmiştir. Böylece hukuka aykırı delil yasağı, yalnızca kanuni değil, aynı zamanda anayasal güvence altına alınmış temel bir ceza muhakemesi ilkesi hâline gelmiştir.

Hukuka aykırı delil yasağının doğal sonucu ise, hukuka aykırı ilk işlemden hareketle ulaşılan diğer delillerin de hukuki akıbetinin tartışmalı hâle gelmesidir. Ceza muhakemesinde "zehirli ağacın meyvesi" olarak adlandırılan bu doktrin, hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen ilk delilin yalnızca kendisini değil, ondan türeyen delilleri de sakatlayabileceği anlayışına dayanmaktadır. Başlangıçtaki hukuka aykırılığın sonraki delillere sirayet edip etmeyeceği, bugün hem öğretide hem de yüksek mahkeme kararlarında en fazla tartışılan konular arasında yer almaktadır.

Özellikle son yıllarda Anayasa Mahkemesi ile Yargıtay'ın verdiği kararlar, hukuka aykırı delil yasağını yalnızca şekli bir usul kuralı olarak değil, adil yargılanma hakkının vazgeçilmez güvencelerinden biri olarak değerlendirmektedir. Anayasa Mahkemesi, delilin elde ediliş yönteminin yargılamanın bütününün hakkaniyetini etkileyebileceğini kabul ederken; Yargıtay da hukuka aykırı delilden hareketle ulaşılan türev delillerin hükme esas alınamayacağını vurgulayan önemli içtihatlar geliştirmiştir.

Bu çalışmada, öncelikle hukuka aykırı delil kavramı ve anayasal dayanakları incelenecek; ardından zehirli ağacın meyvesi doktrininin Türk ceza muhakemesi hukukundaki yeri açıklanacaktır. Devamında Anayasa Mahkemesi'nin konuya ilişkin güncel yaklaşımı ile Yargıtay kararları birlikte değerlendirilerek hukuka aykırı delil yasağının uygulamadaki sınırları ortaya konulacak; son bölümde ise müdafilik pratiği bakımından bu içtihatların doğurduğu sonuçlar ele alınacaktır.

I. HUKUKA AYKIRI DELİL KAVRAMI

Ceza muhakemesinde delil, geçmişte meydana geldiği iddia edilen bir olgunun ispatına yarayan her türlü araç olarak tanımlanabilir. Ancak bir bilginin delil niteliği taşıması, tek başına hükme esas alınabileceği anlamına gelmez. Delilin, yalnızca maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasına elverişli olması yeterli değildir; aynı zamanda hukukun öngördüğü usul kurallarına uygun biçimde elde edilmiş olması gerekir.

Bu nedenle ceza muhakemesinde deliller, yalnızca ispat güçleri bakımından değil, elde ediliş yöntemleri bakımından da değerlendirilmektedir. Hukuk devleti ilkesinin doğal sonucu olarak, devlet organlarının suçla mücadele ederken dahi hukuka bağlı kalmaları zorunludur. Suçun ispatına yarayan bir delilin, temel hak ve özgürlükleri ihlal eden yöntemlerle elde edilmiş olması hâlinde, maddi gerçeği ortaya koyma fonksiyonu ikinci planda kalmakta, hukuka uygunluk şartı ön plana çıkmaktadır.

Öğretide genel kabul gören tanıma göre hukuka aykırı delil; Anayasa, kanun veya usul hükümlerine aykırı yöntemlerle elde edilen ve bu nedenle ceza yargılamasında hükme esas alınması mümkün olmayan delildir.

Hukuka aykırılık yalnızca delilin içeriğiyle ilgili değildir. Esas sorun, delile hangi yöntemle ulaşıldığıdır. Bu nedenle arama, elkoyma, iletişimin denetlenmesi, teknik araçlarla izleme, dijital materyallerin incelenmesi, beden muayenesi, biyolojik örnek alınması, ses ve görüntü kaydı gibi koruma tedbirlerinin kanunun öngördüğü usule uygun biçimde uygulanması zorunludur. Bu işlemlerden herhangi birinde ortaya çıkan hukuka aykırılık, elde edilen delilin hukuki değerini de doğrudan etkileyebilir.

Anayasa koyucu, hukuka aykırı delil yasağını yalnızca ceza muhakemesine ilişkin teknik bir usul kuralı olarak görmemiş; temel hak ve özgürlüklerin güvencesi niteliğinde anayasal bir ilke hâline getirmiştir. Nitekim Anayasa'nın 38. maddesinin altıncı fıkrasında; "Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez." hükmüne yer verilmiştir.

Bu düzenleme karşısında artık tartışılması gereken husus, hukuka aykırı delilin kullanılmasının mümkün olup olmadığı değil; hangi hukuka aykırılıkların delili geçersiz hâle getireceği ve bu hukuka aykırılığın sonraki delillere etkisinin ne olacağıdır.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu da anayasal düzenlemeye paralel hükümler içermektedir. CMK'nın 206/2-a maddesi, hukuka aykırı şekilde elde edilen delillerin reddedileceğini düzenlemekte; 217/2. maddesi ise hâkimin kararını ancak hukuka uygun şekilde elde edilmiş ve duruşmada tartışılmış delillere dayandırabileceğini hüküm altına almaktadır. Böylece Türk ceza muhakemesinde hukuka aykırı delil yasağı hem anayasal hem de yasal düzeyde açık bir normatif temele kavuşturulmuştur.

Hukuka aykırı delil yasağının amacı yalnızca sanığı korumak değildir. Bu yasak aynı zamanda devletin ceza soruşturması yürütürken hukuk içinde kalmasını sağlamayı amaçlayan kurumsal bir güvencedir. Aksi yöndeki bir yaklaşım, soruşturma makamlarının hukuka aykırı yöntemlere yönelmesini teşvik eder; kısa vadede bazı suçların ortaya çıkarılmasını kolaylaştırsa bile uzun vadede hukuk devletine duyulan güveni zedeler.

Bu nedenle çağdaş ceza muhakemesinde esas olan, her ne pahasına olursa olsun maddi gerçeğe ulaşılması değil; hukuka uygun yöntemlerle maddi gerçeğe ulaşılmasıdır. Ceza muhakemesinin meşruiyeti, yalnızca ulaştığı sonuçtan değil, o sonuca hangi yöntemlerle ulaştığından da kaynaklanmaktadır.

II. ZEHİRLİ AĞACIN MEYVESİ DOKTRİNİ

Hukuka aykırı delil yasağının doğal sonucu, hukuka aykırı şekilde elde edilen ilk delilin sonraki delillere etkisinin ne olacağı sorusudur. Gerçekten de soruşturma makamları tarafından hukuka aykırı bir yöntemle elde edilen ilk bilgi, çoğu zaman yeni delillere ulaşılmasını sağlar. Bu durumda yalnızca ilk delilin mi, yoksa ondan hareketle elde edilen sonraki delillerin de mi hukuka aykırı sayılacağı ceza muhakemesinin en önemli tartışma alanlarından birini oluşturmaktadır.

Bu tartışmaya cevap veren yaklaşım, Anglo-Amerikan hukukunda geliştirilen ve bugün "Zehirli Ağacın Meyvesi Doktrini" olarak adlandırılan ilkedir.

Doktrinin temel mantığı oldukça basittir. Bir ağacın kökü zehirliyse, o ağacın meyvesi de sağlıklı kabul edilemez. Buna göre de hukuka aykırı bir işlemden elde edilen ilk delil sakatsa, bu delilden hareketle ulaşılan diğer deliller de kural olarak aynı hukuka aykırılıktan etkilenir. Başlangıçtaki hukuka aykırılık, delil zincirinin sonraki halkalarına da sirayet eder.

Bu nedenle doktrinde yalnızca "ilk delilin hukuka aykırılığı" değil, "hukuka aykırılığın uzak etkisi" tartışılmaktadır.

Doktrinin Ortaya Çıkış Amacı

Zehirli ağacın meyvesi doktrininin amacı, yalnızca sanığın menfaatlerini korumak değildir. Asıl amaç, soruşturma makamlarının hukuka aykırı yöntemlere başvurmalarını caydırmaktır.

Eğer yalnızca ilk delil dosyadan çıkarılır; ancak o delilden hareketle ulaşılan bütün diğer deliller kullanılmaya devam edilirse, hukuka aykırı işlem yapan kamu görevlisi fiilen ödüllendirilmiş olur. Böyle bir sistemde hukuka aykırı arama yapmak, usulsüz elkoyma kararı almak veya kanuni şartları oluşmadan iletişimi denetlemek soruşturma makamları açısından ciddi bir risk oluşturmaz. Çünkü ilk delil kullanılmasa bile ondan hareketle elde edilen diğer deliller mahkûmiyet için yeterli olabilecektir. Oysa hukuk devleti, hukuka aykırı davranışın dolaylı olarak dahi ödüllendirilmesine izin vermez.

İşte bu nedenle doktrin, yalnızca ilk delilin değil, hukuka aykırı ilk işlem sayesinde ulaşılan tüm delillerin de kural olarak yargılama dışında bırakılmasını öngörmektedir.

Türk Hukukunda Zehirli Ağacın Meyvesi Doktrini

Türk hukukunda "zehirli ağacın meyvesi" ibaresi ne Anayasa'da ne de Ceza Muhakemesi Kanunu'nda açıkça yer almaktadır. Bununla birlikte Anayasa'nın 38. maddesi ile CMK'nın 206 ve 217. maddeleri birlikte değerlendirildiğinde, doktrinin dayandığı temel düşüncenin Türk hukuk sistemiyle uyumlu olduğu görülmektedir.

Nitekim öğretide uzun süredir baskın görüş, hukuka aykırı şekilde elde edilen ilk delilin, ondan türeyen delilleri de hukuka aykırı hâle getireceği yönündedir. Son yıllarda Yargıtay'ın verdiği kararlar da bu yaklaşımı büyük ölçüde benimsemeye başlamıştır. Özellikle hukuka aykırı arama, hukuka aykırı iletişimin denetlenmesi ve usulsüz dijital incelemeler sonucunda elde edilen türev deliller bakımından yüksek mahkeme kararlarında doktrine açık atıflar yapılmaktadır.

Bu gelişme, Türk ceza muhakemesinde hukuka aykırı delil yasağının yalnızca ilk delille sınırlı dar bir yorumdan uzaklaşıldığını, hukuka aykırılığın delil zinciri üzerindeki etkisinin de dikkate alınmaya başlandığını göstermektedir.

Kanaatimizce, zehirli ağacın meyvesi doktrini yalnızca teknik bir ispat teorisi değildir. Bu doktrin, hukuk devleti ilkesinin ceza muhakemesindeki görünüm biçimlerinden biridir. Devletin hukuka aykırı yöntemlerle elde ettiği avantajlardan yararlanmasına izin verilmesi, hukuka aykırılığı dolaylı olarak meşrulaştırır. Böyle bir yaklaşım ise Anayasa'nın üstünlüğü, temel hakların korunması ve adil yargılanma hakkı ile bağdaşmaz.

Bu nedenle değerlendirilmesi gereken husus, yalnızca delilin doğruluğu değil, delile ulaşılırken izlenen yolun hukuk düzeni tarafından kabul edilip edilmediğidir. Hukuk devleti bakımından meşru olan, yalnızca doğru sonuca ulaşılması değil; doğru sonuca hukuka uygun yöntemlerle ulaşılmasıdır.

III. ANAYASA MAHKEMESİ'NİN HUKUKA AYKIRI DELİL YASAĞINA YAKLAŞIMI

Hukuka aykırı delil yasağı, yalnızca Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yer alan teknik bir ispat kuralı değildir. Bu yasak, Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuru kararlarında giderek daha belirgin hâle gelen bir anlayış doğrultusunda, adil yargılanma hakkının ve hukuk devleti ilkesinin temel güvencelerinden biri olarak değerlendirilmektedir.

Anayasa Mahkemesi, delillerin elde edilme yönteminin yalnızca usule ilişkin bir mesele olmadığını; bu yöntemin temel hak ve özgürlüklere etkisinin de değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmektedir. Mahkemeye göre, devletin hukuka aykırı yöntemlerle elde ettiği bilgileri yargılamada kullanması, bazı durumlarda yargılamanın bütününün hakkaniyetini zedeleyebilir.

Bu yaklaşımın güncel örneklerinden biri, Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu'nun Fadime Kolutek ve Diğerleri kararında görülmektedir.

1. Olayın Özeti

Başvurucular hakkında yürütülen soruşturma sırasında ceza infaz kurumunda avukatlarıyla yaptıkları görüşmeler, infaz kurumu görevlilerince izlenmiş; görüşmeler sırasında tutanaklar düzenlenmiş ve bu tutanaklarda yer verilen bilgiler daha sonra disiplin yaptırımlarına dayanak olarak kullanılmıştır. Başvurucular ise avukatla yapılan görüşmelerin gizliliğinin ihlal edildiğini, bu şekilde elde edilen kayıtların delil olarak kullanılmasının savunma hakkını ortadan kaldırdığını ileri sürmüşlerdir.

2. Anayasa Mahkemesinin Değerlendirmesi

Anayasa Mahkemesi kararında öncelikle, avukat ile müvekkil arasındaki haberleşmenin savunma hakkının temel unsurlarından biri olduğunu vurgulamıştır.

Mahkemeye göre, kişinin avukatına hiçbir tereddüt duymadan olayları anlatabilmesi ve hukuki yardım alabilmesi, ancak bu görüşmelerin gizli kalacağına ilişkin güvenceyle mümkündür. Avukat-müvekkil görüşmelerinin kamu görevlilerince izlenmesi veya bu görüşmelerden elde edilen bilgilerin daha sonra kişi aleyhine kullanılması, savunma hakkının özünü zedeleme tehlikesi taşımaktadır.

Kararda ayrıca, temel haklara yapılan müdahalelerin yalnızca kanuni dayanağının bulunmasının yeterli olmadığı; müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olması gerektiği de vurgulanmıştır. Bu çerçevede Mahkeme, başvurucuların avukatlarıyla yaptıkları görüşmelerden elde edilen bilgilerin disiplin yaptırımına dayanak yapılmasını, Anayasa'nın güvence altına aldığı haklarla bağdaşmayan bir uygulama olarak değerlendirmiştir.

3. Kararın Hukuka Aykırı Delil Bakımından Önemi

Söz konusu karar doğrudan "zehirli ağacın meyvesi" doktrinini tartışmamaktadır. Bununla birlikte kararın ortaya koyduğu anayasal ilkeler, hukuka aykırı delil yasağı bakımından son derece önemlidir. Çünkü Anayasa Mahkemesi, hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen bilgilerin daha sonra yargısal veya disiplin süreçlerinde kullanılmasını yalnızca şekli bir usul sorunu olarak görmemiş, bunu savunma hakkı ve adil yargılanma hakkı bağlamında değerlendirmiştir. Böylece Mahkeme, delilin içeriğinden önce elde ediliş yönteminin hukuka uygunluğunu esas alan bir yaklaşım benimsemiştir. Bu anlayış, ceza muhakemesinde hukuka aykırı delil yasağının anayasal temelini güçlendirmektedir.

Kanaatimizce bu kararın en önemli yönü, hukuka aykırı delil yasağını yalnızca Ceza Muhakemesi Kanunu'nun teknik hükümleri çerçevesinde ele almamış olmasıdır. Anayasa Mahkemesi, savunma hakkını zedeleyen yöntemlerle elde edilen bilgilerin daha sonra kişi aleyhine kullanılmasının hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayacağını açık biçimde ortaya koymuştur.

Bu yaklaşım, Anayasa'nın 38. maddesinde düzenlenen hukuka aykırı delil yasağı ile birlikte değerlendirildiğinde önemli bir sonuç ortaya çıkmaktadır: Devlet yalnızca hukuka uygun delil toplamakla yükümlü değildir; temel hakları ihlal ederek elde ettiği bilgileri de kişilerin aleyhine kullanamaz.

IV. YARGITAY KARARLARI IŞIĞINDA HUKUKA AYKIRI DELİL VE ZEHİRLİ AĞACIN MEYVESİ DOKTRİNİ

Konu yalnızca tek bir kararla sınırlı değildir. Farklı dairelerin kararları da aynı doğrultuda önemli örnekler sunmaktadır. Kullanım açısından aşağıdaki kararlar özellikle dikkat çekicidir:

1) Usulsüz arama sonucunda elde edilen deliller

Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin 2021/1523 E., 2022/7238 K. sayılı kararında; arama emrinde belirtilen saatler dışında yapılan arama nedeniyle elde edilen delillerin hükme esas alınamayacağı, ayrıca bu delillerden hareketle ulaşılan verilerin de zehirli ağacın meyvesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

2) Hukuka aykırı iletişimin denetlenmesi ve teknik takip

Yargıtay 16. Ceza Dairesi’nin 2016/2524 E., 2017/5338 K. sayılı kararında; iletişimin dinlenmesi, uzatma kararları ve buna bağlı teknik takip tedbirleriyle elde edilen delillerin hukuka aykırı olduğu durumda, bu verilerin mahkûmiyet dayanağı yapılamayacağı belirtilmiştir.

3) Hukuka aykırı görüntü kaydına dayalı kimlik tespiti

Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin 2022/4525 E., 2024/268 K. sayılı kararında; dosyadaki hukuka aykırı görüntü kaydına dayanılarak kimlik tespiti yapılmasının da hukuka aykırı olduğu ve mahkûmiyete dayanak olamayacağı kabul edilmiştir.

4) Savcılık görevlendirmesi olmaksızın elde edilen deliller

Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin 2015/43162 E., 2017/11029 K. sayılı kararında; Cumhuriyet savcısının yazılı veya sözlü görevlendirmesi olmadan yapılan işlemlerle ulaşılan delillerin hukuka uygun kabul edilemeyeceği belirtilmiştir.

5) Hukuka aykırı delile dayalı ikrar

Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin 2018/8188 E., 2019/6514 K. sayılı kararında; hukuka aykırı elde edilen tutanaklara dayalı ikrarların da delil değerinin bulunmadığı, bu deliller dışlandığında yeterli ve kesin ispat kalmıyorsa beraat kararı verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.

Bu kararların ortak noktası şudur: Hukuka aykırılık yalnızca ilk işlemi değil, ona bağlı delil zincirini de etkiler.

V.Doktrindeki Görüşler Ne Diyor?

Öğretide de benzer yaklaşım ağır basmaktadır. Prof. Dr. Cumhur Şahin, iletişimin denetlenmesi sonucu elde edilen hukuka aykırı delillerin uzak etkisini incelerken (“Telekomünikasyon Yoluyla İletişimin Denetlenmesi-yargıtay Kararları Çerçevesinde Bir Değerlendirme-1”) hukuka aykırı ilk delil olmasaydı elde edilemeyecek delillerin de değerlendirilmemesi gerektiğini belirtmektedir.

Prof. Dr. Ersan Şen, Av. Tamer Bayraklı ve Stj. Av. Hurşit Berkay Çalışkan; hukuka aykırı delilden türeyen delilin, kendi kanuni şartlarını sağlasa dahi hukuka aykırı sayılması gerektiğini, kamu yararı veya dengeleme gerekçeleriyle bu yasağın yumuşatılamayacağını savunmaktadır.

Bu görüşler, Yargıtay içtihatlarıyla birlikte değerlendirildiğinde, Türk ceza muhakemesinde hukuka aykırı delilin etkisinin dar değil, geniş yorumlandığını göstermektedir.

VI. Uygulama

Pratikte en çok karşılaşılan husus, hukuka aykırı delilin doğrudan değil ama dolaylı biçimde hükme esas alınmasıdır. Kimi dosyalarda ilk arama işleminin usulsüz olduğu kabul edilmesine rağmen, sonrasında elde edilen veriler sanki bağımsız bir delilmiş gibi değerlendirilmeye çalışılır. Bazı durumlarda ise “nasıl olsa aynı sonuca ulaşılırdı” veya “başka türlü elde edilemezdi” gibi gerekçeler öne sürülerek hukuka aykırılık etkisizleştirilmeye çalışılır. Oysa bu tür yaklaşımlar, savunma hakkını zayıflatır ve adil yargılanma ilkesini aşındırır.

VII. Hangi İşlemler Özellikle İncelenmelidir?

Hukuka aykırı delil tartışması birçok dosyada yüzeysel geçilir; oysa belirleyici olan ayrıntıdır. Özellikle şu alanlarda çok dikkatli inceleme gerekir:

Arama ve elkoyma işlemleri: Karar var mı, kararın kapsamı ne, saat ve yer bakımından usule uygunluk sağlanmış mı?

İletişimin dinlenmesi ve teknik takip: Süre, uzatma, katalog suç, gerekçe ve uygulanış biçimi bakımından eksiklik var mı?

Dijital deliller: Telefon, bilgisayar, hard disk, mesajlaşma kayıtları ve yedekleme verileri hangi yöntemle elde edilmiş?

Görüntü ve ses kayıtları: Kaydın elde edilme usulü, kayıt bütünlüğü ve kayıt kaynağı hukuka uygun mu?

Dosyada yer alan delilin içeriği güçlü görünse bile, eğer elde ediliş süreci sakatsa, bu delilin değeri de ciddi şekilde tartışmalı hale gelir.

VIII.Sonradan Elde Edilen Deliller

Sorulması gereken en önemli soru şudur: Bu delile, ilk hukuka aykırı işlem yapılmamış olsaydı yine ulaşılabilecek miydi? Eğer cevap olumsuz ise, delilin "zehirli ağacın meyvesi" niteliğinde olduğu ileri sürülebilir.

Bu nedenle kanaatimizce savunma, yalnızca ilk delile değil, delil zincirinin tamamına odaklanmalıdır.

IX.Sonuç: Hukuka Aykırı Delile Dayanan Hüküm Ne Kadar Sağlıklıdır?

Sonuç olarak, ceza yargılamasında hukuka aykırı delil yasağı ve zehirli ağacın meyvesi doktrini, sadece teknik bir usul meselesi değildir. Bunlar, hukuk devletinin ve adil yargılanma hakkının somut güvenceleridir

Yargıtay kararları ve öğretideki baskın görüş birlikte değerlendirildiğinde, şu temel ilke net biçimde ortaya çıkmaktadır: Hukuka aykırı delil kullanılamaz. Bu delilden türeyen deliller de kural olarak hükme esas alınamaz.

Hukuk devletinde önemli olan yalnızca maddi gerçeğe ulaşmak değildir; o gerçeğe hukukun gösterdiği yoldan ulaşabilmektir. Çünkü hukuka aykırı yollarla elde edilen bir gerçek, adaletin değil, keyfiliğin ürünüdür.

Av. Halil İbrahim KEBEŞOĞLU

Son yıllarda yaşanan olağanüstü fiyat hareketleri, kira uyuşmazlıklarını yargının en yoğun gündem maddelerinden biri hâline getirdi. Bu yoğunluk içinde uygulamada en sık karıştırılan konulardan biri, birbirine görünüşte çok benzeyen iki davanın — kira bedelinin tespiti davası ile kira bedelinin uyarlanması davasının — sınırıdır. İki dava da sonuçta "kira ne olacak?" sorusuna cevap arar; ancak dayandıkları hukuki temel, tabi oldukları koşullar, hükümlerinin etkili olduğu tarih ve izlenecek yargılama yöntemi birbirinden tamamen farklıdır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 05.10.2022 tarihli ve 2020/687 E., 2022/1259 K. sayılı kararında bu sınırı bütün unsurlarıyla ortaya koymuş; iki dava arasındaki farkları madde madde sayarak, talebin yanlış nitelendirilmesinin tek başına bozma sebebi olduğunu vurgulamıştır. Bu yazıda, anılan karar ekseninde iki dava türünün hukuki niteliği karşılaştırılacak ve uygulamaya dönük sonuçlar değerlendirilecektir.

II. Karara Konu Uyuşmazlık

Karara konu olayda, on beş yıl süreli bir işyeri kira sözleşmesinin kiraya verenleri, aradan geçen sürede kira bedelinin rayice göre düşük kaldığını ileri sürerek, kira bedelinin "günün ekonomik koşullarına göre" belirli bir tutara uyarlanmasını talep etmiştir. İlk derece mahkemesi talebi bir kira bedelinin tespiti davası olarak nitelendirmiş; bilirkişi raporu ve kiracının eski kiracı olması dikkate alınıp hak ve nesafet indirimi de uygulanarak kira bedeli tespit edilmiştir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi kararı bozmuş; mahkemenin direnmesi üzerine uyuşmazlık Hukuk Genel Kurulu önüne gelmiştir. Hukuk Genel Kurulunun önündeki soru netti: Kiraya verenin bu talebi bir tespit davası mıdır, yoksa 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 138. maddesinde düzenlenen aşırı ifa güçlüğüne dayalı bir uyarlama davası mıdır — ve buna göre hangi araştırma yöntemi izlenmelidir?

Hukuk Genel Kurulu, dava dilekçesindeki anlatımdan hareketle talebin uyarlama olduğunu kabul etmiş ve direnme kararını bozmuştur. Kararın ifadesiyle: "davacının dava dilekçesindeki anlatımından talebinin kira bedelinin tespiti değil, sözleşmenin uyarlanması olduğu açıktır."

III. Kira Bedelinin Tespiti Davasının Hukuki Niteliği

Kira bedelinin tespiti davası, kanuni bir düzenlemenin değil, bir içtihat geleneğinin ürünüdür. Anayasa Mahkemesinin, mülga 6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun'un 2 ve 3. maddelerini iptal eden kararının 26.09.1963'te yürürlüğe girmesiyle doğan kanun boşluğu, 18.11.1964 tarihli ve 2/4 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı ile hâkim tarafından doldurulmuş; kira bedelinin belirlenmesi işlevi böylece yargıya geçmiştir. Bugün bu dava, 6098 sayılı TBK'nın 344 ve 345. maddelerinde kanuni zemine kavuşmuştur.

Hukuk Genel Kurulu kararında bu davanın ayırt edici özellikleri şöyle özetlenebilir:

– Kamu düzeninden sayılır. Kira bedelinin belirlenme yöntemini taraflar kararlaştıramaz; sözleşmedeki artış yöntemi dahi hâkimi bağlamaz. Hâkim, kanun, içtihadı birleştirme kararları ve yerleşik Yargıtay içtihatlarıyla belirlenen yönteme uymak zorundadır.

– Konusu tek bir kira yılıdır. Hüküm, bir kira dönemine ait kira bedelinin ne olacağını açık, net ve tam biçimde belirler.

– Klasik bir tespit davası da değildir. Genel tespit davaları mevcut bir hukuki ilişkinin varlığını veya yokluğunu belirlerken, kira tespiti kararı yalnızca sözleşmenin yeni dönemde belirsiz kalan kira bedeli unsurunu belirli hâle getirir; hukuki sonuç ancak hâkimin kararıyla doğar.

Güncel kanuni çerçeve de hatırlanmalıdır: TBK m.345 uyarınca kira bedelinin belirlenmesine ilişkin dava her zaman açılabilir; ancak belirlenen bedelin yeni kira döneminin başından itibaren kiracıyı bağlaması için davanın yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce açılması ya da bu süre içinde kiraya verenin artırım iradesini yazılı olarak bildirmiş olması gerekir. Sözleşmede yeni dönemde artış yapılacağına ilişkin hüküm varsa, yeni dönem sonuna kadar açılan davada belirlenen bedel de dönem başından itibaren geçerli olur. TBK m.344/3 uyarınca beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmelerde hâkim; TÜFE on iki aylık ortalamalardaki değişim oranını, kiralananın durumunu ve emsal kira bedellerini gözeterek hakkaniyete uygun bir belirleme yapar.

IV. Uyarlama Davasının Hukuki Niteliği

Sözleşmenin uyarlanması ise bambaşka bir temelden beslenir: ahde vefa (pacta sunt servanda) ilkesinin istisnası olan beklenmeyen hâl (clausula rebus sic stantibus) kuramı ve işlem temelinin çökmesi teorisi. Önceleri Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesindeki dürüstlük kuralından türetilen bu kurum, 6098 sayılı TBK'nın 138. maddesinde "Aşırı ifa güçlüğü" başlığıyla kanunlaşmıştır.

Madde gerekçesinde de açıklandığı üzere uyarlama, şu dört koşulun birlikte gerçekleşmesine bağlıdır:

1. Sözleşme kurulurken taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum ortaya çıkmalıdır.

2. Bu durum borçludan kaynaklanmamalıdır.

3. Bu durum, sözleşme kurulurken mevcut olguları, ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşürecek derecede borçlu aleyhine değiştirmiş olmalıdır.

4. Borçlu, borcunu henüz ifa etmemiş ya da haklarını saklı tutarak ifa etmiş olmalıdır.

Hukuk Genel Kurulu kararında, Özel Dairenin bozma gerekçesinden şu cümle aynen yer almaktadır: "Uzun süreli kira sözleşmelerinde edimler arasındaki dengenin aşırı bozulması ve sözleşmenin taraflar açısından çekilmez hale gelmesi durumunda kira parasının günün ekonomik koşullarına uyarlanması için her zaman 'uyarlama' davası açılabilir." Ancak bu dava, salt rayiç karşılaştırmasıyla değil; sözleşme koşulları, olağanüstü değişikliğe yol açan objektif olgular, tarafların amacı ve hakkaniyet ölçüleri birlikte değerlendirilerek görülür.

V. İki Dava Arasındaki Temel Farklar

Hukuk Genel Kurulu, iki dava arasındaki yakınlığa rağmen belirgin farkları beş başlıkta toplamıştır. Kararın sistematiği izlenerek bu farklar şöyle ifade edilebilir:

1. Sözleşmenin süresi: Uyarlama davası kural olarak uzun süreli kira sözleşmelerinde gündeme gelir; kira tespiti davası ise bir yıllık dönemler hâlinde yenilenen sözleşmelerin davasıdır.

2. Hükmün etkili olduğu tarih: Uyarlama, dava tarihinden itibaren ileriye etkilidir; geçmiş dönem için uyarlama istenemez. Kira tespiti kararı ise — süre koşuluna uyulmuşsa — yeni kira döneminin başından itibaren hüküm ifade eder.

3. Yargılama yöntemi: Taşınmazın cinsi, yüzölçümü, konumu ve emsal kira bedelleri gibi tespit davasının olağan ölçütleri, uyarlama davasında ancak yardımcı kaynak olabilir; uyarlamada asıl olan, işlem temelini çökerten olağanüstü olgunun araştırılmasıdır.

4. Yabancı para kaydı: Kira bedeli dövizle kararlaştırılmışsa tespit davasında bedel Türk lirası olarak, uyarlama davasında ise aynı cins döviz üzerinden belirlenir.

5. Sözleşme kayıtlarının bağlayıcılığı: Uyarlama davasında taraflarca kararlaştırılan intibak kaydı dikkate alınır; kira tespiti davası ise kamu düzeniyle ilişkisi nedeniyle sözleşmedeki belirleme yöntemiyle bağlı değildir.

VI. Kararın Uygulamaya Dönük Sonuçları

1. Dava dilekçesindeki anlatım, davanın kaderini belirler. Hâkim, HMK m.33 uyarınca Türk hukukunu re'sen uygular ve tarafların getirdiği vakıalara göre hukuki sebebi kendisi tayin edebilir; ancak taleple bağlılık ilkesinin dışına çıkamaz. Dilekçede "rayice göre düşük kalma" ve "günün ekonomik koşullarına uyarlama" anlatımı varsa, mahkemenin bunu tespit davası gibi görüp bilirkişinin rayiç kirası üzerinden hüküm kurması — somut karardaki gibi — bozma sebebidir. Aynı yanılgının tersi de mümkündür: TBK m.344-345 koşullarında bir tespit talebinin uyarlama gibi ele alınıp TBK m.138'in ağır koşullarına tabi tutulması, davacıyı hak kaybına uğratır.

2. İki davanın koşulları birbirinin yerine ikame edilemez. Tespit davasında olağanüstü bir durumun varlığı aranmaz; beş yıllık eşik ve süre koşulları yeterlidir. Uyarlama davasında ise enflasyonist ortamda dahi her rayiç farkı "öngörülemez olağanüstü durum" sayılmaz; TBK m.138'deki dört koşulun somut olayda tek tek gerçekleştiği ortaya konmalıdır.

3. Kararın verildiği dönemin özel bağlamı da gözden kaçırılmamalıdır. Somut olayda kiracı tacir olduğundan, 6217 sayılı Kanun'un geçici 2. maddesi uyarınca TBK m.344'ün 01.07.2012–01.07.2020 arasında bu ilişkilere uygulanmadığı; bu dönemde uzun süreli işyeri kiralarında ancak uyarlama talep edilebildiği karardan anlaşılmaktadır. Bu geçiş dönemi sona ermiş olsa da, o dönemde kurulmuş sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklarda hâlâ karşımıza çıkmaktadır.

4. Islah ve terditli talep pratiği önem kazanmaktadır. Nitelendirme tartışmasının bozma riskini bertaraf etmek isteyen taraf vekilinin, vakıaları eksiksiz ortaya koyması ve talep sonucunu hangi hukuki kuruma dayandırdığını dilekçede tereddüde yer bırakmayacak biçimde ifade etmesi gerekir.

VII. Sonuç

Hukuk Genel Kurulunun 2020/687 E., 2022/1259 K. sayılı kararı, kira uyuşmazlıklarının yoğunlaştığı bugünlerde başvurulacak bir yol haritası sunmaktadır: Kira bedelinin tespiti davası, kamu düzeninden sayılan, tek kira yılına odaklanan ve yöntemi içtihatla belirlenmiş bir dava; uyarlama davası ise ahde vefa ilkesinin istisnası olarak yalnızca olağanüstü koşullarda işletilebilen, ileriye etkili bir sözleşme müdahalesidir. İkisi arasındaki tercih bir üslup meselesi değil, davanın koşullarını, ispat konusunu ve hükmün etki tarihini baştan sona değiştiren bir nitelendirme meselesidir. Karar, bu nitelendirmenin ilk muhatabının da dilekçeyi kaleme alan vekil olduğunu hatırlatmaktadır.

Av. Mete ÇELİK

Yararlanılan Kaynaklar

– 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.138, m.344, m.345

– 6217 sayılı Kanun geçici m.2

– 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.33

– Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2020/687, K.2022/1259, T.05.10.2022

– Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E.2017/6283, K.2019/2753, T.28.03.2019 (anılan kararda geçen bozma ilamı)

– Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 18.11.1964, 2/4; 12.11.1979, 1979/1 E., 1979/3 K. (anılan kararda atıf yapılan İBK'lar)

Yargıtay

3. Hukuk Dairesi

2017/6283 E., 2019/2753 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :SULH HUKUK MAHKEMESİ

Taraflar arasındaki kira bedelinin uyarlaması davasının mahkemece yapılan yargılaması sonucunda, davanın kısmen kabulüne yönelik olarak verilen hükmün, süresi içinde taraflarca temyiz edilmesi üzerine; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosya içerisindeki kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı; maliki bulunduğu taşınmazda 15.05.2004 başlangıç tarihli, 15 yıl süreli kira sözleşmesi gereği davalının kiracı olarak oturduğunu, kira sözleşmesinde kira bedelinin arttırımı ve ödeme şeklinin belirtilmiş olmasına rağmen sözleşme hükümlerinin tam uygulanmadığını, kira bedelinin aradan geçen on yıllık sürede, tüm ekonomik değerler dikkate alındığında, rayice göre düşük kaldığını belirterek aylık kira bedelinin 15.05.2015 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere net 7.500,00 TL olarak uyarlanmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı; kira bedelinin uyarlanmasını gerektirecek bir durum bulunmadığını ve talep edilen kira bedelinin fahiş olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Mahkemece; davanın kısmen kabulüne, dava konusu taşınmazın aylık kira bedelinin 15.05.2014 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere aylık net 6.000,00 TL olarak tespitine karar verilmiş, hüküm taraflarca temyiz edilmiştir.

