VALİ EROL’A ZİYARET

TBB heyetinin Ordu’daki ilk durağı Ordu Valiliği oldu. Ordu Valisi Muammer Erol’u makamında ziyaret eden heyet, hukuk ve adalet hizmetlerine ilişkin konular ile avukatlık mesleği üzerine görüş alışverişinde bulundu.

Avukatların mesleki faaliyetlerini etkin biçimde sürdürebilmeleri ve yurttaşların adalete erişiminin güçlendirilmesine ilişkin değerlendirmelerin de paylaşıldığı ziyarette, savunma mesleğinin adalet hizmetlerinin işleyişindeki rolüne dikkat çekildi.

YARGI TEMSİLCİLERİYLE TEMASLAR

TBB heyeti, Ordu Cumhuriyet Başsavcısı Ufuk Mustafa Süren ile Ordu Adalet Komisyonu Başkanı Eyüphan Kılıç’ı da makamlarında ziyaret etti.

Yargı hizmetlerinin işleyişi, adliyelerdeki çalışma koşulları ve avukatların mesleki faaliyetlerini doğrudan ilgilendiren uygulamalar çerçevesinde gerçekleştirilen temaslarda, savunmanın yargının kurucu unsurlarından biri olduğu vurgulandı.

ORDU BAROSU’NDA MESLEĞİN GÜNDEMİ ELE ALINDI

Programın sonraki durağı Ordu Barosu oldu. TBB heyeti, Ordu Barosu Başkanı Av. Birsen Uçar, Baro Yönetim Kurulu üyeleri ve avukatlarla buluştu.

Mesleğin ekonomik ve yapısal sorunları ile uygulamada karşılaşılan güçlüklerin ele alındığı buluşmada, avukatların sahadan aktardıkları sorun ve talepler dinlendi. Yerelde ortaya çıkan ihtiyaçların TBB’nin çalışmalarına doğrudan yansıtılması ve çözüm süreçlerinin barolarla eş güdüm içinde yürütülmesi konusunda değerlendirmelerde bulunuldu.

GENÇ AVUKATLARLA MESLEĞİN BUGÜNÜ VE GELECEĞİ KONUŞULDU

Günün devamında TBB Başkanı Av. R. Erinç Sağkan, Samsun Barosu Başkanı Av. Pınar Gürsel Yıldıran ve Giresun Barosu Başkanı Av. Soner Karademir’in de katıldığı “Genç Avukatlarla Söyleşi” programında avukatlarla buluştu.

Söyleşide, mesleğe yeni başlayan avukatların karşı karşıya kaldıkları ekonomik ve mesleki güçlüklerden avukatlığın geleceğine uzanan geniş bir çerçevede görüş alışverişinde bulunuldu. Genç avukatların deneyimlerini, sorunlarını ve beklentilerini doğrudan aktardıkları programda Sağkan, yöneltilen soruları yanıtlayarak TBB’nin mesleğin güncel sorunlarına yönelik çalışmalarına ilişkin değerlendirmelerini paylaştı.

MESLEKTE 40. VE 50. YIL ONURU

Ordu programının son bölümünde TBB heyeti, Ordu Barosu tarafından düzenlenen Adli Yıl Açılış Yemeği ve Meslek Ustalarına Plaket Töreni’ne katıldı. Törende meslekte 40. ve 50. yılını dolduran avukatlara plaketleri takdim edildi.

Törende konuşan TBB Başkanı Sağkan, günün erken saatlerinde genç avukatlarla mesleğin sorunlarını ve geleceğini konuştuklarını hatırlatarak, aynı günün sonunda 40 ve 50 yıllık meslek deneyimini temsil eden avukatlarla buluşmanın özel bir anlam taşıdığını söyledi. Avukatlığın temelinde usta-çırak ilişkisinin bulunduğunu belirten Sağkan, mesleğin değerlerinin, mücadele geleneğinin ve kurumsal hafızasının kuşaktan kuşağa aktarıldığına dikkat çekti.

Türkiye Barolar Birliği ve baroların hukukun üstünlüğü, hukuk devleti ve yargı bağımsızlığı konusundaki kararlı tutumunun, mesleğe uzun yıllar emek veren avukatların oluşturduğu birikim üzerinde yükseldiğini vurgulayan Sağkan, şunları söyledi:

“Bugün Türkiye Barolar Birliği ve barolarımız bu ülkede hukukun üstünlüğü mücadelesini cesaretle verebiliyorlarsa, 85 milyonun adalete olan inancını ayakta tutabiliyorlarsa, hukuk devleti ilkesini ve yargı bağımsızlığını ısrarla ve cesaretle savunabiliyorlarsa, bunu tabii ki bu mesleğe yarım asrını veren meslektaşlarımıza borçluyuz.”

Sağkan, meslek ustalarına teşekkür ve şükranlarını sunarak, 40. ve 50. yıl plaketlerinin rutin bir kıdem takdiminin ötesinde anlam taşıdığını ifade etti. Bu özel anlarda meslektaşların yanında bulunmayı ve mutluluklarını paylaşmayı önemsediklerini belirten Sağkan, “İyi ki varlar.” sözleriyle mesleğe uzun yıllar emek veren avukatları selamladı.

Yeni adli yılı Ordu’daki meslektaşlarla birlikte karşılama ve meslek ustalarının 40. ve 50. yıl mutluluğuna ortak olma imkânı dolayısıyla Ordu Barosu Başkanı Av. Birsen Uçar’a teşekkür eden Sağkan’ın konuşmasının ardından, plaketlerin takdimi gerçekleştirildi.

Görüntüle

Suç konusu malların satışından elde edilen gelirlerin şirket ve şahıs hesaplarına aktarıldığı, bazı işlemlerin bağlantılı şirketler üzerinden fatura ve para hareketleri oluşturularak, görünürde ticari işlem haline getirilmeye çalışıldığı; mal, para, çek ve şirket hareketlerinin Antalya, Isparta, Afyonkarahisar, Ankara, Burdur ve bağlantılı diğer illere yayılan organize bir yapı içerisinde gerçekleştirildiği tespit edildi. Soruşturmanın ilk aşamasında gözaltına alınan şüpheliler Y.C.L, E.G., M.Y. ve C.D., çıkarıldıkları hakimlikçe tutuklandı.

Şüphelilerin ayrıntılı beyanları, müşteki anlatımları, ele geçirilen çek ve belgeler ile sonradan temin edilen GİB ve MASAK verileri sonrasında detaylandırılan soruşturmada, dolandırıcılık eylemlerinden daha geniş bir yapılanma olduğu ortaya çıkarıldı. Organizasyon tarafından piyasadan temin edilen mal ve hizmetlerin ekonomik değerinin yaklaşık 200 milyon TL olduğu belirlendi.

Soruşturmanın devamında Antalya merkezli Afyonkarahisar, Ankara, Hatay İskenderun ve Van Erciş'i kapsayan eş zamanlı operasyon düzenlendi. Operasyonda, kimlikleri belirlenen 8 şüpheliden 6'sı gözaltına alındı. Şüpheliler emniyetteki işlemlerinin ardından adliyeye sevk edilecek.

DOSYA NO : 2024/172
KARAR NO : 2026/1083

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : İZMİR 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : 12.10.2023
NUMARASI : 2022/247 E. - 2023/731 K.
DAVANIN KONUSU : Tazminat
KARAR TARİHİ : 19.06.2026
KARAR YAZIM TARİHİ : 19.06.2026

İzmir 7.Asliye Ticaret Mahkemesinin 12.10.2023 tarih 2022/247 E. - 2023/731 K. sayılı kararın Dairemizce incelenmesi davalılar vekili tarafından istenmiş ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, üye .... tarafından düzenlenen rapor dinlenip ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ :

DAVA: Davacı vekili, 05.08.2021 tarihinde, davalı sigorta şirketinin ZMS sigortacısı, davalı ...'ün maliki ve sürücüsü olduğu ... plakalı aracın dava dışı ... plakalı araca çarptığını, çarpmanın etkisiyle ... plakalı aracın da müvekkiline ait park halindeki .... yabancı plakalı araca çarptığını, müvekkiline ait aracın maddi zarara uğradığını, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi üzerinden yapılan incelemede kazanın meydana gelmesinde ... plakalı aracın %100 oranında kusurlu olduğunun tespit edildiğini, müvekkilinin ikamet ettiği Almanya'ya döndüğünde ekspertiz incelemesi yaptırdığını, aracındaki hasarın 6.037,30 Euro olduğunu, davalı sigorta şirketine başvurmaları sonucunda 04.01.2022 tarihinde (15.412,19 TL karşılığı) 1.035,78 Euro ödeme yapıldığını, kaza tarihinde ZMSS teminat limitinin 43.000,00 TL olduğunu, temerrüt tarihindeki Euro kuruna göre teminat limitinin karşılığının 4.029,61 Euro olduğunu, yapılan ödeme düşüldüğünde sigortanın sorumlu olduğu tutarın 2.993,83 Euro olduğunu, 1.004,84 Euro hasar tespit gideri yapıldığını iddia ederek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 2.993,83 Euro bakiye hasar bedelinin, davalı ...'den ise bakiye maddi zarar olan 5.001,52 Euro'nun tamamının her iki davalı için kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte müştereken ve müteselsilen tahsiline, 1.004,84 Euro ekspertiz gideri ile tercüme giderinin yargılama yargılama giderleri arasında davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP: Davalı .... A.Ş. vekili, davacının zararın karşılandığını, hasar miktarı 15.412,19 TL hesaplanarak 04.01.2022 tarihinde davacı vekilinin hesabına ödendiğini, hesaplamanın genel şartlara göre yapılması ve gerçek zararın tespiti gerektiğini, onarım anlaşmalı serviste yapılması durumunda tedarik iskontosu uygulanacağını, KDV’den sorumlu tutulamayacaklarını, KDV ödendiğini gösteren fatura sunulmadığını, sigortalı aracın sürücüsünün kusurlu olduğunu kabul etmediklerini, kusur tespiti gerektiğini, sorumluluklarının kusur oranı ve poliçe limiti dahilinde olduğunu savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... vekili, müvekkilinin ... plakalı aracı ile seyir halindeyken ... plakalı aracın müvekkilinin aracına çarptığını, ardından davacıya ait park halindeki araca çarptığını, müvekkilinin ilk tutulan trafik tespit tutanağının yanlış olduğunu belirtmesi üzerine ikinci bir trafik tespit tutanağı düzenlendiğini, ikinci defa düzenlenen trafik tespit tutanağında da müvekkilinin beyanlarının eksik olarak aktarıldığını, kaza tespit tutanaga esas alınarak kusur tespiti yapılmasının hatalı olduğunu, kaza anında yaya yoluna park halinde bulunan ve davacı tarafa ait aracın ... plakalı aracın arkadan çarpması sonucu hasara uğradığını, sigorta şirketi tarafından davacı vekilinin hesabına maddi hasar bedeli ödemesi yapıldığını, davacının aracı yurt dışına çıktıktan uzun süre sonra tamir ettirdiğini, hasarın tamamen bu kazadan kaynaklanıp kaynaklanmadığının belirsiz olduğunu savunarak davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ : Mahkemece; adli trafik bilirkişisi ve otomotiv bilirkişisi tarafından düzenlenen bilirkişi raporuna göre ... plakalı araç sürücüsünün kazaya etken olduğu, ... plakalı araç sürücüsü ve davacıya ait park halindeki ..... plakalı araç sürücüsün etken olmadığı, davacıya ait araçta kaza nedeniyle meydana gelen hasar tutarının 5.642,74 Euro olduğu, davalı yanca yapılan ödemenin mahsubundan sonra bakiye 4.606,96 Euro zararın kaldığı, ekspertiz ücretinin rayiçlere uygun olduğu yönünde görüş bildirildiği, itiraz üzerine alınan ek raporda kök rapordaki 394,48 Euro tutarındaki işlemin hatalı algılandığı ve hasar değerinden düşülmesi yönündeki kök rapor kanaatin doğru olmadığı, önceki hasar bedeline bu tutarın eklenmesi ile Almanya koşullarına göre araçtaki hasarın toplam 6.037,23 Euro olduğu, davalı yanca yapılan ödemenin mahsubundan sonra bakiye 5.001,45 Euro zararın kaldığı, ekspertiz ücretinin rayiçlere uygun olduğu şeklinde görüş ve kanaat bildirildiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile; 5.001,45 Euro bakiye hasar bedelinin davalı .... A.Ş.'den (2.993,83 Euro ile ve poliçe limitinden kalan bakiye 27.587,81 TL ile sınırlı sorumlu olmak kaydıyla) temerrüt tarihi 14.10.2021 tarihinden itibaren, diğer davalı ... yönünden ise kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizleri ile birlikte fiili ödeme tarihindeki Merkez Bankası efektif satış kuru üzerinden TL cinsinden hesaplanan karşılığının davalılardan müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin hasar talebinin reddine karar verilmiştir.