1) Hukukumuzda sözleşmeye bağlılık (Ahde Vefa-Pacta Sund Servanda) ve sözleşme serbestliği ilkeleri kabul edilmiştir. Bu ilkelere göre, sözleşme yapıldığı andaki gibi aynen uygulanmalıdır. Eş söyleyişle, sözleşme koşulları borçlu için sonradan ağırlaşmış, edimler dengesi sonradan çıkan olaylar nedeni ile değişmiş olsa bile, borçlu sözleşmedeki edimini aynen ifa etmelidir. Sözleşmeye bağlılık ilkesi, hukuki güvenlik, doğruluk, dürüstlük kuralının bir gereği olarak sözleşme hukukunun temel ilkesini oluşturmaktadır. Ancak bu ilke özel hukukun diğer ilkeleriyle sınırlandırılmıştır. Türk hukukunda da öteden beri MK.nun 2 ve 4. maddesinden de esinlenilerek, hem Clausula Rebus Sic Stantibus ilkesi, hem de İşlem Temelinin Çökmesi Kuramı uygulanmak suretiyle, uyarlanma davalarının görülebilir olduğu benimsenmiştir.

Yargıtay tarafından benimsenen ve sözleşmeye bağlılık ilkesinin istinasını oluşturan, uyarlama davası 6098 Sayılı TBK’nun yasalaştırılması sırasında da benimsenerek, 6098 Sayılı Yasanın 138. maddesinde “Aşırı İfa Güçlüğü” madde başlığı altında düzenlemiş, “ Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirir ve borçlu da borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olursa borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme, bu mümkün olmadığı takdirde sözleşmeden dönme hakkına sahiptir. Sürekli edimli sözleşmelerde borçlu, kural olarak dönme hakkının yerine fesih hakkını kullanır. Bu madde hükmü yabancı para borçlarında da uygulanır.” hükmüne yer verilmiştir. İlgi maddenin gerekçesinde de “Bu yeni düzenleme, öğreti ve uygulamada sözleşmeye bağlılık (ahde vefa) ilkesinin istisnalarından biri olarak kabul edilen, "işlem temelinin çökmesi"ne ilişkindir. İmkânsızlık kavramından farklı olan aşırı ifa güçlüğüne dayanan uyarlama isteminin temeli, Türk Medenî Kanunu’nun 2. maddesinde öngörülen dürüstlük kurallarıdır. Ancak, sözleşmenin değişen koşullara uyarlanması ya da dönme hakkının kullanılması, şu dört koşulun birlikte gerçekleşmesine bağlıdır.

a.Sözleşmenin yapıldığı sırada, taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum ortaya çıkmış olmalıdır.

b.Bu durum borçludan kaynaklanmamış olmalıdır.

c.Bu durum, sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirmiş olmalıdır.

d.Borçlu, borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olmalıdır.
Maddeye göre, uyarlamanın bütün koşulları gerçekleşmişse borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteyebilir. Bunun mümkün olmaması hâlinde borçlu, sözleşmeden dönebilir; sürekli edimli sözleşmelerde ise kural olarak, fesih hakkını kullanır.” denilerek uygulama da kabul edilen uyarlama davasının yasa maddesi haline getirildiği belirtilmiştir.

Somut olayda; taraflar arasında geçerli kabul edilen kira sözleşmesi 15.05.2004 başlangıç tarihli ve 15 yıl süreli olup davacı, 15.05.2015 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere değişen hal ve şartlara göre kira bedelinin uyarlanmasını istemiştir. Uzun süreli kira sözleşmelerinde edimler arasındaki dengenin aşırı bozulması ve sözleşmenin taraflar açısından çekilmez hale gelmesi durumunda kira parasının günün ekonomik koşullarına uyarlanması için her zaman “ uyarlama “ davası açılabilir. O halde Mahkemece yapılacak iş; az yukarıda açıklanan uyarlama davalarında uygulanması gereken kurallar, belirtildiği şekilde tek tek ortaya konulmalı ve konularında uzman üç kişilik bilirkişi kurulundan, tüm bu veriler, kiralananın niteliği, kullanma alanı, konumu, bölgedeki kira parasını da etkileyecek normalin üstündeki imar ve ticaret değişiklikleri, emsal kira paraları, vergi ve amortisman giderlerindeki artışlar, döviz kurlarındaki ani ve aşırı iniş ve çıkışlar ile ülkeyi sarsan ciddi ekonomik kriz veya doğal afetlere bağlı ödeme esaslarının yeniden düzenlenmesini gerektirecek olayların varlığı araştırılıp değerlendirilmek suretiyle bir rapor alınmalı ve hasıl olacak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde kira bedelinin tespitine yönelik karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.

2-) Bozma nedenine göre sair temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik gerek görülmemiştir.

SONUÇ: Yukarıda birinci bentte açıklanan nedenlerle hükmün HUMK.nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA, ikinci bentte açıklanan nedenle tarafların diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına, peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine, 6100 sayılı HMK'nun geçici madde 3 atfıyla 1086 sayılı HUMK.nun 440. maddesi gereğince kararın tebliğinden itibaren 15 günlük süre içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 28.03.2019 gününde oybirliğiyle karar verildi.

>> Hukuk Genel Kurulu'nun 2020/687 E., 2022/1259 K. sayılı kararı

Yargıtay

Hukuk Genel Kurulu

2020/687 E., 2022/1259 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Sulh Hukuk Mahkemesi

1. Taraflar arasındaki “kira bedelinin belirlenmesi” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda ... Sulh Hukuk Mahkemesince verilen davanın kısmen kabulüne ilişkin karar, taraf vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 3. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı istemi:

4. Davacı vekili, müvekkillerinin maliki bulunduğu taşınmazların 15.05.2014 tarihli kira sözleşmesi ile on beş yıl süreli olarak ... Süpermarketleri Tic. A.Ş. ye kiralandığını, davalının bu şirketi satın alarak işyerini kullanmayı sürdürdüğünü, kira sözleşmesinde kira bedelinin artırımı ve ödeme şekli belirtilmiş olmasına rağmen sözleşme hükümlerinin tam uygulanmadığını, kira bedelinin aradan geçen on yıllık sürede tüm ekonomik değerler dikkate alındığında rayice göre düşük kaldığını ileri sürerek aylık kira bedelinin 15.05.2015 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere net 7.500TL olarak uyarlanmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı cevabı:

5. Davalı vekili, kira bedelinin uyarlanmasını gerektirecek bir durum bulunmadığını ve talep edilen kira bedelinin fahiş olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

İlk Derece Mahkemesi Kararı:

6. ... Sulh Hukuk Mahkemesinin 07.04.2016 tarihli ve 2014/824 E., 2016/328 K. sayılı kararı ile; bilirkişi raporu ve davalının eski kiracı olması dikkate alınarak, hak ve nesafet indirimi de yapılmak suretiyle davanın kısmen kabulüne, dava konusu taşınmazların aylık kira bedelinin 15.05.2014 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere takdiren aylık net 6.000TL olarak tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı :

7. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

8. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 28.03.2019 tarihli ve 2017/6283 E., 2019/2753 K. sayılı kararı ile; “…1) Hukukumuzda sözleşmeye bağlılık (Ahde Vefa-Pacta Sund Servanda) ve sözleşme serbestliği ilkeleri kabul edilmiştir. Bu ilkelere göre, sözleşme yapıldığı andaki gibi aynen uygulanmalıdır. Eş söyleyişle, sözleşme koşulları borçlu için sonradan ağırlaşmış, edimler dengesi sonradan çıkan olaylar nedeni ile değişmiş olsa bile, borçlu sözleşmedeki edimin aynen ifa etmelidir. Sözleşmeye bağlılık ilkesi, hukuki güvenlik, doğruluk, dürüstlük kuralının bir gereği olarak sözleşme hukukunun temel ilkesini oluşturmaktadır. Ancak bu ilke özel hukukun diğer ilkeleriyle sınırlandırılmıştır. Türk hukukunda da öteden beri MK.nun 2 ve 4. maddesinden de esinlenilerek, hem Clausula Rebus Sic Stantibus ilkesi, hem de İşlem Temelinin Çökmesi Kuramı uygulanmak suretiyle, uyarlanma davalarının görülebilir olduğu benimsenmiştir.

Yargıtay tarafından benimsenen ve sözleşmeye bağlılık ilkesinin istinasını oluşturan, uyarlama davası 6098 Sayılı TBK’nun yasalaştırılması sırasında da benimsenerek, 6098 Sayılı Yasanın 138. maddesinde “Aşırı İfa Güçlüğü” madde başlığı altında düzenlemiş, “ Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirir ve borçlu da borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olursa borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme, bu mümkün olmadığı takdirde sözleşmeden dönme hakkına sahiptir. Sürekli edimli sözleşmelerde borçlu, kural olarak dönme hakkının yerine fesih hakkını kullanır. Bu madde hükmü yabancı para borçlarında da uygulanır.” hükmüne yer verilmiştir. İlgi maddenin gerekçesinde de “Bu yeni düzenleme, öğreti ve uygulamada sözleşmeye bağlılık (ahde vefa) ilkesinin istisnalarından biri olarak kabul edilen, "işlem temelinin çökmesi"ne ilişkindir. İmkânsızlık kavramından farklı olan aşırı ifa güçlüğüne dayanan uyarlama isteminin temeli, Türk Medenî Kanunu’nun 2. maddesinde öngörülen dürüstlük kurallarıdır. Ancak, sözleşmenin değişen koşullara uyarlanması ya da dönme hakkının kullanılması, şu dört koşulun birlikte gerçekleşmesine bağlıdır.

a.Sözleşmenin yapıldığı sırada, taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum ortaya çıkmış olmalıdır.

b.Bu durum borçludan kaynaklanmamış olmalıdır.

c. Bu durum, sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirmiş olmalıdır.

d.Borçlu, borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olmalıdır.
Maddeye göre, uyarlamanın bütün koşulları gerçekleşmişse borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteyebilir. Bunun mümkün olmaması hâlinde borçlu, sözleşmeden dönebilir; sürekli edimli sözleşmelerde ise kural olarak, fesih hakkını kullanır.” denilerek uygulama da kabul edilen uyarlama davasının yasa maddesi haline getirildiği belirtilmiştir.

Somut olayda; taraflar arasında geçerli kabul edilen kira sözleşmesi 15.05.2004 başlangıç tarihli ve 15 yıl süreli olup davacı, 15.05.2015 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere değişen hal ve şartlara göre kira bedelinin uyarlanmasını istemiştir. Uzun süreli kira sözleşmelerinde edimler arasındaki dengenin aşırı bozulması ve sözleşmenin taraflar açısından çekilmez hale gelmesi durumunda kira parasının günün ekonomik koşullarına uyarlanması için her zaman “ uyarlama “ davası açılabilir. O halde Mahkemece yapılacak iş; az yukarıda açıklanan uyarlama davalarında uygulanması gereken kurallar, belirtildiği şekilde tek tek ortaya konulmalı ve konularında uzman üç kişilik bilirkişi kurulundan, tüm bu veriler, kiralananın niteliği, kullanma alanı, konumu, bölgedeki kira parasını da etkileyecek normalin üstündeki imar ve ticaret değişiklikleri, emsal kira paraları, vergi ve amortisman giderlerindeki artışlar, döviz kurlarındaki ani ve aşırı iniş ve çıkışlar ile ülkeyi sarsan ciddi ekonomik kriz veya doğal afetlere bağlı ödeme esaslarının yeniden düzenlenmesini gerektirecek olayların varlığı araştırılıp değerlendirilmek suretiyle bir rapor alınmalı ve hasıl olacak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde kira bedelinin tespitine yönelik karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.

2-) Bozma nedenine göre sair temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik gerek görülmemiştir…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı:

9. ... Sulh Hukuk Mahkemesinin 31.12.2019 tarihli ve 2019/529 E., 2019/1044 K. sayılı kararı ile; önceki karar gerekçesinin yanında, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 138. maddesinde düzenlenen aşırı ifa güçlüğü nedeni ile kira bedelinin uyarlanmasında uygulanması gereken kuralların bu davada uygulanamayacağı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

10. Direnme kararı süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

11. Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; kiraya veren tarafından kira bedelinin belirlenmesinin talep edildiği somut olayda, TBK’nın 138. maddesinde düzenlenen aşırı ifa güçlüğüne ilişkin kural ve koşulların uygulanıp uygulanamayacağı, buradan varılacak sonuca göre başkaca araştırma yapılmaksızın hüküm tesisinin yerinde olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

12. Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle “kira bedelinin tespiti” ve “sözleşmenin uyarlanması” davalarının hukuksal niteliği ve kendine özgü özelliklerinin irdelenmesinde yarar vardır.

13. Kira bedelinin tespiti davaları; Anayasa Mahkemesinin, kira sözleşmesinin düzenlendiği tarihte yürürlükte bulunan mülga 6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun (6570 sayılı Kanun)’un 2 ve 3. maddelerinin iptaline ilişkin kararının 26.09.1963 tarihinde yürürlüğe girmesi ile birlikte kanundan doğan boşluğun doldurulması için Yargıtay içtihatları ile getirilmiştir.

14. Kira bedelinin tespiti davalarının konusunu 6570 sayılı Kanun kapsamına giren taşınmaz mallar oluşturur ve bu dava 6570 sayılı Kanun’un uygulandığı yerler ve taşınmazlar için söz konusudur.

15. Kira bedelinin tespiti davaları kiralayan (kiraya veren) tarafından açılabileceği gibi kiracı tarafından da açılabilir.

16. Kira bedelinin tespiti davalarında hüküm bir kira yılına ait kira parasının ne olacağının belirlenmesine ilişkindir. Bu belirleme açık, net ve tam olmalıdır.

17. Kira bedelinin tespiti davalarının en çarpıcı özelliği kamu düzeni ile ilgili olmalarıdır. Bununla ilgili yöntemleri tarafların belirleyemeyeceği yargısal uygulamada kabul edilmiştir.

18. Hâkim, bu davalarda kanun, içtihadı birleştirme kararları ve Yargıtay içtihatları ile belli edilen yöntemlere uygun olarak kira bedelinin tespiti yoluna gitmek zorundadır. Kira parasının tespitinde belirlenen bu ilke dışına çıkılması eşit uygulama ilkesini bozacağı gibi kamu düzeni ile ilgili olan bu davanın yapısına da uygun düşmeyecektir.

19. İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 12.11.1979 tarihli ve 1979/1 E., 1979/3 K. sayılı kararında da belirtildiği gibi, Anayasa Mahkemesince 26.03.1963 tarihinde verilen karar ile 6570 sayılı Kanun’un 2 ve 3. maddelerinin iptaline karar verilmiş ve bu kararın sözü edilen maddeleri yerine yeni bir kanun çıkarılmadan 26.09.1963 tarihinde yürürlüğe girmesi üzerine bir kanunî boşluk oluşmuştur.

20. Uygulamada birliği sağlamak için 18.11.1964 tarihli ve 2/4 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı ile, kanunda boşluk bulunduğu temelinden hareketle yeni dönemde akdin kira bedeline ilişkin hükmünün yenilenmeyerek kirası belli olmayan bir akit hâline geldiği benimsenmiş ve kira bedelinin sınırlandırılmasına ilişkin boşluğun hâkim tarafından doldurulması gerektiği kararlaştırılmıştır.

21. Bilindiği üzere tespit davaları, genel olarak bir hukukî ilişkinin mevcut olup olmadığının belirlenmesine ilişkin davalardır. Bu dava ile hukukî ilişki hakkındaki kuşku ve tereddütler giderilir. Tespit davaları hakların istikrarını temin etmekle toplumsal bir yarar sağlar. Tespit davasının amacı da hukukî belirsizliği gidermek, başka bir deyişle hukukî ilişkileri taraflar açısından belirli hâle getirmekten ve bu yolla barışı sağlamaktan ibarettir.

22. Buna göre, kira bedelinin tespiti davalarında verilen kira tespiti kararları, diğer tespit davalarında olduğu gibi bir hukukî ilişkiyi tespit etmez. Amacı sadece kira sözleşmesinin yeni dönemde belli olmayan kira bedeli unsurunu belirli bir hâle getirmekten ibarettir. Gerçekten de taraflar anlaşamamışlarsa, kiranın tespitinde hukukî sonuç ancak hâkimin kararı ile doğar.

23. Nitekim Hukuk Genel Kurulunun 07.12.2021 tarihli ve 2017/(6)3-3197 E., 2021/1593 K. sayılı kararında da aynı hususlara işaret edilmiştir.

24. Sözleşmenin uyarlanması ise; kurulmuş bir sözleşmede sonradan ortaya çıkan bazı olgular nedeniyle değişiklik yapılabilmesi için bugün çağdaş tüm hukuk sistemlerinde kabul edilen, beklenmeyen hâl (emprevizyon) veya clausula rebus sic stantibus kuramının koşullarının gerçekleşmiş olması hâlinde mümkün görülmektedir. Bu kuramın, borçlunun şartları ne olursa olsun mutlaka akde sadık kalmasını zorunlu gören, bir bakıma artık eskimiş olarak nitelendirilebilecek ahde vefa veya pacta sunt servanda kuramını sınırlamak için konulduğu benimsenmektedir.

25. Beklenmeyen hâl kuramı, şöyle açıklanmaktadır: Akit yapıldığı sırada mevcut bulunan şartlar önemli surette değişmişse taraflar akitle bağlı olmamalıdır. Buna “clausula rebus sic stantibus” (beklenmeyen hâl şartı) denmektedir. Bu görüş öğretide “emprevizyon teorisi” adıyla anılmaktadır. Öğretide, sözleşmenin, yapıldığı andaki durumun değişmeyeceği şeklindeki bir zımni kabul ile yapıldığı, aynen uygulanmasının taraflarca bu zımni şarta bağlı tutulduğu varsayılmaktadır (Tekinay, Selahattin Sulhi/Akman, Sermet/Burcuoğlu, Haluk/Altop, Atilla : Borçlar Hukuku, Genel Hükümler, 7. Bası, ... 1993, s. 1005).

26. Akitlerin ifasını şartların değişmemesine bağlayan fikir (clasula rebus sic stantibus) gerçeğe tam olarak uygun değilse de, ahde vefa prensibine kesin ve sıkı sıkıya bağlılığın da her zaman adil olmadığı görülmektedir. Bugün İsviçre-Türk hukukunda çoğunlukla dayanılan esas, uyuşmazlıklara dürüstlük kuralı uyarınca çözüm bulunmasıdır (Oğuzman, Kemal: Borçlar Hukuku, Cilt 1, 4. Bası, ... 1987, s. 123; Serozan, Rona: Borçlar Hukuku, Genel Bölüm, İfa, İfa Engelleri, Haksız Zenginleşme 3. Cilt, ... 1994, s. 164; Kaplan, İbrahim: Hakimin Sözleşmeye Müdahalesi, Ankara 1987, s. 112; Burcuoğlu, Haluk: Hukukta Beklenmeyen Hal ve Uyarlama, ... 1995, s. 4).

27. Mukayeseli hukuk açısından konu irdelediğinde; Alman hukukunda beklenmeyen hâl veya clausula rebus sic stantibus kuramının daha da somutlaştırılarak kabul edildiği ve işlem temelinin çökmesi kuramı olarak adlandırılan bir kuramın geliştirildiği görülmektedir. Buna göre, sözleşmenin temelini teşkil eden, kendisi üzerine anlaşmanın dayandığı ve karşılıklı edimlerin tayin olunduğu edim ve karşı edim arasındaki dengenin taraflardan biri için artık çekilmez, katlanılamaz biçimde bozulduğu hâllerde, işlem temelinin çökmesi söz konusu olacaktır (Serozan; s. 164 vd).

28. İsviçre hukukuna gelince; hâkimin bir sözleşmenin dönme ya da fesih suretiyle ortadan kalktığını veya emprevizyon nedeniyle sözleşmenin uyarlanması gerektiğini kabul edebilmesi için, şu koşulların varlığı aranmaktadır:

a) Öngörülmez bir dış olayın sebep olması: Söz konusu dış olay, bir kişi olayı olmamalıdır. Diğer taraftan bu olay öngörülemez olmalı ve sözleşmenin dengesi, yargıçtan müdahale talep eden tarafın kusurundan kaynaklanmaksızın bozulmuş olmalıdır.

b) Sözleşme ekonomisinin bozulması: Yargıç, yalnızca sözleşme henüz ifa edilmediği takdirde emprevizyon kuramı çerçevesinde müdahale edebilir. Öngörülemez olgular, taraflar arasındaki dengeyi bozmuş olmalıdır.

c) Objektif olarak katlanılması beklenebilecek rizikonun aşılmış olması gerekir.

29. Federal Mahkeme içtihatlarında denge bozukluğunun önemli, açık ve aşırı olması aranmaktadır. Bu nedenle, her somut olayda objektif bir değerlendirmeyle emprevizyon kuramını ileri süren tarafın üstlenmesi gereken azami rizikonun belirlenmesi gerekir. Eğer bu riziko aşılmışsa, hâkim sözleşmeye el atabilecektir.

30. Türk hukukunda, 818 sayılı Borçlar Kanunu’nda (BK) uyarlama davaları ile ilgili bir düzenleme bulunmadığından, mehaz kanundaki uygulamalar doğrultusunda, 4721 sayılı Türk Medeni Kanun’un 2. maddesinden de esinlenilerek, hem clausula rebus sic stantibus ilkesi, hem de işlem temelinin çökmesi kuramı uygulanmak suretiyle, uyarlama davalarının görülebilir olduğu benimsenmiş ise de işlem temelinin çökmesi kavramının uygulanabilmesi için, sonradan meydana gelen değişikliklerin önceden teşhis ve tahmin edilememiş olması gerekir (Gürsoy, Kemal Tahir: Hususi Hukukta Clausula Rebus Sic Stantibus, Emprevizyon Nazariyesi, 1950, s. 59-60).

31. Nitekim bu hususu kanunî düzenlemeye kavuşturan TBK’nın “Aşırı İfa Güçlüğü” başlıklı 138. maddesinde;
“Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirir ve borçlu da borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olursa borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme, bu mümkün olmadığı takdirde sözleşmeden dönme hakkına sahiptir. Sürekli edimli sözleşmelerde borçlu, kural olarak dönme hakkının yerine fesih hakkını kullanır.

Bu madde hükmü yabancı para borçlarında da uygulanır” şeklinde bir düzenlemeye yer verilmiştir.

32. Anılan maddenin görülmekte olan davalarda da uygulanacağına ilişkin 6101 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 7. maddesi gereği, bu hüküm BK döneminde yapılan sözleşmeler için de geçerlidir.

33. Gelinen aşamada, işlem temelinin çökmesi ilkesinin somut olaya ne şekilde uygulanacağı hususu da irdelenmelidir. Yukarıda anıldığı gibi, uyarlama kurallarının uygulanması için öngörülmez bir dış olayın meydana gelmesi gerekir.

34. Nitekim Hukuk Genel Kurulunun 14.09.2021 tarihli ve 2017/(13)3-2308 E., 2021/994 K. sayılı kararında da aynı hususlara işaret edilmiştir.

35. Her iki dava arasında bir yakınlık olmasına karşın belirgin farklar bulunmaktadır :

a) Uyarlama davaları tartışmalı olmakla birlikte genellikle uzun süreli kira sözleşmelerinde söz konusu olduğu hâlde, kira tespit davaları bir yıl süreli sözleşmelerinde devreye girer.

b) Uyarlama davaları açıldığı tarihten itibaren derhal etkili olur. Bu nedenle daha önceki tarih için uyarlama istenemez. Kira tespit davaları ise kira sözleşmesinin sonundan, yeni dönem başından itibaren hükmünü ifade eder, yeter ki kira sözleşmesinin bitiminden en az on beş gün öncesine kadar dava dilekçesi veya kira bedelinin tespitinin isteneceğine dair bildiri (ihtar) kiracıya ulaştırılsın.

c) Salt kira parasının tespitine ilişkin davalarda izlenen (örneğin sadece taşınmazın cinsi, yüzölçümü, bulunduğu mevki, emsal taşınmazların kira bedelleri gibi) yöntem uyarlama davalarında ancak yardımcı kaynak olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle kira parasının günün koşullarına uyarlanması davalarında hâkim, gerek sözleşme koşullarına, gerekçe olağanüstü değişikliklere neden olan objektif koşulları birlikte değerlendirerek, tarafların amacına, dürüstlük kuralına, hakkaniyet ve insaf ölçülerine uygun bir miktar belirleyecektir.

d) Sözleşmede kira parası döviz olarak belirlenmişse, kira tespit davalarında Türk Lirası, uyarlama davalarında ise yine aynı cins döviz olarak kira parasının saptanması cihetine gidilecektir.

e) Uyarlama davalarında, taraflarca sözleşmede kararlaştırılan (intibak) kaydı dikkate alınır. Buna karşın, kira tespit davaları, kamu düzeni ile olan yakın ilişki nedeniyle sözleşmede kira parasının belirlenmesine ilişkin taraflarca karalaştırılan (yöntem) mahkemeyi bağlamaz (Yavuz, Nihat: Uyarlama Davaları, Ankara 2007, s. 62).

36. Tüm bu açıklamalar ışığında somut olay değerlendiğinde; taraflar arasında geçerli kabul edilen kira sözleşmesi 15.05.2004 başlangıç tarihli ve on beş yıl süreli olup sözleşmenin bitiş tarihi 15.05.2019’dur. Davacı vekili, 08.12.2014 tarihinde açtığı eldeki dava ile 15.05.2015 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere değişen hâl ve şartlara göre kira bedelinin belirlenmesini talep etmiştir. Mahkemece, davacılar vekilinin talebi “kira bedelinin tespiti davası” olarak nitelendirilerek davanın kısmen kabulü yönünde hüküm tesis edilmiş ise de, Özel Dairece davacının talebi “sözleşmenin uyarlanması” mahiyetinde değerlendirilmiştir.

37. Hâkim, Türk hukukunu re’sen uygular (HMK m. 33/1). Bu hükmün sonucu olarak hâkim, tarafların getirdiği vakıalara göre uyuşmazlığı belirleyip hukukî sebebi tayin edebilir ise de, taleple bağlılık ilkesi dışına çıkamaz. Buradan hareketle, davacının dava dilekçesindeki anlatımından talebinin kira bedelinin tespiti değil, sözleşmenin uyarlanması olduğu açıktır. Zira ortada halihazırda bir sözleşme ve kira bedeline ilişkin maddeler bulunmakla birlikte sözleşmede mevcut bedelin rayiç karşısında düşük kaldığı iddia edilmekte ve açıkça günün ekonomik koşullarına göre uyarlama istenildiği belirtilmektedir.

38. Kaldı ki, TBK’nın kira artışına ilişkin 344. maddesindeki düzenlemenin, kiracının tacir olması durumunda 6217 Sayılı Kanun’un geçici 2. maddesi gereğince bu Kanun hükmünün sekiz yıl süreyle uygulanamayacağı, 01.07.2012 ile 01.07.2020 tarihine kadarki dönemde ise TBK öncesinde uygulanan BK ile Yargıtay içtihatlarına göre uzun süreli kiralarda ancak “kira bedelinde uyarlama” talebinde bulunulabileceği de belirtilmelidir.

39. Bu durumda bozma kararında işaret edildiği üzere davacının talebinin sözleşmenin uyarlanması olduğunun kabulüyle, bu tür davaların temelini teşkil eden TBK’nın 138. maddesinde düzenlenen “aşırı ifa güçlüğü” ne ilişkin hususların araştırılması ve incelenmesiyle buradan ulaşılacak sonuca göre karar verilmesi gerekir.

40. Hâl böyle olunca; Mahkemece Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.

41. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.

IV. SONUÇ :

Açıklanan nedenlerle;

Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı, 6217 sayılı Kanun’un 30. maddesi ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na eklenen “Geçici Madde 3” atfıyla uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA,

İstek hâlinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine,

Aynı Kanun’un 440. maddesi uyarınca kararın tebliğinden itibaren on beş gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 05.10.2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

DANIŞTAY

İKİNCİ DAİRE

Esas No: 2025/4819

Karar No: 2025/6355

İSTEMİN KONUSU:

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... günlü, E:..., K:... sayılı kararın, dilekçede yazılı nedenlerle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması isteminden ibarettir.

YARGILAMA SÜRECİ:

Dava Konusu İstem:

Dava; davacının ... Üniversitesi Rektörlüğünde Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanı olarak görev yapmaktayken Pamukkale Üniversitesi ... Meslek Yüksekokuluna Yüksekokul Sekreteri olarak atanmasına ilişkin Pamukkale Üniversitesi Rektörlüğünün ... günlü, ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti:

... İdare Mahkemesinin ... günlü, E:..., K:... sayılı kararıyla; daire başkanlığı kadrosunun da üst düzey kadro olduğunun kabulüyle üst düzey kamu yöneticilerinin, kamu kurum ve kuruluşlarının geleceğe dönük planlarını ve politikalarını saptayan, bu plan ve politikalardaki hedefleri gerçekleştirmek için gerekli kaynakları ve bu kaynakların kullanım yerlerini belirleyen ya da bu kişilerin emir ve direktifleri yönünde uygulamayı yapan veya onlara yardımcı olan kişiler oldukları, diğer taraftan, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun'da atama yapma ve görevden alma konusunda idareye tanınan takdir yetkisinin bu tür kadrolar için daha geniş olduğunun kabulüyle bu görevlerden başka görevlere atanmaya ilişkin işlemlerin kazanılmış hakları veya genel olarak hukuk güvenliği ilkesini ihlal eden bir yönü bulunmadığı, idarenin sahip olduğu takdir yetkisini, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullandığına dair herhangi bir bilgi ve belge bulunmadığı hususları da dikkate alındığında, idarenin takdir yetkisi kapsamında "Daire Başkanı" olarak görev yapan davacının, yine takdir yetkisi kapsamında bu görevinden alınarak "Fakülte Sekreteri" kadrosuna atanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle; davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi Kararının Özeti:

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin temyize konu kararıyla; istinaf başvurusuna konu kararın usul ve hukuka uygun olduğu ve kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı belirtilerek istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI:

Davacı tarafından; yemek hizmeti alımı işinde gerçekleşen hatanın kendi hatası olmadığı, görevin ifasında disiplinsizlik ve zafiyet yaşandığına ilişkin herhangi bir bilgi ve belgenin bulunmadığı, dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN CEVABI:

Temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ DÜŞÜNCESİ:

Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçeli olarak onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.

Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Öte yandan, 10/07/2018 günlü, 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 3 Nolu Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usullerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ekinde yer alan cetvellerde (dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle), Üniversite daire başkanlıklarının üst kademe yönetici olarak belirlenmediği anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, idarenin ''üst düzey yönetici atama ve görevden alma konusunda geniş bir takdir yetkisine sahip olduğu'' değerlendirmesine yer verilen kararın bu gerekçesinde hukuki isabet bulunmamakta ise de; kararın diğer gerekçeleri hukuka uygun olduğundan; bu husus temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARAR SONUCU:

Açıklanan nedenlerle;

1. DAVACININ TEMYİZ İSTEMİNİN REDDİNE,

2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... günlü, E:..., K:... sayılı kararın yukarıda yer verilen gerekçe ile ONANMASINA,

3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan davacı üzerinde bırakılmasına,

4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7035 sayılı Kanun ile değişik 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın ... İdare Mahkemesine gönderilmesine, 30/12/2025 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.

(X) KARŞI OY :

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 52. maddesinin (a) fıkrasında, "Genel Sekreter ile daire başkanları, müdürler, hukuk müşavirleri ve uzmanlar, yükseköğretim üst kuruluşlarında ilgili kuruluşların görüşü alınarak Yükseköğretim Üst Kuruluşunun Başkanı; üniversitelerde ise yönetim kurulunun görüşü alınarak rektör tarafından atanır. Fakülte, enstitü ve yüksekokul sekreterinin atanması, ilgili dekan ve müdürün önerisi üzerine rektör tarafından yapılır." hükmü yer almaktadır.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 76. maddesinin 1. fıkrasında, "Kurumlar, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68 inci maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilirler." hükmüne yer verilmiştir.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 52. maddesi ile, Daire Başkanı kadrosuna yapılacak atamalar konusunda yönetim kurulunun görüşünü almak suretiyle rektöre takdir yetkisi tanındığı açık olup, bu yetkinin ancak kamu yararı ve hizmet gerekleri göz ardı edilerek kullanıldığının kanıtlanması ya da idari yargı merciince saptanması halinde, sözü edilen bu durumun dava konusu idari işlemin neden ve amaç yönlerinden hukuka aykırılığı nedeniyle iptalini gerektireceği yerleşmiş yargı içtihatlarıyla kabul edilmiş bulunmaktadır.

Uyuşmazlıkta, davacının daire başkanlığı döneminde harcama yetkilisi olarak görev yaptığı sırada yapılan yemek hizmeti alım ihalesinde yüklenici yemek şirketine fazladan ödeme yapılmasına ilişkin olay gerçekleşmişse de, söz konusu fazla ödemeden davacının sorumlu olduğunun somut bir biçimde ortaya konulamadığı, ayrıca yüklenici şirketin teminat mektubu nakde çevrilmek suretiyle bu miktarın karşılandığı; diğer yandan davacının, daire başkanlığı görevinden alınarak fakülte sekreteri kadrosuna atanmasını gerektirecek şekilde hizmeti aksattığı veya başarısız olduğu ya da görevde kalmasında hizmetin yürütülmesi açısından sakınca bulunduğu yönünde başkaca hukuken geçerli somut bilgi ve belgenin dava dosyasında bulunmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde kamu yararı ve hizmet gerekleri bakımından hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Bu itibarla, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği oyuyla çoğunluk kararına katılmıyorum.

YARGITAY

HUKUK GENEL KURULU

Esas Numarası: 2024/570

Karar Numarası: 2025/569

Karar Tarihi: 24.09.2025

KAMULAŞTIRMA BEDELİNİN TESPİTİ VE TERKİN İSTEMİ

KAMULAŞTIRMA BEDELİNİN DEPO EDİLMESİNE İLİŞKİN İHTARLI DAVETİYE

ULUSAL ELEKTRONİK TEBLİGAT SİSTEMİ (UETS)

TEBLİGATIN ELEKTRONİK YOLLA YAPILMASI ZORUNLU OLAN GERÇEK VE TÜZEL KİŞİLER

ÖZETİ: Uyuşmazlık; kamulaştırma bedelinin tespiti ve terkin istemine ilişkin eldeki davada; kamulaştırma bedelinin depo edilmesine ilişkin ihtarlı davetiyenin, davacı idare vekilinin kişisel elektronik posta adresine mi yoksa davacı Müdürlüğün Ulusal Elektronik Tebligat Sisteminde (UETS) kayıtlı adresine mi tebliğ edilmesi gerektiği, buradan varılacak sonuca göre avukatın kişisel elektronik posta adresine yapılan tebligatın usulsüz olup olmadığı noktasında toplanmaktadır. Elektronik yolla tebligat, idareleri, kamu iktisadi teşebbüslerini veya sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait diğer ortaklıkları; adli ve idari yargı mercileri, icra müdürlükleri veya hakemler nezdinde vekil sıfatıyla temsile yetkili olan kişilerin bağlı bulunduğu birime yapılır. Temsile yetkili olan kişilerin ayrı bir elektronik tebligat adresinin bulunması bu kuralın uygulanmasına engel olmaz. Dolayısıyla tebligatın, elektronik yolla ve idareyi vekil sıfatıyla temsile yetkili olan kişilerin bağlı bulunduğu birime yapılması gerekmektedir. Somut olayda ise kesin süreye ilişkin ihtarlı davetiyenin, davacı idarenin Ulusal Elektronik Tebligat Sisteminde (UETS) kayıtlı adresi yerine, adı geçen avukatın hesap sahibi olduğu UETS adresine yapıldığı anlaşılmakla, davacı idare vekilinin kişisel elektronik posta adresine yapılan elektronik tebligat usulsüzdür.

SAYISI : 2024/48 E., 2024/232 K.