Karara karşı davalılar tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

İSTİNAF NEDENLERİ : Davalı ..... A.Ş. vekili, yargılama aşamasında belirttikleri savunmalarının yok sayıldığını, neden reddedildiğine ilişkin bir gerekçe yazılmadığını, sigortalı araç sürücüsüne atfedilen kusur oranının hatalı olduğunu, ... plakalı araç sürücüsünün kavşağa girerken hızını azaltmadığının ilgili incelemelerde anlaşıldığını, tanık beyanında da bu durumun yer aldığını, kaza tespit tutanağının delil niteliği yok sayılarak farazi değerlendirmelerle kusur atfı yapıldığını, sigortalı araç sürücüsünün her türlü önlemi alsa bile söz konusu kazayı engelleme şansının bulunmadığını, davacının zararının karşılanmış olduğunu, aracın onarılıp onarılmadığı, onarılmış ise onarım bedelinin kim tarafından karşılandığı ve davacı tarafından araç teslim alınırken çekince konulup konulmadığı, davacı tarafından aracın daha yüksek bedel ile onarılma iddiasının bulunup bulunmadığı ve bu konuda fatura sunulup sunulmadığı hususlarının araştırılması gerektiğini, müvekkili sigorta şirketinin onarımı sonrasında yeni bir onarım yapılmadığından davacının taleplerinin reddi gerektiğini, hasar hesaplamasının ZMSS Genel Şartlara göre yapılması gerektiğini, müvekkili şirketin söz konusu parçaların tedarikinde iskonto yapma imkânı bulunduğunu, iskontosuz yapılan hesaplamanın yetersiz ve hukuka aykırı olduğunu, davacı yetkisiz ve anlaşmasız serviste aracın onarımını gerçekleştirerek sigorta şirketinin iskonto uygulanmasına ilişkin hakkını elinden aldığını ve gerçek zarardan değil, kendi fiili ile artırmış olduğu fiili zarardan sorumlu tutulmasını sağlamaya çalıştığını, müvekkili sigorta şirketinin KDV’den sorumlu tutulmasının mümkün olmadığını, dava konusu taleplerin yabancı para cinsinden belirtilmesi ve bu şekilde karar tesisinin hatalı olduğunu, Türkiye’deki piyasa koşulları dikkate alınarak hasar bedelinin belirlenmesi gerektiğini, eksper ücreti talebi dolaylı zarar olduğundan reddi gerektiğini istinaf nedenleri olarak ileri sürmekle kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... vekili, kazanın meydana gelmesinde müvekillinin kusurunun bulunmadığını, müvekkilinin ... plakalı aracı ile seyir halindeyken dönüş için beklediği bölgede ... plakalı aracın önce müvekkilinin aracına, ardından davacının aracına çarptığını, tutanak tutulması için sigortacı çağırıldığını, müvekkilinin ilk tutulan trafik tespit tutanağının yanlış olduğunu belirtmesi üzerine ikinci bir trafik tespit tutanağı düzenlendiğini, ikinci defa düzenlenen trafik tespit tutanağında da müvekkilinin beyanlarının eksik olarak aktarıldığını, sigorta görevlisinin yeni bir tutanak düzenlemek için ücret talep etmesi üzerine dosya içerisinde mevcut olan son tutanağın ... plakalı araç sahibi ..... ve müvekkili tarafından düzenlendiğini, son düzenlenen trafik tespit tutanağında ....'ın kendisinin müvekkilinin aracına çarptığına dair ifadesini, müvekkilinin kendisine çarptığı şekliyle değiştirdiğini, müvekkilinin son düzenlenen tutanağı imzalamak istemese de ....'ın yakınlarının müvekkilini darp etmeye kalkıştıklarını, müvekkilinin düzenlenen trafik tespit tutanağını imzalamak zorunda kaldığını, savunmalarının yerel mahkemece yok sayıldığını, müvekkiline müteselsil olarak tazminat bedelinin yansıtılmasının hatalı olduğunu, poliçe dahilinde olan sorumluluğun sigorta şirketine ait olduğunu, bilirkişi raporunda herhangi bir kamera kaydı veya somut veriye dayanmadan tamamen farazi değerlendirmeler üzerinden kusur atfında bulunulduğunu, sigortalı araç sürücüsünün her türlü önlemi alsa bile söz konusu kazayı engelleme şansının bulunmadığını, araçta meydana gelen hasar bedelinden ziyade uyuşmazlığa konu aracın onarılıp onarılmadığı, onarılmış ise onarım bedelinin kim tarafından karşılandığı ve başvuran tarafından araç teslim alınırken çekince konulup konulmadığı, başvuru sahibi tarafından aracın daha yüksek bedel ile onarılma iddiasının bulunup bulunmadığı ve bu konuda fatura sunulup sunulmadığı konularının tartışma konusu yapılması gerektiğini, davacıya ait aracın Türkiye şartlarında çok cüzi miktarlara tamiratı mümkünken aracı tamir ettirmediğini, davacının aracı yurt dışına çıktıktan uzun süre sonra tamir ettirdiğini, aracın tamirine ilişkin fatura gösterilmediğini, sadece ekspertiz raporu sunulduğunu istinaf nedenleri olarak ileri sürmekle kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE : Dava, davacıya ait yabancı plakalı araçta oluşan hasar bedelinin karşı aracın işleteni ve zorunlu mali sorumluluk sigortacısından tahsili istemine ilişkin olup, ilk derece mahkemesince yukarıda yazılı gerekçeyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Dairemizce HMK'nın 355. maddesi uyarınca istinaf nedenleriyle ve resen kamu düzenine ilişkin sebeplerle sınırlı olarak istinaf incelemesi yapılmıştır.

Davacının Almanya'da ikamet edip, geçici olarak Türkiye'ye getirdiği aracının trafik kazası sonucunda hasara uğradığı anlaşılmakta olup, davacı aracının onarımını Türkiye'de yapması konusunda zorlanamaz. Aracını Türkiye'de veya ikamet ettiği ülkede tamir ettirmek konusunda seçimlik hakka sahip olup, araç sahibinin bu seçimlik hakkını ikamet ettiği ülkede tamir ettirme yönünde kullanması durumunda, yurt dışı tamirine dair gerçek hasar bedelinin tespit edilerek bu bedelin Türk Lirası karşılığının tazminine karar verilmesi gerekmektedir. (Yargıtay

Hukuk Genel Kurulu 24.06.2015 tarih 2014/17-28 Esas 2015/1745 Kararı) Davalıların bu yöndeki istinaf itirazları yerinde değildir.
Toplanan tüm deliller ile hukuki ve maddi vakıalar karşısında; ilk derece mahkemesince hükme esas alınan bilirkişi raporunun hüküm kurmaya ve denetime elverişli olmasına, davacının aracında oluşan zarar dolayısıyla hasar tazminatına hak kazanmasına, kusur ve hasarın olayın oluş şekli ve dosya kapsamına uygun olarak belirlenmesine, araçtaki hasarın kaza ile uyumlu ve zararın gerçekçi olmasına, dava değerini oluşturan hasar bedeli yönünden yabancı para alacağının fiili ödeme günündeki Türk Lirası karşılığı üzerinden davalıların sorumluluğu cihetine gidilmesine, tazminata taleple bağlı olmak üzere yabancı para alacağına davalıların sıfatına göre belirlenenen temerrüt tarihinden 3095 sayılı Kanun gereğince faiz yürütülmesine, dava değeri yapılan yabancı paranın dava tarihindeki efektif döviz kuru karşılığı olan Türk Lirası esas alınarak kabul edilen miktar üzerinden harç ile karar tarihindeki tarifeye göre vekalet ücreti hesaplanmasına, hükmedilen tutarın dava tarihindeki kur itibariyle poliçe limiti kapsamında kalması nedeniyle vekalet ücreti ve yargılama giderlerinin oranlanmasına gerek bulunmamasına, tarafların iddia ve savunmaları ile dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin doğru nitelendirilmesine göre davalıların istinaf itirazları yerinde değildir.

Bu durumda, istinaf kanun yoluna başvuranların dilekçelerinde yer verdikleri itirazların açıklanan gerekçeler ışığında yerinde olmamasına, kararda kamu düzenine ilişkin bir aykırılık bulunmamasına, kararın usul ve esas yönünden hukuka uygun olmasına göre, duruşma açılmasına gerek görülmeyerek Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b-1 maddesi gereğince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmesi gerekmiştir.

HÜKÜM : Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1-Davalı .... A.Ş. vekili ve davalı Davalı ... vekilinin istinaf başvurularının Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b-1 maddesi uyarınca ayrı ayrı ESASTAN REDDİNE,

2-Davalı ..... A.Ş. yönünden istinaf karar harcı olan 1.884,52 TL'den peşin alınan 1.394,55 TL'nin mahsubu ile bakiye 489,97 TL harcın davalı .... A.Ş.'den alınarak hazineye gelir kaydına,

3-Davalı ... yönünden istinaf karar harcı olan 5.578,17 TL'den peşin alınan 1.394,55 TL'nin mahsubu ile bakiye 4.183,62 TL harcın davalı ...'den alınarak hazineye gelir kaydına,

4-İstinaf başvurusu nedeniyle davalılar tarafından yapılan giderlerin kendi üzerilerinde bırakılmasına,

Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde, HMK'nın 362/1-a maddesi uyarınca miktar itibariyle kesin olmak üzere 19.06.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Yargıtay

4. Hukuk Dairesi

2024/8787 E., 2025/16070 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi
SAYISI : 2024/457 E.- 2024/466 K.
SİGORTA TAHKİM KOMİSYONU İTİRAZ HAKEM HEYETİ
SAYISI : 2024/İHK- 20737- 20738

SİGORTA TAHKİM KOMİSYONU UYUŞMAZLIK HAKEM HEYETİ
SAYISI : K-2024/58767

İtiraz Hakem Heyeti kararı davalı ...Ş. vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının yolcu olduğu davalı ...Ş. tarafından Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS) Poliçesi ile sigortalı araç ile davalı ...Ş. tarafından Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS) Poliçesi ile sigortalı aracın 19.07.2022 tarihinde karıştığı çift taraflı trafik kazası sonucu davacının yaralandığını belirterek fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydı ile 240.000,00 TL sürekli iş göremezlik tazminatının temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiş, ıslahla talebini 770.886,37 TL'ye yükseltmiştir.

II. CEVAP

Davalı ...Ş. vekili cevap dilekçesinde; usule uygun olmayan başvuru nedeniyle usulden red kararı verilmesi gerektiğini, maluliyet raporunun hatalı olduğunu, hesaplamanın TRH 2010 Yaşam Tablosu ve %1,8 teknik faize göre yapılması gerektiğini, emniyet kemerinden kaynaklı müterafik kusur indirimi yapılması gerektiğini, adli rapor ücretinden davalının sorumlu olmadığını, kabul anlamına gelmemek üzere davalının ancak dava tarihinden itibaren yasal faiz ile sorumlu olduğunu ve davacı lehine hükmedilecek vekalet ücretinin 1/5 oranında olması gerektiğini belirterek davanın reddini talep etmiştir.

Davalı ...Ş. vekili cevap dilekçesinde; usule uygun olmayan başvuru nedeniyle usulden red kararı verilmesi gerektiğini, maluliyet raporunun hatalı olduğunu, zamanaşımı süresinden sonra yapılan başvurunun süre nedeniyle reddi gerektiğini, hesaplamanın TRH 2010 Yaşam Tablosu ve %1,8 teknik faize göre yapılması gerektiğini, emniyet kemerinden kaynaklı müterafik kusur indirimi yapılması gerektiğini, kusur raporu alınarak sonuca gidilmesi gerektiğini, adli rapor ücretinden davalının sorumlu olmadığını, kabul anlamına gelmemek üzere davalının ancak dava tarihinden itibaren yasal faiz ile sorumlu olduğunu ve davacı lehine hükmedilecek vekalet ücretinin 1/5 oranında olması gerektiğini belirterek davanın reddini talep etmiştir.

III. UYUŞMAZLIK HAKEM HEYETİ KARARI

Uyuşmazlık Hakem Heyetinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının sunduğu 18.04.2023 tarihli maluliyet raporuna göre davaya konu trafik kazasından dolayı %8 oranında sürekli malul kaldığı, ancak raporun usule uygun olmadığı, bu nedenle davacıya yeni bir maluliyet raporu alması için ara karar ile kesin süre verildiği, ancak davacının süresinde bilirkişi ücretini yatırmayarak ara kararın gereğini yerine getirmediği, davacının davalı ...Ş.'den olan alacağından feragat ettiği gerekçesiyle başvurunun davalı ...Ş. yönünden feragat nedeniyle reddine, davalı ...Ş. yönünden usulden reddine karar verilmiştir.

IV. İTİRAZ

Uyuşmazlık Hakem Heyetinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekilinin itiraz başvurusunda bulunması üzerine İtiraz Hakem Heyetinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı tarafından sunulan 18.04.2023 tarihli maluliyet raporunun usule uygun olduğu, hükme esas alınması gerektiği, davalı ...Ş. tarafından davacıya 20.10.2023 tarihinde 84.000,00 TL ödeme yapıldığı, davacının davalı ...Ş. yönünden feragat dilekçesi sunduğu, hesaplamanın davalı ...Ş. yönünden %100 kusur ve %8 maluliyet oranı üzerinden yapıldığı gerekçesiyle, Uyuşmazlık Hakem Heyeti kararının kaldırılmasına, esas hakkında yeniden hüküm tesisine, davalı ...Ş. yönünden yeniden karar verilmesine yer olmadığına, davalı ...Ş. yönünden davanın kısmen kabulüne, 682.886,37 TL sürekli iş göremezlik tazminatının yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri
Davalı ...Ş. vekili temyiz dilekçesinde; usule uygun olmayan başvuru nedeniyle usulden red kararı verilmesi gerektiğini, maluliyet raporunun hatalı olduğunu, hesaplamanın TRH 2010 Yaşam Tablosu ve %1,8 teknik faize göre yapılması gerektiğini, emniyet kemerinden kaynaklı müterafik kusur indirimi yapılması gerektiğini, yeniden kusur raporu alınarak sonuca gidilmesi gerektiğini, kusur oranları arasında çelişki oluştuğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Gerekçe
Uyuşmazlık, davacının yolcu olduğu davalı ...Ş. tarafından Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS) Poliçesi ile sigortalı araç ile davalı ...Ş. tarafından Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS) Poliçesi ile sigortalı aracın 19.07.2022 tarihinde karıştığı çift taraflı trafik kazası sonucu yaralanan davacının sürekli iş göremezlik tazminatı talebine ilişkindir.

1.Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına, davacının zararının TRH 2010 Yaşam Tablosu ve progresif rant yöntemine göre belirlenmesinin yerinde olmasına, müterafik kusurun ispat edilememiş olmasına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı ...Ş. vekilinin aşağıdaki bentlerin kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2.Davalı ...Ş. vekilinin diğer temyiz itirazları yönünden;
a.Haksız fiil sonucu çalışma gücünde kayıp olduğu iddiası ve buna yönelik bir talebin bulunması hâlinde, zararın kapsamının tespiti açısından sürekli iş göremezlik oranının doğru bir şekilde belirlenmesi gerekmektedir.

Somut olayda hükme esas alınan ... Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilim Dalı Başkanlığı tarafından düzenlenen 18.04.2023 tarihli sağlık kurulu raporunda, davacının trafik kazası sonrası lomber disk hernisi (bel fıtığı) yaşadığı, meydana gelen iş bu yaralanmasına bağlı sürekli iş göremezlik oranının Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre %8 olarak hesaplandığı anlaşılmaktadır.

Dosyadaki bilgi ve belgeler incelendiğinde davacının kaza tarihinden evvel bel fıtığı nedeniyle operasyon geçirdiği, davacı tarafından sunulan 18.04.2023 tarihli maluliyet raporunda da davacının davaya konu trafik kazası sonucu bel fıtığı nedeniyle %8 sürekli malul hale geldiğinin belirlendiği anlaşılmaktadır. Ancak iş bu raporda salt davaya konu trafik kazası nedeniyle oluşan maluliyet durumu veya oranının açık bir şekilde izah edilemediği, davacının kalıcı maluliyetinin davaya konu trafik kazası sonucu yaralanmasından mı yoksa kazadan daha önceki tarihte geçirdiği operasyondan mı kaynaklandığının tereddüte yer vermeyecek şekilde ortaya konulmasının illiyet bağı açısından gerekli olduğu gözetildiğinde 18.04.2023 tarihli maluliyet raporunun bu haliyle hüküm kurmaya elverişli ve yeterli olmadığı sabittir.

Şu halde, izah edilen şekilde davacının salt 19.07.2022 tarihli trafik kazasından kaynaklanan kalıcı maluliyet durumunun davacının kazadan önceki operasyona dair olanlarda dahil olmak üzere tüm tedavi evrakı ve raporları temin edildikten sonra, davacıyı bizzat muayene etmek suretiyle yerleşim yerine en yakın üniversite adli tıp anabilim dalı başkanlığından yeniden maluliyet raporu alınarak sonuca gidilmesi gerekirken bu hususun gözetilmemiş olması doğru görülmemiş, kararın bu nedenle bozulması gerekmiştir.

b. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 266 ve devamı maddeleri gereğince, çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verilir.
Dosyadaki bilgi ve belgeler incelendiğinde, kaza tespit tutanağının düzenlendiği, buna göre davacının yolcu olduğu araç ile davalı ...Ş. tarafından sigortalı araca ayrı ayrı kusur izafe edildiği, hakem tarafından alınan kusur raporunda ise davacının yolcu olduğu araç sürücüsünün kusurunun bulunmadığı, davalı ...Ş. tarafından sigortalı aracın %100 oranında kusurlu olduğunun belirlendiği, başkaca kusur tespiti yapılmadığı, hakemce davalı ...Ş. tarafından sigortalı araç sürücüsünün %100 kusurlu olduğu kabul edilerek davacının tazminat alacağının hesaplanması yoluna gidildiği anlaşılmaktadır.