ÖZEL DAİRE KARARI : Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 30.11.2023 tarihli ve

2023/5659 Esas, 2023/11941 Karar sayılı BOZMA kararı

Taraflar arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti ve terkin davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı idare vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge ... Mahkemesince davacı idare vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge ... Mahkemesi kararı davacı idare vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 5. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, İlk Derece Mahkemesi tarafından Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

Direnme kararı davacı idare vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan gündem ve dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı idare vekili dava dilekçesinde; Antalya ili Kepez ilçesi ... Mahallesinde bulunan 1.075, 89... yüzölçümlü 281 47... parsel sayılı taşınmazın 373, 66... 'lik bölümünün kamulaştırma bedelinin tespiti ile kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkinini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde, davacı idare tarafından kamulaştırma bedelinin mahkemece tespitinin istenebilmesi için kamulaştırmayı yapan idare tarafından 2942 sayılı Kanun'daki prosedüre uygun olarak anlaşarak satın alma girişiminde bulunmuş olmasının gerektiğini, davacının pazarlıkla satın alma usulünün denendiğini ve sonuç alamadığını ileri sürmüş ise de bu yöndeki işlemlerin eksik olduğunu, dava şartının yerine getirilmediğini, dosyada pazarlık görüşmelerinin sonuçsuz kaldığını ispatlayan bir belgenin mevcut olmaması nedeniyle kamulaştırma bedelinin mahkemece tespitini isteme konusunda dava hakkının doğmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 05.07.2022 tarihli ve 2018/255 Esas, 2022/534 Karar sayılı kararıyla; kamulaştırma bedelinin verilen süreler içerisinde depo edilmemesi nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge ... Mahkemesinin 22.02.2023 tarihli ve 2022/3591 Esas, 2023/218 Karar sayılı kararıyla; davacı idare vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge ... Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile;

''...Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukukî nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacı idare vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

Yapılan incelemede 10.03.2022 tarihli duruşmada davacı vekilinin hazır olduğu, kamulaştırma bedelinin yatırılması için süre verildiği ve sürenin kesin olmadığı, 17.05.2022 tarihli duruşmada ise davacı vekilinin mazeretli olduğu, 15 günlük kesin süre verildiği, kesin süre sonunda kamulaştırma bedelinin yatırılmaması durumunda davanın reddedileceğinin ihtarına karar verildiği, duruşma tutanağının davacı vekili Avukat ...’ün elektronik tebligat adresine 22.05.2022 tarihinde tebliğ edildiğine dair Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi (UETS) e-tebliğ mazbatası görülmüşse de, UETS adresinin adı geçen avukata ait olduğu, 7201 sayılı Tebligat Kanunun 7/a maddesine ve Elektronik Tebligat Yönetmeliği'nin "Tebligatın Elektronik Yolla Yapılmasının Zorunlu Olanlar" Başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde davacı idareninde sayıldığı 7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun 3 üncü fıkrasına göre ise ‘Birinci ve ikinci fıkra hükümlerine göre elektronik yolla tebligatın zorunlu bir sebeple yapılamaması hâlinde bu Kanun'da belirtilen diğer usullerle tebligat yapılır.’ hükmünün bulunduğu, Kanun'un 35 inci maddesi 4 üncü fıkrasına göre, Tüzel kişilere daha önce tebligat yapılmamış olsa bile, tüzel kişiler bakımından resmî kayıtlardaki adresleri esas alınacağından ve bu madde hükümleri uygulacağından; avukatın kişisel elektronik posta adresine yapılan tebligatın usulsüz olduğu anlaşıldığından kararın bozulması gerekir..." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Verilen Direnme Kararı

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; muhatabın Tebligat Kanunu'nun 7/a maddesi kapsamında olmasının, Tebligat Kanunu'nun 11. maddesine göre "Vekil vasıtasıyla takip edilen işlerde tebligat vekile yapılır" kuralının istisnasını teşkil etmediği, vekil ile temsilin bulunmaması hâlinde bu kurumlara elektronik tebligat ile tebliğ yapılması gerektiği, bu nedenle eldeki davada bedelin depo edilmesine ilişkin ihtaratı içeren tebligatın davacı vekilinin kendi Ulusal Elektronik Tebligat Sisteminde (UETS) kayıtlı adresine 22.05.2022 tarihinde yapıldığı, tebligatta bir usulsüzlük bulunmadığı, anılan tebliğ işlemine rağmen davacı tarafın, mahkemece belirlenen kamulaştırma bedelini 05.07.2022 tarihli duruşma gününde depo ettirmediği gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen direnme kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde; eldeki davada kamu yararının esas olduğu, kamulaştırma bedelinin de idare tarafından yatırıldığını ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Uyuşmazlık

Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; kamulaştırma bedelinin tespiti ve terkin istemine ilişkin eldeki davada; kamulaştırma bedelinin depo edilmesine ilişkin ihtarlı davetiyenin, davacı idare vekilinin kişisel elektronik posta adresine mi yoksa davacı ... Müdürlüğünün Ulusal Elektronik Tebligat Sisteminde (UETS) kayıtlı adresine mi tebliğ edilmesi gerektiği, buradan varılacak sonuca göre avukatın kişisel elektronik posta adresine yapılan tebligatın usulsüz olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

D. Gerekçe

1. İlgili Hukuk

7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun (7201 sayılı Kanun) 7/a maddesi,

Elektronik Tebligat Yönetmeliğinin (Yönetmelik) 5 ve 9. maddeleri,

2. Değerlendirme

1. Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle ilgili kavram ve yasal düzenlemelerin kısaca açıklanmasında yarar vardır.

2. Bilindiği üzere Kamulaştırma Kanunu, kamu yararının gerektirdiği hâllerde gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerinin mülkiyetinde bulunan taşınmaz malların, Devlet ve kamu tüzel kişilerince kamulaştırılmasında yapılacak işlemleri, kamulaştırma bedelinin hesaplanmasını, taşınmaz malın ve irtifak hakkının idare adına tescilini, kullanılmayan taşınmaz malın geri alınmasını, idareler arasında taşınmaz malların devir işlemlerini, karşılıklı hak ve yükümlülükler ile bunlara dayalı uyuşmazlıkların çözüm usul ve yöntemlerini düzenler (2942 sayılı Kanun md. 1).

3. 2942 sayılı Kanun’un 10. maddesinin 1 ve 8. fıkraları; "Kamulaştırmanın satın alma usulü ile yapılamaması halinde idare, 7 nci maddeye göre topladığı bilgi ve belgelerle 8 inci madde uyarınca yaptırmış olduğu bedel tespiti ve bu husustaki diğer bilgi ve belgeleri bir dilekçeye ekleyerek taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine müracaat eder ve taşınmaz malın kamulaştırma bedelinin tespitiyle, bu bedelin, peşin veya kamulaştırma 3 üncü maddenin ikinci fıkrasına göre yapılmış ise taksitle ödenmesi karşılığında, idare adına tesciline karar verilmesini ister.

....

(Değişik sekizinci fıkra: 19/4/2018-7139/26 md.) Tarafların bedelde anlaşamamaları halinde gerektiğinde hâkim tarafından onbeş gün içinde sonuçlandırılmak üzere yeni bir bilirkişi kurulu tayin edilir ve hâkim, tarafların ve bilirkişilerin rapor veya raporları ile beyanlarından yararlanarak adil ve hakkaniyete uygun bir kamulaştırma bedeli tespit eder. Mahkemece tespit edilen bu bedel, taşınmaz mal, kaynak veya irtifak hakkının kamulaştırılma bedelidir. Tarafların anlaşması halinde kamulaştırma bedeli olarak anlaşılan miktar peşin ve nakit olarak, hak sahibi adına bankaya yatırılır. Tarafların anlaşamaması halinde hâkim tarafından kamulaştırma bedeli olarak tespit edilen bedelin (…) mahkemece belirlenecek banka hesabına yatırılması ve yatırıldığına dair makbuzun ibraz edilmesi için idareye onbeş gün süre verilir. Kamulaştırma bu Kanunun 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre yapılmış ise ilk taksitin yine peşin ve nakit olarak hak sahibi adına, hak sahibi tespit edilememiş ise ileride ortaya çıkacak hak sahibine verilmek üzere 10 uncu maddeye göre mahkemece yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılması ve yatırıldığına dair makbuzun ibraz edilmesi için idareye onbeş gün süre verilir. Gereken hallerde bu süre bir defaya mahsus olmak üzere mahkemece uzatılabilir. İdarece, kamulaştırma bedelinin hak sahibi adına yatırıldığına, hâkim tarafından kamulaştırma bedeli olarak tespit edilen bedelin (…) veya hak sahibinin tespit edilemediği durumlarda ise ileride ortaya çıkacak hak sahibine verilmek üzere bloke edildiğine dair makbuzun ibrazı halinde mahkemece, taşınmaz malın idare adına tesciline ve kamulaştırma bedelinin hak sahibine ödenmesine karar verilir ve bu karar, tapu dairesine ve paranın yatırıldığı bankaya bildirilir. Tescil hükmü kesin olup, tarafların bedele ilişkin istinaf veya temyiz hakları saklıdır. İstinaf veya temyiz incelemesi sonucunda kesinleşen kamulaştırma bedeli, hak sahibine peşin ve nakit olarak ödenen tutardan daha az olması durumunda aradaki fark ilgilisinden talep edilir. İdare tarafından hak sahibi adına yapılan ödeme tarihi ile geri ödemeye ilişkin yazının ilgilisine tebliğ edildiği tarih arasındaki süre için faiz alınmaz" şeklinde düzenlenmiştir.

4. Özetlemek gerekirse 2942 sayılı Kanun’un 10. maddesi tarafların anlaşamaması hâlinde kamulaştırma bedelinin mahkeme tarafından tespitine ilişkin usul ve esasları içermektedir. Anılan maddenin 8. fıkrasına kadar olan bölümde idarenin taşınmaz mal sahibine karşı asliye hukuk mahkemesinde açtığı dava, bu davada hâkim tarafından tarafların anlaşmaya davet edilmesi, anlaşma durumunda uygulanacak hükümler, anlaşma sağlanmaması durumunda taşınmaz malın değerinin tespiti için mahallinde yapılacak keşif ve bilirkişiler tarafından hazırlanan rapor ile ilgili süreç düzenlenmektedir.

5. Anılan maddenin 8. fıkrasının 1. cümlesi ise yapılan keşif ve bilirkişilerin raporlarını mahkemeye sunmalarından sonra tarafların bedelde anlaşamamaları üzerine gerektiğinde başka bir bilirkişi heyetinin oluşturulmasını, hâkimin tarafların ve bilirkişilerin rapor veya raporları ile beyanlarından yararlanarak adil ve hakkaniyete uygun bir kamulaştırma bedeli tespit etmesini öngörmektedir. Anılan fıkranın 2. cümlesinde mahkemece tespit edilen bu bedelin, taşınmaz mal, kaynak veya irtifak hakkının kamulaştırılma bedeli olduğu, 3. cümlesinde tarafların anlaşması hâlinde kamulaştırma bedeli olarak anlaşılan miktarın peşin ve nakit olarak hak sahibi adına bankaya yatırılacağı, 4. cümlesinde tarafların anlaşamaması hâlinde hâkim tarafından kamulaştırma bedeli olarak tespit edilen bedelin mahkemece belirlenecek banka hesabına yatırılması ve yatırıldığına dair makbuzun ibraz edilmesi için idareye onbeş gün süre verileceği, altıncı cümlesinde ise gereken hâllerde bu sürenin bir defaya mahsus olmak üzere mahkemece uzatılabileceği hüküm altına alınmıştır.

6. Aynı Kanun'un 11. maddesinde ise; taşınmazın cins ve nevinin, yüzölçümünün, kıymetini etkileyebilecek bütün nitelik ve unsurların, her unsurun ayrı ayrı değerinin, resmî makamlarca yapılmış kıymet takdirlerinin ve özellikle arsalarda, kamulaştırma gününden önceki özel amacı olmayan emsal satışlara göre satış değerinin esas alınarak bedelin takdir edilmesi gerektiği hükme bağlanmıştır.

7. Somut olay ve dosya kapsamına göre; ilk derece mahkemesince davacı idare vekilinin hazır olduğu 10.03.2022 tarihli duruşmada, davacıya 772.737,75 TL kamulaştırma bedelinin Vakıfbank ... Şubesinde açılacak üçer aylık vadeli hesaba depo etmek üzere 15 gün süre verilmesine, duruşmanın 17.05.2022 tarihine bırakılmasına karar verilmiştir.

8. Davacı idare vekilinin mazeretli olduğu 17.05.2022 tarihli duruşmada mahkemece, 772.735,75 TL kamulaştırma bedelinin Vakıfbank ... Şubesinde açılacak hesaba yatırmak üzere işbu duruşma zaptının tebliğinden itibaren davacı vekiline 15 gün kesin süre verilmesine, kesin süreye riayet edilmemesi hâlinde davanın reddedileceğinin işbu duruşma zaptının tebliği ile davacı vekiline ihtarına, duruşmanın 05.07.2022 tarihine bırakılmasına karar verilmiş; bunun üzerine 17.05.2022 tarihli duruşma tutanağı, davacı idare vekili Avukat ...’ün UETS adresine 22.05.2022 tarihinde tebliğ edilmiştir. 05.07.2022 tarihli celsede ise davacı idare vekilince kamulaştırma bedelinin depo edilmediği gerekçesiyle ilk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

9. Bu noktada uyuşmazlığın temelini oluşturan elektronik tebligat kurumu ile yargılamaya etkisinin açıklanması gerekmektedir.

10. Tebliğ, kelime anlamıyla kısaca bildirim, yazılı bildirme anlamına gelir. Tebliğ kelimesinin çoğulu (tebliğler) olan ancak artık bugün için dilimizde (tekil) tebliğ kelimesi ile özdeş olarak kullanılan tebligat terimi, hukuksal bir işlemin ilgili kimsenin bilgisine sunulması için yetkili makamın, yasanın öngördüğü esas ve usule uygun bir biçimde (elektronik ortam dâhil) yazı ile veya ilan yoluyla yaptığı belgeleme işlemi demektir (Ejder Yılmaz, Tecer Çağlar, Tebligat Hukuku, 6. Bası, Ankara 2013, s. 39).

11. Hukuki anlamda tebligat, hukuki işlemlerin kanunda belirtilen usule uygun olarak muhatabına ya da muhatap adına kanunen kabule yetkili şahıslara yazılı olarak bildirimi ve bu bildirimin belgelendirilmesi işlemidir. Tebligatın, yazılı bildirim ve belgelendirme olmak üzere iki ana unsuru vardır. Tarafların, mahkemenin, icra ve iflas dairelerinin yaptıkları işlemlerin tamamlanıp hüküm ifade edebilmesi için genellikle tebliğ edilmiş olması gerekmektedir (Yargıtay İçtihadı Birleştime Büyük Genel Kurulunun 20.11.2020 tarihli ve 2019/2 Esas, 2020/3 Karar sayılı kararı).

12. Bir hukuki işlemin tebligat olarak nitelendirilmesi için aranan iki unsurun (yazılı bildirim ve belgelendirme) veya bu unsurlardan birinin mevcut olmaması hâlinde tebligatın yokluğu söz konusu olurken bu iki unsur mevcut olmakla birlikte 7201 sayılı Kanun'a uygun değilse bu durumda usulsüz (kanuna aykırı) tebliğ var demektir. 7201 sayılı Kanun hükümleri şekle ilişkin olduğundan en ufak ayrıntısına kadar uyulmalıdır. Aksi hâlde, tebliğ kanunda öngörülen şekilde yapılmamış (usulsüz) olur. Bu şekilde yapılan tebliğ yok veya usulüne uygun değil ise kanunun tebliğe bağladığı hukuki sonuçlar doğmaz (Timuçin Muşul, Tebligat Hukuku, Ankara, Gözden Geçirilmiş ve Genişletilmiş Yedinci Baskı, 2018, s.85-86).

13. Elektronik tebligat ise, tebliğ işleminin elektronik vasıtalarla veya elektronik ortamda yapılmasını, Tebligat Kanunu anlamında elektronik tebligat, PTT tarafından kurulan ve işletilen Ulusal Elektronik Tebligat Sisteminden (UETS) alınan elektronik tebligat adresine, tebligat yapabilecek mercilerin, tebligat mevzuatına uygun bir şekilde yapabildiği tebligatı ifade eder (Hakan Albayrak, Tebligat Hukuku, Güncellenmiş 2. Baskı, Ankara 2022, s. 49).

14. 7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun "Elektronik tebligat" başlıklı 7/a maddesi; "(Ek : 11/1/2011-6099/2 md.) (Değişik:28/2/2018-7101/48 md.)

Aşağıda belirtilen gerçek ve tüzel kişilere tebligatın elektronik yolla yapılması zorunludur.

1. 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli (I), (II), (III) ve (IV) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar.

2. 5018 sayılı Kanunda tanımlanan mahallî idareler.

3. Özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan fonlar ve kefalet sandıkları.

4. Kamu iktisadi teşebbüsleri ile bunların bağlı ortaklıkları, müessese ve işletmeleri.

5. Sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait diğer ortaklıklar.

6. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları.

7. Kanunla kurulanlar da dahil olmak üzere tüm özel hukuk tüzel kişileri.

8. Noterler.

9. Baro levhasına yazılı avukatlar.

10. Sicile kayıtlı arabulucular ve bilirkişiler.

11. İdareleri, kamu iktisadi teşebbüslerini veya sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait diğer ortaklıkları; adli ve idari yargı mercileri, icra müdürlükleri veya hakemler nezdinde vekil sıfatıyla temsile yetkili olan kişilerin bağlı bulunduğu birim.

Birinci fıkra kapsamı dışında kalan gerçek ve tüzel kişilere, talepleri hâlinde elektronik tebligat adresi verilir. Bu durumda bu kişilere tebligatın elektronik yolla yapılması zorunludur.

Birinci ve ikinci fıkra hükümlerine göre elektronik yolla tebligatın zorunlu bir sebeple yapılamaması hâlinde bu Kanunda belirtilen diğer usullerle tebligat yapılır.

Elektronik yolla tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.

Bu Kanun uyarınca yapılan elektronik tebligat işlemleri, Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi tarafından kurulan ve işletilen Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi üzerinden yürütülür. Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi, sistemin güvenliğini ve bu sistemde kayıtlı verilerin muhafazasını sağlayacak her türlü tedbiri alır.

Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir" hükmünü içermektedir.

15. Elektronik Tebligat Yönetmeliğinin (Yönetmelik) "Tebligatın elektronik yolla yapılması zorunlu olanlar" kenar başlıklı 5. maddesi: "(1) Aşağıda belirtilen gerçek ve tüzel kişilere tebligatın elektronik yolla yapılması zorunludur:

a) 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli (I), (II), (III) ve (IV) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar.

b) 5018 sayılı Kanunda tanımlanan mahallî idareler.

c) Özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan fonlar ve kefalet sandıkları.

ç) Kamu iktisadi teşebbüsleri ile bunların bağlı ortaklıkları, müessese ve işletmeleri.

d) Sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait diğer ortaklıklar.

e) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları.

f) Kanunla kurulanlar da dâhil olmak üzere tüm özel hukuk tüzel kişileri.

g) Noterler.

ğ) Baro levhasına yazılı avukatlar.

h) Sicile kayıtlı arabulucular ve bilirkişiler.

ı) İdareleri, kamu iktisadi teşebbüslerini veya sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait diğer ortaklıkları; adli ve idari yargı mercileri, icra müdürlükleri veya hakemler nezdinde vekil sıfatıyla temsile yetkili olan kişilerin bağlı bulunduğu birim.

(2) Birinci fıkra kapsamı dışında kalan gerçek ve tüzel kişilere, talepleri hâlinde elektronik tebligat adresi verilir. Bu durumda bu kişilere tebligatın elektronik yolla yapılması zorunludur" şeklindedir.

16. Yönetmelik'in "Elektronik tebligatın hazırlanması ve muhataba ulaştırılması" kenar başlıklı 9. maddesinin 5. fıkrası; "Elektronik yolla tebligat, idareleri, kamu iktisadi teşebbüslerini veya sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait diğer ortaklıkları; adli ve idari yargı mercileri, icra müdürlükleri veya hakemler nezdinde vekil sıfatıyla temsile yetkili olan kişilerin bağlı bulunduğu birime yapılır. Temsile yetkili olan kişilerin ayrı bir elektronik tebligat adresinin bulunması bu kuralın uygulanmasına engel olmaz" şeklinde düzenlenmiştir.

17. Dolayısıyla 7201 sayılı Kanun'un 7/a maddesinin 1. fıkrası ile Elektronik Tebligat Yönetmeliği'nin 5 ve 9. maddelerine göre tebligatın, elektronik yolla ve idareyi vekil sıfatıyla temsile yetkili olan kişilerin bağlı bulunduğu birime yapılması gerekmektedir.

18. Somut olayda ise kesin süreye ilişkin ihtarlı davetiyenin, davacı idarenin Ulusal Elektronik Tebligat Sisteminde (UETS) kayıtlı adresi yerine, adı geçen avukatın hesap sahibi olduğu UETS adresine yapıldığı anlaşılmakla, davacı idare vekilinin kişisel elektronik posta adresine yapılan elektronik tebligat usulsüzdür.

19. Hâl böyle olunca Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire kararına uymak gerekirken direnme kararı verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.

20. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.

VII. KARAR

Davacı idare vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesi gereğince BOZULMASINA,

Dosyanın 6100 sayılı Kanun'un 373. maddesinin 1. fıkrası uyarınca İlk Derece Mahkemesine, karardan bir örneğin Bölge ... Mahkemesine gönderilmesine,

24.09.2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.

legalbank.net

KIYMETLİ MADEN STANDARTLARI VE RAFİNERİLERİ HAKKINDA TEBLİĞ (TEBLİĞ NO: 2023/1)’DE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR TEBLİĞ

(TEBLİĞ NO: 2026/1)

MADDE 1- 23/2/2023 tarihli ve 32113 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kıymetli Maden Standartları ve Rafinerileri Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2023/1)’in 6 ncı maddesinin birinci fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkralar eklenmiş ve diğer fıkralar buna göre teselsül ettirilmiştir.

“(2) Birebir fiziki karşılığı Darphane veya Borsa nezdinde saklanan belirli bir saflık derecesinde ve ağırlıkta işlenmemiş kıymetli madenin, Borsa üyeleri arasında transferine imkân sağlayan, dağıtık defter teknolojisi altyapısına sahip bir sistem üzerinden 6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında sermaye piyasası aracı veya sermaye piyasası araçlarına özgü haklar sağlayan kripto varlık ya da platformlarda işlem gören kripto varlık olarak nitelendirilmeyen gayri maddi varlık niteliğindeki dijital kıymetli madene 6362 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren merkezi takas kuruluşları tarafından dönüştürülmesi ve bunların Borsada işlem görmesi için Bakanlığın uygun görüşünün alınması zorunludur.

(3) İkinci fıkranın uygulanmasına ve kayıtların tutulmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlığın uygun görüşü alınarak Borsa tarafından yapılacak düzenlemelerle belirlenir.”

MADDE 2- Aynı Tebliğe aşağıdaki geçici maddeler eklenmiştir.

“Kıymetli maden takip sistemi

GEÇİCİ MADDE 2- (1) Bu maddenin yürürlük tarihi itibarıyla, geçici 1 inci maddenin birinci ve ikinci fıkraları kapsamında Bakanlığa başvuruda bulunan ve başvuru değerlendirme süreci devam eden Türkiye’de yerleşik tüzel kişilerin 17 nci madde uyarınca KMTS kapsamında üretim yapması zorunludur.

(2) Birinci fıkra uyarınca KMTS kapsamında üretim yapması zorunlu olan rafineriler tarafından bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren 1 ay içerisinde KMTS kayıt işlemleri için Darphaneye başvurması zorunludur.

(3) Birinci fıkra uyarınca KMTS kapsamında üretim yapması zorunlu olan rafinerilerce, KMTS kayıt işlemlerinin Darphane tarafından onaylanmasını müteakip 1 ay içerisinde, KMTS kayıt tarihinden önce üretilen ve satışı gerçekleştirilmemiş standart işlenmemiş kıymetli madenler ve basılı kıymetli madenlerin 17 nci maddenin ikinci fıkrası kapsamında KMTS’ye kaydının yapılması zorunludur.

Geçiş hükümleri

GEÇİCİ MADDE 3- (1) Bu maddenin yürürlük tarihi itibarıyla gayri maddi varlık niteliğindeki dijital kıymetli madenlere dönüştürülmüş olan varlıkların Borsada işlem görmesi için Bakanlığın uygun görüşü aranır.”

MADDE 3- Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 4- Bu Tebliğ hükümlerini Hazine ve Maliye Bakanı yürütür.

Profesyonel futbol sektöründe menajerler; futbolcuların kulüplerle temas kurması, sözleşme görüşmelerinin yürütülmesi, transfer seçeneklerinin değerlendirilmesi ve kariyer planlamasının yapılması bakımından önemli bir işlev üstlenmektedir. Bununla birlikte menajerlik sözleşmelerinin uygulamada çoğunlukla münhasır şekilde düzenlenmesi, menajerin fiilî katkısı bulunmayan işlemlerden de ücret talep edip edemeyeceği sorununu ortaya çıkarmaktadır.

Uyuşmazlık özellikle, menajerin sözleşme süresi boyunca herhangi bir kulüple görüşmediği, futbolcuya teklif getirmediği veya sözleşme müzakeresine katılmadığı; buna karşılık futbolcunun kendi imkânlarıyla bir kulüp bularak profesyonel futbolcu sözleşmesi imzaladığı hâllerde belirginleşmektedir. Bu durumda menajer, yalnızca yürürlükteki münhasır menajerlik sözleşmesine dayanarak futbolcunun elde ettiği gelir üzerinden komisyon, cezai şart veya tazminat talep edebilecek midir?

Bu sorunun yalnızca sözleşmeye bağlılık ilkesi üzerinden cevaplandırılması mümkün değildir. Menajerin hangi hizmetleri üstlendiği, ücretin hangi edimin karşılığı olarak kararlaştırıldığı, bu edimlerin fiilen yerine getirilip getirilmediği ve menajerin faaliyetleri ile futbolcunun imzaladığı sözleşme arasında uygun bir illiyet bağı bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilmelidir.

Ayrıca menajerin hizmet ücreti ile münhasırlığın ihlalinden veya sözleşmenin haklı neden olmaksızın sona erdirilmesinden kaynaklanabilecek cezai şart ve tazminat talepleri birbirinden ayrılmalıdır. Hizmet ücreti, kural olarak yerine getirilmiş bir edimin karşılığıdır. Tazminat ise sözleşmeye aykırılık nedeniyle meydana gelen ve ayrıca ispatlanması gereken zararın giderilmesine yöneliktir.

Bu çalışmada futbol menajerinin fiilî katkısı bulunmayan işlemlerden ücret talep edip edemeyeceği; 5894 sayılı Kanun, TFF Futbol Menajerleri Talimatı, Türk Borçlar Kanunu hükümleri ile TFF Tahkim Kurulu ve CAS kararları çerçevesinde incelenecektir. Özellikle futbolcunun kendi adına hareket etmesi ile münhasır menajerini devre dışı bırakarak başka bir menajerden hizmet alması arasındaki hukuki farklılık üzerinde durulacaktır.

I. FUTBOL MENAJERLİĞİ SÖZLEŞMESİNİN HUKUKİ ÇERÇEVESİ

Futbol menajerliği ilişkisi, 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un Ek 2. maddesi ile Türkiye Futbol Federasyonu Futbol Menajerleri Talimatı’nda özel olarak düzenlenmiştir.

5894 sayılı Kanun’a göre futbolcu ile menajer arasında imzalanacak sözleşmenin noterde düzenleme şeklinde yapılması ve en fazla iki yıl süreli olması zorunludur. Menajerlik sözleşmesinde menajerlik faaliyetinin kapsamı, bundan kaynaklanan ücret, ödeme koşulları, menajerin edimleri ve fesih hükümleri açıkça gösterilmelidir.[1]

TFF Futbol Menajerleri Talimatı da sözleşmede menajerlik faaliyetinin kapsamı, ücret, ödeme koşulları, menajerin edimleri ve sözleşmenin sona ermesine ilişkin hükümlerin bulunmasını zorunlu tutmaktadır.[2]

Bu düzenlemeler, menajere yalnızca genel ve içeriği belirsiz bir temsil yetkisi verilmesinin yeterli olmadığını göstermektedir. Menajerin hangi hizmetleri vermeyi üstlendiği ve futbolcunun hangi hizmet karşılığında ücret ödeyeceği belirlenebilir olmalıdır.

Dolayısıyla menajerin ücret talebi incelenirken ilk soru yalnızca sözleşmenin yürürlükte olup olmadığı değil, talep edilen ücretin sözleşmede hangi hizmetin karşılığı olarak düzenlendiğidir.

Sözleşmenin bulunması menajerlik ilişkisinin hukuki temelini oluşturur. Ancak sözleşmenin varlığı, kararlaştırılan hizmetlerin yerine getirildiğini kendiliğinden göstermez. Kural olarak ücretin doğumu için sözleşmede tanımlanan ve ücrete bağlanan hizmetin ifa edilmiş olması gerekir.

II. MENAJERLİK SÖZLEŞMESİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ ÜCRETİN ŞARTLARINI ETKİLER

Futbol menajerliği sözleşmesinin her durumda yalnızca simsarlık, vekâlet veya hizmet sözleşmesi olarak nitelendirilmesi mümkün değildir. Sözleşmenin hukuki niteliği, menajerin üstlendiği somut edimlere göre belirlenmelidir.

Menajer yalnızca futbolcunun bir kulüple profesyonel sözleşme kurmasına aracılık etmeyi üstlenmişse ilişki, Türk Borçlar Kanunu’nun 520 ve devamı maddelerinde düzenlenen simsarlık sözleşmesine yaklaşır.

Simsarlık sözleşmesinde simsar, taraflar arasında bir sözleşme kurulması imkânını hazırlamayı veya sözleşmenin kurulmasına aracılık etmeyi üstlenir. TBK m.521 uyarınca simsar, kural olarak ancak faaliyeti sonucunda sözleşme kurulursa ücrete hak kazanır.[3]

Bu ücret modelinde yalnızca futbolcunun bir kulüple sözleşme imzalaması yeterli değildir. Menajerin faaliyeti ile kurulan sözleşme arasında uygun bir illiyet bağı bulunmalıdır. Kulüp, futbolcuya menajerden tamamen bağımsız şekilde ulaşmış ve menajer sözleşmenin kurulmasına hiçbir katkı sunmamışsa aracılık faaliyetine dayalı başarı ücretinin koşulları oluşmaz.

Buna karşılık menajerlik sözleşmesi yalnızca transfer aracılığından ibaret olmayabilir. Menajer; kariyer planlaması, futbolcunun kulüplere tanıtılması, gelen tekliflerin değerlendirilmesi, sözleşme müzakeresi, iletişim yönetimi veya sürekli danışmanlık gibi farklı edimler üstlenebilir.

Bu durumda sözleşme, vekâlet ve sürekli iş görme unsurları da taşıyabilir. Menajerin ücrete hak kazanması da yalnızca transferin gerçekleşip gerçekleşmediğine göre değil, ücretin bağlı bulunduğu somut edime göre belirlenir.

Örneğin ücret yalnızca profesyonel futbolcu sözleşmesinin kurulmasına bağlı bir komisyon olarak düzenlenmişse menajerin transfer sürecine katkısı aranır. Buna karşılık sözleşmede transferden bağımsız ve sürekli bir danışmanlık hizmeti açıkça tanımlanmışsa, transfer gerçekleşmese bile gerçekten ifa edilen danışmanlık hizmetinin karşılığı doğabilir.

Ancak “danışmanlık ücreti” başlığının kullanılması tek başına ücret hakkı yaratmaz. Menajerin hangi danışmanlık hizmetlerini verdiğini gösterebilmesi gerekir. Ayrıca TFF’ye bildirilen sözleşmenin dışında, taraflara veya üçüncü kişilere doğrudan ya da dolaylı menfaat sağlayan görünüşteki ek işlemler aracılığıyla kanuni ücret sınırlamalarının ve bildirim yükümlülüklerinin dolanılması mümkün değildir.[4]

Bu nedenle her uyuşmazlıkta ücretin adı değil, hangi edimin karşılığı olduğu ve bu edimin yerine getirilip getirilmediği araştırılmalıdır.

III. MENAJERİN HİZMET ÜCRETİNE HAK KAZANMASININ ŞARTLARI

A. Hizmetin sözleşmede önceden belirlenmiş olması

TFF Futbol Menajerleri Talimatı’na göre menajer, yalnızca ücretin menajerlik sözleşmesinde önceden belirtilen hizmetlere karşılık gelmesi ve menajerlik hizmetinin ifa edildiği tarihte sözleşmenin yürürlükte bulunması hâlinde ücrete hak kazanabilir.[5]

Buna göre menajerin talep ettiği bedelin hangi hizmetin karşılığı olduğu sözleşmeden anlaşılmalıdır.

“Futbolcu, sözleşme süresince imzaladığı bütün sözleşmelerden menajere belirli bir oranda ücret öder.” şeklindeki bir hüküm, menajerin hangi faaliyeti üstlendiğini tek başına açıklamaz. Böyle bir düzenlemenin geçerliliği ve kapsamı değerlendirilirken sözleşmenin bütünü, menajerin edimleri ve Talimat’ın emredici hükümleri birlikte ele alınmalıdır.

Menajerin yükümlülükleri belirsiz bırakılırken futbolcunun ücret ve cezai şart borçlarının ayrıntılı ve ağır şekilde düzenlenmesi, sözleşmesel dengeyi de tartışmalı hâle getirir. Özellikle menajer tarafından önceden hazırlanarak futbolcuya sunulan standart sözleşmelerde TBK m.20-25 hükümleri uyarınca genel işlem koşulları denetimi gündeme gelebilir.

B. Kararlaştırılan hizmetin fiilen yerine getirilmiş olması

Talimat, ücret hakkını sözleşmede önceden belirtilen hizmetlere ve bu hizmetlerin ifasına bağlamaktadır.

Bu nedenle menajerlik sözleşmesinin noterlikçe düzenlenmiş olması, menajerin ücret talep edebilmesi için gerekli olsa da tek başına yeterli değildir. Menajer, talebine dayanak olan hizmeti yerine getirdiğini de ortaya koymalıdır.

Bununla birlikte “hizmet” kavramı yalnızca sözleşmenin imzalandığı anda masada bulunmak şeklinde dar yorumlanmamalıdır. Menajerin futbolcuyu kulübe önermesi, ilk teması kurması, görüntü ve performans verilerini göndermesi, kulübün ilgilenmesini sağlaması veya görüşmeleri başlatması da sözleşmenin kurulmasına katkı sağlayabilir.

Belirleyici olan, yapılan faaliyetin niteliği ve sonradan kurulan profesyonel futbolcu sözleşmesi üzerindeki etkisidir.

Menajerin tek bir e-posta göndermiş olması her durumda yeterli olmayacağı gibi, nihai imzada yer almaması da her durumda ücret hakkını ortadan kaldırmaz. Menajer görüşmeleri başlatmış ve futbolcu daha sonra menajeri devre dışı bırakarak aynı süreci sonuçlandırmışsa, menajerin faaliyeti ile kurulan sözleşme arasındaki bağlantı devam ediyor olabilir.

Buna karşılık futbolcunun kulübü kendi imkânlarıyla bulduğu, kulübün futbolcuya bağımsız olarak ulaştığı ve menajerin bu ilişkiye herhangi bir katkı sunmadığı ispatlanırsa başarı komisyonunun maddi temeli bulunmaz.

C. Faaliyet ile kurulan sözleşme arasında illiyet bağının bulunması

Ücretin transferin veya profesyonel futbolcu sözleşmesinin gerçekleşmesine bağlandığı durumlarda menajerin faaliyeti ile sözleşmenin kurulması arasında uygun illiyet bağı aranmalıdır.

Bu bağ yalnızca kronolojik bir ilişki değildir. Menajerin sözleşme süresince herhangi bir kulüple görüşmüş olması, futbolcunun daha sonra tamamen başka bir kulüple bağımsız şekilde imzaladığı sözleşmeden ücret alması için yeterli olmaz.

Menajerin faaliyeti, en azından kurulan sözleşmenin ortaya çıkmasına etkili olmalıdır.

İlliyet bağı bulunmadığında hizmet ücreti talep edilemez. Ancak bu sonuç, futbolcunun başka bir sözleşmesel yükümlülüğü ihlal etmesi hâlinde menajerin hiçbir talepte bulunamayacağı anlamına gelmez. Başka bir menajerle çalışma yasağının ihlal edilmesi veya sözleşmenin haklı neden olmaksızın feshedilmesi, hizmet ücretinden ayrı olarak sözleşmeye aykırılık ve zarar hükümlerini gündeme getirebilir.

IV. MÜNHASIRLIK KAYDININ SINIRLARI

Münhasırlık kaydı, futbolcunun belirli bir süre içerisinde aynı hizmet alanında başka bir menajeri yetkilendirmemesini amaçlar. Fakat münhasırlık ile futbolcunun kendi adına hareket etme hakkı birbirinden ayrılmalıdır.

TFF Futbol Menajerleri Talimatı, temsil edilen kişinin bir menajerin aracılığı olmadan sözleşme müzakeresinde bulunabileceğini ve işlemi sonuçlandırabileceğini açıkça kabul etmektedir.[6]

Talimat ayrıca; futbolcunun menajerin katılımı olmaksızın bağımsız şekilde sözleşme müzakere etme ve akdetme yetkisini sınırlayan veya futbolcunun bağımsız hareket etmesi hâlinde cezai şart, tazminat ya da benzeri bir ödeme yapmasını öngören sözleşme hükümlerini geçersiz saymaktadır.[7]

Bu düzenleme karşısında münhasırlığın iki farklı görünümü ayrıştırılmalıdır.

A. Futbolcunun kendi başına hareket etmesi

Futbolcu; mevcut kulübüyle olan profesyonel sözleşmesinden, koruma döneminden ve transfer mevzuatından kaynaklanan sınırlamalar saklı kalmak üzere, başka bir menajerden hizmet almaksızın kendi adına müzakere yürütebilir ve sözleşme imzalayabilir.

Başka bir ifadeyle TFF Futbol Menajerleri Talimatı, futbolcuya mevcut sözleşmesini veya transfer kurallarını ihlal etme yetkisi vermemekte; yalnızca sözleşme müzakerelerinde menajer kullanma zorunluluğu bulunmadığını kabul etmektedir.

Futbolcunun bu hakkını yasaklayan veya futbolcunun sırf bağımsız işlem yapması nedeniyle menajere ücret, cezai şart ya da tazminat ödemesini öngören hükümler geçersizdir.

Dolayısıyla menajerin hiçbir katkısı bulunmayan ve futbolcunun kendi imkânlarıyla kurduğu sözleşmeden yalnızca münhasırlık kaydına dayanılarak otomatik komisyon talep edilmesi mümkün değildir.

Sözleşmede bu ödemenin “hizmet ücreti”, “cezai şart”, “götürü tazminat” veya başka bir adla düzenlenmesi sonucu değiştirmez. Hukuki nitelendirmede hükme verilen isim değil, hükmün işlevi esas alınır.

Bir düzenleme gerçekte futbolcunun kendi adına işlem yapma hakkını ekonomik yaptırıma bağlamakta ise Talimat m.7/11 kapsamındaki geçersizlik denetimine tabi olur.

B. Futbolcunun başka bir menajeri devreye sokması

Futbolcunun kendi başına hareket etmesi ile başka bir menajerden hizmet alması aynı değildir.

Geçerli bir münhasır menajerlik sözleşmesine rağmen başka bir menajerin yetkilendirilmesi, sözleşmeye aykırılık oluşturabilir. Böyle bir durumda ilk menajer; geçerli bir cezai şart düzenlemesi bulunuyorsa bunun şartlarının oluştuğunu, cezai şart bulunmuyorsa sözleşmeye aykırılık nedeniyle somut bir zarara uğradığını veya kendi faaliyetinin kurulan sözleşmeye etkili olduğunu ileri sürüyorsa illiyet bağını ispatlamalıdır.

Ancak başka bir menajerin kullanılmış olması dahi ilk menajere otomatik olarak yeni sözleşmenin bütün komisyonunu kazandırmaz. Hizmet ücreti ile münhasırlığın ihlalinden doğan yaptırım birbirinden ayrılmalıdır.

Talep edilen bedel; sözleşmenin ekonomik yapısı, menajerin gerçekleştirdiği faaliyetler, futbolcunun davranışı ve TBK m.179-182’deki ceza koşuluna ilişkin hükümler çerçevesinde değerlendirilmelidir. Hâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirebilir.[8]

V. SÖZLEŞMENİN ERKEN FESHİ VE TAZMİNAT

TFF Futbol Menajerleri Talimatı’na göre menajerlik sözleşmesi haklı sebebin varlığı hâlinde derhâl feshedilebilir. Haklı sebep olmaksızın sözleşmeyi fesheden taraf, diğer tarafın zararını tazmin etmekle yükümlüdür.[9]

Haklı sebep, sözleşmenin sürdürülmesinin dürüstlük kuralı ve iyiniyet ilkesi çerçevesinde taraftan makul şekilde beklenemeyeceği durumlarda ortaya çıkar.

Menajerin futbolcuya uygun bir kulüp bulamaması tek başına haklı fesih sebebi sayılmamalıdır. Menajer, sözleşmede açıkça sonuç taahhüdünde bulunmadıkça transferin gerçekleşmesini garanti etmez. Piyasa koşulları, futbolcunun performansı, yaşı ve kulüplerin sportif tercihleri menajerin kontrolü dışında olabilir.

Buna karşılık menajerin sözleşmede açıkça üstlendiği edimleri uzun süre yerine getirmemesi, futbolcuyla iletişim kurmaması, hiçbir kulüple temas sağlamaması veya kendisinden beklenen özen yükümlülüğünü ağır biçimde ihlal etmesi haklı sebep oluşturabilir.

Burada menajerin istenen sonucu sağlayamaması ile hiçbir faaliyet göstermemesi birbirinden ayrılmalıdır. Sonuç gerçekleşmemiş olsa bile menajer özenli ve sürekli bir faaliyet yürütmüş olabilir. Tersine, sözleşmenin kâğıt üzerinde yürürlükte bulunması menajerin kendi edimlerini yerine getirdiğini göstermez.

Futbolcu sözleşmeyi haklı sebep olmaksızın süresinden önce sona erdirirse menajer zararının giderilmesini talep edebilir. Ancak bu talep, sözleşmenin kalan döneminde gerçekleşme ihtimali bulunan bütün varsayımsal transfer komisyonlarının kazanılmış ücret olarak kabul edilmesi sonucunu doğurmaz.

Menajer zararını ve sözleşmeye aykırılık ile zarar arasındaki nedensellik bağını ispatlamalıdır. Devam eden ve sonuçlanmaya yaklaşmış somut bir kulüp görüşmesinin fesih nedeniyle kesilmesi ile ortada hiçbir görüşme yokken gelecekte transfer yapılabileceği varsayımı aynı değildir.

Yoksun kalınan kârın hesaplanmasında TBK m.50-51 uyarınca olayların olağan akışı, kazancın gerçekleşme ihtimali ve somut olayın özellikleri değerlendirilmelidir. Belirsiz, uzak ve spekülatif kazanç ihtimalleri tam ücret tutarında tazminata dönüştürülemez.[10]

VI. SÖZLEŞME SONA ERDİKTEN SONRA ÜCRET DEVAM EDEBİLİR Mİ?

Menajerlik sözleşmesinin sona ermesi, daha önce usulüne uygun olarak kazanılmış bütün ücret haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

TFF Futbol Menajerleri Talimatı’na göre futbolcu ile kulüp arasındaki sözleşme, menajerlik sözleşmesinden daha uzun süreliyse; futbolcunun açıkça kabul etmesi ve bunun menajerlik sözleşmesinde yer alması şartıyla menajerlik sözleşmesi sona erdikten sonra da hizmet ücreti ödenebilir.[11]

Burada sona erme sonrasında ödenen ücret, menajerin sözleşme bittikten sonra hiçbir hizmet vermeden yeni bir hak kazanması değildir. Ücret, menajerlik sözleşmesi yürürlükteyken verilen hizmet ve müzakere edilen profesyonel futbolcu sözleşmesi nedeniyle doğmuştur; yalnızca ödeme dönemi sonraya uzanmaktadır.

Bu nedenle sona erme sonrası ücret ile menajerin hiç katılmadığı yeni bir transferden ücret istemesi birbirine karıştırılmamalıdır.

Talimat ayrıca bazı durumlarda menajerin, müzakeresine katıldığı sözleşmeden kaynaklanan henüz vadesi gelmemiş ücretini alma hakkını kaybedeceğini düzenlemektedir.[12] Bu hükümler, ücret hakkının yalnızca menajerlik sözleşmesinin yürürlükte bulunmasına değil; hangi sözleşmenin müzakere edildiğine, futbolcuya fiilen ödeme yapılıp yapılmadığına ve Talimat’ta belirtilen diğer koşullara bağlı olduğunu göstermektedir.

VII. İSPAT YÜKÜ VE DELİLLER

Menajerin ücret talep ettiği uyuşmazlıkta noterlikçe düzenlenen menajerlik sözleşmesini sunması başlangıç noktasıdır; fakat tek başına yeterli değildir.

Menajer kural olarak; geçerli ve yürürlükte bulunan menajerlik sözleşmesini, ücretin hangi hizmet karşılığında kararlaştırıldığını, bu hizmeti fiilen yerine getirdiğini, başarıya bağlı ücrette faaliyetinin kurulan sözleşmeye etkisini ve talep edilen ücretin miktarı ile hesaplama yöntemini ispatlamalıdır.[13]

Kulüplere gönderilen e-postalar, mesajlaşmalar, futbolcu tanıtım dosyaları, kulüp yetkilileriyle yapılan görüşmeler, hazırlanan sözleşme taslakları, toplantı kayıtları ve transfer belgeleri menajerin faaliyetini gösterebilir.

Menajerin adının profesyonel futbolcu sözleşmesinde bulunması önemli bir delildir. Bununla birlikte tek başına kesin sonuç doğurmaz. Adın bulunması fiilî katkının varlığına, bulunmaması ise katkının yokluğuna dair diğer delillerle birlikte değerlendirilmelidir.

Futbolcu sözleşmeyi haklı sebeple feshettiğini ileri sürüyorsa, bu iddiasının dayanağı olan vakıaları ispatlamalıdır. Cevapsız bırakılan yazışmalar, uzun süre devam eden faaliyetsizlik, yerine getirilmeyen açık yükümlülükler ve yapılan bildirimler bu bakımdan önem taşır.

Futbolcunun kulübü kendi imkânlarıyla bulduğunu ileri sürmesi hâlinde ise kulübün futbolcuya nasıl ulaştığı, görüşmeleri kimin yürüttüğü ve başka bir menajerin sürece katılıp katılmadığı belirlenmelidir.

VIII. TFF VE CAS KARARLARI IŞIĞINDA MÜNHASIRLIK

A. TFF Tahkim Kurulunun 2022/433 sayılı kararı

TFF Tahkim Kurulunun E.2022/307, K.2022/433 sayılı kararına konu uyuşmazlıkta menajer, yürürlükte bulunan münhasır menajerlik sözleşmesine rağmen futbolcunun kendisini devre dışı bırakarak başka bir kulübe transfer olduğunu ve bu nedenle menajerlik ücretine hak kazandığını ileri sürmüştür.

Uyuşmazlık Çözüm Kurulunun menajerin talebini reddeden kararı, Tahkim Kurulu tarafından onanmıştır.[14]

Kararın sonucu, somut olayda münhasırlık iddiasının tek başına transfer geliri üzerinden tam komisyon talebinin kabulü için yeterli görülmediğini göstermektedir.

Bununla birlikte karar, münhasırlığın hiçbir hukuki sonuç doğurmayacağı şeklinde yorumlanmamalıdır. Geçerli bir cezai şart veya somut zarar talebi bulunuyorsa bunlar, hizmet ücretinden bağımsız olarak ayrıca değerlendirilir.

B. TFF Tahkim Kurulunun 2022/434 sayılı kararı

TFF Tahkim Kurulunun E.2022/310, K.2022/434 sayılı kararında ise sözleşmede standart münhasırlık kaydının ötesine geçen özel bir hüküm bulunmaktadır. Sözleşmede menajerin, futbolcunun imzaladığı ancak menajerin müzakerelerine katılmadığı veya imza sırasında bulunmadığı sözleşmelerden de ücret alacağı düzenlenmiştir.

Tahkim Kurulu, menajerlik ücret alacağı yönünden Uyuşmazlık Çözüm Kurulu kararını kaldırarak menajer lehine ücret alacağına hükmetmiş; futbolcunun cezai şarta ilişkin itirazını ise reddetmiştir.[15]

Bu karar ile 2022/433 sayılı karar aynı hukuki sonucun örnekleri değildir. İlk kararda salt münhasırlık iddiası menajerin talebinin kabulü için yeterli olmamış; ikinci kararda ise menajerin katılmadığı işlemleri de açıkça kapsayan özel sözleşme hükmü belirleyici olmuştur.

Ancak her iki karar da yürürlükteki Haziran 2025 tarihli TFF Futbol Menajerleri Talimatı’ndan önce verilmiştir. Güncel Talimat, futbolcunun menajerin katılımı olmaksızın bağımsız sözleşme yapma hakkını sınırlayan veya bu hakkın kullanılması hâlinde cezai şart, tazminat ve benzeri ödeme öngören hükümleri açıkça geçersiz saymaktadır.

Bu nedenle 2022/434 sayılı karardaki sözleşme serbestisi yaklaşımının, güncel Talimat’ın m.7/10-11 hükümleri dikkate alınmaksızın bugünkü uyuşmazlıklara aynen uygulanması mümkün değildir.

C. CAS 2017/A/5374 sayılı kararı

CAS 2017/A/5374 sayılı uyuşmazlıkta futbolcu ile menajer arasındaki sözleşme, menajere dünya çapındaki transfer faaliyetlerinde münhasır yetki vermekte; futbolcunun başka kişilerin veya kendisinin yardımıyla sözleşme imzalamasını sınırlandırmakta ve ihlal hâlinde yüzde on beş oranında ödeme öngörmekteydi.

Futbolcu, menajerin katılımı bulunmadan bir kulüple sözleşme imzalamıştır.

CAS, genel kural olarak menajerin faaliyetinin futbolcu sözleşmesinin kurulmasına nedensel katkı sağlaması gerektiğini; menajerin katılmadığı bir işlem nedeniyle komisyon talep edebilmesi için ise bu sonucu öngören hükmün açık ve tereddütsüz olması gerektiğini kabul etmiştir.

CAS ayrıca futbolcunun kendi adına hareket etmesinin bütünüyle yasaklanamayacağını ve hiçbir futbolcunun menajer kullanmaya zorlanamayacağını belirtmiştir. Bununla birlikte somut sözleşmedeki mali yaptırımı, sözleşmeye bağlılık ilkesi çerçevesinde uygulamıştır.[16]

Kararda talep edilen bedelin hesabı bakımından da önemli bir sınır çizilmiştir. CAS, menajerin alacağını futbolcunun sözleşmede yazılı bütün varsayımsal geliri üzerinden değil, futbolcunun fiilen elde ettiği gelir üzerinden değerlendirmiştir. Futbolcunun gerçekte kazanmadığı tutarlar üzerinden komisyon ödemesinin ölçüsüz sonuç doğuracağı kabul edilmiştir.

CAS kararı eski FIFA düzenlemeleri, İsviçre hukuku ve somut sözleşme hükümleri çerçevesinde verilmiştir. Güncel TFF Talimatı ise futbolcunun bağımsız sözleşme yapmasını mali yaptırıma bağlayan hükümleri açıkça geçersiz saymaktadır.

Bu nedenle CAS kararındaki sonuç, Türkiye’de güncel Talimat kapsamındaki ulusal bir uyuşmazlığa doğrudan aktarılamaz. Kararın bugünkü önemi daha çok şu iki ayrımı göstermesidir: Olağan münhasırlık kaydı ile menajerin katılmadığı işlemleri açıkça kapsayan özel hüküm aynı değildir. Ayrıca menajerin sözleşmeye dayalı talebi kabul edilse bile hesaplama, futbolcunun fiilen elde ettiği gelir ve somut olayın ekonomik gerçekliği göz ardı edilerek yapılamaz.

SONUÇ

Futbol menajerliği sözleşmesinin yürürlükte bulunması, menajere futbolcunun sözleşme süresindeki bütün mesleki kazançları üzerinde koşulsuz bir ücret hakkı vermez.

Menajerin hizmet ücretine hak kazanabilmesi için öncelikle ücretin sözleşmede hangi hizmetin karşılığı olarak kararlaştırıldığı belirlenmeli ve bu hizmetin fiilen yerine getirildiği ortaya konulmalıdır.

Ücret, profesyonel futbolcu sözleşmesinin kurulmasına veya transfere bağlı bir başarı komisyonu olarak düzenlenmişse, menajerin faaliyeti ile sözleşmenin kurulması arasında uygun bir illiyet bağı aranmalıdır. Menajer herhangi bir kulüple görüşmemiş, müzakereye katılmamış ve sözleşmenin kurulmasına katkı sunmamışsa kural olarak başarı ücretine hak kazanamaz.

Transferden bağımsız danışmanlık veya sürekli temsil hizmeti sözleşmede açıkça tanımlanmış ve fiilen yerine getirilmişse, transfer gerçekleşmese bile bu hizmetlerin karşılığı doğabilir. Ancak hizmetlerin yalnızca “danışmanlık” olarak adlandırılması yeterli değildir.

Münhasırlık kaydı da futbolcunun kendi adına hareket etme hakkı ile başka bir menajerden hizmet alması bakımından farklı sonuç doğurur.

Futbolcu, mevcut sözleşmesi ve transfer mevzuatından kaynaklanan sınırlamalara uymak koşuluyla, başka bir menajer kullanmaksızın kendi adına müzakere yapabilir. Bu hakkı sınırlayan veya futbolcunun bağımsız işlem yapması nedeniyle ücret, cezai şart ya da tazminat öngören hükümler güncel TFF Talimatı uyarınca geçersizdir.

Buna karşılık futbolcunun münhasır sözleşmeye rağmen başka bir menajeri yetkilendirmesi sözleşmeye aykırılık oluşturabilir. Böyle bir durumda ilk menajerin talebi otomatik komisyon değil; somut olayın şartlarına göre faaliyet karşılığı ücret, geçerli cezai şart veya ispatlanan zarar olabilir.

Menajerin ücret alacağı ile sözleşmenin haklı neden olmaksızın sona erdirilmesinden doğan tazminat da birbirinden ayrılmalıdır. Haksız fesih hâlinde menajer somut ve ispatlanabilir zararını isteyebilir; ancak gerçekleşmesi belirsiz gelecekteki bütün transfer komisyonlarını kazanılmış alacak gibi talep edemez.

Sonuç olarak münhasırlık, hizmet ücretinin yerine geçmez. Futbolcunun kendi başına kurduğu ve menajerin hiçbir katkı sunmadığı sözleşme, menajere otomatik komisyon kazandırmaz. Başka bir menajerin devreye sokulması veya sözleşmenin haklı neden olmaksızın feshi ise ücret hakkından farklı olarak sözleşmeye aykırılık, ceza koşulu ve zarar hükümleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Av. Melih Umut YILDIZELİ

DİPNOTLAR

[1] 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun, Ek m.2/2-3.

[2] Türkiye Futbol Federasyonu Futbol Menajerleri Talimatı, Haziran 2025, m.7/7.

[3] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.520-521.

[4] 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun, Ek m.2/8.

[5] Türkiye Futbol Federasyonu Futbol Menajerleri Talimatı, m.9/5.

[6] Türkiye Futbol Federasyonu Futbol Menajerleri Talimatı, m.7/10.

[7] Türkiye Futbol Federasyonu Futbol Menajerleri Talimatı, m.7/11.

[8] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.179-182.

[9] Türkiye Futbol Federasyonu Futbol Menajerleri Talimatı, m.7/12.

[10] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.50-51.

[11] Türkiye Futbol Federasyonu Futbol Menajerleri Talimatı, m.9/5.

[12] Türkiye Futbol Federasyonu Futbol Menajerleri Talimatı, m.9/12.

[13] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.521; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.190.

[14] Türkiye Futbol Federasyonu Tahkim Kurulu, E.2022/307, K.2022/433, T.11.11.2022.

[15] Türkiye Futbol Federasyonu Tahkim Kurulu, E.2022/310, K.2022/434, T.11.11.2022.

[16] Court of Arbitration for Sport, CAS 2017/A/5374, Jaroslaw Kolakowski v. Daniel Quintana Sosa, T.10.04.2018.

ÜCRETLİ KARAYOLLARINDA YABANCI PLAKALI ARAÇLARA AİT GEÇİŞ ÜCRETLERİ VE İDARİ PARA CEZALARI İLE CEZALARIN TAHSİLİNE İLİŞKİN YÖNETMELİK

BİRİNCİ BÖLÜM

Başlangıç Hükümleri

Amaç ve kapsam

MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, ücretli karayollarında yabancı plakalı araçlara ait geçiş ücretleri ve idari para cezaları ile cezaların tahsiline ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Dayanak

MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, 25/6/2010 tarihli ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanunun 30 uncu maddesinin sekizinci ve onuncu fıkralarına dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 3- (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Bakiye: Abonesi olduğu geçiş ücreti toplama sistemi ile ilişkilendirilmiş hesabında bulunan nakit para veya krediyi,

b) Ceza: 24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun, 28/5/1988 tarihli ve 3465 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü Dışındaki Kuruluşların Erişme Kontrollü Karayolu (Otoyol) Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi ile Görevlendirilmesi Hakkında Kanun, 8/6/1994 tarihli ve 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapan yabancı plakalı araçlarla ilgili olarak işletici şirket tarafından 6001 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinin beşinci ve yedinci fıkralarına göre verilen parasal yükümlülüğü,

c) Etiket: Ücretli karayollarını kullanan araçlarda usulüne uygun olarak bulundurulması zorunlu olan ve geçiş ücreti toplama sistemleri ile uyumlu aktif veya pasif elektronik cihazı,

ç) Geçiş ücreti: Ücretli karayolunu kullanmanın karşılığı olarak Geçiş Ücretleri Tarifesine göre kullanıcı tarafından ödenmesi gereken ücreti,

d) Geçiş ücreti toplama sistemleri: Ücretli karayollarında geçiş ücreti toplama amacıyla kurulan Hızlı Geçiş Sistemi (HGS) ve benzeri sistemleri,

e) Geçiş ücretleri tarifesi: Karayolları Genel Müdürlüğünün teklifi üzerine Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının onayı ile tespit edilen geçiş ücretleri tarifesi ile 4046, 3465, 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarının sözleşmelerine göre belirlenen geçiş ücretleri tarifelerini,

f) Hesap: Kullanıcının geçiş ücretini ödeyebilmek için geçiş ücreti toplama sistemlerinin işletilmesi ile ilgili bankacılık hizmeti veren kurum ve kuruluşlarda araç ruhsat bilgileri ile açtırmış olduğu ve geçiş ücreti toplama sistemleriyle ilişkilendirilmiş hesabı,

g) İdari para cezası: 6001 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinin birinci ve yedinci fıkralarında kabahat sayılan ve karşılığında idari yaptırım öngörülmüş olan fiiller nedeniyle yabancı plakalı araçlarla ilgili olarak verilen parasal yükümlülüğü,

ğ) İhlalli geçiş: Hâlihazırda hizmet vermekte olan herhangi bir ücret toplama sisteminin abonesi olmaksızın veya abonesi olup yeterli bakiyesi olmayan ya da geçiş ücretini ödemeyen kullanıcının ücretli yol kesiminden yaptığı geçişi,

h) KGM: Karayolları Genel Müdürlüğünü,

ı) Muhasebe birimi: KGM tarafından işletilen ücretli otoyol ve erişme kontrolünün uygulandığı karayollarına ilişkin ücret ve idari para cezalarının ödenmesi açısından gümrük idarelerinin muhasebe hizmetlerinin yürütüldüğü muhasebe birimleri ile KGM’nin muhasebe hizmetlerini yürüten muhasebe birimlerini; özel otoyol işleticilerince işletilen ücretli otoyol ve erişme kontrolünün uygulandığı karayollarına ilişkin ücret ve cezaların ödenmesi açısından ise gümrük idarelerinin muhasebe hizmetlerinin yürütüldüğü muhasebe birimlerini,

i) Ödeme kanalları: KGM tarafından işletilen ücretli otoyol ve erişme kontrolünün uygulandığı karayollarına ilişkin ücret ve idari para cezalarının ödenebildiği Hazine ve Maliye Bakanlığı (Muhasebat Genel Müdürlüğü), Gelir İdaresi Başkanlığı, KGM ve PTT A.Ş. tarafından sunulan tahsilat kanallarını; özel otoyol işleticilerince işletilen otoyol ve erişme kontrolünün uygulandığı karayollarına ilişkin ücret ve cezaların ödenebildiği özel otoyol işleticileri ve PTT A.Ş.’nin belirlediği tahsilat kanallarını,

j) Ücretli karayolu: Karayolları Genel Müdürlüğü sorumluluğunda işletilen veya 4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrollü karayollarında geçiş ücreti uygulanan karayolu kesimlerini ve büyük sanat yapılarını,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Genel Hükümler

Geçiş ücreti

MADDE 4- (1) Yabancı plakalı araçlar, ücretli karayolundan geçiş yapmaları halinde, Geçiş Ücretleri Tarifesine göre usulüne uygun olarak geçiş ücreti ödemek zorundadır.

Abonelik

MADDE 5- (1) Yabancı plakalı araç sürücüsünün, geçiş ücretini ödemek için geçiş ücreti toplama sistemlerinden herhangi birinin abonesi olması ve kullanılabilir durumda yeterli bakiyeye sahip etiket bulundurması esastır. Kullanıcı, etiketin sağlam ve çalışır durumda olmasından, araç ön camına uygun bir şekilde yapıştırılmasından ve araç plakalarının temiz ve okunaklı olmasından sorumludur.

(2) HGS hesapları ülke içerisindeki PTT şubeleri, PTT acenteleri ve PTT ile anlaşmalı bankalar ve üye işyerleri üzerinden açılır ve HGS etiketi araç sahibine teslim edilir.

İdari para cezası ve ceza

MADDE 6- (1) Geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen yabancı plakalı araçlara 6001 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinin birinci ve yedinci fıkralarına göre KGM tarafından, giriş-çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücretine ilave olarak, bu geçiş ücretinin dört katı tutarında idari para cezası verilir ve idari yaptırım kararı düzenlendiği tarihte tebliğ edilmiş sayılır. Ancak, ödemesiz geçiş tarihini izleyen 15 (on beş) gün içinde yükümlü olduğu geçiş ücretini usulüne uygun olarak ödeyenlerden idari para cezası tahsil edilmez. Ödemesiz geçiş tarihini izleyen on beş günü takip eden otuz gün içinde, geçiş ücreti ile birlikte geçiş ücretinin bir katının idari para cezası olarak ödenmesi halinde idari para cezası bir kat verilmiş sayılır ve bu ceza için ayrıca tebligat yapılmaz. Bu takdirde idari para cezasından 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17 nci maddesinin altıncı fıkrasında yer alan indirim hükmü uygulanmaz. Ödemesiz geçiş tarihini izleyen kırk beşinci günden sonra ise geçiş ücreti ödemeden giriş-çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücreti ile birlikte dört katı tutarında idari para cezası tahsil edilir.

(2) 4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapan araç sahiplerine, 6001 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinin beşinci ve yedinci fıkralarına göre işletici şirket tarafından geçiş ücreti ödemeden giriş-çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücreti ile birlikte, bu ücretin dört katı tutarında ceza verilir ve düzenlendiği tarihte tebliğ edilmiş sayılır. Ancak, ödemesiz geçiş tarihini izleyen 15 (on beş) gün içinde yükümlü olduğu geçiş ücretini usulüne uygun olarak ödeyenlerden ceza tahsil edilmez. Ödemesiz geçiş tarihini izleyen on beş günü takip eden otuz gün içinde geçiş ücretini ödeyenlerden, ödemekle yükümlü oldukları geçiş ücreti ile birlikte bu ücretin bir katı ceza tahsil edilir. Ödemesiz geçiş tarihini izleyen kırk beşinci günden sonra ise geçiş ücreti ödemeden giriş-çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücreti ile birlikte dört katı tutarında ceza tahsil edilir.

Giriş-çıkış şeritleri

MADDE 7- (1) Kullanıcı, abonesi olduğu geçiş ücreti toplama sistemine ait giriş ve çıkış şeritlerini kurallarına uygun olarak kullanmak zorundadır. Şayet kullanıcının geçiş yaptığı ücretli karayolunda aynı şeritte birden çok ücret toplama sistemi mevcutsa bu kural uygulanmaz.

Çıkış izni

MADDE 8- (1) Sürücüsünün Türk vatandaşı olup olmadığına bakılmaksızın yabancı plakalı araçlara uygulanacak geçiş ücretleri ile idari para cezaları ve cezalar tebligat şartı aranmaksızın sürücüsü bilgilendirilmek suretiyle tahsil edilir. Otoyol ücret toplama istasyonlarında geçiş ücretini ödemeden geçiş yapan yabancı plakalı araçların geçiş ücreti ve idari para cezaları ile cezaların tahsilatının öncelikli olarak ülke içindeki ödeme kanallarından gerçekleştirilmesi esastır. Buralarda ödeme ve ceza tahsilatı gerçekleştirilemeyen ve ülkeyi terk etmek üzere sınır kapılarına gelen yabancı plakalı araçların geçiş ücreti ve idari para cezaları ile cezalarının plakaya bağlı olarak KGM sistemleri üzerinden esas alınan bilgiler dahilinde Hazine ve Maliye Bakanlığı (Muhasebat Genel Müdürlüğü) sistemi aracılığıyla Ticaret Bakanlığı sisteminde elektronik ortamda görüntülenmesi halinde, borçların tahsili gerçekleşmeden aracın yurt dışına çıkışına gümrük idaresince izin verilmez. Gümrük kapılarında yabancı plakalı araçla ilgili geçiş ücretleri ile idari para cezaları ve cezalar banka/kredi kartlarıyla veya gümrük idarelerinin muhasebe hizmetlerinin yürütüldüğü muhasebe birimlerinin vezneleri ile sınırlı olmak üzere nakit olarak ödenebilir.

Bakiye

MADDE 9- (1) Yabancı plakalı araçların halen kullanımda olan ücret toplama sistemlerine abone olarak, açtıracakları hesaplar üzerinden geçiş ücretlerini ödemeleri esastır. Bu hesaplarda geçiş ücretlerini karşılayacak tutarda bakiye bulundurmak araç sahipleri veya sürücülerin sorumluluğundadır.

Veri paylaşımı

MADDE 10- (1) Yabancı plakalı araçlarca ücret ödemeden yapılan geçişlere ait bilgilerin, aracın ülkeyi terkine izin vermemek üzere KGM tarafından Hazine ve Maliye Bakanlığı (Muhasebat Genel Müdürlüğü) sisteminde veya Hazine ve Maliye Bakanlığı (Muhasebat Genel Müdürlüğü) sistemi aracılığıyla Ticaret Bakanlığı sisteminde plaka bazında görüntülenmesi sağlanır. Ücret toplama sistemlerine ait verilerin plaka bazında iletilmesine yönelik gerekli altyapı ve düzenleme KGM tarafından yapılır. KGM tarafından işletilen ücretli otoyol ve erişme kontrolünün uygulandığı karayollarına ait ücret ve idari para cezalarına ilişkin Hazine ve Maliye Bakanlığı (Muhasebat Genel Müdürlüğü) sisteminde oluşan tahsilat bilgileri KGM tarafından elektronik ortamda sorgulanır. İşletici şirket tarafından işletilen otoyol ve erişme kontrolünün uygulandığı karayollarına ait geçiş ücretlerine dair muhasebe birimleri veznelerince yapılan tahsilata ilişkin bilgiler, Hazine ve Maliye Bakanlığı (Muhasebat Genel Müdürlüğü) sistemi üzerinden KGM’ye, gümrük kapılarında banka/kredi kartı ile yapılan tahsilat bilgileri Ticaret Bakanlığı sistemi üzerinden Hazine ve Maliye Bakanlığına (Muhasebat Genel Müdürlüğü) ve KGM’ye bildirilir.

Tahsilat

MADDE 11- (1) KGM tarafından işletilen geçişi ücretli otoyol ve erişme kontrolünün uygulandığı karayollarını kullanan yabancı plakalı araçların ödemesiz geçişlerine ilişkin geçiş ücretleri, ödeme kanalları aracılığıyla tahsil edilir. Tahsil edilen idari para cezaları genel bütçeye gelir kaydedilir. Geçiş ücreti ise KGM’ye aktarılır.

(2) 4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarını kullanan yabancı plakalı araçların ödemesiz geçişlerine ilişkin geçiş ücretleri ve cezaları, çıkış yapmak üzere gümrüklere gelmeden önce ödenmemesi halinde tebligat şartı aranmaksızın sürücüsü bilgilendirilmek suretiyle gümrük kapılarında yetkili birimlerce tahsil edilir. Tahsil edilen tutarların yüzde altmışı hizmet payı olarak genel bütçeye gelir kaydedilir, yüzde kırkı ise ilgili işleticiye aktarılmak üzere tahsilatı izleyen ayın sonuna kadar KGM’ye aktarılır. KGM’ye aktarılan tutar, takip eden yedi iş günü içinde ilgili işleticilerin hesabına aktarılır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Yürürlükten kaldırılan yönetmelik

MADDE 12- (1) 17/2/2017 tarihli ve 29982 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ücretli Karayollarında Yabancı Plakalı Araçlara Ait Geçiş Ücretleri ve İdari Para Cezalarının Tahsiline İlişkin Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.

Yürürlük

MADDE 13- (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 14- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Ulaştırma ve Altyapı Bakanı yürütür.

Rekabet hukukundaki ön araştırma ve soruşturma süreçleri, niteliği gereği teşebbüsler üzerinde telafisi güç ve ağır sonuçlar doğurur. Rekabet Kurumu’nun bir teşebbüs hakkında soruşturma açtığının kamuoyuna yansıması; şirketlerin ticari itibarını zedeler, iş ortaklıklarını riske atar ve borsa değerini düşürür. Bunun yanı sıra teşebbüslerin savunma hazırlamak, devasa iktisadi raporlar sunmak ve hukuki danışmanlık almak için harcadığı zaman ve finansal kaynaklar da sürecin getirdiği ek yüklerdir.

Bu durum, idarenin takdir yetkisini kullanırken ölçülülük ilkesine azami özen göstermesini zorunlu kılmaktadır.

Yapay zeka algoritmaları, rekabet ihlallerinin tespitinde; maliyet yapısı, ham madde tedarik zorlukları veya kapasite yetersizliği gibi pazara özgü objektif iktisadi sebepleri ve birçok parametreyi hukuki bir değerlendirmeye tabi tutamayabilir.

Özellikle kamu ihalelerine ilişkin büyük veri setlerinin algoritmalar aracılığıyla analiz edildiği bir sistemde [1]; belirli teşebbüslerin teklif davranışları bakımından benzer örüntüler taşıdığı tespit edilebilir. Ancak algoritmanın "şüpheli" olarak sınıflandırdığı bu tür benzerlikler, tek başına teşebbüsler arasında hukuka aykırı bir koordinasyon bulunduğunu göstermeyebilir.

Algoritmik sistemler, kendilerine sunulan veriler arasındaki istatistiksel ilişkileri tespit eder. Örneğin: "A şirketi ile B şirketi %90 oranında benzer davranış deseni çiziyor = ihlal şüphesi."

Ancak bu benzerliklerin arkasındaki ekonomik gerekçeleri, piyasa koşullarını ve teşebbüslerin gerçek iradelerini tek başına değerlendiremez.

Nitekim algoritmanın "benzer desenler" veya "şüpheli örüntüler" olarak nitelendirdiği durum, gerçekte piyasa aktörlerinin tamamen bağımsız ve rasyonel iktisadi kararlarının bir sonucu olan paralellik olabilir. Şüpheye dayalı bu paralelliği doğrudan bir "uyumlu eylem" veya "gizli anlaşma" kabul etmek, serbest piyasa mantığıyla ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un amacıyla bağdaşmaz.

Rekabet Kurulu da uygulamasında, yalnızca paralel davranışların uyumlu eylemin varlığı için yeterli olmadığını; teşebbüsler arasındaki bağlantıyı ortaya koyan ek delillerin bulunması gerektiğini kabul etmektedir.[2]

SONUÇ

Yapay zeka çıktıları, "tek başına" rekabet ihlalinin tespitinde kesin delil olarak kabul edilmemelidir. Yapay zeka yalnızca veri odaklı bir korelasyon (ilişki) sunar; bu durum arkasında hukuka aykırı bir anlaşma olduğunu tek başına göstermez. Aksi ispat yükü teşebbüse yüklenmeden önce idarenin, teşebbüsler arasındaki irtibatı/anlaşmayı sadece yapay zeka algoritmalarıyla değil, pazara özgü ekonomik ve rasyonel gerçeklere de dayanarak somut olgularla ortaya koyması gerekir.