Olayın meydana geliş şekli, kaza tespit tutanağındaki kusur tayini ile hakemce alınan kusur raporu arasında farklı belirlemeler olduğu, bu haliyle dosyada kusur oranları arasında çelişki oluştuğu değerlendirildiğinde, kusur oranlarına ilişkin yapılan araştırma yeterli görülmemiş olup eksik inceleme ile hüküm kurulamaz.

Şu halde; İtiraz Hakem Heyetince, dava konusu trafik kazasına ilişkin varsa ceza soruşturma dosyası da dosya arasında alınarak, tarafların olaydaki kusur oranlarının tespiti için üniversite öğretim üyelerinden seçilecek uzman bilirkişi heyetinden denetime elverişli, kaza tespit tutanağı ile dosyadaki rapor arasındaki çelişkiyi gideren, ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm kurulmuş olması doğru değildir.

VI. KARAR

1. Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davalı ...Ş. vekilinin diğer temyiz itirazlarının REDDİNE,

2. Yukarıda (2-a) ve (2-b) numaralı bentlerde açıklanan nedenlerle davalı ...Ş. vekilinin temyiz itirazının kabulü ile temyiz olunan İtiraz Hakem Heyeti kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan harcın istek halinde davalı ...Ş.'ye iadesine,

Dosyanın mahkemeye gönderilmesine,

02.12.2025 tarihinde Üye ...'nin karşı oyu ve oy çokluğuyla karar verildi.

KARŞI OY

Davacı, 19.07.2022 tarihinde gerçekleşen çift taraflı trafik kazasında yaralanan yolcu (üçüncü kişi) konumundadır. Yolcu, kazanın meydana gelmesinde kendi eylemiyle bir kusuru bulunmadıkça, zararın tamamının tazminini isteme hakkına sahiptir. Sigorta hukukunda ve Karayolları Trafik Kanunu kapsamında, zorunlu mali sorumluluk sigortası (ZMSS) poliçesi, sigortalı araçların işletilmesi sırasında üçüncü kişilere verilen zararları teminat altına alır.

Tazminatın kaynağı, sigortalı aracın işletilmesinden kaynaklanan riziko olup, yolcu konumundaki davacının zararının tazmininde, kusur oranları sadece sigortalı araç sürücüleri arasındaki rücu ilişkisi ve sigorta şirketinin sorumluluk sınırını belirleme açısından önem taşır. Davacı yolcuya karşı kusursuz sorumluluk ilkesi uygulanır. Dosyada mevcut delillerde davacının kazanın oluşumunda müterafik kusuruna (örneğin, tehlikeli bir davranışta bulunma) dair herhangi bir tespit ve iddia bulunmamaktadır.

Sayın çoğunluk, "olayda kusur oranlarının tespiti için üniversite öğretim üyelerinden seçilecek uzman bilirkişi heyetinden denetime elverişli, ayrıntılı ve gerekçeli rapor" alınması gerektiğini belirterek kararı bozmuştur. Oysa: Yukarıda belirtildiği gibi, davacı yolcunun kusuru bulunmadığından, sürücüler arasındaki kusur oranlarının yeniden belirlenmesi, yolcunun tazminat alacağı miktarını doğrudan etkilemeyecektir. Yolcunun zararı, ZMSS limiti dâhilinde sigortacı tarafından tam olarak karşılanmalıdır.

Dosyada mevcut olan ve numaralı belgede atıfta bulunulan trafik kaza tespit tutanağı ve hakem incelemesi sonucunda belirlenen kusur oranları, sigorta şirketlerinin kendi aralarındaki rücu ilişkileri için yeterli ve denetlenebilir kabul edilebilir.

Temyize konu İtiraz Hakem Heyeti kararında, davalı ...Ş. sigortalısı sürücünün %100 kusurlu olduğu ve diğer tarafın sigortacısı ... Sigorta A.Ş. sigortalısı sürücünün %0 kusurlu olduğu tespit edilmiştir.

Yolcu olan davacının alacağının belirlenmesi için yeniden kusur tespiti amacıyla bilirkişi raporu alınması, yargılamayı uzatacak ve gereksiz masrafa neden olacaktır.

Yukarıda açıklanan nedenlerle; davacı yolcu olduğundan, sürücüler arasındaki kusur oranlarının yeniden tespiti için uzman bilirkişi raporuna gerek bulunmamaktadır. Bu düşünceyle sayın çoğunluğun yeniden kusur tespiti konusundaki bozma kararına katılmıyorum.

Yargıtay

4. Hukuk Dairesi

2025/9619 E., 2025/13991 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi
SAYISI : 2023/493 Değişik İş, 2023/493 Karar
SAYISI : 2023/İHK-27560
SAYISI : K-2023/113556

İtiraz Hakem Heyeti kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; 21.07.2021 tarihinde davalıya Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS) Poliçesi ile sigortalı araç ile davacının sevk ve idaresindeki aracın karıştığı trafik kazası sonucu, davacının yaralanarak malul kalması nedeniyle sürekli iş göremezlik tazminatı olarak 100,00 TL'nin davalıdan tahsilini talep etmiş, talebini 284.338,82 TL'ye yükseltmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; başvurunun usulüne uygun olmadığını, maluliyet raporunun hatalı olduğunu, kusuru kabul etmediklerini belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. UYUŞMAZLIK HAKEM HEYETİ KARARI

Uyuşmazlık Hakem Heyetinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taleple bağlı kalınarak davanın kabulüne, 100,00 TL sürekli iş göremezlik tazminatının 18.08.2022 tarihinde itibaren yasal faizi ile birlikte davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

IV. İTİRAZ

Uyuşmazlık Hakem Heyetinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilince itiraz edilmesi üzerine; İtiraz Hakem Heyetinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı vekilinin itirazının reddine, davacı vekilinin itirazının kabulü ile davanın kabulüne, 284.338,82 TL sürekli iş göremezlik tazminatının 18.08.2022 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili temyiz dilekçesinde; usulüne uygun düzenlenmeyen maluliyet raporu ile başvuru yapıldığından davanın usulden reddedilmesi gerektiğini, maluliyet raporunun usulüne uygun olmadığını, TRH 2010 Yaşam Tablosuna göre ve % 1,8 teknik faiz uygulanarak tazminatın hesaplanması gerektiğini aksi kanaat halinde %1,65 oranında teknik faiz uygulanarak hesaplanması gerektiğini, ıslah edilen kısma ıslah tarihinden itibaren yasal faize hükmedilebileceğini, davacı lehine 1/5 oranında vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Davacı vekili temyiz dilekçesinde; kusur oranının hatalı tespit edildiğini , değer kaybı nedeniyle açılan davada davalının %100 kusurlu olduğunun tespit edildiğini, gelir tespitinin hatalı olduğunu belirtmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davalı ... tarafından ZMSS poliçesi ile teminat altına alınan aracın karıştığı trafik kazası sonucu yaralanan davacının sürekli iş göremezlik tazminatı talebine ilişkindir.

1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre, davalı vekilinin tüm, davacı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan ve yerinde görülmeyen diğer temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.

2. Dosyanın incelenmesinde; kaza tespit tutanağında, davalıya sigortalı araç sürücüsünün kusurlu olduğu belirtilmiştir. Hükme esas alınan kusur raporunda; tarafların % 50'şer kusurlu olduğu tespit edilmiştir.

Davacı tarafından daha önce aynı kazaya ilişkin Sigorta Tahkim Komisyonunda 2022.E.159655 sayılı aracın değer kaybının tahsili talepli dava dosyasında alınan kusur raporunda ise, kaza tespit tutanağıyla uyumlu olarak davacının kusursuz olduğu, davalıya sigortalı araç sürücüsünün ise kusurlu olduğu tespit edilmiştir.

Bu durumda kaza tespit tutanağı ile kusur raporu arasında çelişki olduğundan, kusur raporuna neden itibar edildiği, kaza tespit tutanağına neden itibar edilmediği gerekçelendirilmeli, tutanak ve rapor arasındaki çelişkiyi gideren ikinci bir rapor alınmalıdır.

Şu durumda kaza tespit tutanağı ile Hakem Heyetince alınan rapor arasındaki kusur dağılımına ilişkin çelişkilerin giderilmesi yönünde bilirkişiden (önceki bilirkişi dışında) denetime elverişli, ayrıntılı ve gerekçeli şekilde rapor alınarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken çelişkiler giderilmeden yazılı şekilde hüküm kurulması isabetli olmamış bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

1. Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle, davalı vekilinin tüm, davacı vekilinin diğer temyiz itirazlarının REDDİNE,

2. Yukarıda (2) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile temyiz olunan İtiraz Hakem Heyeti kararının BOZULMASINA,

Aşağıda yazılı onama harcının davalıdan alınmasına,
Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde davacıya iadesine,
Dosyanın mahkemeye gönderilmesine,
13.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Yargıtay

4. Hukuk Dairesi

2023/4136 E., 2025/2904 K.

"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi
SAYISI : 2023/84 E., 2023/86 K.
SİGORTA TAHKİM KOMİSYONU İTİRAZ HAKEM HEYETİ
SAYISI : İHK-2023/4604
SİGORTA TAHKİM KOMİSYONU UYUŞMAZLIK HAKEM HEYETİ
SAYISI : K-2022/181200

İtiraz Hakem Heyeti kararı davacı vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; 23.11.2021 tarihinde meydana gelen çift taraflı trafik kazası sonucunda müvekkiline ait aracın hasarlandığını, kazaya karışan karşı aracın ZMSS/İMSS poliçesinin davalı ... tarafından düzenlendiğini belirterek şimdilik 100,00 TL'nin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiş, yargılama sırasında talebini 120.790,28 TL'ye yükseltmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; kazanın kurgu olabileceğini, kaza mahallinde keşif yapılması ve bilirkişiye yerinde inceleme yetkisi verilmesi gerektiğini, aracın taraflarına gösterilmediğini, aracın kaskosu olup olmadığının ve kaskodan alınan ödeme olup olmadığının araştırılması gerektiğini, KDV'den sorumlu olmadıklarını, hükmedilebilecek vekalet ücretinin 1/5 oranında olması gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III.UYUŞMAZLIK HAKEM HEYETİ KARARI

Uyuşmazlık Hakem Heyeti'nin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davanın kabulüne, 120.790,28 TL'nin 10.02.2022 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

IV.İTİRAZ

Uyuşmazlık Hakem Heyetinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekilince itiraz edilmesi üzerine; İtiraz Hakem Heyetinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; heyetimizce alınan, makine mühendislerinden müteşekkil üç kişilik bilirkişi heyeti tarafından düzenlenen raporda;“42 ... 381 plakalı otomobilin ön cepheden çekilmiş fotoğraflarının bulunmadığı, ön tampon, ön ızgara, ön plakanın net olarak görüldüğü fotoğraflar dosyasında bulunmamaktadır. Otomobilin sürücü ve ön yolcu hava yastıklarının açılmış olmasına karşın mevcut fotoğraflardan ön tampon demiri ve ön tamponun, ön şase kollarının hasarlarının tespit edilemediği, betondan mamul elektrik direğine hava yastıklarının açılmasına neden olabilecek nitelikte çarpma halinde oluşması muhtemel hasarları ile fotoğraflardaki hasarların uyumlu olmadığı anlaşılmaktadır. Dosyaya sunulan taşıta ait fotoğrafların incelenmesinde; 35 ... 676 plakalı otomobilin asıl hasarlı olan sağ ön kısmına ait hiçbir fotoğrafın sunulmadığı; 42 ... 381 plakalı otomobilin asıl hasar gören ön tampon, ön tampon demiri, ön şasi kolları parçalarının ayrıntılı hasar fotoğraflarının sunulmadığı, yine bu aracın ön panel demirindeki keskin yırtılmanın (Foto 4 ve Foto 5) direğe çarpma ile uyumlu gözükmediği; kaplama üzerinde görülen hasarlı parça kalıntılarının konumları ile 35 ... 676 plakalı aracın hasar sonrasındaki konumun hasar ile uyumlu görülmediği, bu nedenlere göre de 42 ... 381 plakalı otomobilin tutanakta izah edildiği tarzda bir kazaya karıştığına dair bir somut emarelere rastlanılmamıştır. Dosyaya sunulan trafik kazası tespit tutanağında kazanın oluşuna ait tarafların beyanları, kaza krokisi ile hasarlı araçların son konumlarını ve araçlardaki hasarları gösteren fotoğrafların birbiriyle uyumlu olmadığı dikkate alındığında trafik kazası tespit tutanağındaki sürücü beyanları ve krokide belirtilen trafik kazası ile hasarın oluşması mümkün görülmemiştir.” olarak kaza tespit tutanağı, hasarlı araç fotoğrafları, sürücü beyanları, kaza krokisi ve sair tüm belgeler incelenmek suretiyle kazanın tutanakta belirtildiği şekilde meydana gelmesinin mümkün olmadığı tespit edilmiş olmakla" gerekçesi ile itirazın kabulüne, Uyuşmazlık Hakem Heyeti kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde; usule ilişkin olarak; hakem heyeti kararının temelini oluşturan bilirkişi raporlarındaki inceleme ve değerlendirmelerin eksik ve hatalı olup hükme esas alınmasının hukuka aykırı olduğunu, müvekkiline ait aracın kaza dışı hasarlanmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, kaldı ki, olaydaki ispat külfetinin mevcut durumu iddia eden sigortacı üzerinde bulunduğunu, davalının bu savunmasını soyut iddialarla değil, somut delillerle kanıtlaması gerektiğini belirtmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, çift taraflı trafik kazası nedeniyle davacı aracında oluşan hasar bedelinden kaynaklanan tazminat istemine ilişkindir.
2918 sayılı KTK'nın 91 inci maddesine göre: “İşletenlerin, bu Kanunun 85 inci maddesinin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur."

Yasanın 85/1 inci maddesine göre de, “Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüs unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüs sahibi doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar.”

Yasa'nın 91/1 ve 85/1 inci maddeleri bir arada ele alındığında, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası’nı yapan sigortacının poliçede belirlenen limite kadar, işletenin sorumluluğunu üstlendiği sonucuna varılabilmektedir.
Somut olayda, davalıya ZMSS poliçesi ile sigortalı olan araç ile davacı aracının kazaya karışmış olduğu, taraflar arasında düzenlenen (anlaşmalı) trafik kazası tespit tutanağından anlaşılmakta olup, sigortalı aracın sürücüsü (...), virajı alamayıp "davacının aracına sol arka kısmından çarptım" şeklindeki beyanı ile kusurunu kabul etmiştir. Bu durumda tutanağın aksini ispat yükü davalıda olup, kusurun kabul edilmiş olması ve sigortacının işletenin kusurunu(poliçe limiti kadar) üstlenmiş olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde; zararın miktarına yönelik bilirkişi raporu alınarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile davanın reddine karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile temyiz olunan İtiraz Hakem Heyeti kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde davacıya iadesine,

Dosyanın mahkemeye gönderilmesine,

20.02.2025 tarihinde üye ...'ın karşı oyu ve oy çokluğuyla karar verildi.