Bu nedenlerle yapay zeka çıktıları, ancak başka maddi olgularla desteklenmesi gereken yardımcı bir emare niteliğinde değerlendirilmelidir. Diğer taraftan idarenin, değerlendirme veya karar süreçlerinde algoritmik analizlere dayanması hâlinde, silahların eşitliği ilkesi gereği algoritmanın hangi parametreleri ve değerlendirme kriterlerini dikkate aldığını teşebbüse açıkça sunması gerekir. Aksi bir tutum, teşebbüsün etkili savunma hakkını kullanmasını güçleştirecek ve hukuki güvenlik ilkesi bakımından sorun doğuracaktır.

Netice itibarıyla, Rekabet Kurumu’nun algoritmik korelasyonları doğrudan; rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan "teşebbüsler arası anlaşma" veya "uyumlu eylem" sayarak hareket etmesi, idari yargı denetiminde kararların "eksik inceleme" ve "hukuki güvenlik ilkesinin ihlali" gerekçeleriyle iptal edilmesine yol açabilecektir.

Av. Emir SEZER

-----------

[1] https://www.aa.com.tr/tr/gundem/kamu-ihalelerine-yapay-zekayla-rekabet-denetimi/4010195

[2] Rekabet Kurulu’nun 14.01.2016 tarih ve 16-02/44-14 sayılı Karar’ı.

Şüphelilerin adreslerinde yapılan aramalarda 1 adet hakim cübbesi, 1 milyon euro değerinde senet, 285 gram külçe altın, döviz, borç protokolleri ve dijital materyaller ele geçirildi.

Soruşturma dosyasına göre A.'un, günlük yaşamında da kendisini "Adalet Bakanlığı'nda hakim" olarak tanıttığı iddia edildi. Oturduğu mahallede bina önündeki park alanını, "Arabama bomba konulabilir, araç kamera açısında olmalı" gerekçesiyle kullandığı ve bu nedenle çevre sakinlerinin tepkisini çektiği, yaklaşık 5 yıl önce de CİMER'e şikayet edildiği öne sürüldü.

Silivri Sulh Ceza Hakimliği'ne sevk edilen şüphelilerden Kubilay A. suçunu kabul ederken, hakim cübbesini temin ettiği iddia edilen A. B. ile avukat H. A. suçlamaları reddederek kandırıldıklarını savundu.

Mahkeme, kuvvetli suç şüphesi bulunması ve delillerin henüz tam olarak toplanmamış olması gerekçesiyle üç şüphelinin de tutuklanmasına karar verdi.

İFADESİ ORTAYA ÇIKTI

Soruşturma kapsamında ifadesi alınan Kubilay A.'un "Sosyal medyada kendimi hakim olarak tanıttım. Yalan üzerine kurmuş olduğum bir hayatım var, hakimliğe özendim" dediği öğrenildi.

Kişisel Verileri Koruma Kurumuna (Kurum) iletilen çeşitli şikâyet ve ihbarlarda, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu tüzel kişiliğini haiz belediyeler, üniversiteler ve benzeri kuruluşlar tarafından yürütülen hizmetler kapsamında kişisel verilerin internet ortamında paylaşıldığı, bu paylaşımların ise 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (6698 sayılı Kanun) bakımından hukuka aykırılık teşkil edebildiği yönünde iddialar yer almaktadır.

Söz konusu ihbar ve şikayetlerin Kişisel Verileri Koruma Kurulu (Kurul) tarafından incelenmesi sonucunda; kamu kurum ve kuruluşları ile kamu tüzel kişiliğini haiz diğer veri sorumlularının (belediyeler, il özel idareleri, üniversiteler vb.) internet ortamında gerçekleştirdiği kişisel veri paylaşımlarına ilişkin çeşitli tespit ve değerlendirmelerde bulunulmuştur. Bu kapsamda, bahse konu kişisel veri işleme faaliyetlerinin Kanun’a uygun şekilde yürütülebilmesini teminen kamuoyunun ve ilgili tarafların bilgilendirilmesine ihtiyaç duyulmuştur.

Bilindiği üzere, kişisel verilerin işlenmesi; kişisel verilerin ilk elde edilmesinden başlayarak imha edilmesine kadar geçen süreçte kişisel veriler üzerinde gerçekleştirilen her türlü işlemi kapsayan geniş bir kavramdır. Bu doğrultuda kişisel veri içeren belgelerin internet ortamında yayımlanması; kişisel verilerin açıklanması ve üçüncü kişiler tarafından erişilebilir hale getirilmesi sonucunu doğurduğundan, Kanun kapsamında bir kişisel veri işleme faaliyeti olarak değerlendirilmektedir.

Kurul tarafından yapılan incelemelerde, kamu tüzel kişiliğini haiz veri sorumlularının internet sitelerinde yayımladıkları çeşitli belgelerde; ad ve soyadı, anne ve baba adı, yaş, T.C. kimlik numarası, adres, cep telefonu numarası, doğum yeri, meslek, uzmanlık alanı, görev yeri, unvan/statü, hizmet yılı, sicil numarası, çalışılan birim, askerlik durumu, öğrenim bilgisi, taşınmazlara ilişkin ada/parsel bilgileri, sınav başvuru numarası, KPSS puanı, kabul veya ret bilgisi, başarı durumu, mezun olunan okul bilgisi, doğru-yanlış-net sayıları, başvuru yapılan pozisyon, aday ve öğrenci numarası, sınava katılmama veya kabul edilmeme nedeni, asil-yedek bilgisi, eksik evrak bilgisi, eski hükümlü olma durumu ve benzeri birçok kişisel veriye yer verildiği tespit edilmiştir.

Kurul, kamu tüzel kişiliğini haiz veri sorumluları tarafından internet ortamında gerçekleştirilen kişisel veri paylaşım faaliyetlerinin 6698 sayılı Kanun ve ilgili ikincil mevzuata uygun şekilde yürütülmesi gerektiğini vurgulamış olup bu kapsamda uyumun sağlanabilmesini teminen;

- İnternet ortamında kişisel veri paylaşımının, Kanun’un 5’inci maddesinde; özel nitelikli kişisel veriler bakımından ise 6’ncı maddesinde düzenlenen geçerli bir kişisel veri işleme şartına dayanması gerektiği,

- Geçerli bir işleme şartının bulunmadığı hallerde kişisel verilerin internet ortamında paylaşılmaması gerektiği,

- Kişisel veri paylaşımının geçerli bir işleme şartına dayanmasının tek başına yeterli olmadığı, veri sorumlularının Kanun’un 4’üncü maddesinde düzenlenen Genel İlkelere de uygun hareket etmesinin zorunlu olduğu,

- Özellikle “amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma” ilkesi kapsamında, amacın gerçekleşmesi için gerekli asgari düzeyde kişisel verinin paylaşılması; gerekli olmayan kişisel verilere internet ortamında yer verilmemesi ve bu doğrultuda maskeleme, anonimleştirme ve benzeri tedbirlerin uygulanmasının önem arz ettiği,

- “İlgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilme” ilkesi gereğince, kişisel veri içeren paylaşımların yayında kalma sürelerinin belirlenmesi ve bu sürelerin sonunda gerekli kaldırma, silme, yok etme veya anonim hale getirme işlemlerinin tesis edilmesi gerektiği,

- İnternet ortamında paylaşılacak kişisel verilere ilişkin Kanun’un 10’uncu maddesi kapsamında aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi gerektiği ve aydınlatmanın yapıldığının ispat yükünün ise veri sorumlusuna ait olduğu,

- Kanun’un 12’nci maddesi uyarınca kişisel verilerin güvenliğinin sağlanmasına yönelik gerekli idari ve teknik tedbirlerin alınması gerektiği; internet ortamında gerçekleştirilen kişisel veri paylaşımlarının, verilerin daha sınırlı ortamlarda paylaşılmasına kıyasla daha yüksek veri güvenliği riski taşıdığı ve veri sorumluları tarafından idari ve teknik tedbirler belirlenirken bu durumun gözetilmesi gerektiği,

- Halihazırda internet ortamında yayımlanmakta olan kişisel veri içeren içeriklerin veri sorumluları tarafından ivedilikle gözden geçirilmesi; geçerli bir işleme şartına dayanmayan veya Kanun’un genel ilkelerine uygun olmayan paylaşımların internet ortamından kaldırılması ya da gerekli maskeleme ve benzeri işlemlerin yapılması, kişisel verilerin işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması halinde ise imha süreçlerinin işletilmesi gerektiği,

- Sınav sonuçları, kura sonuçları ve benzeri duyurularda, somut olayın niteliğine göre hareket edilmesi gerekmekle birlikte mümkün olduğu ölçüde yalnızca ilgili kişilerin kendi sonuçlarına erişebileceği güvenli yöntemlerin tercih edilmesinin uygun olacağı; bu kapsamda e-Devlet platformları veya çift faktörlü kimlik doğrulama yöntemlerinin kullanıldığı platformların tercih edilmesinin uygun olacağı,

- Veri sorumluları bünyesinde, internet siteleri ve sosyal medya platformların kullanılmasından sorumlu çalışanlar başta olmak üzere tüm çalışanların kişisel verilerin korunmasına ilişkin bilgi ve farkındalık düzeylerinin artırılması amacıyla eğitim ve bilinçlendirme faaliyetlerinin düzenli olarak yürütülmesi gerektiği,

- Söz konusu yükümlülüklere uyulmadığının tespiti halinde, somut olayın özellikleri dikkate alınarak gerekli incelemenin yapılacağı ve 6698 sayılı Kanun’un 18’inci maddesi uyarınca ilgili veri sorumluları hakkında idari işlem tesis edileceği

hususlarında kamuoyunun bilgilendirilmesine ve bu kapsamda 6698 sayılı Kanun’un 15’inci maddesinin altıncı fıkrası uyarınca İlke Kararı alınmasına Kurul tarafından karar verilmiştir.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

>> Kamu Tüzel Kişiliğini Haiz Veri Sorumluları Tarafından Kişisel Verilerin İnternet Ortamında Paylaşılması Hakkında Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 01/07/2026 Tarihli Ve 2026/1301 Sayılı İlke Kararı için TIKLAYINIZ

DANIŞTAY

İKİNCİ DAİRE

Esas No: 2020/1262

Karar No: 2025/6408

DAVANIN KONUSU:

Davacı tarafından, Milli Savunma Bakanlığı Kara Kuvvetleri Komutanlığının 13/03/2020 günlü, 667310 sayılı ''Kıta Kaynağından Kara Havacılık Sınıfına Pilot Adayı Seçimi'' konulu emrinin ekinde yer alan Başvuru Şartları ve Nitelik Belgesi Düzenleme Esaslarının ''Başvuruda Aranan Şartlar'' başlıklı bölümünün (c) alt bendinde yer alan ''Başvuru tarihinden önce Uçak/Helikopter Pilot Subay Kursuna tefrik edilip kurstan başarısız olmamak (olumsuz)'' cümlesinin iptali istemiyle dava açılmıştır.

DAVACININ İDDİALARI:

2010 yılı Eylül ayında başladığı Helikopter Pilot Subay Temel kursundan uçuş safhası esnasında elenerek piyade sınıfına geçiş yaptığı,

2016 yılında yayımlanan 671 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin (KHK) 6. maddesi ile 926 sayılı Kanun'a eklenen Ek Geçici 93. madde kapsamında yeniden pilotaj eğitimine başvuru hakkı kazandığı,

Anılan KHK gereği ilk kez 2017 yılı Şubat ayında açılan pilot adayı seçimlerine başvuruda bulunmasına ve bu kapsamda 2018 yılı sonuna kadar belirli dönemlerde kursa alım yapılmasına rağmen bu süre zarfında kursa çağrılmadığı,

2019 yılı Şubat ayında yeniden pilot adayı seçimi için başvuruların alındığı, ancak kayıtlı dil notu olmadığından başvuruda bulunamadığı,

2019 yılında açılan başvuruda daha önce kursa tefrik edilip başarısız olmamak şartı aranmadığı için daha önce kursa tefrik edilip başarısız olan ve halen pilot subay temel kursuna devam eden personelin bulunduğu,

16/03/2020 tarihinde açılan başvuruda dil şartını sağlamış olmasına rağmen, bu kez davaya konu düzenleme nedeniyle başvuruda bulunamadığı,

Anılan düzenlemenin Anayasa'nın 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesine aykırı olduğu,

Daha önceki yıllarda yapılan alımlarda bu şarta yer verilmediği için haklı beklenti içerisine girdiği,

Dava konusu düzenlemede hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI:

Pilot adayı başvuru ve seçim faaliyetlerinin, KKY 202-6 (A) Kara Kuvvetleri Komutanlığı Sınıflandırma ve Sınıflandırma Kurulları Yönergesi ve bu Yönerge doğrultusunda yayımlanan Uygulama Emri kapsamında yürütüldüğü,

Yönergenin 11. maddesinde "Kara havacılık sınıfına personel seçimi yapılacak dönem için yayımlanacak olan uygulama emrinde belirtilen ilave şartları taşımak" düzenlemesine yer verildiği,

Davacının 2017 yılı Kara Havacılık Sınıfına geçiş başvurusunda bulunduğu, ancak YDS/e-YDS'den İngilizce dilinde 60 ve yukarısında not almış olmak şartını taşımaması nedeniyle kurslara tefrik edilmediği,

Emsal gösterilen kişilerin başvurularının ilgili dönemde yayımlanan uygulama emrine uygun olduğu,

Daha önceki dönemlerde yayımlanan uygulama emirlerinde yer verilmemesine rağmen dava konusu uygulama emrinde ''Başvuru tarihinden önce Uçak/Helikopter Pilot Subay Kursuna tefrik edilip kurstan başarısız olmamak (olumsuz)'' şartının düzenlendiği,

Davacının 2010 yılı Eylül ayında başladığı Helikopter Pilot Subay Temel Kursundan uçuş safhası esnasında elenmesi sebebiyle anılan şartı taşımadığı ve bu nedenle kursa tefrik işleminin yapılmadığı,

Yönergeye istinaden çıkarılan uygulama emrinde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ DÜŞÜNCESİ:

Dava konusu düzenlemenin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI DÜŞÜNCESİ:

Dava, Milli Savunma Bakanlığı Kara Kuvvetleri Komutanlığı'nın 13/03/2020 günlü, 667310 sayılı ''Kıta Kaynağından Kara Havacılık Sınıfına Pilot Adayı Seçimi'' konulu emrinin ekinde yer alan Başvuru Şartları ve Nitelik Belgesi Düzenleme Esaslarının ''Başvuruda Aranan Şartlar'' başlıklı bölümünün (c) alt bendinde yer alan ''Başvuru tarihinden önce Uçak/Helikopter Pilot Subay Kursuna tefrik edilip kurstan başarısız olmamak (olumsuz)'' cümlesinin iptali istemiyle açılmıştır.

17/08/2016 tarihinde yayımlanan 671 sayılı KHK'nın 6. maddesi ile 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununa eklenen Ek Geçici 93. maddede, "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce herhangi bir nedenle uçuştan ayrılan subaylar, bir yıl içinde başvuruda bulunmaları ve uçuş için gerekli şartları sağlamaları kaydıyla ilgili Kuvvet Komutanlığınca yeniden pilotaj eğitimine alınabilirler. (Ek cümle: 20/11/2017-KHK-696/24 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/20 md.) Bunlardan pilotaj eğitiminde başarılı olanların 30 Ağustos 2016 tarihine kadar subaylıkta geçirdikleri sürelerin yarısı, beş yılı geçmemek üzere uçuş hizmet süresinden sayılır. Pilotaj eğitiminde başarılı olanların yükümlülük süresi, bu eğitime başlama tarihinden itibaren onbeş yıldır. Pilotaj eğitiminde başarısız olanların bu eğitimde geçirdikleri süre, yükümlülük süresine dahil edilir." hükmüne yer verilmiştir.

KKY 202-6 (A) Kara Kuvvetleri Komutanlığı Sınıflandırma ve Sınıflandırma Kurulları Yönergesinin 11. maddesinde, "Kara havacılık sınıfına personel seçimi yapılacak dönem için yayımlanacak olan uygulama emrinde belirtilen ilave şartları taşımak" kuralı yer almıştır.

Bu doğrultuda yayımlanan Milli Savunma Bakanlığı Kara Kuvvetleri Komutanlığı'nın 13/03/2020 günlü, 667310 sayılı ''Kıta Kaynağından Kara Havacılık Sınıfına Pilot Adayı Seçimi'' konulu Uygulama emrinin ekinde yer alan Başvuru Şartları ve Nitelik Belgesi Düzenleme Esaslarının ''Başvuruda Aranan Şartlar'' başlıklı bölümünün (c) alt bendinde ''Başvuru tarihinden önce Uçak/Helikopter Pilot Subay Kursuna tefrik edilip kurstan başarısız olmamak (olumsuz)'' şartına yer verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden, davacının, 2010 yılı Eylül ayında başladığı Helikopter Pilot Subay Temel kursundan uçuş safhası esnasında elenerek piyade sınıfına geçiş yaptığı,2016 yılında yayımlanan 671 sayılı KHK'nın 6. maddesi ile 926 sayılı Kanuna eklenen Ek Geçici 93. madde kapsamında yeniden pilotaj eğitimine başvuru hakkı kazandığı, anılan KHK gereği ilk kez 2017 yılı Şubat ayında açılan pilot adayı seçimlerine başvuruda bulunmasına ve bu kapsamda kursa alımlar 2018 yılı sonuna kadar belirli dönemler içerisinde gruplar halinde devam etmesine rağmen bu süre zarfında kursa çağrılmadığı, 2019 yılı Şubat ayında yeniden pilot adayı seçimi için başvuruların alındığı, ancak kayıtlı dil notu olmadığından başvuruda bulunamadığı,2019 yılında açılan başvuruda daha önce kursa tefrik edilip başarısız olmamak şartı aranmadığı için daha önce kursa tefrik edilip başarısız olan ve halen pilot subay temel kursuna devam eden personelin bulunduğu,16/03/2020 tarihinde açılan başvuruda dil şartını sağlamış olmasına rağmen, bu kez davaya konu düzenleme nedeniyle başvuruda bulunamadığı, anılan düzenlemenin Anayasa'nın 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesine aykırı olduğu, daha önceki yıllarda yapılan alımlarda bu şarta yer verilmediği için haklı beklenti içerisine girdiği, dava konusu düzenlemede hukuka uyarlık bulunmadığı iddialarıyla bakılan iş bu davayı açtığı, davalı idarenin ,Pilot adayı başvuru ve seçim faaliyetlerinin KKY 202-6 (A) Kara Kuvvetleri Komutanlığı Sınıflandırma ve Sınıflandırma Kurulları Yönergesi ve bu Yönerge doğrultusunda yayımlanan Uygulama Emri kapsamında yürütüldüğü, Yönergenin 11. maddesinde "Kara havacılık sınıfına personel seçimi yapılacak dönem için yayımlanacak olan uygulama emrinde belirtilen ilave şartları taşımak" düzenlemesine yer verildiği, davacının 2017 yılı Kara Havacılık Sınıfına geçiş başvurusunda bulunduğu, ancak YDS/e-YDS'den İngilizce dilinde 60 ve yukarısında not almış olmak şartını taşımaması nedeniyle kurslara tefrik edilmediği, emsal gösterilen kişilerin başvurularının ilgili dönemde yayımlanan uygulama emrine uygun olduğu, daha önceki dönemlerde yayımlanan uygulama emirlerinde yer verilmemesine rağmen dava konusu uygulama emrinde ''Başvuru tarihinden önce Uçak/Helikopter Pilot Subay Kursuna tefrik edilip kurstan başarısız olmamak (olumsuz)'' şartının düzenlendiği, davacının 2010 yılı Eylül ayında başladığı Helikopter Pilot Subay Temel Kursundan uçuş safhası esnasında elenmesi sebebiyle anılan şartı taşımadığı ve bu nedenle kursa tefrik işleminin yapılmadığı, Yönergeye istinaden çıkarılan uygulama emrinde hukuka aykırılık bulunmadığı savında bulunduğu anlaşılmaktadır.

1982 Anayasası'nın "Kanun önünde eşitlik" başlıklı 10. maddesinde; "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." düzenlemesi yer almaktadır.

Anayasa'nın 10. maddesinde ifadesini bulan eşitlik ilkesi, birbiriyle aynı hukuki durumda olanlara veya olması gerekenlere ayrı kuralların uygulanmasını, ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasını engellemektedir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Anayasa'nın 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesinin görünümlerinden biri de düzenli idare ilkesidir. Düzenli idare ilkesi; idarenin düzenleme yapma yetkisine sahip olduğu alanlarda, bu alanları tüzük, yönetmelik gibi idari metinlerle objektif bir şekilde düzenlemesi ve sürekli uygulamalar ile hukuki istikrarı tesis ederek buna uymasıdır. Anayasa Mahkemesi kararlarında eşitlik ilkesi aynı durumda bulunanlar için haklarda ve ödevlerde, yararlarda ve yükümlülüklerde, yetkilerde ve sorumluluklarda, fırsatlarda ve hizmetlerde eşit davranma zorunluluğu olarak ifade edilmiştir.

Kamu idareleri, yetkileri çerçevesinde düzenleyici tasarruflarla getirdikleri hukuk kurallarını, kamu hizmetinin gerekleri, gereksinimleri gibi nedenlerle ve konuluşundaki yönteme uyularak Anayasa ve yasalara uygun düşmek kaydıyla her zaman değiştirilebilirler ve kaldırabilirler. Bu değişme ve kaldırmalarda doğan yeni durumun, aynı statü içindeki herkese uygulanması Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesinin gereğidir.

Uyuşmazlık konusu olayda, davacı tarafından, Milli Savunma Bakanlığı Kara Kuvvetleri Komutanlığı'nın 13/03/2020 günlü, 667310 sayılı ''Kıta Kaynağından Kara Havacılık Sınıfına Pilot Adayı Seçimi'' konulu Uygulama emrinin ekinde yer alan Başvuru Şartları ve Nitelik Belgesi Düzenleme Esaslarının ''Başvuruda Aranan Şartlar'' başlıklı bölümünün (c) alt bendinde ''Başvuru tarihinden önce Uçak/Helikopter Pilot Subay Kursuna tefrik edilip kurstan başarısız olmamak (olumsuz)'' şartının iptali istenildiği, ancak bu şartın anılan düzenlemenin dayanağı olan 17/08/2016 tarihinde yayımlanan 671 sayılı KHK'nın 6. maddesi ile 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununa eklenen Ek Geçici 93. Maddesi sonrası yayımlanan hiçbir emirde yer almaz iken, hiçbir gerekçe ( gerekliliğin ve zorunluluğun) gösterilmeksizin dava konusu emirde anılan olumsuz şarta yer verildiği görülmüştür.

Bu durumda, gerekçe göstermeksizin tesis edilen dava konusu işlemin ayrıca eşitlik ilkesine de aykırılık tesis ettiğinden iptali gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği düşünüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:

MADDİ OLAY :

Davacının, Kara Havacılık sınıfının pilot ihtiyacını karşılamak maksadıyla Kara Havacılık Okulu Komutanlığında 2020 yılında açılacak Uçak/Helikopter Pilot Subay Temel Kursuna katılmak için yaptığı başvurunun, Milli Savunma Bakanlığı Kara Kuvvetleri Komutanlığının 13/03/2020 günlü, 667310 sayılı ''Kıta Kaynağından Kara Havacılık Sınıfına Pilot Adayı Seçimi'' konulu emrinin ekinde yer alan Başvuru Şartları ve Nitelik Belgesi Düzenleme Esaslarının ''Başvuruda Aranan Şartlar'' başlıklı bölümünün (c) alt bendinde yer alan ''Başvuru tarihinden önce Uçak/Helikopter Pilot Subay Kursuna tefrik edilip kurstan başarısız olmamak (olumsuz)'' şartını taşımadığı gerekçesiyle reddedilmesi üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:

926 Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 22. maddesinde, sınıflandırma, ilk ve yeniden sınıflandırma olmak üzere ikiye ayrılmış "Sınıflandırma kurulları ve sınıflandırma yönetmeliği" başlıklı 25. maddesinde de, "İlk sınıflandırma ve yeniden sınıflandırma, sınıflandırma kurulları tarafından yapılır. Sınıflandırma kurullarının kuruluşları, çalışma usulleri, kararlarını nasıl alacakları, kurul üyelerinin nitelikleri ve sınıflandırmanın ne zaman ve nasıl yapılacağına ait hususlar sınıflandırma yönetmeliğinde gösterilir." hükmüne yer verilmiştir.

23/05/1968 günlü, 12906 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Silahlı Kuvvetleri Subay Sınıflandırma Yönetmeliği'nin, 01/06/2012 günlü, 28310 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değiştirilen 13. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde; "Subay sınıflandırma faaliyeti, işlemleri, vasıtaları ve sınıflandırmanın ne şekilde yapılacağına dair teferruatlı hususlar bu Yönetmelik esaslarına göre Milli Savunma Bakanlığınca, Kuvvet Komutanlıklarınca ve Jandarma Genel Komutanlığınca, hazırlanacak yönergelerde gösterilir. Bu yönergeler şunlardır:

a. Sınıflandırma ve sınıflandırma kurulları yönergesi,

...

Yukarıda belirtilen yönergelerin hazırlanıp yürürlüğe konulmasından Milli Savunma Bakanlığı, ilgili Kuvvet Komutanlıkları ve Jandarma Genel Komutanlığı sorumludurlar." düzenlemesi yer almıştır.

KKY 202-6 (A) Kara Kuvvetleri Komutanlığı Sınıflandırma ve Sınıflandırma Kurulları Yönergesi'nin Kara Havacılık sınıfına başvuracak personelde aranacak şartları düzenleyen 11. maddesinde, "Kara havacılık sınıfına personel seçimi yapılacak dönem için yayımlanacak olan uygulama emrinde belirtilen ilave şartları taşımak" kuralı düzenlenmiştir.

Bu doğrultuda yayımlanan Milli Savunma Bakanlığı Kara Kuvvetleri Komutanlığının 13/03/2020 günlü, 667310 sayılı ''Kıta Kaynağından Kara Havacılık Sınıfına Pilot Adayı Seçimi'' konulu Uygulama Emrinin ekinde yer alan Başvuru Şartları ve Nitelik Belgesi Düzenleme Esaslarının ''Başvuruda Aranan Şartlar'' başlıklı bölümünün (c) alt bendinde ''Başvuru tarihinden önce Uçak/Helikopter Pilot Subay Temel Kursuna tefrik edilip kurstan başarısız olmamak (olumsuz)'' şartına yer verilmiştir.

17/08/2016 tarihinde yayımlanan 671 sayılı KHK'nın 6. maddesi ile 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'na eklenen Ek Geçici 93. maddede ise, "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce herhangi bir nedenle uçuştan ayrılan subaylar, bir yıl içinde başvuruda bulunmaları ve uçuş için gerekli şartları sağlamaları kaydıyla ilgili Kuvvet Komutanlığınca yeniden pilotaj eğitimine alınabilirler. (Ek cümle: 20/11/2017-KHK-696/24 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/20 md.) Bunlardan pilotaj eğitiminde başarılı olanların 30 Ağustos 2016 tarihine kadar subaylıkta geçirdikleri sürelerin yarısı, beş yılı geçmemek üzere uçuş hizmet süresinden sayılır. Pilotaj eğitiminde başarılı olanların yükümlülük süresi, bu eğitime başlama tarihinden itibaren onbeş yıldır. Pilotaj eğitiminde başarısız olanların bu eğitimde geçirdikleri süre, yükümlülük süresine dahil edilir." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

Hukuk devletinin sağlamakla yükümlü olduğu hukuki güvenlik ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yaptığı düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınması gerekli kılan ortak değerdir.

Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin yönetmelik dışında, yönerge, tebliğ, genelge gibi çeşitli adlar altında da düzenleme yapabilmektedir. Ancak bu düzenlemeler arasında "normlar hiyerarşisi" olarak adlandırılan bir ilişki bulunmaktadır.

Normlar hiyerarşisi kuramına göre hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Bu nitelikleri gereği, dayandıkları üst hukuk normlarına aykırı hüküm ihtiva etmeleri mümkün değildir. Bu kuramın en belirgin özelliklerinden biri de, bir düzenlemenin hiyerarşik sıralamada daha altta bulunan bir düzenleme ile değiştirilememesi ve kaldırılamamasıdır. Bu kapsamda idarelerce hazırlanan düzenleyici nitelikteki idari işlemlerin üst hukuk normlarına uygun olması gerekmektedir.

Uyuşmazlıkta, Türk Silahlı Kuvvetlerinde yerine getirilen askeri hizmetin özelliği gereği birçok sınıf bulunduğu, kara havacılık sınıfının da bunlardan biri olduğu, her sınıfın gerektirdiği bedeni, zihni ve teknik kabiliyetlerde farklılıklar olabileceği, dolayısıyla sınıflandırma işlemlerine esas olmak üzere her sınıf için aranacak nitelik ve özelliklerin de birbirinden farklı olduğu, sınıfın özelliğine göre sınıflandırılacak personelde aranacak şartların yönetmelik ile önceden düzenlenmesinin zorluğu dikkate alınarak ilk ve yeniden sınıflandırma işlemlerinin nasıl yapılacağına ilişkin ayrıntılı hususların yönerge ile düzenlenmesine imkan verildiği, iptali istenen Milli Savunma Bakanlığı Kara Kuvvetleri Komutanlığının 13/03/2020 günlü, 667310 sayılı ''Kıta Kaynağından Kara Havacılık Sınıfına Pilot Adayı Seçimi'' konulu emrinin ekinde bulunan, Başvuru Şartları ve Nitelik Belgesi Düzenleme Esaslarının ''Başvuruda Aranan Şartlar'' başlıklı bölümünün (c) alt bendinde yer alan, ''Başvuru tarihinden önce Uçak/Helikopter Pilot Subay Temel Kursuna tefrik edilip kurstan başarısız olmamak (olumsuz)'' şartının ne ilgili Yönetmelikte ne de yönetmeliğin verdiği yetkiye dayanılarak yürürlüğe konulan KKY 202-6 (A) Kara Kuvvetleri Komutanlığı Sınıflandırma ve Sınıflandırma Kurulları Yönergesinde yer aldığı, bu bağlamda, üst hukuk normlarında yer almayan bir koşulun alt düzenleyici işlem olan dava konusu Emir ile getirilmesinin normlar hiyerarşisine ve hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

KARAR SONUCU:

Açıklanan nedenlerle;

1. Milli Savunma Bakanlığı Kara Kuvvetleri Komutanlığının 13/03/2020 günlü, 667310 sayılı ''Kıta Kaynağından Kara Havacılık Sınıfına Pilot Adayı Seçimi'' konulu emrinin ekinde bulunan, Başvuru Şartları ve Nitelik Belgesi Düzenleme Esaslarının ''Başvuruda Aranan Şartlar'' başlıklı bölümünün (c) alt bendinde yer alan, ''Başvuru tarihinden önce Uçak/Helikopter Pilot Subay Temel Kursuna tefrik edilip kurstan başarısız olmamak (olumsuz)'' düzenlemesinin İPTALİNE;

2. Aşağıda dökümü yapılan ...-TL yargılama giderinin ve karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen ...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, posta ücretinden artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,

3. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 31/12/2025 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.

(X) KARŞI OY :

926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu ile ilgili yönetmelik hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, sınıflandırma ve personel seçimine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi hususunda idareye düzenleme yapma yetkisi tanındığı açıktır.

Anılan Kanun ve Yönetmelik hükümleri, sınıflandırma işlemlerinin çerçevesini belirlemekle birlikte, askeri hizmetin özelliği ve ihtiyaçları doğrultusunda uygulamaya ilişkin ayrıntıların idarece düzenlenmesine engel teşkil etmemektedir. Nitekim askeri hizmet; disiplin, hiyerarşi, fiziki ve zihni yeterlilik ile yüksek teknik beceri gerektiren kendine özgü bir kamu hizmetidir. Özellikle kara havacılık sınıfı gibi yüksek risk ve uzmanlık gerektiren bir alanda personel seçiminde, daha önce pilotaj eğitimine tabi tutulmuş ve başarısız olmuş personelin durumunun değerlendirilmesi, hizmet gerekleri ve kamu yararı ile doğrudan bağlantılıdır.

Bu bağlamda dava konusu şartın, kanunla çizilen çerçeveyi genişletici veya daraltıcı mahiyette yeni bir hak ya da yasak ihdas etmediği; bilakis mevcut düzenlemelerin uygulanmasına yönelik, hizmetin etkinliği ve güvenliği amacıyla getirilen tamamlayıcı bir kriter niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.

İdarenin, kamu hizmetinin gerekleri doğrultusunda personel seçimine ilişkin kriterleri belirlerken takdir yetkisine sahip olduğu; bu takdir yetkisinin açık bir hukuka aykırılık bulunmadıkça yargı yerince yerindelik denetimine tabi tutulamayacağı idare hukukunun yerleşik ilkelerindendir.

Bu itibarla, dava konusu düzenlemenin üst normlara aykırı olmadığı, askeri hizmetin niteliği ve kamu yararı gözetilerek idarenin takdir yetkisi çerçevesinde tesis edildiği sonucuna varıldığından, davanın reddi gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyoruz.

MALTEPE ÜNİVERSİTESİ ÖN LİSANS-LİSANS EĞİTİM ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ

BİRİNCİ BÖLÜM

Başlangıç Hükümleri

Amaç

MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Tıp Fakültesi dışında kalan Maltepe Üniversitesinin ön lisans ve lisans programlarına kabul ve kayıt ile ön lisans ve lisans eğitim-öğretimi, sınavlar, kayıt dondurma, mezuniyet, diploma ve ayrılma işlemlerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam

MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik; Tıp Fakültesi dışında kalan ön lisans/lisans bölümlerindeki/programlarındaki kabul, kayıt, devam işlemleriyle, eğitim-öğretim, staj, sınav, başarı değerlendirmeleri ve mezuniyete ilişkin hükümleri kapsar.

Dayanak

MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 14 ile 44 üncü maddelerine ve 28/3/1983 tarihli ve 2809 sayılı Yükseköğretim Kurumları Teşkilatı Kanununun ek 44 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Akademik birim: Maltepe Üniversitesinin fakültelerini, yüksekokullarını, konservatuvarını, meslek yüksekokulunu,

b) AKTS: İş yüküne dayalı Avrupa Kredi Transfer Sistemini,

c) DGS: Dikey Geçiş Sınavını,

ç) Fakülte: Tıp Fakültesi hariç Üniversitenin diğer fakültelerini,

d) GANO: Genel Ağırlıklı Not Ortalamasını,

e) İlgili kurul: Fakültelerde fakülte kurulunu, yüksekokullarda yüksekokul kurulunu, konservatuvarda konservatuvar kurulunu,

f) İlgili yönetim kurulu: Fakültelerde fakülte yönetim kurulunu, yüksekokullarda yüksekokul yönetim kurulunu, konservatuvarda konservatuvar yönetim kurulunu,

g) Konservatuvar: Maltepe Üniversitesi Konservatuvarını,

ğ) Muafiyet/intibak komisyonu: Yatay geçiş ya da dikey geçiş yoluyla Üniversiteye gelen ya da daha önce birden fazla yükseköğretim kurumunda öğrenim görmüş olan öğrencilerin ders muafiyetlerini ve/veya intibaklarını ilgili bölüm/program düzeyinde değerlendirmek üzere dekanlık/müdürlük tarafından görevlendirilen komisyonu,

h) Meslek Yüksekokulu: İki yıllık Maltepe Üniversitesi Meslek Yüksekokulunu,

ı) MÜBİS: Maltepe Üniversitesi Bilişim Sistemini,

i) Mütevelli Heyeti: Maltepe Üniversitesi Mütevelli Heyetini,

j) Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı: Öğrencilerle ilgili tüm işlemlerin yasa, yönetmelik ve genel mevzuat çerçevesinde yapılmasından sorumlu idari birimi,

k) Öğretim elemanı: Yükseköğretim kurumlarında görevli öğretim üyelerini, öğretim görevlilerini ve araştırma görevlilerini,

l) ÖSYM: Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezini,

m) Rektör: Maltepe Üniversitesi Rektörünü,

n) Senato: Maltepe Üniversitesi Senatosunu,

o) Üniversite Yönetim Kurulu: Maltepe Üniversitesi Yönetim Kurulunu,

ö) Üniversite: Maltepe Üniversitesini,

p) YANO: Yarıyıl Ağırlıklı Not Ortalamasını,

r) YÖK: Yükseköğretim Kurulunu,

s) Yüksekokul: Hemşirelik Yüksekokulunu, Sağlık Bilimleri Yüksekokulunu, Yabancı Diller Yüksekokulu gibi dört yıllık ve bir yıllık yüksekokullarını,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Eğitim-Öğretime İlişkin Esaslar

Eğitim-öğretim ücreti

MADDE 5- (1) Üniversitede eğitim-öğretim ücrete tabidir. Kısmi indirimli olarak öğrenim gören öğrenciler, indirim oranı dışında kalan tutarda eğitim-öğretim ücreti öder. Burs ve indirimler, zorunlu yabancı dil hazırlık öğrenimi için bir yılı; ön lisans programlarında öğrenim süresi olan iki yılı, lisans programlarında ise dört yılı kapsar. Dikey geçiş veya yatay geçiş ile kayıt yaptıran öğrenciler için burs/indirim süresi, öğrencilerin ilgili programa intibak ettirildikleri sınıf esas alınarak belirlenir. İndirimlerin kapsamı, devam koşulları ve dağıtımı gibi konularda, Üniversitenin yetkili organlarınca alınan kararlar uygulanır.

(2) Eğitim-öğretim ücreti Mütevelli Heyeti tarafından her akademik yılın sonunda bir sonraki akademik yılda uygulanmak üzere belirlenir ve ilan edilen ödeme süresi içinde ödenmesi zorunludur. Yabancı Diller Yüksekokulunun yürüttüğü İngilizce hazırlık programlarına isteğe bağlı olarak devam eden öğrenciler, kayıt yaptırdıkları programlarda burslu/indirimli olsalar da ücret öderler.

(3) Eğitim-öğretim ücretini ilan edilen süre içinde ödemeyen öğrenciler; kayıt yaptıramaz, kayıt yenileyemez, derslere yazılamaz, sınavlara giremez, öğrencilik haklarından yararlanamaz ve diploma alamazlar.

(4) 16 ncı maddede belirtilen öğrenim süresinde mezun olamayan öğrencilerin, mezun olabilmeleri için kendilerine tanınan ek sürelerde yazılacakları derslere ve sınavlara ilişkin eğitim-öğretim ücreti, derslerin kredisi göz önünde tutularak belirlenir.

(5) Başvurusu kabul edilen öğrencilerden, çift anadal ve/veya yandal programına kayıt yaptırdığı tarihten itibaren 2547 sayılı Kanunun 44 üncü maddesinde belirlenen öğrenim süresi içinde bu programları tamamlayamayanlar, kalan dersleri için ilgili yarıyılda belirlenen kredi ücretini öderler.

(6) Yaz öğretiminde açılacak derslerin kredi ücreti, Mütevelli Heyeti tarafından belirlenir. Bu ücret, ilan edilen süre içinde ödenir.

(7) Öğrenciler, 17 nci maddeye göre kayıt dondurma hakkına sahiptir. Kayıt donduran veya izinli sayılan öğrencilerin ödeyeceği eğitim-öğretim ücreti her yıl Mütevelli Heyeti tarafından belirlenir.

(8) Özel yetenek sınavlarına girmek için başvuracak adaylar, Mütevelli Heyeti tarafından belirlenmiş ön kayıt ücretini ödemek koşuluyla bu sınavlara kabul edilir.

Öğrenim ücreti muafiyeti ve burslar

MADDE 6- (1) Üniversiteye girişte veya eğitime devam ederken sağlanacak öğrenim ücreti muafiyet bursları ve diğer bursların kapsam, koşul ve sürelerine ilişkin usul ve esaslar YÖK’ün ve Mütevelli Heyetinin almış olduğu ilgili kararlar doğrultusunda yürütülür.

Kontenjanlar

MADDE 7- (1) İlgili yönetim kurulu, bölüm veya programlarına kabul etmeyi planladığı öğrenci sayılarını, dikey ve yatay geçişle kabul edileceklerin kontenjanlarını her eğitim-öğretim yılında Senatoya önerir. Yatay geçiş kontenjanı için verilmiş olan karar dışındaki Senato ve Mütevelli Heyeti kararı YÖK’e iletilir. Bu kararların YÖK tarafından onaylanması veya değiştirilerek onaylanması durumunda, Üniversiteye kabul edilecek öğrenci sayısı kesinleşir.

(2) Üniversitenin kabul edeceği öğrenciler, ÖSYM tarafından yapılan Yükseköğretim Kurumlarına Giriş Sınavlarında aldıkları puana bağlı olarak Üniversitenin ön lisans/lisans bölümlerinden/programlarından birini tercih etmeleri sonucu ÖSYM tarafından Üniversiteye yerleştirilir.

(3) Meslek yüksekokulu ve açık öğretim ön lisans programları mezunları ÖSYM’nin yaptığı DGS’de yeterli puanı almaları ve Üniversitenin lisans bölümlerinden/programlarından birini tercih etmeleri durumunda ÖSYM tarafından Üniversiteye yerleştirilir.

(4) Belli sanat dallarında üstün yeteneği olan adaylar, YÖK’ün belirlediği esaslara göre Üniversitenin ilgili birimlerince yapılan özel yetenek sınavını başarmaları durumunda Üniversiteye yerleştirilir.

(5) Yatay geçiş kontenjanları, 24/4/2010 tarihli ve 27561 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yandal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre belirlenir.

(6) Yabancı dilde eğitim-öğretim yapan üniversitelerin hazırlık sınıflarından başarısızlık nedeniyle kaydı silinmiş öğrenciler için kontenjan belirlenmez. Ancak, bunlardan yükseköğretim yerleştirme puanına sahip olan ve ÖSYM tarafından değerlendirilerek Üniversiteye kayıtlarının yapılması için bildirilenler, ilgili bölümlere/programlara kabul edilir.

Kayıtlar

MADDE 8- (1) Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı, ön lisans/lisans bölümlerine/programlarına veya yüksekokul programlarına kayıt olmaya hak kazanan öğrencilerin kayıt işlemlerini yaptırabilecekleri süreci gösteren tarih aralığını, kayıt-kabul koşullarını ve kayıt için istenecek gerekli belgeleri belirler. Kayıt için adaylardan istenen belgelerin aslı veya Üniversite tarafından onaylı örneği kabul edilir. Kesin kayıtta adayın bizzat bulunması gerekmekte olup, (elektronik kayıt hariç), kayda gelemeyen reşit adayların kesin kayıtları ancak noter onaylı vekili; 18 yaşından küçükler için ise, veli veya vasinin bizzat bulunması veya vekâletnameyle yetki verilmiş vekil aracılığıyla yapılır. Posta ile kayıt yapılmaz. Kayıt için istenen belgelerin onaysız sureti veya fotokopisi kabul edilmez. Belgeler eksik ise kayıt yapılmaz. Belirtilen tarihler arasında kaydını yaptırmayan aday herhangi bir hak iddia edemez. Üniversite, gerçeğe aykırı beyanda bulunarak kayıt yaptıran adaylar hakkında gerekli yasal işlemleri yapmaya yetkilidir.

(2) Kayıtlarla ilgili her türlü bilgi ve tarihlere ilişkin duyurular, Üniversitenin internet sayfasında yayımlanır.

(3) Özel yetenek sınavı sonucu öğrenci alan bölümlere/programlara belirtilen gün ve saatte kesin kaydını yaptırmayan aday öğrenciler kayıt haklarını kaybeder ve yerlerine yedek adaylar alınır.

(4) Kayıt sırasında verilen belgelerin yanlış veya sahte olduğunun belirlenmesi durumunda ilgili öğrencinin kaydı geçersiz sayılır. Üniversite, gerçeğe aykırı beyanda bulunarak kayıt yaptıran adaylar hakkında gerekli yasal işlemleri yapmaya yetkilidir.

Yatay geçiş

MADDE 9- (1) Yatay geçişle ilgili işlemler, Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yandal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre yapılır.

Dikey geçiş

MADDE 10- (1) Ön lisans mezunlarının Üniversitenin lisans bölümlerine/programlarına kabul edilebilmeleri için, her yıl açılan DGS’ye girmeleri ve dikey geçiş için yeterli puanı almaları zorunludur. Bu koşulları yerine getirenlerden Üniversiteyi tercih edenler ÖSYM tarafından lisans programlarına yerleştirilir.

(2) Lisans öğrenimine başlama hakkı elde eden ve kaydolan öğrencilerin alması gereken dersler, daha önceki ön lisans eğitimi-öğretimi sırasında almış oldukları derslerden ilgili yönetim kurulunun eş değer kabul ettiklerine muafiyet verilerek belirlenir. Türkçe bölümlere/programlara dikey geçişle gelen öğrenciler istekleri doğrultusunda ücretini ödemek koşuluyla yabancı dil hazırlık sınıfına devam edebilirler. Yabancı dille öğretim yapılan programlarda ve zorunlu yabancı dil hazırlık sınıfı bulunan programlarda öğrencilerin lisans programına başlayabilmeleri için Üniversitenin yapacağı yabancı dil muafiyet sınavında başarılı olmaları veya yabancı dil hazırlık sınıfına devam ederek başarılı olmaları gerekir. Yabancı dil hazırlık sınıfında ve lisans eğitim-öğretimi sırasında öğrencilere ilgili mevzuat hükümleri uygulanır. Öğretim dili en az % 30 yabancı dil veya tamamen yabancı dil olan programların yabancı dil hazırlık sınıfında başarısız olan öğrenciler, talepleri durumunda 23/3/2016 tarihli ve 29662 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim Kurumlarında Yabancı Dil Öğretimi ve Yabancı Dille Öğretim Yapılmasında Uyulacak Esaslara İlişkin Yönetmelik hükümleri çerçevesinde Türkçe eğitim yapan yükseköğretim programlarına ÖSYM tarafından yerleştirilebilir. Dikey geçiş yapan öğrenciler 2547 sayılı Kanunun 44 üncü maddesindeki hükümlere göre öğrenimlerine devam ederler.

Bölümler arası/programlar arası yatay geçiş

MADDE 11- (1) Bölümler arası/programlar arası yatay geçiş, kontenjanlarının belirlenmesinde Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yandal ile Kurumlar Arasında Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümleri uygulanır.

(2) Bölümler arası/programlar arası yatay geçiş kontenjanının dolmaması durumunda başvuru yapan öğrencilere uygulanacak ölçütler Senato tarafından belirlenir.

(3) Başvurular, yatay geçiş yapılacak bölüm veya programın yürütülmesinden sorumlu kurullar tarafından değerlendirilir ve ilgili yönetim kurulunda karara bağlanır.

(4) Bölümler arası/programlar arası yatay geçişleri kesinleşen öğrencilerin önceki bölümlerine/programlarına dönme başvuruları YÖK’ün ilgili mevzuat hükümlerine göre yürütülür.

Özel öğrenci kabulü

MADDE 12- (1) Özel öğrenciler, Üniversitenin akademik birimlerinde açılan bazı derslere dışarıdan katılmalarına izin verilen öğrencilerdir.

(2) Özel öğrenci kabulü, YÖK’ün konuya ilişkin kararı doğrultusunda yapılır.

(3) Özel öğrenci olmak amacıyla Üniversiteye başvuranlar, başka bir üniversitenin kayıtlı öğrencisi olduklarını kanıtlamak zorundadır. Üniversite öğrencisi olmayanlar özel öğrenci olmak için başvuramaz.

(4) Üniversitenin bir başka üniversitenin öğrencisini özel öğrenci olarak kabul edebilmesi için, bu durumun iki üniversitenin ilgili kurullarında onaylanması şarttır.

(5) Özel öğrencilere, aldıkları ders ya da derslere ilişkin kredilerini, devam ve başarı durumlarını gösteren öğrenim belgesi (transkript) verilir.

(6) Özel öğrencilerin yararlanabileceği öğrencilik hakları, YÖK’ün ilgili hükümleri doğrultusunda Üniversite tarafından uygulanır.

(7) Üniversiteden özel öğrenci statüsünde ders almak isteyen adayların ilgili yıla ilişkin belirlenen kredi ücreti üzerinden hesaplanan tutarı Üniversitenin internet sayfasında duyurulan tarih aralığında ödemeleri gerekmektedir.

Yarıyıl sistemi ve akademik takvim

MADDE 13- (1) Akademik takvim, fakültelerin, yüksekokulların ve konservatuvarın özellikleri dikkate alınarak Senato tarafından belirlenir. Bu takvim en geç yeni eğitim-öğretim yılının başlama tarihinden bir ay önce ilan edilir.

(2) Bir eğitim-öğretim yılı güz ve bahar olmak üzere, her biri on dört hafta süren iki yarıyıldan oluşur. Yarıyıl sonu sınav günleri bu sürenin dışındadır. Senato gerekli gördüğü hallerde yarıyıl sürelerini uzatabilir ya da kısaltabilir. Gerekli hallerde ilgili yönetim kurulu kararıyla bazı dersler ve/veya sınavlar cumartesi günleri yapılabilir.

(3) Senato, YÖK’ün izniyle yaz öğretimi yapılmasına karar verebilir. Yaz öğretiminin esasları Senato tarafından belirlenir.

Öğretim dili ve hazırlık sınıfı programı

MADDE 14- (1) Üniversitenin öğretim dili bazı bölümlerde/programlarda Türkçe, bazılarında İngilizcedir.

(2) Öğrencilerin yabancı dil bilgi ve yeteneklerini geliştirmek amacıyla hazırlık sınıfı programı uygulanır.

(3) Öğrenciler kayıt oldukları dönemden başlayarak ve ara vermeden güz/bahar yarıyılında ve bu yarıyılları takip eden yaz öğretimi döneminde, süreli hazırlık sınıfına devam etmek ve başarmak zorundadır.

(4) Hazırlık sınıfında yabancı dil İngilizcedir. Ancak, Senatonun kararı ve Mütevelli Heyeti onayıyla diğer yabancı dillerde de öğretim yapılabilir.

(5) Yabancı dil ile öğretim yapacak bölümlere kabul edilen öğrencilere uygulanacak yabancı dil hazırlık sınıfı programı ayrıca belirlenir. Bu öğrenciler, özel program için tanımlanan yeterlik sınavlarını başardıklarında lisans eğitimine başlayabilir. Başarısız öğrenciler hazırlık sınıfını en fazla iki yıl tekrar ederler. Yerleştirildikleri yükseköğretim programının zorunlu hazırlık sınıfına devam etmelerine rağmen hazırlık sınıfını başarıyla tamamlayamadığı için ilişiği kesilen öğrencilerin, başvurmaları halinde Üniversitenin Türkçe öğretim yapılan eş değer programının birinci sınıfına yerleştirilme işlemleri, ÖSYM tarafından yapılır. Zorunlu yabancı dil hazırlık sınıflarında başarısız olan öğrencilerin Türkçe öğretim yapan yükseköğretim programlarına yerleştirilme işlemleri ÖSYM kılavuzu çerçevesinde yürütülür.

(6) Hazırlık sınıfı yabancı dil öğretimi programı, Senato tarafından belirlenen esaslara göre yürütülür.

(7) Öğretim dili Türkçe olan programlara kaydolan öğrenciler, talepte bulunmaları halinde hazırlık sınıfına devam edebilirler. İsteğe bağlı hazırlık sınıfı programı öğrenim süresine dahil edilmez. İsteğe bağlı hazırlık sınıfına kayıt olan ancak programı başarıyla tamamlayamayan öğrenciler, sonrasında kazandıkları bölümlere/programlara devam edebilirler. Öğrenim ücreti muafiyeti ve burslar isteğe bağlı hazırlık sınıfı programı dışındadır.

Yabancı dil derslerinden muafiyet

MADDE 15- (1) Kayıt işlemlerini tamamlayan öğrenciler, yabancı dil derslerinden belirlenen muafiyet esaslarına göre yabancı dil yeterlik sınavına alınırlar. Öğrencilerin, Senato tarafından eş değerli olduğu kabul edilmiş ulusal veya uluslararası yabancı dil sınavlarının herhangi birinden eş değer başarı puanını aldıklarını gösteren veya bir başka üniversitenin hazırlık sınıfı yabancı dil derslerini başarmış olduğunu gösteren belgeye haiz olması durumunda, internet sayfasında belirtilen tarih aralığında muafiyet için başvurabilirler. Öğrenciler bu başvurunun kabulü durumunda hazırlık programından muaf tutulurlar.

(2) Yabancı dil yeterlik sınavında başarılı olanlar yerleştirildikleri ön lisans/lisans bölümlerinin/programlarının birinci yarıyıl derslerine başlarlar.

(3) Yabancı dil yeterlik sınavında başarılı olamayanlar hazırlık sınıfı programına kaydolurlar.

Eğitim-öğretim süresi

MADDE 16- (1) Üniversitenin Tıp Fakültesi dışında kalan lisans bölümlerinde/programlarında normal öğretim süresi dört yıldır (sekiz yarıyıl). Lisans bölümlerinin/programlarının birinci yarıyılına kayıtlı öğrenciler bu yarıyıla başladıkları tarihten itibaren en çok yedinci yılın (on dördüncü yarıyılın) sonuna kadar ders planlarındaki dersleri almak ve başarmak zorundadırlar. Lisans bölümlerindeki/programlarındaki dersleri yedi yıl içinde başarıyla tamamlayamayan öğrenciler, 2547 sayılı Kanunun 44 üncü maddesi hükümleri kapsamında aldıkları derslerin kredilerine göre öğrenim ücretini ödemek koşuluyla kayıt yaptırabilirler. Bu durumdaki öğrenciler, ders ve sınavlara katılmayla ilgili haklar dışında diğer öğrenci haklarından yararlanamazlar.

(2) Meslek Yüksekokulunda sürdürülen ön lisans programlarında öğretim süresi iki yıldır (dört yarıyıl). Meslek Yüksekokulu programlarının birinci yarıyılına kayıtlı öğrenciler bu yarıyıla başladıkları tarihten itibaren en çok dördüncü yılın sonuna kadar ders planlarındaki dersleri almak ve başarmak zorundadırlar. Ön lisans programlarındaki dersleri dört yıl içinde başarıyla tamamlayamayan öğrenciler, 2547 sayılı Kanunun 44 üncü maddesi hükümleri kapsamında aldıkları derslerin kredilerine göre öğrenim ücretini ödemek koşuluyla kayıt yaptırabilirler. Bu durumdaki öğrenciler, ders ve sınavlara katılmayla ilgili haklar dışında diğer öğrencilik haklarından yararlanamazlar.

(3) Hazırlık programı öğrenimi yukarıda belirtilen sürelerin hesaplanmasında hesaba katılmaz.

Kayıt dondurma ve izinli sayılma

MADDE 17- (1) Sağlık sorunları, askerlik görevi, doğal afetler gibi geçerli mazeretleri olan ve bu durumlarını kanıtlayan belgeleri ilgili kurullara sunan öğrencilerin mazeretlerinin kabul edilmesi halinde, lisans bölümlerinin öğrencileri birinci ve dördüncü yarıyılları arasında en çok iki yarıyıl, beşinci ve sekizinci yarıyılları arasında da en çok iki yarıyıl süreyle kayıt dondurabilir.

(2) Meslek Yüksekokulu programlarının öğrencilerinin kayıt dondurma hakları birinci fıkrada gösterilen sürenin yarısı kadardır.

(3) Öğrenim ve eğitimlerine katkıda bulunacak Üniversite dışı burs, staj ve araştırma imkânlarının doğması durumunda, ilgili kurulların kararı ve Rektörün onayıyla öğrencilere bir defaya mahsus olmak üzere bir yıla kadar izin verilebilir.

(4) Sağlık sorunları, askerlik görevi, doğal afetler gibi zorunlu nedenler dışında kayıt dondurmak veya izinli sayılmak isteyen öğrencilerin başvurularının işleme alınabilmesi için öğrencinin Üniversiteye kaydını yaptırmış veya yenilemiş olması ve başvurusunu en geç ilgili yarıyılın derslerinin başlamasını izleyen dördüncü haftanın son iş gününe kadar yapmış olması şarttır. Mütevelli Heyeti bu öğrencilerin ödeyecekleri eğitim-öğretim ücretini her akademik yıl için belirler. Eğitim programlarına indirimli olarak yerleştirilen öğrencilerin kayıt dondurmaları veya izinli sayılmaları halinde ödeyecekleri eğitim-öğretim ücreti aldıkları indirim oranına göre belirlenir.

(5) Hazırlık sınıfı öğrencileri, programın süreli olması nedeniyle, güz yarıyılında ve eğitim-öğretim yılının tamamını kapsayacak şekilde, derslerin başlamasını izleyen dördüncü haftanın son iş gününe kadar kayıt dondurma talebinde bulunabilirler. Ancak dördüncü fıkrada belirtilen zorunlu sebeplerden dolayı bahar yarıyılında kayıt dondurmak zorunda kalan öğrenciler, güz yarıyılı ortalamaları ne olursa olsun, başarısız sayılırlar.

(6) Kayıt dondurma ve izinli sayılmada geçen süreler, 16 ncı maddede belirtilen azami öğrenim süresine dahil değildir.

Öğretim programları, kredili sistem ve dersler

MADDE 18- (1) Fakülte, yüksekokul ve konservatuvar öğretim programları ilgili kurullar tarafından her yıl, en geç Mayıs ayı sonuna kadar hazırlanır ve Senato tarafından onaylanarak izleyen ilk akademik yılda uygulanır.

(2) Üniversitenin bütün bölümlerinde/programlarında kredili sistem uygulanır.

(3) Herhangi bir yarıyılda öğretim programında o yarıyıl için tanımlanmış kredi yükü kadar, bu kredi yükü ortalama kredi yükünden az ise ortalama kredi yükü kadar ders alınabilir. Her akademik yılın kredi toplamı en az 60 AKTS olarak belirlenir.

(4) Dersler, zorunlu ve seçmeli dersler olmak üzere iki grupta toplanır. Öğrencilerin her yarıyıl/yıl alacağı zorunlu ve seçmeli dersler öğretim programında gösterilir. Mezuniyet için gereken seçmeli ders sayısı, seçmeli derslerin hangi yarıyıl/yıllarda okutulacağı ve yapılması gereken uygulamalar öğretim programlarında açıkça belirtilir. 2547 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde belirtilen derslerin öğretim programlarında bulunması zorunludur. Seçmeli dersler niteliklerine göre Üniversite seçmeli ve alan seçmeli olarak gruplandırılır. Üniversite seçmeli grubundaki dersler, diğer bölümler/programlar tarafından açılan, ilgili bölümün/programın zorunlu dersleriyle alan seçmeli grubundaki derslerinin dışında kalan derslerdir. Alan seçmeli kümesindeki dersler, bölüm/program tarafından açılabileceği gibi, başka bölümlerin/programların öğretim programlarında bulunan ve ilgili bölümle/programla aynı alana yönelik olmak üzere açılan dersleri de içerebilir. Seçmeli dersler, ilgili kurullar tarafından bölümlerin/programların özellikleri göz önünde tutularak belirlenir. Bir bölümün/programın Üniversite ve alan seçmeli ders kümelerinde ortak ders bulunamaz. Öğrenciler seçmek istedikleri seçmeli derslerini danışmanlarının onayıyla belirleyerek kayıt yaptırabilirler. Ancak Meslek Yüksekokulu öğrencileri lisans öğretim programlarından ders seçemezler.

(5) Öğretim programlarında eğer varsa, ön koşullu dersler belirlenir. Ön koşullu bir dersi alabilmek için öğretim programlarına göre önceki yarıyıllarda alınması zorunlu olan bir veya daha çok dersin başarılmış olması gerekir. Hangi dersin veya derslerin ön koşul olduğu ilgili kurulun önerisi ve Senatonun onayıyla belirlenir.

Eğitim-öğretim koordinatörlüğü ve akademik danışmanlık

MADDE 19- (1) Öğretim programlarının hazırlanmasına, haftalık ders programlarının tasarlanmasına ve eğitim-öğretime ilişkin konularda bölümler arası/programlar arası ilişkilerin yürütülmesine yardımcı olmak üzere, fakülte dekanı/yüksekokul/konservatuvar müdürü tarafından bir öğretim üyesi, eğitim-öğretim koordinatörü olarak atanır.

(2) Fakültelerde ilgili bölüm başkanlarının, yüksekokullarda yüksekokul müdürlerinin, konservatuvarda konservatuvar müdürünün önerdiği öğretim elemanları ilgili kurullar tarafından akademik danışman olarak görevlendirilir. Akademik danışmanlar, öğrencilerin akademik işlemlerinin çözümüne eğitim-öğretim süresi içinde yardımcı olmak, öğrencilerin devam ve başarı durumlarını izlemek, öğrencilere derslere kaydolma, dersi bırakma, dersten çekilme, ders ekleme işlemlerinde rehberlik yapar. Her öğrenci için bir akademik danışman atanır.

(3) Akademik danışmanlık görevinin etkin bir biçimde ve aksatılmadan yürütülmesi, öğrencinin eğitim-öğretim süresi içinde akademik ve idari olarak izlenmesi ve kontrolünün sağlanması amacıyla her öğrencinin durumu MÜBİS’te kayıt altına alınır.

(4) Bölüm/program başkanları akademik danışmanların bu görevleriyle ilgili tutumlarını gözlemek ve denetlemek; fakülte dekanları ve yüksekokul müdürleriyle konservatuvar müdürü de ilgili akademik danışmanı değerlendirmek zorundadır.

Derse kaydolmak ve dersi bırakmak

MADDE 20- (1) Öğrenciler, bir sonraki yarıyılda almak istedikleri dersleri MÜBİS’i kullanarak akademik takvimde belirtilen tarihlerde seçerler; akademik danışmanlarının onayı ve 18 inci, 22 nci ve 41 inci maddelerdeki esaslar çerçevesinde derslere kaydolurlar.

(2) Bir öğrenci kaydolduğu bir dersi, akademik takvimde belirtilen tarihlerde akademik danışmanının onayıyla bırakabilir ve bir başka derse kaydolabilir.

(3) Öğrenciler birinci ve ikinci yarıyıllarda öğretim programında yer alan bütün derslere kaydolmak zorundadır. Öğrenciler, bu yarıyıllardaki dersleri bırakamaz.

(4) Öğretim programında yer alan bir dersi tanımlandığı yarıyılda almayan öğrenciler, o dersi açıldığı ilk yarıyılda almak zorundadır.

Dersten çekilme

MADDE 21- (1) Öğrenciler kaydoldukları bir dersten akademik danışmanlarının ve dersten sorumlu öğretim elemanının onayıyla çekilebilir. Öğrencilerin dersten çekilmelerinde aşağıdaki esaslar uygulanır:

a) Dersten çekilme başvurusu yarıyılın ilk sekiz haftası içinde yapılır.

b) Öğrenciler ilk iki yarıyılın dersleri dışındaki derslerden çekilebilir.

c) Öğrenciler başarısızlık nedeniyle tekrarlanan zorunlu derslerden çekilemez.

ç) Öğrenciler daha önce başarılı oldukları ve not ortalamasını yükseltmek amacıyla tekrarladıkları ilk iki yarıyılın derslerinden çekilebilir.

d) Öğrenciler bir yarıyılda en çok iki dersten çekilebilir.

e) Eğitim-öğretim süresi içinde lisans öğrencileri en çok altı, ön lisans öğrencileri en çok iki dersten çekilebilirler.

f) Öğrenciler çekildikleri ders yerine, aynı yarıyılda bir başka derse kaydolamazlar.

Yarıyıl kredi yükü

MADDE 22- (1) Yarıyıl kredi yükü, bir öğrencinin herhangi bir yarıyılda kaydolduğu derslerin kredi toplamıdır.

(2) Üçüncü yarıyıldan itibaren yarıyıl kredi yükü, GANO’su en az 2,50 olanlar için 2 kredi; en az 3,00 olanlar için 4 kredi; en az 3,50 olanlar için 6 kredi olacak şekilde MÜBİS tarafından otomatik olarak artırılır.

(3) İzlenen öğretim programının son yarıyılında tanımlı tüm dersleri aldığında mezun olabilecek duruma gelmiş, varsa stajını başarıyla tamamlamış öğrenciler, ders saatlerinin çakışmaması koşuluyla, o yarıyılda alabilecekleri kredi yüküne ek olarak iki derse daha kaydolabilirler.

Derslere devam zorunluluğu

MADDE 23- (1) Üniversitede derslere devam zorunludur. Öğrencilerin derslerin teorik saatlerinin toplamının en az %70’ine, uygulama ve laboratuvar saatlerinin toplamının en az %80’ine devam etmeleri zorunludur.

(2) Derslere devam durumu dersin öğretim elemanınca yapılan yoklamalarla belirlenir. Yoklama sonucu, öğretim elemanı tarafından MÜBİS’e haftalık olarak işlenir.

(3) Sağlık raporu alan öğrenciler de dahil olmak üzere; bir dersin teori, uygulama ve laboratuvar saatlerine ilişkin devamsızlık sınırlarını aşan öğrenciler ilgili derse devam etmemiş sayılır, bu dersin sınavlarına alınmaz ve bu dersten başarısız kabul edilir.

(4) MÜBİS’ten yapılan devam takibi, denetimi farklı yöntemlerle yapılan derslerde, ilgili kurul ve Senato onayıyla kaldırılabilir. Bu derslerin saatleri öğrencinin kaydolduğu diğer derslerin saatleriyle çakışabilir.

(5) Bir dersten (ilgili akademik birim kurullarının belirlediği ve Senatonun onayladığı ders/proje/uygulama ve benzeri hariç) (FF) ile başarısız olan öğrencilerin, ders tekrarında derse devam zorunluluğu aranmaz; derse devam zorunluluğu aranmayan öğrenciler yarıyıl içinde yapılan tüm ölçme ve değerlendirme faaliyetlerinden sorumludurlar. Ancak devamsızlık nedeniyle dersten başarısız olan öğrenciler için, tekrarlanan derse devam zorunludur.

Ders tekrarı

MADDE 24- (1) Bir dersten (F), (BZ), (DZ) notlarından birini alarak başarısız olan sınamalı öğrenciler o dersi açıldığı ilk yarıyılda almak zorundadır.

(2) Not ortalamalarını yükseltmek isteyen öğrenciler, daha önce aldıkları dersler arasından seçtikleri derslere yeniden kaydolarak bu dersleri tekrar edebilirler. Ders tekrarında (ilgili akademik birim kurullarının belirlediği ve Senatonun onayladığı ders/proje/uygulama ve benzeri hariç) devam zorunluluğu aranmaz.

(3) Sınamalı öğrenciler, istemeleri halinde daha önce (DD) ve (DC) aldıkları dersleri tekrar edebilirler, 46 ncı maddenin birinci fıkrası hükmü saklı olup öğrencinin Üniversite eğitimini tamamlayabilmesi için, GANO’nun en az 2,00 olması gerekir. Tekrarlanan derslerde ön koşul aranmaz.

(4) Tekrarlanan derslerde, önceki başarı notu ne olursa olsun, alınan son not geçerlidir.

Stajlar

MADDE 25- (1) Zorunlu stajlara ilişkin usul ve esaslar, ilgili kurullar tarafından belirlenir.

(2) Bütün derslerini almış ve başarılı olmuş olsalar bile, stajlarını tamamlamamış olan öğrenciler, stajlarını tamamlayana kadar mezun olamazlar.

Ek sınavlar

MADDE 26- (1) 16 ncı maddede belirtilen normal eğitim-öğretim süresi içinde, bölümün/programın öğretim programında gösterilmiş derslere kaydolmuş, derse devam koşullarını yerine getirmiş ve mezuniyet aşamasına gelmiş öğrencilerden, proje, tasarım stüdyosu, atölye dersleri gibi öğretim programlarında ağırlıklı olarak uygulamadan oluşan dersler hariç, varsa stajını başarıyla tamamlamış, en çok iki dersi kalanlara süre kayıplarını önlemek amacıyla güz ve bahar yarıyılı başında ek sınav açılır.

(2) Girmiş oldukları tüm sınavlardan geçer not aldıkları halde bu Yönetmelikte belirlenmiş başarı ortalamalarını, herhangi bir nedenle sağlayamamış olan mezuniyet aşamasındaki öğrencilere, not ortalamalarını yükseltmek üzere seçtikleri dersleri tekrar hakkı verilir.

Yandal ve çift anadal programları

MADDE 27- (1) Yandal ve çift anadal programları, Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yandal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre yapılır.

Yaz eğitim-öğretimi

MADDE 28- (1) Yaz eğitim-öğretimi, YÖK’ün güncel kararları doğrultusunda güz ve bahar yarıyılları dışında kalan yaz ayları içinde başlatılan ve tamamlanan ek eğitim-öğretim dönemidir.

(2) Hazırlık sınıfı programı dışındaki bölümlerde/programlarda yaz öğretimi, fakültelerin, yüksekokulların ve konservatuvarın açılmasını önerdikleri derslerle ilgili Senato kararı doğrultusunda başlatılır ve bu program ilgili mevzuata göre yürütülür.

Öğrenci değişim programları

MADDE 29- (1) Üniversite, YÖK mevzuatının uygun gördüğü ikili anlaşmalarla, yurt içinde veya yurt dışında faaliyet gösteren yükseköğretim kurumları ile öğrenci değişim programları oluşturarak uygulayabilir.

(2) Öğrenci değişim programı kapsamında başka bir üniversitede en az bir yarıyıl öğrenim görecek öğrencilerin seçimi, ilgili bölümün/programın yetkili kurulları tarafından yapılır. Öğrencinin akademik işlemlerinin takibi bölüm/program başkanlığı tarafından atanan akademik danışmanının/koordinatörün sorumluluğunda yapılır. Bu öğrencilerin idari işlemleri ilgili birimlerce yürütülür.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Sınavlar ve Başarı Değerlendirme

Öğretim elemanının sorumluluğu

MADDE 30- (1) Öğretim elemanları derslerine kaydolan öğrencilerin derse devamlarını, derse katkı ve ilgilerini, yarıyıl içi çalışmalarını, sınav sonuçlarını izlemek ve değerlendirmekle yükümlüdür.

(2) Öğretim elemanı dersin izlencesini (syllabus), başarı notunu oluşturan bileşenleri (ara sınav, kısa sınav, proje, ödev, yarıyıl sonu sınavı, sunum, seminer ve benzeri), bunların ağırlıklarını, bu Yönetmeliğin ve ilgili kurulun tanımladığı çerçeve içinde, ders seçim haftası öncesinde MÜBİS’e işlemekle yükümlüdür.

Ara sınavlar, ara sınav yerine sayılan çalışmalar, kısa sınavlar

MADDE 31- (1) Ara sınavlar, sınav tarihleri ve sınanacak bilgi konularının önceden duyurulduğu sınavlardır. Ara sınavların sayısı ve zamanı, öğrencilere, bu Yönetmelikte belirtilen sürece göre tanımlanıp duyurulur. Ara sınavlar, o ders için haftalık ders programında gösterilmiş saatler içinde yapılır.

(2) Ara sınava veya benzeri çalışmaya katılmamış öğrenciler mazeretlerini, beş iş günü içerisinde ilgili birime iletmekle yükümlüdür. İlgili birimin yönetim kurullarınca mazeret başvuruları değerlendirilir ve uygulanacak işlem dersin öğretim elemanına bildirilir.

(3) Ara sınav veya diğer çalışmaların başarı notuna katkısı bu Yönetmelikte belirtilen usule göre tanımlanır.

Yarıyıl sonu sınavları

MADDE 32- (1) Yarıyıl sonu sınavları, öğrencinin o derse ilişkin bilgisinin ölçüldüğü sınavlardır. Bu sınavın başarı notuna etkisi bu Yönetmelikte belirtilen usule göre tanımlanıp duyurulur.

(2) Yarıyıl sonu sınavlarının başlangıç ve bitiş tarihleri akademik takvimde belirtilir.

(3) Yarıyıl sonu sınavına girmeyen öğrenciler bütünleme sınavına girebilirler.