KARŞI OY GEREKÇESİ

Bilirkişi raporu ile kaza tespit tutanağı arasında çelişki bulunduğu buna göre uyuşmazlığın çözümünün yargılamayı gerektirdiği ve tahkim yargılama süresinin bunun için yeterli olmadığı anlaşılmaktadır. Bu sebeple 5684 sayılı Kanun'un 30/16 maddesi uyarınca el çekme kararı verilmesi gerektiği düşüncesinde olduğumdan çoğunluk görüşüne iştirak edemiyorum.

Yargıtay

Hukuk Genel Kurulu

2021/370 E., 2022/1622 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

1. Taraflar arasındaki “Kurum işleminin iptali” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Aydın 1. İş Mahkemesinin davanın kısmen kabulüne ilişkin kararına yönelik davacı vekilinin istinaf başvurusunun reddine davalı ... vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararı kaldırılıp düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın reddine ilişkin İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince verilen karar davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Bölge Adliye Mahkemesince Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:
4. Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin dava dışı Kaynaklar Limited Şirketine ait işyerinde çalışmakta iken 19.01.2001 tarihinde geçirdiği iş kazası neticesinde sürekli iş göremez duruma girdiğini, davalı Kurum tarafından sürekli iş göremezlik geliri bağlandığını ancak gelir oranının yanlış hesaplanıp eksik bağlandığını, müvekkilinin yanlışlığın düzeltilmesi hususunda Kuruma yaptığı başvurunun kazanın meydana gelmesinde tamamen kusurlu olduğundan bahisle reddedildiğini, Didim Asliye Hukuk (İş) Mahkemesinin 2004/232 E., 2006/221 K. sayılı dosyasında alınan bilirkişi heyet raporunda davacının kazanın meydana gelmesinde %50; dava dışı işveren Kaynaklar Limited Şirketinin ise %50 oranında kusurlu olduğunun tespit edildiğini, müvekkilinin %50 kusuru bulunmasına rağmen tamamen kusurlu olduğu kabul edilerek sürekli iş göremezlik gelirinin %50 indirimli olarak bağlanmasının haksız ve hukuka aykırı olduğunu, kabul anlamına gelmemekle birlikte Kurumun müvekkiline bağlanan sürekli iş göremezlik gelirinden ancak iş kazasındaki kendi kusurunun yarısına tekabül eden %25 oranında indirim yapabileceğini ileri sürerek Kurum işleminin iptali ile müvekkiline bağlanan sürekli iş göremezlik gelirinin bağlanma tarihinden itibaren yeniden hesaplanarak eksik bağlanan kısmının bağlanma tarihinden itibaren işleyecek faizi ile ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabı:
5. Davalı ... (SGK/Kurum) vekili cevap dilekeçesinde; Sigorta Teftiş Kurulu Başkanlığının 31.05.2003 tarihli ve 29SR25 sayılı raporu ile 13.12.2004 tarihli ve 100SR66 sayılı raporlarında kazanın meydana gelmesinde sigortalının tamamen kusurlu olduğu yönünde tespit yapıldığını, iş müfettişi tarafından düzenlenmiş olan 31.03.2003 tarihli ve 34 sayılı raporda da kusur oranının trafik tespit tutanağına göre belirlenmesi gerektiğinin belirtildiğini, 19.10.2001 tarihli trafik tespit tutanağında davacının tamamen kusurlu olduğu bildirildiğinden sürekli işgöremezlik gelirinin mülga 506 sayılı Kanun’un 111. maddesine istinaden %50 indirimli olarak bağlandığını, Kurum işlemlerinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığını ileri sürerek davanın reddini savunmuştur.

İlk Derece Mahkemesinin Kararı:
6. Aydın 1. İş Mahkemesinin 03.10.2017 tarihli ve 2016/86 E., 2017/151 K. sayılı kararı ile; 19.01.2001 tarihinde dava dışı şirkete ait işyerinde çalışmakta iken geçirdiği iş kazası sonucu malûl kalan davacı tarafından dava dışı işveren aleyhine açılan Didim (Yenihisar) Asliye Hukuk Mahkemesi 2006/330 Esas sayılı tazminat dosyasında düzenlenen ve karara esas alınan kusur raporunda davacının ve işverenin %50 oranında kusurlu olduklarının tespit edildiği, iş kazası nedeniyle davacıya 16.05.2009 onay tarihli gelir bağlama kararı ile Kurum tarafından %57 iş göremezlik derecesi üzerinden gelir bağlandığı, gelir bağlama kararında 506 sayılı Kanun 111. maddesi gereğince indirim oranının %50 olarak belirtildiği, 506 sayılı Kanun’un 111. maddesine göre bağışlanmaz kusur nedeniyle bağlanacak gelirde yapılacak eksiltmenin en fazla %50 olabileceği, eksiltme hesabının ise bağışlanmaz sayılan kusurun derecesine göre yapılması gerektiği, Kurumca sigortalı %100 oranında kusurlu sayılarak bağlanan gelirde %50 eksiltmeye gidilmiş ise de mahkeme kararı ile tespiti yapılan ve kesinleşen sigortalının bağışlanmaz kusurunun %50 olması nedeniyle gelirden %25 oranında indirim yapılması gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, davacıya yapılan sürekli iş görmezlik gelirinden yapılan indirimin kusur derecesine göre %25 oranında olduğunun tespiti ile eksik ödenen gelirlerin her ay için kesinti tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine, diğer taleplerinin reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliyesi Mahkemesinin Kararı:
7. Aydın 1. İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı taraf vekillerince süresi içinde istinaf yoluna başvurulmuştur.

8. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin 26.03.2019 tarihli ve 2017/2872 E., 2019/458 K. sayılı kararı ile; olay günü motosiklet kullanmak için yeterli A-2 sınıfı sürücü belgesine sahip olmadan çift yönlü olan güzergah üzerinde bir öndeki aracın arkasından seyir etmekte olduğuna göre dikkatini yola vermesi ve önündeki araç ile kendi aracı arasında yeterli ve güvenli takip mesafesi bırakması, aracının hızını hava, yol ve trafik şartları ile aracının teknik özelliklerine uydurup seyir anında belirebilecek herhangi bir tehlike karşısında önünde açık olan en kısa mesafede aracını duruşa geçirebilecek bir hızla seyrini sürdürmesi, güvenli araç kullanma bakımından elzem olmasına rağmen aşırı hız ve yakın takipten dolayı öndeki araca arkadan çarparak kazanın meydana gelmesinde davacının bağışlanmaz kusurunun bulunduğu, bu nedenle sürekli iş göremezlik gelirini 506 sayılı Kanun’un 111. maddesi uyarınca %50 indirimli olarak bağlayan Kurum işleminin yerinde olduğu gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun reddine, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararı kaldırılıp düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Özel Dairenin Bozma Kararı:
9. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin yukarıda belirtilen kararı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

10. Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 15.06.2020 tarihli ve 2019/3958 E., 2020/2267 K. sayılı kararı ile; “..F) Delillerin Değerlendirilmesi ve Gerekçe:
Dava sürekli iş göremezlik gelirinden yapılan indirime ilişkin kurum işleminin iptali ile bu indirim neticesinde eksik ödenen gelirin yasal faiziyle tahsili istemine ilişkindir.
Mahkemece davanın kabulüne ilişkin verilen karar Bölge Adliye Mahkemesi tarafından usul ve yasaya uygun bulunmayarak kaldırılmış ve davanın reddine karar verilmiştir.
Dosyadaki kayıt ve belgelerden; 2001 yılında meydana gelen iş kazası ile ilgili, 31.03.2003 tarihli İş müfettişi tarafından düzenlenen raporda tüm kusurun kazalı sigortalıda bulunduğu trafik kaza tespit tutanağının dikkate alınması gerektiği belirtilmiş ve kurumun 31.5.2003 tarihli inceleme raporu ile 13.04.2009 tarihli inceleme raporunda aynı yönde kazalının asli kusurlu olduğu, bağışlanamaz kusurunun bulunması nedeniyle 506 sayılı Yasanın 111. maddesinin uygulanması gerektiğine dair tespitlerin yapıldığı, Didim 1.Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi'nin 2006/330 Esas ve 2011/740 Karar sayılı Dairemiz tarafından davalı işverenin temyiz dilekçesinin süre aşımı yönünden reddine karar verilerek kesinleşen tazminat dosyasında %50 işveren, % 50 kazalı sigortalı olduğunun tespit edildiği, anlaşılmaktadır.

Davanın yasal dayanakları incelendiğinde; 506 sayılı yasanaın “Sigortalının Bağışlanamaz Kusuru” başlıklı 111. maddesinde “Bağışlanmaz kusuru yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya hastalanan sigortalıya verilecek geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik geliri, bu kusurun derecesine göre, Kurumca, yarısına kadar eksiltilebilir.
Tehlikeli olduğu veya hastalığa sebep olacağı bilinen yahut yetkili kimseler tarafından verilen emirlere aykırı olan veyahut açıkça izne dayanmadığı gibi hiç bir gereği veya yararı bulunmayan bir işi elinde olarak sigortalının yapması veya yapılması gerekli bir hareketi savsaması kusurun bağışlanmazlığına esas tutulur.” hükmü düzenlenmiştir.

Kusur raporlarının, 506 sayılı Yasa, 4857 sayılı Yasa'nın 77. ve İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü'nün 2 vd. maddelerine uygun olarak düzenlenmesi gerekir. 4857 sayılı Yasa'nın 77. maddesi; “İşverenler işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler. İşverenler, işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyulup uyulmadığını denetlemek, işçileri karşı karşıya bulundukları mesleki riskler, alınması gerekli tedbirler, yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek ve gerekli iş sağlığı ve güvenliği eğitimini vermek zorundadırlar...” düzenlemesini içermektedir. Anılan düzenleme, işçiyi gözetim ödevi ve insan yaşamının üstün değer olarak korunması gereğinden hareketle; salt mevzuatta öngörülen önlemlerle yetinilmeyip, bilimsel ve teknolojik gelişimin ulaştığı aşama uyarınca alınması gereken önlemlerin de işveren tarafından alınmasını zorunlu kılmaktadır. İş kazasının oluşumuna etken kusur oranlarının saptanmasına yönelik incelemede; ihlal edilen mevzuat hükümleri, zararlı sonuçların önlenmesi için koşulların taraflara yüklediği özen ve dikkat yükümüne aykırı davranışın doğurduğu sonuçlar ayrıntılı olarak irdelenip, kusur aidiyet ve oranları gerekçeleriyle ortaya konulmalıdır.

Ayrıca 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 74. maddesi (Mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu 53. madde) hükmü uyarınca hukuk hakimi ceza davasında alınmış kusur raporu ile bağlı değilse de kesinleşmiş ceza ilamıyla saptanmış maddi olgularla bağlıdır.

Ceza mahkemesi kendine has usuli olanakları nedeniyle hükme esas aldığı maddi olayların varlığını saptamada daha geniş yetkilere sahiptir. Bu nedenle, hukuk hakiminin, ceza hakiminin fiilin hukuka aykırılığını ve illiyet bağı saptayan maddi vakıa konusundaki kabulü ve ceza mahkemesinin kabul ettiği olayın gerçekleşme şekli diğer bir deyişle maddi vakıanın kabulü konusunda kesinleşmiş olan bir mahkumiyet veya maddi vakıa tespiti yapan beraat hükmüyle bağlı olacağı hem ilmi (Prof. Dr. Kemal Gözler, “Res Judicata’nın Türkçesi Üzerine”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 56, Sayı 2, 2007, s.45-61 ) hem de kökleşmiş kazai içtihatlarla benimsenmiş bulunmaktadır

1-Sigortalı veya hak sahipleri tarafından tazmin sorumluları aleyhine açılan tazminat davalarında alınan kusur tespitine ilişkin bilirkişi raporları ile ulaşılan sonuçlar, Kurumun taraf olmaması nedeniyle işbu dava yönünden bağlayıcı nitelikte bulunmamakta, olup ancak güçlü bir delil olarak kabul edilebilir.
Somut durumda, sigortalı tarafından açılan ve süre aşımı nedeniyle de Yargıtay incelemesinden geçmeden kesinleşen Didim (Yenihisar) Asliye Hukuk Mahkemesi tazminat dava dosyasında işveren ve davacı taraf olup kusur oranları kendilerini bağlamaktadır. İşveren aleyhine açılan tazminat davasında sosyal güvenlik kurumu taraf olmadığından dolayı kusur raporu sosyal güvenlik kurumunu bağlamamaktadır.

2-Dosya kapsamından meydana gelen söz konusu olay ile ilgili ceza yargılaması ve akıbeti ile ilgili bilginin yer almadığı SGK'nın dikkate aldığı trafik kaza tutanağı raporununda gelir indirimi yönünden davacıyı bağlamayacağı açıktır.

Somut olayda; kusur oranlarının bilirkişi raporu alınmadan Bölge Adliye Mahkemesince değerlendirilmesi hatalı olup uzman bilirkişilerden alınacak rapor sonrası bağışlanamaz kusur değerlendirmesi yaparak sonuca gidilmesi gerekmektedir.