Ders başarı notu ve işaretler

MADDE 33- (1) Bir dersin başarı notu, ara sınav notları ile varsa diğer yarıyıl içi çalışmalarındaki notlar ve yarıyıl sonu veya bütünleme sınavında alınan notların ağırlıklı ortalamasına göre hesaplanır.

(2) Bir dersten başarılı sayılmak için, (DD) koşullu başarı notunun rakamsal eş değerinin en az 45 (kırk beş) olması zorunludur.

(3) Yarıyıl içi değerlendirme notlarına bakılmaksızın bir dersin yarıyıl sonu/bütünleme sınavına katılmayan öğrencinin ilgili derse ait başarı notu (FF) olarak belirlenir.

(4) Yarıyıl sonu başarı notu hesaplanırken kullanılan yarıyıl içi etkinliklerin toplam katkı oranı ilgili öğretim elemanı tarafından belirlenir ve ders izlencesinde belirtilir.

(5) Bu şekilde hesaplanan başarı notları, öğretim elemanlarının takdiriyle harfli başarı notuna dönüştürülür. Başarı notları ve bunların katsayısal değerleri aşağıda gösterilmiştir:

(6) Derse devam yükümlülüklerini yerine getirmeyen öğrencilere (DZ) notu verilir; bu notu alan öğrenciler dersi tekrar ettiklerinde devam yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadır.

(7) MÜBİS’te tanımlanmış not karnesinde yer alan herhangi bir değerlendirmeye katılmamış öğrencilere (-1) notu işlenir.

(8) (AA), (BA), (BB), (CB) ve (CC) notları dersin başarıldığını; (DC) ve (DD) notları ise, bu Yönetmelikte belirlenmiş ağırlıklı not ortalamasına bağlı başarı koşullarının sağlanmış olması durumunda, bu dersin başarılmış olduğunu gösterir. (FF) notu dersten başarısız, (DZ) notu devamsızlık nedeniyle başarısız olan öğrenciler için uygulanır.

(9) Derslerin özel durumlarını belirtmek için kullanılabilecek işaretler şunlardır:

a) BI (başarılı): Kredisiz veya not ortalamalarına katılmayan bir dersten başarılı.

b) BZ (başarısız): Kredisiz veya not ortalamasına katılmayan bir dersten başarısız.

c) ÇK (çekilmiş): Öğrenci dersten çekilmiş.

ç) DE: Öğrenci derse devam ediyor.

d) DZ (devamsız): Öğrenci devam koşulunu yerine getirmedi. Devamsızlık işareti not ortalamalarının hesaplanmasında (FF) notu olarak işlem görür.

e) EK (eksik): Bir eksiklik nedeniyle başarı değerlendirilemedi.

f) M (muaf): Bu Yönetmeliğe göre muaf edilmiş.

g) T (transfer): Öğrenci değişim programlarına katılan öğrencilerin diğer yükseköğretim kurumlarından, bölümler arası/programlar arası yatay geçişle kabul edilen öğrencilerin önceki bölümlerinden getirdikleri eş değer dersler.

ğ) + : Başarısız ders tekrarlanacak.

h) * : Başarısızlık nedeniyle tekrar edilen ders.

Eksik işaret uygulaması

MADDE 34- (1) Uygulama kredisi olan derslerde, öğrencinin sınav döneminden iki hafta öncesinde başvurması halinde, öğretim elemanınca durumu değerlendirilerek başarı notu yerine (EK) verilebilir. Öğretim elemanı ve/veya jüri, öğrencinin çalışmasını ve başarı durumunu dikkate alarak, eksik işaretini bir sonraki yarıyılın ders ekleme-bırakma dönemi sonuna kadar değiştirebilir. Bu süre sonunda değişmeyen (EK) notu, (FF) notuna dönüşür.

(2) (EK) notu verilebilmesi için öğrenci, yarıyıl sonu sınav tarihinden itibaren en geç beş iş günü içerisinde mazeretini, belgeleriyle birlikte ilgili birime iletir. İlgili akademik birimin yönetim kurulu tarafından durum değerlendirilir. İlgili birimin yönetim kurulu kararı doğrultusunda dersin öğretim elemanı (EK) notunu bir sonraki yarıyılın ders ekleme-bırakma dönemi sonuna kadar değiştirebilir. Bu süre sonunda değişmeyen (EK) notu (FF) notuna dönüşür.

(3) Proje derslerinde/uygulama kredisi olan derslerde, öğrencinin sınav döneminden iki hafta öncesinde başvurması üzerine, öğretim elemanınca durumu değerlendirilerek başarı notu yerine (EK) notu verebilir. Öğretim elemanı ve/veya jüri, öğrencinin çalışmasını ve başarı durumunu dikkate alarak, eksik işaretini bir sonraki yarıyılın ders ekleme-bırakma dönemi sonuna kadar değiştirebilir. Bu süre sonunda değişmeyen (EK) notu (FF) notuna dönüşür.

(4) Proje derslerinin/uygulama kredisi olan derslerin dışında kalan dersler için, yarıyıl sonu sınavına katılamayan ve mazereti ilgili akademik birimin yönetim kurulu tarafından kabul edilen öğrencilere de başarı notu yerine (EK) notu verilebilir. Bu durumda olanlara (EK) notu verilebilmesi için öğrencinin yarıyıl sonu sınav tarihinden itibaren en geç beş iş günü içerisinde mazeretini, belgeleriyle birlikte ilgili birime iletir. İlgili akademik birimin yönetim kurulu tarafından durum değerlendirilir. İlgili birimin yönetim kurulu kararı doğrultusunda dersin öğretim elemanı (EK) notunu bir sonraki yarıyılın ders ekleme-bırakma dönemi sonuna kadar değiştirebilir. Bu süre sonunda değişmeyen (EK) notu (FF) notuna dönüşür.

Muaf ve transfer işareti uygulaması

MADDE 35- (1) Daha önce herhangi bir yükseköğretim kurumuna devam etmiş veya mezun olmuş öğrencilerden, yükseköğretime giriş sınavıyla yeniden Üniversiteye yerleştirilenlerle, Üniversiteye yatay veya dikey geçiş yoluyla kabul edilen öğrencilerin önceki kurumlarından getirdikleri başarı durumlarını gösteren öğrenim belgesi (transkript), ilgili fakülte/yüksekokul/konservatuvar muafiyet/intibak komisyonu tarafından değerlendirilir. Bu değerlendirmeler sonunda eş değerlikleri ilgili yönetim kurulu tarafından kabul edilen dersler için muafiyet hakkı tanınır. Daha önce birden fazla yükseköğretim kurumunda öğrenim görmüş olan bir öğrencinin, en son öğrenim gördüğü kurum tarafından transfer edilen derslerin Üniversiteye transfer edilmesini istemesi halinde, ilgili dersleri ilk kez aldığı yükseköğretim kurumunun ders içerikleri ve transkripti esas alınarak transfer işlemi yapılır. Başka bir yükseköğretim kurumu tarafından yapılan transfer işlemi değerlendirilmeye alınmaz.

(2) Muafiyet hakkı tanınmış derslerle transfer edilen derslerden alınmış başarı notları, not ortalamalarının hesabında işleme katılır.

Tekrar işareti uygulaması

MADDE 36- (1) Derslerden (FF) notu alarak başarısız olan öğrencilerle dersten çekilme izni almış (ÇK) notlu öğrenciler ve kredisiz veya not ortalamasına katılmayan derslerden başarısız olmuş (BZ) notlu öğrenciler, bu dersleri ilk açıldığı dönemde tekrarlamak zorundadır. Bu dersler seçmeli bir ders veya ders planlarından çıkarılmış bir ders ise, öğrenciler bu ders yerine ilgili kurullar tarafından kabul edilmiş uygun derslere kaydolur. Bu uygulamada, 24 üncü madde hükümleri uygulanır.

Başarı notu dönüşüm tablosu

MADDE 37- (1) Yatay geçiş ve benzeri durumlarda Üniversitede uygulanacak, diğer üniversite veya kurumlara verilecek ve onlardan alınacak belgelerde başarı notlarının karşılığı olarak 33 üncü madde hükümleri dikkate alınır.

Not ortalamaları ve hesaplanması

MADDE 38- (1) Öğrencilerin başarısı YANO ve GANO’ları hesaplanarak izlenir.

(2) YANO, bir öğrencinin bir yarıyılda kaydolduğu derslerdeki başarı notlarının ağırlıklı ortalamasıdır.

(3) GANO, bir öğrencinin ortalama hesaplama tarihine kadar geçen yarıyıllarda kaydolduğu tüm derslerdeki başarı notlarının ağırlıklı ortalamasıdır.

(4) Ağırlıklı not ortalamasının hesabında önce her ders için, o dersin kredisi ile öğrencinin o dersten aldığı başarı notunun sayısal eş değeri çarpılır ve o dersin ağırlığı tespit edilir. Daha sonra ders ağırlıkları toplanır, YANO ve GANO toplam ağırlıkları ayrı ayrı belirlenir.

(5) Ortalamaların hesabında öğrencinin kaydolduğu kredili derslerden, 33 üncü maddeye göre alınmış başarı notları ve sayısal eş değerleri göz önünde bulundurulur. GANO hesabına tekrar edilen derslerden alınmış son başarı notu katılır.

Başarılı öğrenciler

MADDE 39- (1) GANO’su en az 2,00 olan öğrenciler başarılı sayılır.

(2) Öğrenimlerini yarıyıl kaybı olmadan ve disiplin cezası almadan, 3,00 ile 3,49 arası GANO ile tamamlayan öğrenciler onur; 3,50 ve daha yüksek GANO ile tamamlayan öğrenciler yüksek onur derecesiyle mezun olurlar ve diplomalarında bu durum belirtilir. Ayrıca bir belge verilmez.

Sınamalı öğrenciler

MADDE 40- (1) Lisans düzeyinde dördüncü yarıyıl; ön lisans düzeyinde ikinci yarıyıl sonundan başlayarak herhangi bir yarıyıl sonunda GANO’su 2,00’nin altında olan öğrenciler sınamalı öğrenci sayılır. Bu durum DGS ile gelen öğrenciler için Üniversiteye kaydoldukları ikinci yarıyılın sonunda başlar.

Sınav sonuçlarının ve başarı notunun duyurulması

MADDE 41- (1) Bütün ölçme ve değerlendirme sonuçları, dersin öğretim elemanı tarafından MÜBİS aracılığıyla duyurulur.

(2) Öğretim elemanı yarıyıl başarı notlarını yarıyıl sonu sınavını izleyen beş iş günü içinde MÜBİS’te değerlendirip, kesinleştirmek zorundadır.

(3) Başarı notları MÜBİS’te ilan edilir.

Sınav sonuçlarına itiraz

MADDE 42- (1) Öğrenciler, 42 nci maddede sayılan sınavların sonuçlarına, sonucun ilanını takip eden beş iş günü içinde, ilgili fakülte dekanlığı, yüksekokul müdürlüğü, konservatuvar müdürlüğü aracılığıyla itiraz edebilirler.

(2) Dekan veya müdür sınav kâğıdının incelenmesi için, biri sınavı yapan öğretim elemanı olmak üzere ilgili öğretim elemanları arasından üç kişilik bir komisyon kurar. Notların jüri veya komite şeklinde birden çok öğretim elemanı tarafından verildiği durumlarda, oluşturulacak komisyonun bir üyesi dersin yürütücüleri arasından, diğer ikisi yakın alanlardaki öğretim elemanları arasından belirlenir.

(3) Komisyon, en çok beş iş günü içinde itirazı sonuçlandırır ve raporunu dekanlığa/müdürlüğe sunar.

(4) Komisyon raporu fakülte/yüksekokul/konservatuvar yönetim kurulu toplantısında görüşülerek karara bağlanır.

Mezuniyet projesi dersleri

MADDE 43- (1) Mezuniyet projesi dersleri, lisans düzeyi için ilgili öğretim programının toplam kredisinin %70’ini tamamlamış öğrencilere; ön lisans düzeyi için ilgili öğretim programının %35’ini tamamlamış öğrencilere verilir.

(2) Mezuniyet projesi derslerine ilişkin esaslar ilgili kurullar tarafından belirlenir ve Senato tarafından onaylanır.

Mezuniyet ve diploma

MADDE 44- (1) Kaydoldukları dersleri başarıyla tamamlamış, bu Yönetmelikte gösterilmiş staj ve mezuniyet projesi gibi çalışmaları başarıyla bitirmiş, mezuniyet için gerekli kredi koşullarını sağlamış ve GANO’su en az 2,00 olan öğrenciler mezuniyet hakkı elde ederler.

(2) Lisans programı mezunlarına lisans diploması, ön lisans programı mezunlarına ön lisans diploması verilir.

(3) Diplomada, öğrencinin hangi programdan mezun olduğu belirtilir.

(4) Onur veya yüksek onur dereceleri diplomada belirtilir. Lisans diplomasında ilgili birimin dekan veya müdürünün ve Rektörün imzaları, ön lisans diplomasında meslek yüksekokulu müdürünün ve Rektörün imzaları bulunur.

(5) Mezun olan öğrencinin durumunu açıklayan uluslararası standartlarda diploma eki hazırlanır.

(6) Lisans öğrenimini tamamlamayan veya tamamlayamayan öğrencilerin ön lisans diploması almaları veya meslek yüksekokuluna intibak ettirilmeleri YÖK’ün güncel mevzuat hükümlerine göre yapılır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Uluslararası öğrenci kabulü

MADDE 45- (1) Uluslararası öğrencilerin Üniversite öğrencisi olarak kabul edilebilmelerinde YÖK’ün ilgili mevzuat hükümleri uygulanır.

Öğrenci kimlik kartı

MADDE 46- (1) Üniversiteye kesin kayıt yaptıran öğrencilere öğrenci kimlik kartı verilir.

Disiplin işlemleri

MADDE 47- (1) Öğrencilerin disiplin iş ve işlemleri, 2547 sayılı Kanunun 54 üncü maddesi hükümlerine göre yürütülür.

İlişik kesme

MADDE 48- (1) Yükseköğretim kurumundan çıkarılma cezası alan öğrencilerin Üniversiteyle ilişiği kesilir.

(2) Öğrencilerin Üniversiteyle ilişiğinin kesilmesiyle ilgili diğer haller aşağıda belirtilmiştir:

a) Öğrencinin kendi isteğiyle kaydını sildirmesi durumunda Üniversiteyle ilişiği kesilir. İlişik kesme işleminde öğrencinin bizzat kendisinin bulunması gerekmektedir. Kendisi gelemiyorsa, ilişik kesme işlemi, reşit olanlar için noter/yetkili kurum onaylı vekâletnameyle; 18 yaşından küçükler için ise, veli ya da vasisinin bulunmasıyla veya noterden/yetkili kurumdan alınmış vekâletnameyle yetki verilmiş vekili aracılığıyla yapılır.

b) Öğrencinin kayıt sırasında sahte belge verdiğinin anlaşılması halinde Üniversiteyle ilişiği kesilir.

(3) Sahte belge vermesi sebebiyle ilişiği kesilen öğrenci mezun olmuş olsa da aldığı diploma, mezuniyet ve benzeri belgeleri iptal edilir ve hakkında ilgili mevzuat hükümlerine göre işlem başlatılır.

Hüküm bulunmayan haller

MADDE 49- (1) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde, 2547 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanır.

Yürürlükten kaldırılan yönetmelik

MADDE 50- (1) 14/7/2010 tarihli ve 27641 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maltepe Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim ve Öğretim ve Sınav Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.

Geçiş hükümleri

GEÇİCİ MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte aktif öğrenci olup 51 inci madde ile yürürlükten kaldırılan yönetmeliğe göre önceden planlanmış öğrenim faaliyetleri devam eden öğrencilerin, söz konusu süreçlerine mülga yönetmelik hükümleri uyarınca devam olunur.

Yürürlük

MADDE 51- (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 52- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Maltepe Üniversitesi Rektörü yürütür.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI OKUL ÖNCESİ EĞİTİM VE İLKÖĞRETİM KURUMLARI YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

MADDE 1- 26/7/2014 tarihli ve 29072 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d), (m) ve (n) bentleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı fıkraya aşağıdaki bentler eklenmiştir.

“d) Ders etkinliklerine katılım: Öğrencilerin, sınıf veya okul içinde zihinsel, sosyal-duygusal ve fiziksel açıdan çok yönlü gelişimini sağlayan ve öğrencilerin performansını değerlendirmeye imkân veren çalışmaları,”

“m) Proje: Öğrencilerin grup hâlinde veya bireysel olarak bir alan veya konuda inceleme, araştırma ve yorum yapma, görüş geliştirme, yeni bilgilere ulaşma, mevcut bilgilerden yararlanarak özgün ve farklı düşünce üretme, anlamlı öğrenmeyi sağlama ve sorgulamaya dayalı bir yapı kurmaları amacıyla ders öğretmeni rehberliğinde öğrenme-öğretme uygulamaları kapsamında yapacakları çalışmaları,

n) Uygulama sınıfı: Çocuk gelişimi ve eğitimi alanı/programı bulunan ortaöğretim kurumlarında eylül ayı sonu itibarıyla 36-68 aylık çocukların eğitiminin yapıldığı uygulama birimini,”

“ö) Bütüncül gelişim: Öğrencilerin bireysel, zihinsel, sosyal-duygusal, fiziksel ve ahlaki gelişimini,

p) Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi: Millî ve manevi değerlerimizin oluşturduğu çerçevede genel insani değerler de gözetilerek eylemlerden değerlere, değerlerden erdemli insana nihayetinde “Huzurlu Aile ve Toplum” ile “Yaşanabilir Çevrede Huzurlu İnsana” ulaşmayı hedefleyen yapıyı,

r) e-Kayıt: Adrese dayalı kayıt sistemini,

s) Kayıt alanı: Okulun öğrenci alacağı adresleri gösteren kayıt alanını,”

MADDE 2- Aynı Yönetmeliğin 5 inci maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki bent eklenmiş, ikinci fıkrasına “imza karşılığı” ibaresinden sonra gelmek üzere “veya bilgi ve iletişim araçlarıyla” ibaresi eklenmiş ve aynı maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“c) Okul öncesi eğitim kurumları ile ilkokul birinci sınıfa kayıt yaptıran öğrencilerin okul ortamına, öğretmenlerine ve arkadaşlarına alışmalarını sağlamak; öğrenci velilerinin ise ebeveyn programı çerçevesinde çocuğun eğitim sorumluluğuna bütüncül bir yaklaşımla dahil olması ve okul-aile iş birliğinin güçlendirilmesi amacıyla ders yılının başlangıcından önceki hafta içinde Bakanlıkça belirlenen takvim ve program çerçevesinde uyum eğitimi programı uygulanır.”

“(3) Haftalık ders programı hazırlanırken bayrak törenleri dikkate alınarak beden eğitimi ve oyun, beden eğitimi ve spor ile müzik derslerinin haftanın ilk ve son iş gününe konulmasına özen gösterilir.”

MADDE 3- Aynı Yönetmeliğe 5 inci maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde eklenmiştir.

“Seçmeli derslerin seçimi

MADDE 5/A- (1) Ortaokullarda ve imam-hatip ortaokullarında, Bakanlıkça belirlenen haftalık ders çizelgelerinde yer alan seçmeli dersler okutulur.

(2) Bir sonraki eğitim ve öğretim yılında okutulacak seçmeli derslerin seçimi ve buna yönelik açıklamalar, ocak-şubat aylarında okul müdürlüğünce öğrencilere duyurulur.

(3) Seçmeli derslerin seçimi, okulun imkânlarına bağlı olarak veli, sınıf rehber öğretmeni ve okul rehberlik öğretmeninin bilgisi dâhilinde öğrenci tarafından ocak-şubat aylarında yapılır, okul müdürlüğünce e-Okul sistemine işlenir ve kitap ihtiyaç sayısı, Kitap Seçim Modülüne girilir. Grup oluşturulamadığı için açılamayan dersler, okul yönetimince ilan edilir. Bu dersleri seçen öğrenciler, tercihleri doğrultusunda açılan seçmeli derslere yönlendirilir. Süresi içerisinde seçmeli ders seçimi yapmayan öğrencilerin dersleri okul yönetimince belirlenir.

(4) 5 inci sınıfa yeni başlayan öğrencilerin seçmeli ders seçimleri ile seçilen derslerde değişiklik yapılmasına ilişkin işlemler, ders yılının ilk haftasında yapılır.”

MADDE 4- Aynı Yönetmeliğin 9 uncu maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“Rehberlik hizmetleri, sosyal etkinlikler ve okul-çevre ilişkileri

MADDE 9- (1) Anaokulları ile ilkokul, ortaokul ve imam-hatip ortaokullarında; öğrencinin bütüncül gelişimini esas alan rehberlik hizmetlerini yürütmek amacıyla rehberlik servisi oluşturulur. Rehberlik hizmetleri ve sosyal etkinlikler, ilgili mevzuat hükümlerine göre yürütülür.

(2) Eğitim ve öğretim faaliyetlerinde okul, aile ve çevreyle iş birliği yapılır.

(3) Okul yöneticileri tarafından okul faaliyetleri öğretmen, öğrenci ve veliye tanıtılır.”

MADDE 5- Aynı Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“Komisyon tarafından fırsat eşitliği, kamu kaynaklarının etkin kullanımı, okulların fiziki kapasitesi, ulaşım imkânları ile okullar arası sınıf mevcutlarının dengeli dağılımı göz önünde bulundurularak öğrenci alınacak kayıt alanları belirlenir ve e-Okul sisteminin ilgili bölümüne işlenir.”

MADDE 6- Aynı Yönetmeliğin 11 inci maddesinin birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, beşinci ve altıncı fıkralarına sırasıyla aşağıdaki bentler eklenmiş, yedinci fıkrasında yer alan “Ortaokul ve imam-hatip ortaokuluna kayıt” ibaresi “Ortaokul, imam-hatip ortaokulu ve farklı program uygulayan ortaokullara kayıt” şeklinde değiştirilmiş ve aynı fıkranın (c) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(1) Okul öncesi eğitim ve ilköğretim kurumlarında yeni kayıtlar, temmuz ayında başlar. Kayıt işlemi, 25/4/2006 tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu hükümlerine göre oluşturulan ulusal adres veri tabanındaki yerleşim yeri adres bilgileri esas alınarak, e-Okul sistemi üzerinden yapılır. İhtiyaç duyulması halinde adres doğrulaması yapmak amacıyla kayıt işlemleri sırasında veliden su, elektrik veya doğalgaz kullanımına ait fatura istenebilir. Adres doğrulamasına ilişkin usul ve esaslar, Bakanlıkça belirlenir.”

“(3) Yabancı uyruklu olup İçişleri Bakanlığınca verilen belge ile kimlik numarası edinen çocukların kayıtları, kimlik belgesinde bulunan bilgilere ve ulusal adres veri tabanındaki yerleşim yeri adres bilgilerine göre yapılır. Türk vatandaşlığına kabul işlemleri devam eden çocukların Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası edinmelerinin ardından e-Okul sisteminde kimlik numarası güncellenir.

(4) Şehit, harp malûlü, muharip gazi çocukları ile rehberlik ve araştırma merkezi raporuyla yönlendirilen bilim ve sanat merkezine kayıtlı olanlar dışındaki özel eğitime ihtiyacı olan çocuklar, yerleşim yeri adresine uyumlu okula kaydedilir ve akabinde bu çocukların durumlarının belgelendirilmesi şartıyla ulusal adres veri tabanındaki adreslerine bakılmaksızın istedikleri okula nakli yapılır. Bilim ve sanat merkezine kayıtlı olanların ise istemeleri hâlinde devam ettikleri bilim ve sanat merkezinin kayıt alanında yer alan okula nakli yapılır.”

“ğ) Resmî anaokulu bulunmayan ilçelerde, 36-68 aylık çocuklar aynı ana sınıfına kaydedilebilir. Bir grup oluşturabilecek kadar 36-44 aylık çocuk bulunması durumunda ise yeni ana sınıfı şubesi açılabilir.”

“e) Farklı program uygulayan ilkokullara kayıt işlemleri ile varsa alan seçimine ilişkin usul ve esaslar, Bakanlıkça belirlenir.”

“c) Ortaokula kaydı yapılan öğrencilerin şubeleri kura yöntemi ile e-Okul sistemi üzerinden Bakanlıkça belirlenir. Şube değişikliği, velinin yazılı talebi üzerine rehberlik servisinin hazırlayacağı gerekçeli görüş raporu alınarak okul yönetimince o ders yılı içinde bir defaya mahsus olmak üzere yapılabilir.”

MADDE 7- Aynı Yönetmeliğin 12 nci maddesinin ikinci, beşinci, sekizinci ve dokuzuncu fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı maddeye aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.

“(2) Nakiller, e-Okul sisteminde sınıf atlatma sürecinin tamamlanmasını takip eden ilk iş günü başlar ve dönem sonuna 15 iş günü kalıncaya kadar devam eder. Ancak doğal afet, sağlık ve ailenin iller arasındaki adres değişikliği gibi nedenlerde bu süre aranmaz.”

“(5) Şehit, harp malûlü ve muharip gazi çocukları, millî sporcu olan çocuklar, bilim ve sanat merkezine kayıtlı olanlar dışındaki özel eğitime ihtiyacı olan çocuklar ile 8/3/2012 tarihli ve 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu, 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamındaki çocukların nakilleri, durumlarının belgelendirilmesi şartıyla kontenjan şartı aranmadan ve ulusal adres veri tabanındaki adreslerine bakılmaksızın istedikleri okula yapılır. Bilim ve sanat merkezine kayıtlı olanların ise istemeleri halinde devam ettikleri bilim ve sanat merkezinin kayıt alanında yer alan okula nakli yapılır.”

“(8) Yeni okul açılması, kayıt alanının değiştirilmesi veya velinin adres değişikliği yapması sebebiyle farklı okullara devam etmek zorunda kalan kardeşlerin nakilleri, velinin isteği doğrultusunda kardeşlerden birinin kayıtlı olduğu aynı tür ve kademedeki sınavsız girilen okula yapılır.

(9) Öğrencinin; anne ve babasının her ikisinin ya da yasal sorumluluğunu üstlenen kişinin çalışması, anne/babadan birinin hayatta olmaması hâlinde nakli, belgelendirilmesi şartıyla anne veya baba ya da yasal sorumluluğunu üstlenen kişinin çalıştığı adresin kayıt alanındaki okula yapılır.”

“(16) Öğrencinin; ağır engelli raporu bulunan/hastanede uzun süreli yatış kararıyla tedavi süreci devam eden annesinin, babasının, yasal sorumluluğunu üstlenen kişinin veya kardeşinin bulunması hâlinde nakli, belgelendirilmesi şartıyla tedavi görülen sağlık kurumunun bulunduğu veya geçici süreyle kaldığı adresin kayıt alanındaki okula yapılır.

(17) Yerleşim yeri adres bilgileri esas alınarak öğrenci kaydı yapılan ilköğretim kurumlarının dışındaki okul öncesi ve ilköğretim kurumlarına nakil başvurusu yapan öğrencilerden ilgili okulların kayıt kabul ve nakil şartlarını taşımayan öğrencilerin nakil başvuruları, okul yönetimince e-Okul sistemi üzerinden iptal edilir/reddedilir.”

MADDE 8- Aynı Yönetmeliğin 18 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde yer alan “çocuklar ile özel yetenekli” ibaresi yürürlükten kaldırılmış ve üçüncü fıkrasının (e) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“e) Özürsüz devamsızlığı 5, 10 ve 15 güne ulaşan öğrencilerin durumları veliye posta, bilgi ve iletişim araçlarıyla veya kısa mesaj yolu ile bildirilir. Ayrıca kontrol kayıtlı sürekli tedaviyi ya da organ naklini gerektiren hastalığı bulunanlar, tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitimlerine devam eden özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler ve sosyal hizmet, emniyet ve asayiş birimlerinin resmî raporları doğrultusunda koruma ve bakım altına alınan öğrenciler için devamsızlığın 30 uncu gününde de tebligat yapılır ve öğrencinin okula devamının sağlanması istenir.”

MADDE 9- Aynı Yönetmeliğin 20 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı maddenin dördüncü fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmiştir.

“b) Bilgi ve becerilerin ölçülmesi ve değerlendirilmesi sürecinde ilgili dersin öğretim programında belirtilen öğrenme çıktıları esas alınarak ölçme ve değerlendirme yapılır.”

“2025-2026 eğitim ve öğretim yılından itibaren kademeli olarak beşinci sınıflardan başlamak üzere bütüncül eğitim yaklaşımı doğrultusunda hazırlanan Gelişim Raporu karne ile birlikte verilir.”

MADDE 10- Aynı Yönetmeliğin 22 nci maddesinin ikinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(2) Ortaokul ve imam-hatip ortaokullarında öğrencilere ders yılında istedikleri ders veya derslerden bireysel ya da grup çalışması şeklinde öğretmen rehberliği ile en az bir proje hazırlatılır. Projeler hazırlatıldığı dönemde değerlendirilir. Proje teslim etmeyen öğrencinin proje puanı sıfır olarak değerlendirilir.”

MADDE 11- Aynı Yönetmeliğin 23 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “e-posta” ibaresi “bilgi ve iletişim araçlarıyla” şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 12- Aynı Yönetmeliğin 30 uncu maddesinin birinci fıkrası ile ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(1) Beceri Edinim Raporu veya Gelişim Raporu; okul öncesi eğitim kurumlarında Okul Öncesi Eğitim Programı doğrultusunda çocuğa yönelik hazırlanır, e-Okul sistemine işlenir ve her dönemin sonunda raporun bir örneği veliye verilir.”

“a) İlkokullarda, 2024-2025 eğitim ve öğretim yılından itibaren birinci sınıflardan başlayacak şekilde kademeli olarak her dönem sonunda öğretmen görüşünü içeren, öğrencilerin devam durumunu, gelişim düzeylerini ve sosyal-duygusal gelişim becerilerini gösteren Gelişim Raporu hazırlanır. Gelişim Raporu elektronik imza ile imzalanabilir, e-Rapor olarak düzenlenir ve öğrenciye/veliye verilir.

b) Ortaokul ve imam-hatip ortaokullarında 2025-2026 eğitim ve öğretim yılından itibaren beşinci sınıflardan başlayacak şekilde kademeli olarak her dönem sonunda karne ile birlikte öğretmen görüşünü içeren öğrencilerin devam durumunu, gelişim düzeylerini ve sosyal-duygusal gelişim becerilerini gösteren Gelişim Raporu hazırlanır. Gelişim Raporu elektronik imza ile imzalanabilir, e-Rapor olarak düzenlenir ve öğrenciye/veliye verilir.”

MADDE 13- Aynı Yönetmeliğin 31 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı fıkranın (b) bendine “20 gün” ibaresinden sonra gelmek üzere “ve üzeri” ibaresi eklenmiştir.

“a) Öğrencilerin başarı ve gelişim düzeyleri, derslerdeki ve sosyal etkinlik çalışmalarındaki ilgi ve yeteneği de dikkate alınarak bütüncül olarak değerlendirilir.”

MADDE 14- Aynı Yönetmeliğin 34 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde yer alan “imza karşılığı ilgililere” ibaresi “ilgililere yazılı olarak imza karşılığında ve/veya bilgi ve iletişim araçlarıyla” şeklinde değiştirilmiş ve aynı fıkranın (c) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“c) Kurul toplantılarında belirtilen görüşler ve alınan kararlar, kurulca seçilen yazman tarafından tutanak altına alınır ve imzalanır. Kararlar oy çokluğuyla alınır. Eşitlik hâlinde kurul başkanının katıldığı görüş kabul edilir. Alınan kararlar uygulanmak üzere toplantıya katılamayanlar da dâhil yönetici ve öğretmenler tarafından imzalanarak tutanak altına alınır ve dosyasında saklanır.”

MADDE 15- Aynı Yönetmeliğin 35 inci maddesinin dördüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(4) Zümre öğretmenler kurulunda; öğretim programı, öğrencilerin öğretim programlarının gerektirdiği Erdem-Değer-Eylem Çerçevesinde edinecekleri değerler, okuryazarlık becerileri, sosyal-duygusal öğrenme becerileri, program dışı etkinlikler, okul temelli planlama kapsamında yapılacak çalışmalar, farklılaştırılmış öğretim, ders planlarının düzenlenmesi, öğretim yöntem ve teknikleri, ölçme değerlendirme araçları, öğrencilerin başarı ve gelişim düzeyi, okulun fiziki mekânlarının ve ders araç gereçlerinin kullanımı gibi hususlar görüşülerek okulun çevre imkânları analiz edilir ve iş birliği yapılır.”

MADDE 16- Aynı Yönetmeliğin 36 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “karar defterine yazılır” ibaresi “kararlar tutanak altına alınır ve dosyalanır” şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 17- Aynı Yönetmeliğin 37 nci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 18- Aynı Yönetmeliğin 38 inci maddesinin birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(1) Okul öncesi eğitim ve ilköğretim kurumlarında görevli yönetici ve öğretmenler; eylül ayının ilk iş gününden derslerin başlangıç tarihine, derslerin kesimi tarihinden temmuz ayının ilk iş gününe kadar geçen süreler ile ara tatillerde mesleki çalışma yaparlar. Bakanlıkça uygun görülmesi halinde bu çalışmalar uzaktan eğitim şeklinde de yapılabilir. Bu çalışmalarda;

a) Yönetici ve öğretmenlerin; genel kültür, özel alan ve öğretmenlik meslek bilgisi konularında, bilgilerini arttırıcı faaliyetler,

b) Yeni beceriler kazandırmaya, eğitim ve öğretimde karşılaşılan problemlere çözüm yolları bulmaya, öğrencinin ve çevrenin ihtiyaçlarına göre plan ve programlar hazırlamaya yönelik faaliyetler,

c) Öğretim programları, mevzuat ve uygulamalarla ilgili inceleme ve değerlendirmeler,

yapılır.”

MADDE 19- Aynı Yönetmeliğin 39 uncu maddesinin üçüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(3) Okul müdürü, Bakanlık tarafından kabul edilen eğitim ve öğretim programlarının uygulanmasını denetler, söz konusu eğitim ve öğretim programlarında belirtilen esaslara göre öğrencilerin bedensel, zihinsel, sosyal-duygusal ve ahlaki bakımdan gelişimine yönelik çalışmalar yapar ve bu çalışmaların uygulanmasına yönelik tedbirler alır.”

MADDE 20- Aynı Yönetmeliğin 42 nci maddesinde yer alan “sınıf öğretmenlerinden” ibaresi “görev yapan öğretmenlerden” şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 21- Aynı Yönetmeliğin 43 üncü maddesinin birinci fıkrasına “planlamak ve uygulamak,” ibaresinden sonra gelmek üzere “öğrencilere rehberlik ederek bilgi, beceri ve değerleri kazandırmak,” ibaresi eklenmiş, üçüncü fıkrasının ikinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, dördüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve yedinci fıkrasına “önceden yazı ile” ibaresinden sonra gelmek üzere “ve/veya bilgi ve iletişim araçlarıyla” ibaresi eklenmiştir.

“Ancak Yabancı Dil, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ve farklı program uygulayan ilkokullarda alan dersleri okulun alan öğretmenlerince okutulur.”

“(4) İlkokullarda Yabancı Dil, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ve farklı program uygulayan ilkokullarda alan dersleri, alan öğretmenlerince okutulduğunda sınıf öğretmenleri bu ders saatlerinde yönetimce verilen eğitim ve öğretim görevlerini yapar.”

MADDE 22- Aynı Yönetmeliğin 44 üncü maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“(14) Taşıma merkezi okullarda görevli öğretmenler, 11/9/2014 tarihli ve 29116 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Taşıma Yoluyla Eğitime Erişim Yönetmeliği kapsamında verilen nöbet görevlerini de yapar.”

MADDE 23- Aynı Yönetmeliğin 52 nci maddesinin birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(1) Öğrencilerden;

a) Millî, manevi, ahlaki ve insani değerlere bağlı, vatansever, doğru sözlü, dürüst ve güvenilir olmaları,

b) Ülkenin birliğini ve bütünlüğünü bozan bölücü, ayrıştırıcı, yıkıcı, siyasi amaçlı etkinliklere katılmamaları, siyasi amaçlı sembol kullanmamaları, bunlarla ilgili amblem, afiş, rozet ve benzerlerini taşımamaları, bulundurmamaları ve dağıtmamaları, siyasi amaçlı davranışlarla okulun huzurunu bozmamaları,

c) Atatürk İlke ve İnkılaplarına bağlı kalmaları, millî birlik ve beraberliği zedeleyici tutum ve davranışlardan uzak durmaları,

ç) Türkçeyi bilinçli, doğru, etkili ve üretken bir şekilde kullanmaları,

d) Tasarruf bilincine sahip olmaları, kamuya ait eşyaları özenle kullanmaları,

e) Şefkatli, merhametli, iyiliksever, yardımsever, saygılı, sabırlı olmaları, empati kurmaları ve akran nezaketine önem vermeleri,

f) Tutum ve davranışlarında samimi, ilkeli ve tutarlı olmaları,

g) Bireysel ve toplumsal faydayı gözeterek davranışlarının sorumluluğunu üstlenmeleri,

ğ) Sorgulayan, eleştirel ve analitik düşünen bir yaklaşımla problem çözme ve karar verme becerisine sahip olmaları,

h) Bilgiye ulaşmak amacıyla sistemli bir şekilde araştırma yapmaları,

ı) Okul hayatı ve kişisel hayatında disiplinli olmaları, başarılı olmak için etkili çalışmaları, zamanı verimli kullanmaları, azimli, kararlı ve öğrenmeye istekli olmaları,

i) Okula ve derslere düzenli devam etmeleri,

j) Gelişim odaklı, hedefleri olan, özgüveni ve iletişim becerisi yüksek bireyler olmaları,

k) Fiziksel ve zihinsel olarak aktif olmaları, beden ve ruh sağlıklarını korumaları, temizlik ve sağlıklı yaşam gibi konuları gözeterek güvenli bir eğitim ortamının oluşmasına katkı sağlamaları,

l) Dijital okuma yazma becerilerini geliştirirken mahremiyetin korunmasına dikkat etmeleri ve teknolojiyi bilinçli, güvenli, yararlı ve etkin kullanmaları,

m) Kitap okuma alışkanlığını kazanmaları,

n) Bağımlılıktan kaçınan ve bağımlılıkla mücadele eden bireyler olmaları,

o) Okulda düzenlenen sosyal, sportif ve kültürel etkinliklere katılmaları,

ö) Çevreye karşı duyarlı olmaları, çevresindeki doğal varlığı ve tarihî mirası tanımaları, sanat eserlerini bilmeleri ve korumaları,

p) Trafik kurallarına uymaları ve davranışlarıyla örnek olmaları,

r) Hukuka ve insan haklarına saygılı olmaları ve bunlara uygun davranış göstermeleri,

s) Temel hakları çerçevesinde görüşlerini ifade edebilmeleri; kişisel haklarını koruma ve savunma konusunda sorumluluk bilincine sahip olmaları,

beklenir.”

MADDE 24- Aynı Yönetmeliğin 53 üncü maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“(4) 20 gün ve üzeri özürsüz devamsızlık yapan öğrencilerden şube öğretmenler kurulu kararı ile sınıf geçenlere teşekkür ve takdir belgesi verilmez.”

MADDE 25- Aynı Yönetmeliğin 54 üncü maddesinin ikinci fıkrasına “caydırıcı olması,” ibaresinden sonra gelmek üzere “okul ve” ibaresi eklenmiştir.

MADDE 26- Aynı Yönetmeliğin 55 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine aşağıdaki alt bent eklenmiştir.

“16) Bilişim araçlarını okul yönetimince belirlenen usul ve esaslara aykırı şekilde kullanmak.”

MADDE 27- Aynı Yönetmeliğin 59 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “karar defterine kayıt edilir” ibaresi “tutanak altına alınarak dosyalanır” şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 28- Aynı Yönetmeliğin 60 ıncı maddesinin birinci ve üçüncü fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı maddenin beşinci fıkrasında yer alan “karar defterinin” ibaresi “tutulan tutanakların dosyalanarak” şeklinde değiştirilmiştir.

“(1) Öğrenci davranışlarını değerlendirme kuruluna sevk edilen öğrenci ile tanıkların ifadeleri, kurul başkanı tarafından rehberlik öğretmeni eşliğinde, rehberlik öğretmeninin bulunmaması durumunda ise bir öğretmen eşliğinde alınır ve tutanak tutulur.”

“(3) Kararlar, öğrenci davranışlarını değerlendirme kurulu karar örneği EK-10’a uygun şekilde yazılır, tutanak altına alınarak dosyalanır. Kararda, yaptırım takdirinde esas alınan hususlar özetlenir. Dayanılan yönetmelik maddeleri belirtilir ve karar, karara katılan üyeler tarafından imzalanır. Karara katılmayan üye veya üyeler gerekçelerini yazarak imza ederler.”

MADDE 29- Aynı Yönetmeliğin 73 üncü maddesinin dördüncü fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmiştir.

“Ayrıca, e-Devlet üzerinden Öğrenci Belgesi alınabilir.”

MADDE 30- Aynı Yönetmeliğin 78 inci maddesine aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.

“(8) Okul yönetimince başta özel hayatın gizliliği olmak üzere temel hak ve özgürlüklerin korunması amacıyla öğrencilere ait kişisel verilerin işlenmesine ilişkin iş ve işlemler, 24/3/2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında yürütülür.

(9) Öğrencilerin korunması kapsamında yönetici ve öğretmenlerce, okul aile birliği ve ilgili kurum ve kuruluşlarla da iş birliği yapılarak gerekli tedbirler alınır. Bu tedbirler kapsamında okul öğrenci davranışlarını değerlendirme kurulu tarafından;

a) Okulun ve öğrencilerin güvenliğini tehdit edecek hususlara yönelik alınan ihbar, şikâyet ve gerekli görülen hâllerde, önceden tedbir almak, olumsuz öğrenci davranışlarının fiil ve suça dönüşmesini engellemek,

b) Eğitim ortamları, eğitim personeli ve öğrencilerin güvenliğini sağlamak; öğrencileri her türlü olumsuz ve zararlı davranışlardan korumak,

amacıyla okul, pansiyon ve eklentileri ayrıca sıra, masa, dolap ve gerekli görülen diğer yerler aranır. Tedbir amaçlı bu arama ve inceleme işleri öğrencinin kişilik ve onurunu rencide etmeden, müdür yardımcıları ile okul öğrenci davranışlarını değerlendirme kurulu üyeleri ve görevlendirilen diğer öğretmenler tarafından yapılır.

(10) Dokuzuncu fıkra kapsamında yapılan aramanın gerekçesine, arama yapılan yerlere ve bulunan malzemelere ilişkin iki nüsha tutanak hazırlanır. Tutanaklar; ilgililerce imzalanır, okul müdürünce onaylanarak okul müdürü ile okul öğrenci davranışlarını değerlendirme kurulu tarafından muhafaza edilir.

(11) Öğrenci velisinin okul idaresi veya öğretmenler ile öğrenci hakkındaki görüşme talebi okulun resmî internet sayfasında yer alan okul randevu sistemi üzerinden alınacak randevu ile gerçekleştirilir.”

MADDE 31- Aynı Yönetmeliğin 82 nci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“MADDE 82- (1) Okul öncesi eğitim çağ nüfusu az olduğu için şube açılamayan yerleşim yerleri ile çağ nüfusunun yoğun, fiziki şartların yetersiz olduğu yerleşim yerlerindeki çocukların okul öncesi eğitime erişimini sağlamak için esnek saat ve zamanlı eğitime erişim modelleri; evde okul öncesi eğitim, geçici köy ana sınıfı, mevsimlik tarım işçisi ile göçer ve yarı göçer ailelerin çocukları için erişim modeli, mobil ana sınıfı, taşıma merkezinde ana sınıfı ve yaz eğitimi uygulanabilir, gezici öğretmen görevlendirilebilir. Yaz aylarında yapılan eğitime bir sonraki eğitim ve öğretim yılında ilkokula başlayacak çocuklar öncelikli olmak üzere okul öncesi eğitimden yararlanamamış çocuklar kaydedilir. Eğitime erişim modelleri ile ilgili usul ve esaslar Yönerge ile belirlenir.”

MADDE 32- Aynı Yönetmeliğin 85 inci maddesinin dördüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(4) Millî ve manevi bilincin gelişimini desteklemek amacıyla millî bayramlar, belirli gün ve haftalar ile dönemlerde dersliklerde süsleme yapılır.”

MADDE 33- Aynı Yönetmeliğin 88 inci maddesinin ikinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(2) Öğrencilerin; sanatsal yeteneklerini yansıtan ve estetik duyarlılığı destekleyici çalışmaları ile bayram törenleri ve kutlama günlerine ait fotoğraflar, okul koridorları ve diğer uygun alanlardaki panolarda sergilenir.”

MADDE 34- Aynı Yönetmeliğin 90 ıncı maddesinin ikinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(2) İlköğretim kurumlarında, öğrencilerin gezip oynamaları, düzenli spor ve egzersiz faaliyetlerinde bulunmaları için çevre imkânlarından yararlanılarak; kum havuzu, voleybol, basketbol sahaları gibi yerler ile asılma, tırmanma, denge, atlama ve geleneksel çocuk oyunları gibi faaliyetlere uygun araçlar sağlanır.”

MADDE 35- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 36- Bu Yönetmelik hükümlerini Millî Eğitim Bakanı yürütür.

Boşanma davası, taraflardan birinin boşanmak istemesine rağmen diğer eşin karşı çıkması halinde de açılabilir. Türk Medeni Kanunu’na göre eşin rızası şart değildir. Mahkeme, boşanma davası kapsamında evlilik birliğinin temelinden sarsılıp sarsılmadığını inceler.

Boşanma Türleri

• Anlaşmalı boşanma davası: Tarafların boşanmayı ve şartlarını kabul etmesiyle hızlı ilerler.

• Çekişmeli boşanma davası: Eşlerden biri boşanmaya karşı çıkıyorsa açılır ve süreç daha uzun olabilir.

Hukuki Dayanak

Boşanma davası TMK 166. maddeye dayanır. Ortak yaşamın sürdürülemeyecek ölçüde bozulması boşanma gerekçesidir. Bir eşin boşanmak istememesi boşanma davası açılmasına engel olmaz.

Delillerin Önemi

Boşanma davası sürecinde mahkeme, tarafların iddialarını somut delillerle değerlendirir.

• Tanık anlatımları

• Mesaj kayıtları

• Raporlar

• Diğer yazılı veya görsel deliller

Delil yetersizliği durumunda boşanma davası reddedilebilir.

Aynı Evde Yaşama Durumu

Aynı çatı altında yaşamaya devam edilmesi boşanma davası açılmasına engel değildir. Ayrı odalarda yaşamak, iletişimin kopması, ilgisizlik gibi unsurlar evliliğin fiilen bittiğini gösterebilir.

Sonuç

Eşin boşanmaya karşı çıkması boşanma davası açılmasını engellemez. Önemli olan evliliğin sürdürülemez olduğunun somut şekilde ortaya konmasıdır. Boşanma davası süreci delillerin gücüyle şekillenir.

1. Boşanma davası sürecinin duygusal boyutu

Boşanma davası, tarafların en yoğun duyguları yaşadığı dönemlerden biridir. Bu duygusal yük nedeniyle boşanma davası sırasında sağduyulu karar vermek çoğu zaman zorlaşır. Ancak unutulmamalıdır ki boşanma davası sırasında yapılan her yanlış hamle, hem hukuki hem ekonomik açıdan uzun vadeli sonuçlar doğurabilir.

2. Boşanma davası açmadan önce doğru hazırlık yapmanın önemi

Birçok kişi ani öfke ve kırgınlıklarla boşanma davası açmaktadır. Oysa boşanma davası, sadece ayrılığı değil; mal paylaşımı, velayet, nafaka ve tazminat gibi birçok konuyu kapsayan kapsamlı bir hukuki süreçtir. Bu nedenle boşanma davası açmadan önce durumun dikkatle değerlendirilmesi gerekir.

3. Delil olmadan boşanma davası açmanın riskleri

Boşanma davasında en sık rastlanan hatalardan biri delilsiz başvuru yapılmasıdır. Aldatma, şiddet veya terk iddiaları somut delillerle desteklenmediği sürece mahkeme boşanma davasında istenen sonucu vermez. Mesaj kayıtları, görüntüler, tanık anlatımları veya kamera kayıtları olmadan açılan boşanma davalarının reddedilmesi çok yaygındır.

4. Mal paylaşımı ve boşanma davasındaki yanlış bilinenler

Boşanma davası sürecinde malların paylaşımı konusunda çok sayıda yanlış bilgi bulunmaktadır. Malın bir eşin üzerine kayıtlı olması diğer eşin hakkı olmadığı anlamına gelmez. Edinilmiş mallara katılma rejimi gereğince evlilik süresince edinilen mallarda her iki eşin de hakkı vardır. Bu nedenle boşanma davası açılmadan önce mal varlığının doğru tespit edilmesi önemlidir.

5. Nafaka ve tazminat haklarının doğru değerlendirilmesi

Boşanma davasında tazminatın boşanmayı kimin istediğine göre belirlendiği yönünde yaygın bir yanılgı vardır. Oysa tazminat, tarafların kusur durumuna göre değerlendirilir. Daha az kusurlu olan ve boşanma davası sonucunda ekonomik kayba uğrayan taraf tazminat talep edebilir. Nafaka hakkı da aynı şekilde boşanma davası içerisindeki genel durum ve ihtiyaçlara göre değerlendirilir.

6. Velayet konusunun boşanma davasındaki yeri

Boşanma davası sırasında velayeti bir rekabet alanı olarak görmek ciddi bir hatadır. Mahkemeler velayet kararını ebeveynlerin duygusal beyanlarına göre değil, çocuğun üstün yararını gözeterek verir. Çocuğun gelişimini hangi ebeveynin daha iyi destekleyebileceği belirleyici unsurdur.

7. Sosyal medyanın boşanma davasına etkisi

Boşanma davası devam ederken yapılan sosyal medya paylaşımları sürecin seyrini olumsuz etkileyebilir. Kişinin duygusal bir anla yaptığı paylaşım, boşanma davasında karşı taraf için delil niteliği taşıyabilir ve mahkemenin bakış açısını değiştirebilir.

8. İletişimin tamamen kopması ve boşanma davasına etkileri

Boşanma davasında tarafların iletişimi tamamen kesmesi özellikle çocukların olduğu durumlarda büyük sorunlara yol açar. Saygılı ve kontrollü bir iletişim biçimi, hem boşanma davasının sağlıklı ilerlemesini sağlar hem de çocukların psikolojik açıdan korunmasına katkıda bulunur.

9. Sonuç: Boşanma davası bir son değil, yeni bir başlangıçtır

Boşanma davası, yalnızca bir evliliğin bitişi değildir; yeni bir hayatın başlangıcıdır. Bu nedenle boşanma davasının bilinçli, planlı ve hukuka uygun yürütülmesi, gelecekte karşılaşılabilecek sorunların önüne geçmek açısından büyük önem taşır

Bu video, eşinizin sizi aldatması durumunda Türk Medeni Kanunu’nun size tanıdığı tüm hakları anlaşılır şekilde öğrenebilmeniz için hazırlanmıştır. Zina, kanunda özel boşanma sebebi olarak düzenlenmiştir ve atacağınız her adım hukuki sonucunuzu doğrudan etkiler. Aldatma fiilini öğrendiğiniz tarihten itibaren 6 ay içinde ve her hâlde fiilin üzerinden 5 yıl geçmeden dava açabilirsiniz. Eşinizi açık veya örtülü biçimde affetmişseniz dava hakkınız ortadan kalkar. Birlikte yaşamaya devam etmek dahi affetme olarak kabul edilebilir.

Sadakat yükümlülüğünün ihlali ağır bir kusur sayıldığından, boşanma davasında kusur tespiti maddi ve manevi tazminat taleplerinizi güçlendirir. Mahkeme tazminat miktarını tarafların ekonomik durumu, evliliğin süresi ve aldatmanın etkilerine göre belirler. Çocukların velayetinde ise çocuğun üstün yararı esastır. Sadakatsizlik çocuğun gelişimini olumsuz etkiliyorsa velayet çoğunlukla sadakatsiz olmayan tarafa verilir.

Bu süreçte geçerli delillerin hukuka uygun şekilde toplanması önemlidir. Tanık beyanları, otel kayıtları, sosyal medya paylaşımları ve alenileşmiş mesajlaşmalar kullanılabilir. Boşanma ile birlikte mal paylaşımı da gündeme gelir ve yasal mal rejimi gereği evlilik süresince edinilen mallar eşit şekilde paylaşılır.

Bu açıklama, aldatma gibi sarsıcı bir durumda haklarınızı doğru adımlarla kullanabilmeniz için hazırlanmıştır. Duygusal tepkiyle değil, hukuki bilinçle hareket etmek sürecin en önemli unsurudur.

Boşanma hakkı, anayasal ve yasal güvencelere sahip temel bir haktır. Türk Medeni Kanunu’na göre evlilik birliği ortak hayatı sürdürmeyi eşlerden beklenemeyecek ölçüde sarsılmışsa, kadın tek başına boşanma davası açabilir. Eşin rızası aranmaz ve kimse istemediği bir evliliği sürdürmek zorunda değildir.

Şiddet veya baskıya maruz kalan kadınlar 6284 sayılı Kanun çerçevesinde güvence altındadır. Uzaklaştırma kararı, gizlilik tedbirleri, geçici maddi destek ve gerektiğinde devlet koruması gibi önemli hukuki mekanizmalar kadınların güvenliği için düzenlenmiştir.

Ekonomik endişeler de çoğu zaman gerçeği tam olarak yansıtmaz. Nafaka, maddi tazminat ve mal paylaşımı gibi süreçler, boşanma sonrası kadının ekonomik güvencesini desteklemek amacıyla kanunda düzenlenmiştir. Evlilik sürecinde edinilen mallarda her iki eşin de hakkı bulunmaktadır ve kadın yoksulluk nafakası talep edebilir.

Çocukların velayeti konusunda mahkemeler çocuğun üstün yararını esas alır. Özellikle küçük yaştaki çocukların bakım ve ilgisinde anne önemli bir konumda kabul edilmekte olup, annenin sorumluluk bilinci ve çocuğa sağladığı duygusal istikrar dikkate alınmaktadır.

Boşanma bir bitiş değil, yeni bir başlangıçtır. Hukuk sistemi bireyin özgür ve bağımsız yaşam hakkını esas alır. Kadın haklarını bildiğinde ve bilinçli hareket ettiğinde, toplumsal önyargılara rağmen kendine güçlü bir yol çizebilir.

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 110/A maddesi, adlî kontrol süresi, uzatma koşulları ve çocuklar açısından uygulanma biçimi konusunda temel düzenlemeleri içerir. Bu videoda, adlî kontrol tedbirinin ne kadar süreyle uygulanabileceğini, hangi durumlarda uzatılabileceğini ve hukuki sınırlarını ayrıntılı biçimde ele alıyoruz.

⚖️ Bu videoda yanıt bulacağınız sorular:

Adlî kontrol süresi ne kadar olabilir?
CMK 110/A maddesi neyi düzenler?
Adlî kontrol süresi hangi hâllerde uzatılabilir?
Ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlarda adlî kontrol süresi kaç yıldır?
Çocuklar için adlî kontrol süresi nasıl uygulanır?
Adlî kontrol tedbirinin sınırları nelerdir?

📚 Kısa Özet:
Ceza yargılamasında tutuklama yerine uygulanan adlî kontrol, bireyin özgürlüğünü daha az sınırlayan bir önlemdir. Ancak bu tedbirin süresiz devam etmesi hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz. CMK madde 110/A, hem soruşturma hem de kovuşturma aşamasında adlî kontrolün süre sınırlarını, uzatma şartlarını ve çocuklar yönünden indirimi açıkça düzenleyerek kişi özgürlüğünü korur.

🔹 Ağır ceza kapsamına girmeyen suçlarda: En fazla 2 yıl, zorunlu hâllerde 1 yıl uzatma
🔹 Ağır ceza kapsamındaki suçlarda: En fazla 3 yıl, uzatma ile birlikte toplam 4 yıl
🔹 Çocuklar bakımından: Süre yarı oranında uygulanır

Sonuç:
CMK madde 110/A, adlî kontrolün süresiz hale gelmesini engelleyerek hukuk devleti ilkesini ve insan haklarına saygıyı somut biçimde güvence altına alır.

Ceza muhakemesi süreci, bir yandan toplumsal adaletin sağlanmasını, diğer yandan bireyin özgürlüğünün korunmasını amaçlar. Bu iki ilke arasında kurulan hassas denge, yargılamanın temelini oluşturur. İşte bu noktada, adli kontrol tedbirleri, tutuklamaya alternatif bir önlem olarak devreye girer. Ancak bu tedbirlerin etkili olabilmesi, şüpheli veya sanığın yükümlülüklere tam anlamıyla uymasına bağlıdır.

Bu videoda Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 112. maddesi (CMK m.112) kapsamında, adli kontrol hükümlerine uymamanın sonuçlarını tüm yönleriyle inceliyoruz. Kanun koyucu, bu maddeyle hem yargılama sürecinin güvenliğini hem de tedbirlerin ciddiyetini korumayı hedeflemiştir. Adli kontrolün bir “lütuf” değil, kamu düzenini ve yargılamanın sağlıklı yürütülmesini güvence altına alan bir yargısal sorumluluk olduğunu vurguluyoruz.

Videoda şu sorulara detaylı yanıtlar bulabilirsiniz:

- Adli kontrol yükümlülüklerine uymayan kişi hakkında ne yapılabilir?

- Mahkûmiyet kararı verilmiş bir kişi adli kontrolü ihlal ederse ne olur?

- Tutukluluk süresi dolmuş ve salıverilmiş bir kişi adli kontrolü ihlal ederse yeniden tutuklanabilir mi?

CMK 112’nin hukuk sistemimizdeki işlevi ve önemi nedir?

CMK 112’nin birinci fıkrasına göre, adlî kontrol yükümlülüklerini kasten yerine getirmeyen şüpheli veya sanık, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun derhâl tutuklanabilir. Bu düzenleme, yargılamanın disiplinini sağlamak amacıyla getirilmiştir.

Ayrıca 14 Nisan 2020’de yapılan değişiklikle, hakkında mahkûmiyet kararı verilmiş ve bu karar istinaf veya temyiz aşamasında olan kişiler de artık aynı hükme tabidir. Yani adlî kontrolü ihlal eden bu kişiler hakkında da ilk derece mahkemesi doğrudan tutuklama kararı verebilir.

Öte yandan, 24 Kasım 2016 tarihli değişiklik ile getirilen bir diğer önemli hüküm, azami tutukluluk süresi dolduğu için serbest bırakılan sanıkların durumunu düzenlemiştir. Buna göre, bu kişiler hakkında adlî kontrol kararı verilmişse ve bu tedbiri ihlal ederlerse, yeniden tutuklanmaları mümkündür. Ancak bu tutuklama süresi, ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarda en fazla dokuz ay, diğer suçlarda ise iki ayla sınırlıdır.

Bu hüküm, hem kişi özgürlüğünün korunması hem de adli sürecin güvenliği açısından son derece önemlidir. CMK 112, bireyin özgürlük hakkını ortadan kaldırmadan, yargılamanın sağlıklı yürütülmesi için bir denge mekanizması kurar. Tedbirlere uymamanın ciddi sonuçları olduğunu hatırlatır ve adli kontrolün hukuk sistemimizdeki caydırıcı gücünü ortaya koyar.

Sonuç olarak, CMK madde 112; adli kontrol tedbirine uymamanın hukuki sonuçlarını belirleyerek, ceza muhakemesinin etkinliğini artıran ve yargı sürecinin disiplinini koruyan bir düzenlemedir. Bu madde, bireysel hak ve özgürlükleri gözetirken aynı zamanda adaletin tecellisini sağlamayı hedefler.

Bir yargılamada özgürlük, yükümlülüklerle anlam kazanır. Adli kontrolün ihlali, sadece bir kural ihlali değil, aynı zamanda adaletin işleyişine müdahale anlamına gelir.

CMK 111 – Adlî Kontrolün Kaldırılması ve İtiraz Süreci

Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 111 Açıklaması

Hukuki Haklarım programından merhaba. Ceza muhakemesi sürecinde bireyin özgürlüğünü sınırlayan her tedbirin geçici olması, hukuk devleti ilkesinin temel gereklerinden biridir. Adlî kontrol tedbiri, tutuklamaya alternatif olarak kişisel özgürlüğü koruyan bir güvence niteliği taşır. Ancak bu tedbirin süresiz biçimde devam etmesi, kişi hak ve özgürlükleriyle bağdaşmaz.

Bu videoda, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 111. maddesini (CMK 111) ele alarak adlî kontrolün hangi koşullarda kaldırılabileceğini, başvuru yollarını ve itiraz sürecini ayrıntılı şekilde açıklıyoruz.

Videoda ele alınan konular:

CMK 111 nedir?
Adlî kontrolün kaldırılması nasıl talep edilir?
Hâkim veya mahkeme bu talebi nasıl değerlendirir?
Adlî kontrol kararına itiraz mümkün müdür?
Adlî kontrol tedbirinin süresi ve ölçülülük ilkesi

Öne çıkan noktalar:
CMK’nın 111. maddesi, adlî kontrolün kaldırılmasına ilişkin açık bir yol belirleyerek bireyin özgürlüğünü korur. Şüpheli veya sanık, adlî kontrolün kaldırılmasını talep edebilir; hâkim veya mahkeme de bu talebi en geç beş gün içinde karara bağlamak zorundadır. Ayrıca, kararlara karşı itiraz hakkı tanınarak yargısal denetim sağlanır.

Bu düzenleme, adil yargılanma hakkı, hukuki güvenlik ve ölçülülük ilkesi açısından büyük önem taşır. Adlî kontrolün bir cezaya dönüşmemesi, yalnızca yargılamanın gerektirdiği ölçüde uygulanması, hukuk devleti anlayışının bir gereğidir.

Bu video, ceza muhakemesi, adlî kontrol uygulaması ve kişi özgürlüğü üzerindeki yargısal güvenceler konularında bilgi edinmek isteyen hukuk öğrencileri, avukat adayları ve hukuk meraklıları için hazırlanmıştır.

CMK 110 – Adlî Kontrol Kararı Nedir? | Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 110 Açıklaması | Hukuki Haklarım

Hukuki Haklarım programından merhaba. Ceza muhakemesi sistemimizde kişi özgürlüğü, en temel haklardan biridir. Ancak bu özgürlük, bazen adaletin sağlanması amacıyla sınırlanabilir. İşte bu noktada tutuklama tedbirine alternatif bir koruma önlemi olan adlî kontrol devreye girer.

Bu videoda Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 110. maddesini (CMK 110) ele alarak, adlî kontrol kararının kim tarafından verileceğini, hangi aşamalarda uygulanabileceğini ve nasıl değiştirilebileceğini ayrıntılı biçimde açıklıyoruz.

Videoda ele alınan başlıklar:

CMK 110 nedir?
Adlî kontrol kararı kim tarafından verilir?
Hâkim adlî kontrol kararında değişiklik yapabilir mi?
Kovuşturma aşamasında adlî kontrol nasıl uygulanır?
Cumhuriyet savcısının adlî kontroldeki rolü nedir?
*Adlî kontrol tedbirinin amacı ve hukuk devleti ilkesiyle ilişkisi

Öne çıkan kavramlar:
Adlî kontrol kararı, tutuklama tedbirine alternatif olarak kişi özgürlüğünü daha az kısıtlayan bir sistem getirir. Bu sayede hem yargılamanın güvenliği sağlanır hem de bireyin temel hak ve özgürlükleri korunur. CMK 110, yargılamanın her aşamasında adlî kontrolün uygulanmasına ve değiştirilebilmesine imkân tanıyarak hukuk devleti ilkesinin güçlü bir yansımasıdır.

Adlî kontrol, şüpheli veya sanığın tutuklanmaksızın belirli yükümlülüklere tabi tutularak denetim altına alınmasıdır. Bu sistem, hem kaçma veya delilleri karartma riskini önlemeyi hem de bireyi tamamen özgürlüğünden yoksun bırakmadan yargılama sürecini güvence altına almayı hedefler.

Programda şu soruların yanıtlarını bulabilirsiniz:

Tutuklama nedenleri bulunsa bile hâkim adlî kontrol kararı verebilir mi?
Tutuklama yasağı olan hâllerde adlî kontrol uygulanabilir mi?
Adlî kontrol kapsamında hangi yükümlülükler getirilebilir?
“Konutu terk etmeme” yükümlülüğü ne anlama gelir?
7242 ve 7331 sayılı Kanun değişiklikleri adlî kontrol sistemine ne kazandırmıştır?
Adlî kontrol süresi cezadan düşülür mü?

Bu video, *Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109. maddesi* kapsamında adlî kontrol kurumunun kapsamını, uygulanma koşullarını, getirilen yenilikleri ve kişi özgürlüğü üzerindeki etkilerini anlamak isteyen herkes için rehber niteliğindedir.

Anayasa Mahkemesine 2012 yılından bu yana toplam 633 bin 488 bireysel başvuru yapıldı, bunlardan 527 bin 803'ü sonuçlandırıldı. Yüksek Mahkemenin başvuruları karşılama oranı yüzde 83,3 oldu. Derdest dosya sayısı ise 105 bin 685 oldu.

AYM’nin hak ihlali kararı verdiği 76 bin 247 başvuruda ilk sırada makul sürede yargılanma hakkının ihlali var. Bunu adil yargılanma ve mülkiyet hakkı ihlalleri takip ediyor.

Bireysel başvuru istatistikleri üç aylık periyotlarla güncellenerek yayımlanıyor.

Meslekte 35 yılını dolduran 415, 30 yılını dolduran 432, 25 yılını dolduran avukat olmak üzere toplam 658 avukata plaketleri, 8-9 ve 10 Eylül günlerinde düzenlenen törenlerle takdim edildi.

Meslekte 35 ve 30 yılını dolduran avukatların plaket töreni 8 Eylül Cuma günü Cemal Reşit Rey Konser Salonu’nda, 25 yılı dolduran avukatların plaket töreni ise 9 Eylül Cumartesi ve 10 Eylül Pazar günleri İstanbul Barosu Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi.

Tören, İstiklal Marşı ve saygı duruşuyla başladı. Törende konuşan İstanbul Barosu Başkanı Av. Filiz Saraç, “Hak mücadelesine yüreğini ve emeğini koymuş tüm avukat meslektaşlarımız, hepinizi İstanbul Barosu Yönetim Kurulu adına saygıyla selamlıyorum. Avukatlık mesleğinde geride kalan yıllar, hak ve hukuk yolunda verilen mücadelenin de adıdır. 145 yıllık bir “Büyük Çınar” olan Baromuzun tarihi 35 yıllık emeğinizi ve mücadelenizi saygı ile saklayacaktır.

Bu töreni Baromuzun da 145. kuruluş yıl dönümü olan 5 Nisan Avukatlar Günü’nde yapacaktık. Ancak, 6 Şubat’ta meydana gelen ve büyük acılar ve kayıplara yol açan depremler nedeniyle törenimizi erteledik. Kaybettiğimiz yurttaş ve meslektaşlarımızı rahmetle ve saygıyla anıyoruz.

Cumhuriyetimizin 100. yılını kutladığımız bugünlerde, Cumhuriyetin kazanımlarını ve Atatürk ilke ve devrimlerini kendine rehber edinen İstanbul Barosu Cumhuriyetimizin sarsılmaz kalesi olmaya her daim devam edecektir.

Ülkemizde yaşanan hukuksuzluklara karşı çıkmaya ve hukuk devletini ve hukukun üstünlüğünü savunmaya devam edeceğiz” dedi.

Başkan Av. Filiz Saraç, meslekte 25, 30 ve 35 yılını dolduran avukatları kutladı ve hak ve hukuk mücadelesinde nice meslek yılları diledi.

Başkanın konuşmasının ardından Genel Sekreter Av. Burcu Öztoprak Alsulu, törenlerde avukatları 10’ar kişilik gruplar halinde plaket almaya davet etti. Başkan Av. Filiz Saraç, avukatlara plaketlerini tek tek sundu ve gruplar halinde fotoğraf çekimi gerçekleştirildi.

Plaket alan avukatlar arasında; İstanbul Barosu Başkan Yardımcısı Av. Ali Gürbüz (25 yıl), Yönetim Kurulu Sayman Üyesi Av. Bahar Güldaş (35 yıl), Yönetim Kurulu Üyesi Av. Gülderen Zerrin Kavak Yıldırım (25 yıl), CUMER Sözcüsü Av. Gülseren Aytaş (35 yıl), önceki Yönetim Kurulu Üyesi Av. Muazzez Yılmaz (35 yıl), Av. Cengiz Yaka (35 yıl), TÜKD Genel Başkanı Av. Tülay Çağlar(25 yıl), Kadıköy Belediye Başkanı Av. Şerdil Dara Odabaşı (25 yıl) da yer aldı.

"ŞEHİT SAVCIMIZ ADALET TEŞKİLATININ KAHRAMANLIK SEMBOLÜ OLMUŞTUR"     

Törene katılan Adalet Bakan Yardımcısı Zekeriya Birkan, "Şehit savcımız şerefli, adalet sancağının ölümsüz bir timsalidir. Aziz hatırası şahadetinden bu yana hiç unutulmamış ve adalet teşkilatının kahramanlık sembolü olmuştur. Mehmet Selim Kiraz bu vatanın fedakâr, kahraman bir evladıdır. Ömrünü devletine, milletine hizmete ve adaletin tecellisini adamıştı. O gün şehit savcımızı hedef alan kurşunlar aynı zamanda yargıya, adalete, hukukun üstünlüğüne ve demokrasiye sıkılmıştır. Bu menfur saldırıda adaleti ve ömrünü adalet yoluna adamış bir kahramanı hedef alanların asıl gayesi bellidir. Terör örgütlerinin asıl amacı ve hedefi şehit savcımızın şahsında milletimizin birliği ve bütünlüğüdür. Adalet teşkilatının gözünü korkutmak ve yıldırmaktır. Hamdolsun ki bu hainler bugüne kadar emellerine ulaşamadılar, bundan sonra da ulaşamayacaklar. Adalet camiamız köklü kurumsal yapısı ve gelenekleriyle bu hain saldırılar karşısında hiçbir zaman yılmamıştır" dedi.

"TERÖR ÖRGÜTLERİNE AMAÇLARINA ULAŞAMADIKLARINI GÖSTERMEK İÇİN BURADAYIZ"

İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı Şaban Yılmaz ise, "Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim Kiraz kardeşimizin şahadetinin üzerinden tam 8 yıl geçti. Bugün tüm terör örgütlerine, vatan ve millet düşmanlarına birlik beraberlik içinde olduğumuzu gösteriyoruz ve buradan haykırıyoruz. Mehmet Selim savcımız gibi masum kardeşlerimizi hedef alarak husumeti, düşmanlığı körükleyen terör örgütlerine bu amaçlarına ulaşamadıklarını göstermek için buradayız" diye konuştu.

" HEPİNİZİ OĞLUM SELİM OLARAK GÖRÜYORUM "  

Şehit Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim kiraz'ın babası Hakkı Kiraz ise, "8 yıl önce bugün bizim için gerçekten karanlık bir gündü. ama bir taraftan da imtihan günümüzdü bununla birlikte hamdolsun birlik ve beraberlik günümüz oldu. Şu anda o günkü tabloyu burada görüyorum. hepinizi oğlum Selim olarak görüyorum. Selim her sabah takvim yaprağını koparır okur benim de okumam için masaya koyardı. 31 Mart 2015 günü sabah Selim evden çıkmadan önce yine o günün takvim yaprağını masaya koymuştu ve oradaki dua şöyleydi: 'Rabbim beni, ailemi mümin olarak evime girenleri bağışla zalimler topluluğunu da daima kahrı perişan et' şeklindeydi"  dedi. 

Konuşmaların ardından şehit savcı Mehmet Selim Kiraz'ın makam odası ziyaret edildi; odasında Kur'an-ı Kerim okundu. Savcı Mehmet Selim Kiraz, 31 Mart 2015 tarihinde Çağlayan'daki İstanbul Adalet Sarayı'nda görevi başındayken DHKP-C'li teröristler tarafından odasında rehin alınmıştı. Savcı Kiraz, saatler süren müzakerelere rağmen makamında şehit edilmişti.