Yukarıdaki yasal düzenleme ve açıklamalar ışığında davalı kurumun taraf olmadığı tazminat dosyasının kesin hüküm teşkil etmediği, ancak ayrıntılı irdeleme içermesi ve kesinleşmesi halinde güçlü delil niteliğinde olduğu gözetilerek, müfettiş raporlarındaki durum tespit ve kusur oranları ile trafik kaza tespit tutanağı da dikkate alınarak trafik iş güvenliği bakımından uzman kişilerden oluşan bilirkişi heyetinden iş güvenliği mevzuatına göre yöntemince işveren ve sigortalının kusur aidiyet ve oranlarının belirlenmesi için rapor alarak, elde edilecek sonuca göre 506 s. Yasanın 111. maddesi gereği bağışlanamaz kusur değerlendirmesi yaparak hüküm kurulmalıdır.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, eksik inceleme ve araştırma sonucu yazılı şekilde karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir...” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı:
11. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin 11.11.2020 tarihli ve 2020/1049 E., 2020/1558 K. sayılı kararı ile; önceki gerekçeye ilaveten sigortalının bağışlanmaz kusurunun bulunduğu dosya kapsamındaki kanıtlar, genel yaşam deneyimleri, düzenlenen bilirkişi raporlarından elde edilen teknik veriler ışığında hakim tarafından takdir edilebilecek bir konu olup takdiri delil niteliğindeki bilirkişi raporunun alınması ve bununla bağlı kalınması gereğini öngören bozma gerekçesinin yerinde olmadığı ayrıca yeni rapor alınmasının HMK’nın 30. maddesinde düzenlenen usul ekonomisi ilkesinin de ihlâli sonucunu doğuracağı, eldeki dava yönünden bilirkişi incelemesi yapılması zorunluluğunu öngören açık bir yasal düzenleme bulunmadığı gibi hâkimin bilirkişi tarafından belirlenen kusur oranıyla bağlı olmadığı, 506 sayılı Kanun’un 111. maddesine dayalı nitelendirmenin mahkemece yapılması gerektiği, diğer taraftan dava dilekçesinde dâhi sigortalıya atfedilen %50 kusur oranına itiraz edilmeyip bu kusur oranına dayalı olarak yapılması gereken indirim oranına itiraz edilmişken hâkimlerin hukukî irdeleme yapma ve delil takdir etme yetkisini yok sayarak uyuşmazlıkların bilirkişiler tarafından çözümü sonucuna yol açabilecek yaklaşım içeren bozma ilamına uyulması mümkün olmadığı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:
12. Direnme kararı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

13. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; iş kazası neticesinde bağlanan sürekli iş göremezlik gelirinde bağışlanmaz kusur olduğu iddiası ile indirim yapan Kurum işleminin iptali ve sürekli iş göremezlik gelirinin yeniden hesaplanarak eksik bağlanan kısmının ödenmesi istemli eldeki davada; kusur oran ve aidiyetlerinin belirlenmesi için Özel Daire bozma kararında belirtildiği şekilde kesinleşen tazminat dosyasında alınan kusur raporun güçlü delil niteliğinde olduğu gözetilerek, müfettiş raporlarındaki durum tespit ve kusur oranları ile trafik kaza tespit tutanağı da dikkate alınarak trafik iş güvenliği uzmanlarından oluşan bilirkişi heyetinden rapor alınarak rapor neticesinde 506 sayılı Kanun’un 111. maddesi gereği bağışlanmaz kusur değerlendirmesi yapılarak karar verilmesinin gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

14. Öncelikle konuyla ilgili kavramlar ve yasal düzenlemeler üzerinde kısaca durmak gerekir.

15. Davanın yasal dayanağı mülga 506 sayılı mülga Sosyal Sigortalar Kanunu'nun (506 sayılı Kanun) 111. maddesi olup “Sigortalının bağışlanmaz kusuru” kenar başlıklı söz konusu maddeye göre;
“Bağışlanmaz kusuru yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya hastalanan sigortalıya verilecek geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik geliri, bu kusurun derecesine göre, Kurumca, yarısına kadar eksiltilebilir.
Tehlikeli olduğu veya hastalığa sebep olacağı bilinen yahut yetkili kimseler tarafından verilen emirlere aykırı olan veyahut açıkça izne dayanmadığı gibi hiç bir gereği veya yararı bulunmayan bir işi elinde olarak sigortalının yapması veya yapılması gerekli bir hareketi savsaması kusurun bağışlanmazlığına esas tutulur.”

16. Anılan düzenlemede bağışlanmaz kusuru ile iş kazasına uğrayan sigortalıdan söz edilerek Kurum tarafından geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik geliri ile sınırlı olarak miktarının ne ölçüde azaltılabileceği belirtilmektedir.

17. Sigortalının iş kazasına uğraması, meslek hastalığına yakalanması, şayet kendi kasti hareketine değil de “bağışlanmaz kusuruna” dayanıyorsa sigortalı, geçici iş göremzlik ödeneği ile gelir alma hakkını tümden yitirmez. Kurum bu yardımları bağışlanmaz kusurun derecesine göre eksilterek öder (Aslanköylü Resul: Sosyal Sigortalar Kanunu Yorumu, Ankara, 2003, s. 960).

18. Şu hâliyle bağışlanmaz kusurun sosyal sigorta haklarına etkisi kaldırıcı ve yitirici değil eksiltici ve azaltıcıdır (Çenberci Mustafa: Sosyal Sigortalar Kanunu Şerhi, 1985, s. 663).

19. Sorumluluk hukukunda yer almayan ve Sosyal Sigortalar Kanunu’na özgü bir kavram olan "bağışlanmaz kusur", 506 sayılı Kanun’un 111. maddesinin son fıkrasında tanımlanarak içerik ve sınırları açıkça belirlenmiştir. Tanımlayıcı hüküm karşısında anılan kavramın başka şekilde anlaşılıp farklı alanlardaki yaklaşımlar uyarınca nitelendirilmesine yasal olanak bulunmamaktadır.

20. Sözü edilen hükme göre sigortalının, iş kazası veya meslek hastalığının oluşmasında etkili bulunan davranışının “bağışlanmaz kusur” niteliğinde kabul edilebilmesi, 506 sayılı Kanun’un 111. maddesinin son fıkrasındaki tanıma uygun olmasına bağlıdır. Genel anlamda sigortalının yüksek oranlı kusuru mutlak olarak “bağışlanmaz kusur” kabulü için yeterli değildir. Zira sigortalıya atfedilen kusurun ağır kusur olması bağışlanmaz kusur anlamına gelmeyebilir.

21. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’na özgü bu uygulamanın her olayın gerçekleşme koşulları gözetilerek kendi içerisinde değerlendirilmesi gerekmektedir.

22. 01.10.2008 tarihinde yürülüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun (5510 sayılı Kanun) "Sigortalının kendisinden kaynaklanan sebeplerle tedavi süresinin uzaması, iş göremezliğinin artması" kenar başlıklı 22. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, 506 sayılı Kanun’un 111. maddesinde yer alan "sigortalının bağışlanmaz kusuru" nedeniyle yapılacak olan ödemelere ilişkin yeni düzenleme getirilmiştir. Bu kurala göre, sigortalının iş kazasına veya meslek hastalığına uğraması, hastalanması, tedavi süresinin uzaması veya iş göremezliğinin artması hâllerinde ödenmesi gereken geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik gelirinin, ceza sorumluluğu olmayanlar hariç, ağır kusuru yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya hastalanan sigortalının kusur derecesi esas alınarak üçte birine kadarı Kurumca eksiltilecektir. 5510 sayılı Kanun’daki bu kuralın sigortalının lehine olduğu konusunda herhangi bir duraksama bulunmamaktadır. (Anayasa Mahkemesinin 27.11.2008 tarihli ve 2004/101 E., 2008/170 K. sayılı kararı)

23. Bağışlanmaz kusur ile ağır kusur kavramları iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık hâllerinde sigortalının sorumluğunun belirlenmesinde esas alınan birbirine yakın kavramlardır. Bağışlanmaz kusur yerine 5510 sayılı Kanun’da ağır kusur ifadesi kullanılmış ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 44. maddesinde ağır kusur tanımlanmıştır.

24. İşçi sağlığı ve iş güvenliği ile sosyal sigorta olayının meydana geldiği iş kolunda geçerli kurallar gözetilerek sigortalının olayın üzerinde etkili davranışları ile bağışlanmaz kusurun gerçekleşip gerçekleşmediği, gerçekleşmiş ise oranının ne olduğunun 506 sayılı Kanun’un 111. maddesininin ikinci fıkrası kapsamında belirlenmesi gerekmektedir.

25. Bu noktada; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller” başlıklı 266/1. maddesine değinmek gerekirse, bu madde; “Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Ancak genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelendirmedikçe, bilirkişi olarak görevlendirilemez.” düzenlemesini içermektedir.

26. Aynı Kanun’un “Bilirkişi raporuna itiraz” başlıklı 281. maddesinin 2. fıkrasında ise; “Mahkeme, bilirkişi raporundaki eksiklik yahut belirsizliğin tamamlanması veya açıklığa kavuşturulmasını sağlamak için, bilirkişiden, yeni sorular düzenlemek suretiyle ek rapor alabileceği gibi, tayin edeceği duruşmada, sözlü olarak açıklamalarda bulunmasını da kendiliğinden isteyebilir” hükmüne yer verilmiş ve 282. madde ile de hâkimin bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendireceği belirtilmiştir.

27. Bu itibarla bilirkişi raporu hakim denetimine tabi olup 506 sayılı Kanun’un 111. maddesininin ikinci fıkrası kapsamında sayılan unsurların irdelenip irdelenmediği saptanmalı fıkrada sayılan unsurlara giren hâller gerekçeleriyle birlikte açıklanmalıdır.

28. Buna göre, bağışlanmaz kusurundan dolayı iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan ya da hastalanan sigortalıya, ödenmesi gereken geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik geliri sigortalının bu durumun oluşumundaki kusuruyla orantılı olarak yarısına kadar eksiltilerek ödenebilecektir.

29. Öte yandan işveren, gözetme borcu gereği çalıştırdığı işçileri işyerinde meydana gelen tehlikelerden korumak, onların yaşamını, bedensel ve ruhsal bütünlüklerini korumak için işyerinde teknik ve tıbbi önlemler dâhil olmak üzere bilimsel ve teknolojik gelişmelerin gerekli kıldığı tüm önlemleri almak zorundadır.

30. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın (Anayasa) 17. maddesinde;
“Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.
Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz.” yönündeki düzenleme ile yaşama hakkı güvence altına alınmış, bu yasal güvencenin yaşama geçirilmesinde İş ve Sosyal Güvenlik Mevzuatında da işçilerin korunması, işin düzenlenmesi, iş güvenliği, sosyal düzen ve adaletin sağlanması düşüncesi ile koruyucu bir takım hükümlere yer verilmiştir.

31. Mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun (BK) 332. maddesine göre, “İş sahibi, aktin özel halleri ve işin mahiyeti noktasından hakkaniyet dairesinde kendisinden istenilebileceği derecede çalışmak dolayısıyla maruz kaldığı tehlikelere karşı icabeden tedbirleri ittihaza ve münasip ve sıhhi çalışma mahalleri ile, işçi birlikte ikamet etmekte ise sıhhi yatacak bir yer tedarikine mecburdur.

İş sahibinin yukarıdaki fıkra hükmüne aykırı hareketi neticesinde işçinin ölmesi halinde onun yardımından mahrum kalanların bu yüzden uğradıkları zararlara karşı isteyebilecekleri tazminat dahi akde aykırı hareketten doğan tazminat davaları hakkındaki hükümlere tabi olur”.

32. Kanun koyucu 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 332. maddesinin karşılığını 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 417. maddesinin 2. fıkrasında düzenlemiş olup sözü edilen fıkrada, “İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli olan her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür.” hükmü yer almaktadır.

33. Bu düzenlemede, işverenin, işçinin yaşamını, sağlık ve bedensel bütünlüğünü korumak için gerekli önlemleri alma yükümlülüğü öngörülmektedir. Burada işverenin özellikle iş kazalarına karşı gerekli önlemleri alma yükümlülüğü söz konusudur. Buna göre işveren, hizmet ilişkisinin ve yapılan işin niteliği göz önünde tutulduğunda, hakkaniyet gereği kendisinden beklenen, deneyimlerin zorunlu kıldığı, teknik açıdan uygulanabilir ve işyerinin özelliklerine uygun olan önlemleri almakla yükümlüdür.

34. Bu hükümlere paralel 4857 sayılı İş Kanunu'nun “İşverenlerin ve işçilerin yükümlülükleri" kenar başlıklı 77. maddesinin 1. fıkrasında da benzer bir düzenlemeye yer verilmiştir. Bu fıkraya göre, “İşverenler iş yerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler”. Bu hüküm daha sonra 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 37. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.

35. Bundan başka işveren, mevzuatta öngörülmemiş olsa dâhi bilimsel ve teknolojik gelişmelerin gerekli kıldığı iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak zorundadır. Bilim, teknik ve örgütlenme düşüncesi yönünden alınabilme olanağı bulunan, yapılacak gider ve emek ne olursa olsun bilimin, tekniğin ve örgütlenme düşüncesinin en yeni verileri göz önünde tutulduğunda işçi sakatlanmayacak, hastalanmayacak ve ölmeyecek ya da bu kötü sonuçlar daha da azalacaksa her önlem işverenin koruma önlemi alma borcu içine girer.

36. Bu önlemler konusunda işveren işyerini yeni açması nedeniyle tecrübesizliğini, bilimsel ve teknik gelişmeler yönünden bilgisizliğini, ekonomik durumunun zayıflığını, benzer işyerlerinde bu iş güvenliği önlemlerinin alınmadığını savunarak sorumluluktan kurtulamaz. Gerçekten çalışma hayatında süregelen kötü alışkanlık ve geleneklerin varlığı işverenin önlem alma borcunu etkilemez. İşverenlerce iş güvenliği açısından yaşamsal önem taşıyan araç ve gereçlerin işçiler tarafından kullanılması sağlandığında, kaza olasılığının tamamen ortadan kalkabileceği de tartışmasız bir gerçektir. Bu açıklamalara göre, iş kazasının oluşumuna etki eden kusur oranlarının saptanmasına yönelik olarak yapılan incelemede, ihlâl edilen mevzuat hükümleri, zararlı sonuçların önlenmesi için koşulların taraflara yüklediği özen ve dikkat yükümüne aykırı davranışın doğurduğu sonuçlar, ayrıntılı olarak irdelenip kusur aidiyet ve oranları gerekçeleriyle ortaya konulmalıdır.

37. Gelinen bu noktada uyuşmazlığın çözümü için “delil”, “kesin hüküm” ve “kuvvetli (güçlü) delil” kavramlarının kısaca açıklamasında yarar vardır.

38. Medeni usul hukukunda deliller, kesin deliller ve takdiri deliller olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Hukukumuzda kesin deliller, ikrar (HMK m. 188), senet (HMK m. 199 vd.), yemin (HMK m. 225 vd.) ve kesin hüküm (HMK m. 303) olmak üzere dört tanedir. Takdiri deliller ise tanık (HMK m.240 vd.), bilirkişi (HMK m. 266 vd.), keşif (HMK m.288 vd.) ve kanunda düzenlenmemiş diğer deliller (HMK m. 192) olarak sayılmaktadır. Takdiri deliller yönünden delil türlerinin sınırlı olarak sayılmadığı kabul edilmektedir (Arslan, Ramazan/ Yılmaz, Ejder/ Taşpınar Ayvaz, Sema: Medeni Usul Hukuku, Ankara 2017, s. 389-390). Bu açıdan kuvvetli (güçlü) delil takdiri bir delil türü olarak nitelendirilebilir.

39. Kesin hükme gelince, kesin hüküm HMK'nın 303. maddesinde düzenlenmiş olup şekli ve maddi anlamda kesin hüküm olmak üzere olarak ikiye ayrılır. Verilen bir hükme karşı kanun yolları kapalı ise veya kanun yolları açık olsa bile süresinde gidilmemişse veya tüm kanun yolları tükenmişse hüküm şeklen kesinlik kazanmıştır.

40. Maddi anlamda kesin hükümde ise; dava sebebinin (maddi vakıaların), taraflarının ve ilk davanın hüküm fıkrası ile ikinci davaya ait talep sonucunun aynı olması gerekir.

41. Önemle vurgulanmadır ki maddi anlamda kesinlik, yalnız hüküm fıkrası için söz konusudur. Hüküm fıkrası, davada (veya karşı davada) istenen hususlar (talep sonucu) hakkında mahkemece verilen kararı (hükmü) gösterir. Hükmün gerekçesinin kesin hüküm gücü bulunmamaktadır. Bununla beraber gerekçe maddi anlamda kesinlikten tamamen soyutlanmış da değildir.

42. Maddi anlamda kesin hükmün amacı da bu hâli ile mahkeme kararlarına güvenilmesini ve uyulmasını sağlamak, taraflar arasındaki uyuşmazlığı kararın maddi anlamda kesinleştiği andan itibaren geleceğe yönelik olarak sona erdirmek ve nihayet çelişkili kararlar verilmesini önleyerek toplum hayatında hukukî istikrar ve güvenliği tesis etmektir.

43. İspat bakımından değerlendirmek gerekir ise; HMK'nın 204. maddesinin birinci fıkrasına göre ilamlar kesin delil sayılmaktadır.

44. Birinci davada verilmiş olan hüküm, aynı taraflar arasında, aynı dava sebebine dayanarak aynı konuya ilişkin olarak açılan ikinci davada, kesin hükme bağlanmış olan husus yönünden kesin delil teşkil eder (HMK m.303/1,2).

45. Aynı taraflar arasında, aynı dava sebebine dayanarak ve aynı hukukî ilişki hakkında açılan ikinci davanın konusu, birinci davadakinden farklı olsa bile, iki davanın da temelini oluşturan aynı hukukî ilişkinin mevcut olup olmadığı hakkında (birinci davada) verilmiş olan (kesin) hüküm, ikinci davada kesin delil teşkil eder.

46. Bir davada verilen kesin hüküm, bu davanın tarafları dışındaki başka birine (üçüncü kişiye) karşı açılan (veya üçüncü kişi tarafından birinci davanın taraflarından birine karşı açılan) ve konusu ile dava sebebi (vakıalar) aynı olan ikinci bir davada kesin delil teşkil etmez; çünkü iki davanın tarafları farklıdır. Fakat, birinci davada verilen kesin hüküm, ikinci davada kuvvetli (güçlü) bir takdiri delil teşkil eder. Nitekim aynı hususlara Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.03.2021 tarihli ve 2017/(22)9-3108 E., 2021/380 K.; 09.02.2021 tarihli ve 2016/(7)9-1247 E., 2021/54 K.; 17.11.2020 tarihli ve 2016/(7)9-1867 E., 2020/908 K. ve 15.09.2020 tarihli ve 2017/(22)9-1293 E., 2020/588 K. sayılı kararlarında da yer verilmiştir.

47. Somut olayda; davacının 19.01.2001 tarihinde kullandığı motosiklet ile öndeki araca arkadan çarparak geçirdiği kaza akabinde düzenlenen trafik kazası tespit tutanağında kazanın meydana gelmesinde tamamen kusurlu olduğu; 31.03.2003 tarihli İş Teftiş Kurulu inceleme raporunda ise olayın iş kazası olduğu ve kusur yönünden trafik kaza tespit tutanağı dikkate alınarak gerekli değerlendirmenin yapılması gerektiğinin belirtildiği ancak Sigorta Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından düzenlenen 31.05.2003 ve 13.12.2004 tarihli raporlar da olayın iş kazası olmadığı ve sigortalı için 506 sayılı Kanun’un 111. maddesinin uygulanması gerektiği yönünde tespitler yapılarak görüş bildirildiği görülmüştür.

48. Kurum tarafından olayın iş kazası kabul edilmemesi üzerine davacı tarafından dava dışı işveren ve Kurum aleyhine iş kazası tespiti ile maddi ve manevi tazminat istemli dava açıldığı mahkemece işveren aleyhine açılan tazminat dosyası tefrik edilerek ayrı esasa kaydedildiği ve iş kazasının tespiti davası yönünden Didim Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi sıfatıyla) 2004/232 E., 2006/221 K. sayılı kararı ile 19.10.2001 tarihinde meydana gelen kazanın iş kazası olduğunun tespitine ilişkin verilen kararın Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 13.11.2007 tarihli kararı ile onandığı ve bu şekilde kesinleştiği, bu davanın yargılama sürecinde alınan 13.06.2005 tarihli kusur raporundaki işverenin ve davacının %50 oranında kusurlu olduklarına ilişkin tespit benimsenerek Didim (Yenihisar) Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi sıfatıyla) 27.12.2011 tarihli 2006/330 E. ve 2011/740 K. sayılı kararı ile işveren aleyhine açılan tazminat davasının kısmen kabulüne karar verildiği; kararın Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 25.12.2012 tarihli ve 2012/4790 E., 2012/24548 K. sayılı kararı ile davalı işverenin temyiz dilekçesinin süre aşımı nedeniyle reddedilerek kesinleştiği tespit edilmiştir.

49. Öte yandan ceza yargılamasında alınan Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesinin 14.12.2001 tarihli raporunda mağdur davacının 8/8 oranında kusurlu olduğu bildirilmiştir.

50. Didim Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi sıfatıyla) iş kazası tespiti kararının kesinleşmesi akabinde SGK Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı tarafından 13.04.2009 tarihinde düzenlenen raporda kazalı sigortalının (davacının) A tipi ehliyeti olmamasına rağmen motosikleti kullanmaya devam ettiğinden hareketle tehlikeli olduğunu bildiği bir durumu sürdürmesi sebebiyle ayrıca kaza tutanağında kendisinin asli kusurlu olduğu da dikkate alındığında kazada kastı suç sayılır hareketi bulunmayan davacı hakkında bağışlanmaz kusurundan dolayı 506 sayılı Kanun’un 111. maddesinin uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır.

51. Rapor neticesinde davacıya 16.05.2009 tarihinde sürekli iş göremezlik geliri %50 indirimli olarak bağlanmış, davacı tarafından kusur oranının yanlış değerlendirildiği ve eksik ödendiği gerekçesi ile Kuruma yaptığı başvurunun trafik kaza tutanağında kazanın oluşumunda tamamen kusurlu olduğu tespit edildiğinden iş göremezlik gelirinin %50 indirimli ödendiği belirtilerek reddedilmesi üzerine eldeki dava açılmıştır.

52. Bu durumda yukarıda yapılan açıklamalara, somut olaya ilişkin maddi ve hukukî olgulara göre; Bölge Adliye Mahkemesince bilirkişi raporu alınmadan kusur oranları değerlendirilerek bağışlanmaz kusur değerlendirmesi yapılması yerinde olmayıp davacı ve dava dışı işverenin taraf olduğu tazminat davasında verilen ve kesinleşen kararın sadece o davanın tarafları yönünden kesin delil niteliğinde olduğu, o davanın tarafı olmayan eldeki davanın davalısı Kurum yönünden güçlü delil mahiyetinde bulunduğu, trafik kaza tespit tutanağının da gelir indirimi yönünden davacıyı bağlamayacağı gözetilerek müfettiş raporlarındaki durum tespiti ve kusur oranları ile trafik kaza tespit tutanağı dikkate alınıp trafik iş güvenliği alanında uzman bilirkişi heyetinden iş güvenliği mevzuatı kapsamında değerlendirme içeren, dava dışı işveren ve sigortalının kusur aidiyet ve oranlarını belirleyen rapor alındıktan sonra sonucuna göre 506 sayılı Kanun’un 111. maddesi gereğince bağışlanmaz kusur değerlendirmesi yaparak karar verilmelidir.

53. Hâl böyle olunca Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken, önceki hükümde direnilmesi doğru olmamıştır.

54. O hâlde direnme kararı bozulmalıdır.

IV. SONUÇ :

Açıklanan nedenlerle;
Davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 371. maddesi gereğince BOZULMASINA,

İstek hâlinde temyiz peşin harcın yatırana geri verilmesine,

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 373/2. maddesi gereği dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine 29.11.2022 tarihinde oy birliği ile kesin olarak karar verildi.

Yargıtay

Hukuk Genel Kurulu

2013/2100 E., 2015/1224 K.

TRAFİK KAZASI SEBEBİYLE ZARAR GÖREN ARAÇ
MADDİ TAZMİNAT İSTEMİ
FAİZ
KASKO SİGORTA ŞİRKETİ TARAFINDAN, ZARAR VEREN ARACIN SÜRÜCÜSÜYLE İŞLETEN ADINA AÇILAN MADDİ TAZMİNAT DAVASI
HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU (HMK) (6100) Madde 266
HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU (HMK) (6100) Madde 128
HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU (HMK) (6100) Madde 143
HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU (HMK) (6100) Madde 187
HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU(MÜLGA) (1086) Madde 275
HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU(MÜLGA) (1086) Madde 216
HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU(MÜLGA) (1086) Madde 238
KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU (2918) Madde 85
KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU (2918) Madde 86

"İçtihat Metni"

Taraflar arasındaki “maddi tazminat” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Pamukova Asliye Hukuk Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 19.01.2012 gün ve 2011/27 E.-2012/67 K. sayılı kararın incelenmesi davalılar E.. Y.. ile E.. ve M..B.. Ş..’na velayeten kendi adına asaleten B.. Ş.. tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 17.Hukuk Dairesinin 01.10.2012 gün ve 2012/6927 E.-2012/10300 K. sayılı ilamı ile;

(...Davacı vekili müvekkiline kasko sigortalı aracın, davalılardan (yargılama sırasında vefat eden eden) A.. Ş..’nun maliki, E.. Y..’un sevk idaresindeki aracın çarpması sonucu hasarlandığını belirterek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere sigortalıya ödenen 13.789,00 TL tazminatın 19.08.2010 ödeme tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini istemiştir.

Davalı E.. Y.., kusuru kabul ettiğini belirtip tazminat tutarına itiraz ederek davanın reddini savunmuştur.

Davalı A.. Ş.., davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Mahkemece toplanan delillere ve tüm dosya kapsamına göre davanın kabulü ile 13.789,00 TL’nin 19.08.2010 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmiş; hüküm, davalı E.. Y.. ile A.. Ş.. mirasçıları E.. Ş.., M..B..Ş.. ile B.. Ş.. tarafından temyiz edilmiştir

1.Dosya içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde, dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre davalı E.. Y..’un tüm, A.. Ş.. mirasçıları E. Ş., M. B. ve B.. Ş..’nun aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.

2.Dava, trafik kazası nedeniyle zarar gören aracın kasko sigorta şirketi tarafından zarar veren aracın sürücüsü ile işleten aleyhine açılan maddi tazminat istemine ilişkindir.
Trafik kazasında zarar veren taraf kusuru oranında meydana gelen gerçek zarar miktarından sorumlu olur. 6100 sayılı HMK’nın 266. maddesi gereğince “mahkeme, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bir bilgiyi gerektiren hallerde taraflardan birinin talebi üzerine veya kendiliğinden bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Hakimlik mesleğinin gerektirdiği genel hukuki bilgi ile çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz.”

Trafik kazası nedeniyle taraflara izafe edilecek kusur durumunun tespiti hakimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgi ile çözümlenmesi mümkün olan konulardan değildir. Somut olayda kazaya ilişkin olarak düzenlenen 17.06.2010 tarihli kaza tespit tutanağında davalı tarafa doğrultu değiştirme manevralarını yanlış yapma kuralını ihlal etmekten dolayı % 100 kusur izafe edilmiş, dava dilekçesinde de davacı vekili davalı tarafın olayda % 100 kusurlu olduğuna dayanarak tazminat talep etmiştir. Her ne kadar kaza tespit tutanağında davalı sürücüye tam kusur verilmişse de kusur durumunun tespiti yönünden bilirkişi incelemesi yapılması gerekmektedir. Bu durumda mahkemece, kusur konusunda uzman bilirkişiden tüm dosya kapsamına göre tarafların olaydaki kusurunun tesbiti hususunda ayrıntılı, gerekçeli, denetime elverişli bir rapor alınarak bilirkişi raporunda kusur durumunun değişmesi halinde meydana gelen zarar yönünden hükme esas alınan 12.08.2011 tarihli raporu düzenleyen hasar konusunda uzman bilirkişiden bu kusur durumuna göre davalı tarafın sorumlu olduğu tazminat miktarının tespiti yönünde ek rapor alınması ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu biçimde eksik incelemeyle karar verilmesi doğru görülmemiştir.

3.Davalı taraf aracı 1992 model Murat marka özel otomobil olup, aracın işleteni de tacir olmadığından yasal faize hükmedilmesi gerekirken yazılı olduğu biçimde avans faiziyle karar verilmesi de isabetli değildir.

Yukarıda 1 nolu bentte açıklanan nedenlerle davalı E.. Y..’un tüm, A.. Ş.. mirasçıları E.. Ş.., M.. B.. Ş..ile B.. Ş..’nun sair temyiz itirazların reddine, 2 ve 3 nolu bentlerde açıklanan nedenlerle A.. Ş.. mirasçıları E.. Ş.., M.. B..Ş.. ile B.. Ş..’nun temyiz itirazlarının kabulüyle hükmün bu davalılar yararına bozulmasına...)
gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

TEMYİZ EDENLER : Davalılar E.., M.. B..ve B.. Ş.. vekili ile E.. Y..

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Dava, trafik kazası nedeniyle zarar gören aracın kasko sigorta şirketi tarafından zarar veren aracın sürücüsü ile işleten aleyhine açılan maddi tazminat istemine ilişkindir.
Yerel mahkemece, davanın kabulüne dair verilen karar davalıların temyizi üzerine, Özel Dairece yukarıda başlık bölümünde yazılı gerekçeyle bozulmuş; mahkemece önceki kararda direnilmiştir. Direnme kararını davalılar temyize getirmiştir.

Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; sürücü ve işletenin taraf olduğu tazminat davasında, sürücünün kaza tespit tutanağında belirtilen kusur oranını kabul etmesi durumunda, kusuru kabul etmeyen işleten hakkında kusur bilirkişisinden rapor alınmasının gerekip gerekmediği;

Ayrıca, hükmedilen tazminata yasal faiz mi, yoksa avans faizi mi uygulanması gerektiği noktalarında toplanmaktadır.

I-Öncelikle davalılardan E.. Y..’un temyiz istemine yönelik yapılan incelemede;

Hukuk Genel Kurulundaki görüşme sırasında, ilk hükmü temyiz eden ancak Özel Dairece temyiz itirazları reddedilen davacı E.. Y..’un direnmeyi temyizde hukuki yararının bulunup bulunmadığı hususu öncelikle incelenmiştir.

Bilindiği üzere, hukuki yarar dava şartı olduğu kadar, temyiz istemi için de aranan bir şarttır. İlk Hükmü temyiz etmiş ancak temyiz itirazları reddedilmiş olan davacı bakımından ilk hüküm kesinleşmiştir.

Bu durumda eldeki davada davalı E.. Y..’un direnme kararını temyizde hukuki yararı bulunmamaktadır.

Bu nedenle, davalı E.. Y..’un direnme hükmüne yönelik temyiz isteminin reddine oybirliği ile karar verilmiştir.

II-Davalılar E.., M.. B.. ve B.. Ş.. vekilinin temyiz itirazlarına gelince; uyuşmazlığın çözümüne yönelik olarak öncelikle bilirkişi incelemesi, süresi içerisinde davaya cevap vermeme ve araç işletenin sorumluluğu konuları üzerinde durulmalıdır:

Mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu (HUMK)’nun 275. maddesi “Mahkeme, çözümü özel veya teknik bir bilgiyi gerektiren hallerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Hakimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgi ile çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişi dinlenemez.”

Hükmünü içermekte olup, 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)’nun “Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller” başlıklı 266. maddesinde de benzer düzenlemeye yer verilmiştir.

Diğer taraftan süresi içerisinde cevap dilekçesi vermemiş olan davalı, davacının dava dilekçesinde ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkar etmiş sayılır. Bu konu HMK’nun “Süresinde cevap dilekçesi verilmemesinin sonucu” başlıklı 128. maddesinde açıkça az önce ifade edildiği şekilde düzenlenmiştir.

Araç işletenin sorumluluğu konusuna gelince, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK)’nun 85/1. maddesine göre, bir motorlu aracın işletilmesi bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa işletenin doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu kabul edilmiş ayrıca aynı maddenin son fıkrasında işletenin, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olduğu düzenlenmiştir.

İşletenin sorumluluktan kurtulabilmesi veya sorumluluğunun azaltılması için, KTK’nun 86/1.maddesine göre işleten, kendisinin veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilerin kusuru bulunmaksızın ve araçtaki bir bozukluk kazayı etkilemiş olmaksızın, kazanın bir mücbir sebepten veya zarar görenin veya bir üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir. Aynı maddenin ikinci fıkrasında da işleten, kazanın oluşumunda zarar görenin kusurunun bulunduğunu ispat ederse, hakimin durum ve şartlara göre tazminat miktarını indirebileceği açıkça düzenlenmiştir.

Somut olayda; davalı sürücünün ters yöne girerek sebebiyet verdiği maddi hasarlı trafik kazası sonucu davacı sigorta şirketi tarafından sigortalısına ödediği tazminatın rücuu istemiyle davalılar araç işleteni ve sürücüsüne karşı açmış olduğu eldeki davada, davalı işletenin cevap dilekçesi vermemek suretiyle yukarıda yapılan açıklamalar karşısında davanın reddini talep etmiş sayılması gerektiği, bu nedenle kaza tespit tutanağında kusur durumunu kabul etmiş sayılmasının mümkün olmadığı gibi, duruşma sırasında alınan beyanında araç sürücüsünün kazanın meydana gelmesinde tam kusurun kendisinde olduğu şeklindeki beyanını işletenin açıkça benimsemeyerek davanın reddini savunması karşısında işletenin sürücünün kusuru kabul konusundaki beyanını kabul ettiği sonucuna varmak mümkün olmadığı gibi, davanın reddini savunan işletenin kaza tespit tutanağındaki kusur durumunu kabul ettiği sonucuna da varılması mümkün değildir.

Hükmedilecek faiz yönünden yapılan değerlendirmeye gelince; davacının sigortalısına ait araç hususi araç olduğu gibi davalı tarafa ait araç 1992 model Murat marka özel otomobil olup, aracın işleteni de tacir olmadığından yasal faize hükmedilmesi gerekirken yazılı olduğu biçimde avans faize hükmedilmesi isabetli değildir. Yerel mahkeme kararının bu yönden de bozulması gerekmiştir.

Görüşmeler sırasında bir kısım üyeler somut olayda gerek sigortalıya halefen davacı taraf, gerekse bizzat kazayı yapan davalı E.. Y..’un tam kusurun davalı E..’da olduğu konusunda hem fikir olduklarını, ayrıca kaza tespit tutanağında da davalı Ersoy’un tam kusurlu olduğunun açık bir şekilde görüldüğünü, diğer davalıların murislerinin davalı E..’un kusurunun bulunmadığı yönünde herhangi bir beyanları ve delilleri bulunmadığı gibi davalı E..’un kazanın oluş şekli ve kusura dair beyanlarına da bir itirazları bulunmadığını belirtiklerinden yerel mahkemenin kusur bilirkişisinden rapor alınmasına gerek olmadığına ilişkin direnmesi yerindedir. Ancak davacının sigortalısına ait aracın hususi araç olduğu ve işletenin de tacir olmadığı anlaşıldığından yasal faize hükmedilmesi gerekirken avans faizine hükmedilmesi isabetli değildir. Bu nedenle yerel mahkeme kararının değişik gerekçe ile bozulması yönünde görüş beyan etmiş iseler de, Kurul çoğunluğu tarafından bu görüş benimsenmemiştir.

Hal böyle olunca, Hukuk Genel Kurulunca da uygun bulunan, Özel Dairenin bozma kararına uyulması gerekirken, davanın kabulüne ilişkin önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.

Bu nedenle, direnme kararı bozulmalıdır.

S O N U Ç :

1-Yukarıda (I) nolu bentte yer alan nedenlerle davalı E.. Y..’un direnmeyi temyize ilişkin isteminin hukuki yarar yokluğundan REDDİNE oybirliği ile,

2-Yukarıda (II) nolu bentte yer alan nedenlerle davalılar E.., M. B. ve B.. Ş.. vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile, direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı BOZULMASINA, istek halinde temyiz peşin harcının yatıranlara geri verilmesine, 17.04.2015 gününde oyçokluğu ile karar verildi.

MUHALEFET ŞERHİ

Dava, araç sürücüsünün tam kusuruyla sebebiyet verdiği hasar bedelinin, davalı araç sürücüsü ve araç işleteninden tahsili istemine ilişkin tazminat davasıdır.

Kaza, davalı araç sürücüsünün tüm aşamalardaki açık beyanı ve kaza tespit tutanağından da anlaşıldığı üzere, anayoldan yan yola geçiş yaparken ters istikamete kontrolsüz girerek, davacı sigortalısına ait araca çarpması sonucu meydana gelmiştir. Yerel mahkeme, gerek davalı sürücünün beyanı, gerekse de düzenlenen 17/06/2010 tarihli kaza tespit tutanağına istaneden, kusur oranı konusunda rapor alma gereği duymamıştır.

6100 sayılı HMK 143 ve 1086 sayılı HUMK 216. maddesi uyarınca bir hukuk hakiminin tahkikata başlarken ilk yapacağı iş, tarafların üzerinde anlaşamadıkları hususları tespit ederek tahkikatı bu kapsamda yürütmektir.

Davaya konu ihtilaf, trafik kazasına ilişkin olup, gerek sigortalıya halefen davacı taraf, gerekse bizzat kazayı yapan davalı sürücü E.. Y.., tam kusurun davalı E..'da olduğu hususunda hem fikirdir. Ayrıca kaza tespit tutanağında da davalı E..'un tam kusurlu olduğu açık bir şekilde görülmektedir.

6100 sayılı HMK 187 ve 1086 sayılı HUMK 238 maddeleri uyarınca, yargılama sırasında hakim ancak çekişme konusu olan vakaların ispatını aramalıdır. Somut olayda, Karayolları Trafik Kanunu'nun 86/2. maddesi uyarınca, davalı işleten mirasçıları ancak diğer davalı sürücünün kusurunun bulunmadığını ispat suretiyle sorumluluktan kurtulması mümkün ise de, bu davalılarca aracı kullanan E..'un kusurunun bulunmadığı yönünde herhangi bir beyanları ve delilleri bulunmadığı gibi, davalı Ersoy'un kazanın oluş şekli ve kusura dair beyanına da bir itirazları da bulunmamaktadır.

Öte yandan yerel mahkeme kararını sadece davalı E..'un beyanına değil, davalı E..'un tam kusurunun açıkca gösteren ve itiraza uğramayan kaza tespit tutanağına da dayandırmıştır.
“Ters yola girme” sebebiyle gerçekleşen trafik kazasında bilirkişi raporu alınması gerektiren çekişmeli bir husus bulunmadığından yerel mahkeme kararı doğrudur. Anılan sebeplerle Hukuk Genel Kurulu'nun sayın çoğunluk üyelerinin görüşlerine katılmıyoruz.

Yargıtay

Hukuk Genel Kurulu

2012/1476 E., 2013/564 K.

MADDİ HASARLI TRAFİK KAZASI
TRAFİK KAZASINDAN KAYNAKLANAN MADDİ TAZMİNAT TALEBİ
HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU(MÜLGA) (1086) Madde 275
HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU(MÜLGA) (1086) Madde 283
HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU(MÜLGA) (1086) Madde 286
HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU (HMK) (6100) Madde 266
HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU (HMK) (6100) Madde 281
HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU (HMK) (6100) Madde 282

"İçtihat Metni"

Taraflar arasındaki “tazminat” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Uşak 1.Sulh Hukuk Mahkemesi’nce davanın kısmen kabulüne dair verilen 28.09.2010 gün ve 2008/1900 E.-2010/923 K. sayılı kararın incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 17.Hukuk Dairesi’nin 15.12.2011 gün ve 2011/4337 E-2011/12326 K. sayılı ilamı ile;
(...Davacı vekili, davalı taraf aracının müvekkiline ait araca çarparak hasarladığını, davalı sürücünün kırmızı ışık ihlali nedeniyle olayda tamamen kusurlu olduğunu, müvekkilinin aracında 6.500,00 TL’den fazla hasar meydana geldiğini belirterek şimdilik 6.280,00 TL’nin davalı sigorta şirketinden temerrüt tarihinden diğer davalıdan kaza tarihinden işleyecek yasal faizi ile davalılardan tahsilini talep etmiş, 28.09.2010 tarihli duruşmada davalı sigorta şirketi yönünden dava tarihinden itibaren faiz uygulanmasını talep etmiştir.

Davalı H.. Y.. vekili, kusuru, hasarı kabul etmediğini, davacının olayda kırmızı ışık ihlali yaptığını, davacı aleyhinde mahkemenin 2008/1700 Esas sayılı dosyası ile dava açtıklarını dosyaların birleştirilmesi gerektiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.

Davalı B.. Sigorta A.Ş vekili, sigortalının kusuru oranında azami poliçe limiti ile gerçek zarardan sorumlu olduklarını, davadan önce temerrüde düşmediklerini belirterek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, davanın kısmen kabulü ile 3.267,10 TL tazminatın dava tarihinden işleyecek kanuni faizi ile davalılardan tahsiline karar verilmiş; hüküm, davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

1-Dosya içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde, dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre davacı vekilinin aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.

2-Dava, trafik kazasından kaynaklanan maddi tazminat istemine ilişkindir.

1086 sayılı HUMK.nun 275.maddesi (6100 sayılı HMK.nun 266.maddesi) gereğince; "Mahkeme, çözümü özel veya teknik bir bilgiyi gerektiren hallerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgi ile çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişi dinlenemez." Trafik kazalarından kaynaklanan davalarda tarafların kazada kusurlu olup olmadıkları, var ise kusur oranlarının ve araçlarda meydana gelen hasar miktarının tespiti teknik bilgiyi gerektirdiğinden hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgi ile çözümlenecek konulardan değildir.

Bu nedenle uyuşmazlığın çözümü için kusur ve hasar konusunda uzman bilirkişi incelemesi yaptırılması gerekir. Ayrıca kaza tespit tutanaklarının aksi ispat edilinceye kadar geçerli belgelerden olduğu kabul edilmiştir. Haksız fiillerde tutanağın aksini tanık ile ispat etmek de mümkündür.

Somut olayda, kaza tespit tutanağında sürücülerin tutarsız bilgiler verdiği, her iki sürücünün de yeşil ışıkta geçtiğini iddia ettikleri belirtilerek kusur durumu tespit edilmemiştir. Ancak keşif mahallinde dinlenen davacı tanığı S.. E.. açıkça davacının yeşil trafik ışığı yanınca hareket ettiğini, sol taraftan hızla kavşağa giren davalı aracının kendisinin de içinde bulunduğu araca sol ön tarafından çarptığını ifade etmiştir. Dosya kapsamına göre davalı taraf, bunun aksini ispat edememiştir. Tanık beyanı ile davacının yeşil ışıkta geçtiği, davalı sürücünün kırmızı ışık ihlalinde bulunduğu sabit olmuştur. Keşiften sonra alınan 25.11.2009 tarihli bilirkişi raporu ve daha sonra kusur ve hasar konusunda uzman bilirkişi tarafından tanzim edilen 19.03.2010 tarihli raporlarda da davalı H.. Y..'ın kırmızı ışık ihlali nedeniyle %100 kusurlu olduğu, davacının olayda kusurunun bulunmadığı belirtilmiştir. Bu durumda mahkemece davalı H.. Y..'ın davaya konu trafik kazasında %100 kusurlu olduğunun kabulü ile sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu biçimde yanlış değerlendirmeler neticesinde %50 kusur oranına göre davanın kısmen kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiştir.

3-Kabule göre de; haksız fiilden doğan tazminat alacaklarında kural olarak faiz başlangıcı olay tarihidir. Zarar gören, tazminat alacağına zararın doğduğu an hak kazanır. Haksız fiillerde olayın vuku tarihinde alacağın muaccel olduğu ve dolayısıyla borçlunun temerrüde düştüğü kabul edilmekte haksız fiil failinin temerrüdü için ayrıca alacağı istemeye yönelik ihtar keşide edilmesine gerek bulunmamaktadır. Davacı vekili, davalı H.. Y..'dan kaza tarihinden, davalı sigorta şirketinden dava tarihinden itibaren temerrüt faizine karar verilmesini talep etmiştir.
Bu durumda mahkemece talep gibi davalı H.. Y.. yönünden 15.08.2008 kaza tarihinden itibaren faize hükmedilmesi gerekirken diğer davalı sigorta şirketi ile birlikte onun yönünden de dava tarihinden itibaren temerrüt faizine hükmedilmesi de isabetli görülmemiştir...) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulu’nca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, maddi hasarlı trafik kazası nedeniyle tazminat istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, davacı vekilinin temyizi üzerine karar, Özel Dairece yukarıda başlık bölümünde gösterilen nedenlerle bozulmuştur.

Yerel Mahkemece, temerrüt tarihine ilişkin bozma ilamına uyulmuş ancak bozma ilamının (2) nolu bendi yönünden önceki kararda direnilmiş; hükmü temyize davacı vekili getirmiştir.

Hukuk Genel Kurulu’nda işin esasının görüşülmesinden önce; yerel mahkemenin temyize konu direnme kararında Özel Daire’nin bozma ilamına karşı hangi gerekçeyle direnildiğine ilişkin herhangi bir özel açıklama yer almaması ve kararın gerekçe bölümünün, bütünüyle Özel Dairece bozulan 28.09.2010 günlü kararın gerekçe kısmının aynen tekrarından ibaret olması nedeniyle; temyize konu direnme kararının gerekçe ihtiva edip etmediği hususunun ön sorun olarak değerlendirilmesi sonrasında, ön sorun bulunmadığına oybirliği ile karar verilerek işin esasının görüşülmesine geçilmiştir.

Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; trafik kazasında tarafların kusur oranlarının tespiti için iki ayrı bilirkişi raporu alınmasından sonra, mahkemece, bu raporlara aykırı olacak şekilde kusur oranı takdir edilmek suretiyle karar verilip verilemeyeceği noktasında toplanmaktadır.

Mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun (HUMK) 275.maddesi uyarınca; uyuşmazlığın çözümünün özel ve teknik bilgiyi gerektirdiği durumlarda bilirkişilerin oy ve görüşünün alınması gerekir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)’nın 266.maddesi de aynı yönde düzenleme içermektedir.

1086 sayılı HUMK’nın 286.maddesinde belirtilen bilirkişinin rey ve mütalaasının hâkimi bağlamayacağı hükmü (HMK m.282), hâkimin bilirkişi raporunu serbestçe takdir edeceği, bilirkişi raporunu yeter derecede kanaat verici bulmazsa bilirkişiden ek rapor (HUMK m. 283; HMK m.281/2) alabileceği veya yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırabileceği (HUMK m. 284; HMK m.281/3) şeklinde anlaşılmalıdır. Yoksa hâkimin bir kez bilirkişiye gittikten sonra, bundan dönerek teknik bilgi gerektiren bir konudaki uyuşmazlığı, hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki ve mesleki bilgi ile çözümleyemez.

Somut olayda; yerel mahkeme tarafından da bidayette, dava konusu uyuşmazlığın çözümünde hâkim tarafından bilinemeyen özel ve teknik bilgiyi gerektiren bir halin varlığı kabul edilmiş ve HUMK'nun 275.maddesine uygun olarak iki ayrı uzman bilirkişiden rapor alınmış, ancak daha sonra bu raporlar ile belirlenen kusur oranına itibar edilmeyerek trafik kazasının oluş şekli mahkeme hâkimince kritiğe tabi tutularak, farklı bir kusur dağılımı esas alınmak suretiyle karar verilmiştir.

Trafik kazasına karışan araç sürücülerinin kazanın oluşumundaki kusur oranlarının belirlenmesinin özel ve teknik bilgiyi gerektirdiği ve bu konuyu, hâkimin hukuki ve mesleki bilgisi ile çözümleyemeyeceği hususunda tereddüt bulunmamaktadır.

Bu nedenledir ki, yerel mahkemece; davalı araç sürücüsünün trafik kazasının meydana gelmesinde tam kusurlu olduğunu belirleyen bilirkişi raporları esas alınmak suretiyle tazminata hükmedilmelidir.

O halde; Hukuk Genel Kurulu’nca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.

Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.

S O N U Ç : Davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında ve yukarıda gösterilen nedenlerden dolayı 6217 sayılı Kanunun 30. maddesi ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na eklenen “Geçici madde 3” atfıyla uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 429.maddesi gereğince BOZULMASINA, istek halinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine, aynı Kanunun 440/III-2.maddesi uyarınca karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere 17.04.2013 gününde oyçokluğu ile karar verildi.

Yargıtay

Hukuk Genel Kurulu

2007/11-104 E., 2007/180 K.

EKSİK İNCELEMEYE DAYALI HÜKÜM KURMA
RÜCUAN TAZMİN TALEBİ
6762 S. TÜRK TİCARET KANUNU [ Madde 1301 ]

"İçtihat Metni"

Taraflar arasındaki "rücuan tazminat" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Balıkesir Asliye 1.Hukuk Mahkemesince davanın reddine dair verilen 27.12.2004 gün ve 2003/652-2004/1013 sayılı kararın incelenmesi Davacı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 10.04.2006 gün ve 2006/3924-3876 sayılı ilamı ile ; (....Davacı sigortacının, TTK.nun 1301 nci maddesi hükmüne dayalı olarak, davalılar aleyhine açtığı rücu davası sonucunda mahkemece, davanın reddine dair tesis edilen hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava, kasko sigorta poliçesinden kaynaklanan tazminatın rücuen tahsili istemine ilişkindir. Uyuşmazlık, kırmızı ışık ihlali yapan aracın, davacıya kasko sigortalı araç mı, yoksa, davalıların maliki, sürücüsü ve sigortacısı olduğu aracın mı dolayısıyla, kusurun hangi tarafta olduğu noktasında toplanmaktadır.

Doktrinde genel kabul gören görüşe göre, işletenlerden hangisinin kusurlu olduğu kesin olarak tespit edilemiyorsa, tehlike sorumluluğuna katlanma ilkesi uyarınca, zararın işletme tehlikeleri doğrultusunda, tehlikeler eşit varsayıldığında zarar ilke olarak yarı yarıya paylaştırılır.

Somut olayda, trafik kaza tespit tutanağında davalılardan sürücü Uysal Ali E....'ın kırmızı ışıkta geçtiği belirtilmiş, tespit raporunda ise davacı şirkete sigortalı araç sürücüsünün kırmızı ışık ihlalinden hareketle tam kusurlu olduğu sonucuna varılmış, yargılama aşamasında alınan raporda ise hangi aracın kırmızı ışık ihlali yaptığı kesin olarak belirlenip aydınlığa kavuşturulamamış, bu nedenle kırmızı ışık ihlali yapan aracın tam kusurlu olacağı sonucuna varılmış, mahkemece, trafik kaza tespit tutanağında tam aksinin tespit edilmiş olmasına rağmen kırmızı ışık ihlali yapan sürücünün davacıya sigortalı araç sürücüsü olduğunun kabulü ile yazılı şekilde hüküm tesis edilmiştir.

Bu durumda, mahkemece, yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde, tehlikelerin eşit olmadığı kesin olarak ortaya konamayacağından, tehlikeler eşit kabul edilerek % 50 kusur oranına göre hüküm tesis edilmek gerekirken kaza tespit tutanağı dahi gözardı edilerek yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.....) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle,yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

TEMYİZ EDEN: Davacı vekili

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, Türk Ticaret Kanunu'nun 1301. maddesine dayalı kasko sigorta poliçesinden kaynaklanan tazminatın rücuen tazmini istemine ilişkindir.

Davacı A...... Anonim Türk Sigorta A.Ş. tarafından kasko sigortası ile sigortalanan Yunus G.......'in mülkiyetinde ve kaza sırasında da Hayrettin A......'nun da yönetiminde bulunan 34 TV 3390 plakalı oto ile, davalılardan Kapital Sigorta A.Ş. tarafından ZMSS ile sigortalanan, Sadettin Kaçıcı'nın mülkiyetinde ve Uysal Ali E....'ın yönetimindeki 10 KY 751 plakalı kamyonetin 15.02.2002 tarihinde saat 12.30 civarında çarpışmaları sonucu maddi hasarlı ve yaralamalı trafik kazası meydana gelmiş; kaza sonucunda Davacı sigorta şirketi 34 TV 3390 plakalı otoda oluşan zarara karşılık sigortalısına ibraname karşılığı 06/05/2002 tarihinde 6.809.000.000 TL ödeyerek T.T.K.nun 1301. Maddesine dayanarak sigortalısının haklarına halef olduğunu ifadeyle ve kazanın oluşumunda davalı tarafın %100 kusurlu olduğu iddiasıyla eldeki davayı açmıştır.

Davacı vekili 27.12.2004 tarihli celsede Cumhuriyet Savcılığınca yapılmış hazırlık soruşturması bulunup bulunmadığının araştırılmasını, dava açılmışsa sonucunun beklenmesini istemiştir.

Davalılardan gerçek kişi Sadettin Kaçıcı 13.10.2003 havale tarihli cevap dilekçesi ile ; 10 KY 751 plaka sayılı aracın işleteni olmadığını haksız fiil tarihinden dört yıl önce aracı gerçek kişi davalı Uysal Ali E....'a satıp fiilen aracı kendisine teslim ettiğini, kendisine husumet tevcih edilemeyeceğini, %100 kusuru kabul etmediğini, bilirkişi incelemesi istediğini, ayrıca istenilen tazminatın fahiş olduğunu ve hukuki dayanaktan yoksun davanın reddini savunmuştur.

Davalılardan Uysal Ali E.... vekili 07.07.2004 tarihli cevap dilekçesinde; davanın hukuki dayanaktan yoksun ve maddi gerçekten uzak olup müvekkilinin % 100 oranında kusurlu olduğu iddiasının doğru olmadığını, davacının iddialarının gerçekle uzaktan yakından alakasının bulunmadığını, müvekkilinin haklılığını ortaya koyacak davacı iddialarını çürütecek kanıtın olaydan sonra müvekkili tarafından Balıkesir 2.Asliye Hukuk Mahkemesinin 2002/64-43 Müteferrik sayılı dosyasında yaptırılmış tespit sonucu alınmış bilirkişi raporu olduğunu, haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın reddini savunmuştur.

Diğer davalı sigorta şirketine yapılan tebligata rağmen sigorta temsilcisi veya vekili tarafından dava takip edilmediği gibi davaya yazılı bir yanıt da verilmemiş olmakla bu davalının yokluğunda davaya devam olunarak sonuçlandırılmıştır.

Mahkemece; taraf delilleri toplanmış, davalı tarafça yaptırılan delil tespiti dosyası da getirtilerek, tanıklar dinlenmiş; keşif ve bilirkişi incelemesi de yaptırıldıktan sonra alınan bilirkişi raporu da dayanak gösterilerek, dava dayanağı olan trafik kazasında kırmızı ışık ihlali yapmak suretiyle tam kusurlu olan tarafın davacı sigorta şirketine sigortalı 34 TV 3390 plakalı araç olduğunun tereddütsüzce tespit edildiğinden bahisle davanın reddine karar verilmiştir.

Davacı vekilinin temyizi üzerine Yüksek Özel Dairece; somut olayda trafik kaza tutanağında davalılardan sürücü Uysal Ali E....'ın kırmızı ışıkta geçtiğinin belirtilip, tespit raporunda ise davacı şirkete sigortalı araç sürücüsünün kırmızı ışık ihlalinden hareketle tam kusurlu olduğu sonucuna varıldığı, yargılama aşamasında alınan raporda ise hangi aracın kırmızı ışık ihlali yaptığı kesin olarak belirlenip aydınlığa kavuşturulamadığı, bu nedenle kırmızı ışık ihlali yapan aracın tam kusurlu olacağı sonucuna varıldığı mahkemece, trafik kaza tespit tutanağında tam aksinin tespit edilmiş olmasına rağmen kırmızı ışık ihlali yapan sürücünün davacıya sigortalı araç sürücüsü olduğunun kabulü ile yazılı şekilde hüküm tesis edildiği; bu durumda, mahkemece, tehlikelerin eşit olmadığı kesin olarak ortaya konamayacağından, tehlikeler eşit kabul edilerek % 50 kusur oranına göre hüküm tesis edilmek gerekirken kaza tespit tutanağı dahi gözardı edilerek yazılı şekilde karar verilmesinin doğru görülmediği gerekçesiyle karar davacı yararına bozulmuştur.

Mahkemenin direnmeye yönelik kararını davacı vekili temyize getirmektedir.

Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; dava dayanağı trafik kazasının meydana gelmesinde sürücülerden hangisinin kusurlu olduğunun kesin olarak tespit edilip edilmediği; eş söyleyişle, kırmızı ışık ihlali yapan araç sürücüsünün, davacıya kasko sigortalı aracın sürücüsü mü, yoksa davalı malike ait diğer davalı sigorta şirketine sigortalı aracın davalı sürücüsü mü olduğunun belirgin olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

İlkin belirtilmelidir ki, öğreti ve uygulamada kabul edilen görüşe göre, işletenlerden hangisinin kusurlu olduğunun kesin olarak tespit edilemediği durumda, tehlike sorumluluğuna katlanma ilkesi uyarınca, zararın işletme tehlikeleri doğrultusunda, tehlikeler eşit varsayıldığından zarar ilke olarak yarı yarıya paylaştırılır.

Ne var ki, bu kuralın uygulanabilmesi için, gerekli araştırma ve incelemelerin yeterli biçimde yapılmasına karşın işletenlerden hangisinin kusurlu olduğunun tespit edilememiş olması koşulunun gerçekleşmesi gerekmektedir.

Eş söyleyişle, işletenlerden hangisinin kusurlu olduğu yeterli araştırma yapılmasına karşın kesin biçimde tespit edilememişse tehlikeler eşit varsayılarak zararın yarı yarıya paylaştırılması söz konusu olabilecektir.

Somut olayda ise, mahkemece yapılan inceleme ve araştırma hükme varmaya yeterli olmayıp, bu eksik inceleme nedeni ile işletenler yönünden tehlikelerin bu aşamada eşit varsayılarak zararın yarı yarıya paylaştırılması olanağı bulunmamaktadır.

Dosyada delil olarak bulunan 15.02.2002 tarihli kaza tespit tutanağı ile kazadan 13 gün sonra yaptırılan tespit sonucu verilen bilirkişi raporundaki değerlendirmeler çelişkili olup, bu çelişki mahkemece alınan bilirkişi raporunda da vurgulanmıştır. Bu çelişkiler giderilmediği gibi, zabıt mümzii polis tanıklar ve araçlarda yolcu olarak bulunup ta tanıklıklarına başvurulabilecek görgü tanıkları dinlenmemiş; kazanın yaralamalı olması ve dinlenen tanıklardan M.Aydın T.....'un sürücü davalıyı hastaneye götürdüğüne ilişkin beyanı dikkate alınmadığı, hastane kayıtlarından bu husus araştırılmadığı gibi olayla ilgili cezai takibat yapılıp yapılmadığı ve sonuçta ceza davası açılıp açılmadığı hususu da açıklığa kavuşturulmamıştır.

Nitekim, davacı vekili de 27.12.2004 tarihli celsede Cumhuriyet Savcılığınca yapılmış hazırlık soruşturması bulunup bulunmadığının araştırılmasını, dava açılmışsa sonucunun beklenmesini istemiş; Mahkemece bu konuda olumlu ya da olumsuz bir karar verilmemiş; yargılama sonlandırılmıştır.

Mahkemece, hükme esas alınan 31.01.2004 tarihli bilirkişi raporunda da aynı eksiklere işaret edilmiş; raporda aynen; "Ancak sorun tarafların sunduğu delillerin içeriğinde olup, hangi aracın kırmızı ışık ihlalini yaptığının belirlenmesindedir.

Davacı taraf; kaza anında kaza mahallinde bulunmayan, ancak kaza haberi alındıktan sonra kaza mahalline gelerek tutanak düzenleyen trafik polislerinin düzenlediği "Trafik kazası tespit tutanağı"na dayanırken, davalı taraf tespite ve keşif anında dinlenen tanıklara dayanmaktadır. Öte yandan bu tür yaralamalı trafik kazalarında (ki "trafik kazası tespit tutanağı"nda sürücüler ile birlikte yaralanan diğer yaralıların isimleri de mevcuttur.) Polis ve Savcılık yaralıların ifadelerini almakta ve bu ifadeler savcılık evrakları arasında yer almaktadır. Davalı ve davacı taraf kırmızı ışık ihlalini kimin yaptığına dair mübayeneti giderme çabası doğrultusunda muhtemelen mevcut olan savcılık evraklarını Yüce Mahkemeye sunmamışlardır. Hatta mevcut mübayeneti giderme adına "Trafik kazası tespit tutanağı"nı düzenleyen Trafik görevlilerinin ifadelerine de başvurulabilir.

Tarafların Yüce Mahkemeye sunmuş oldukları mevcut delilleri mübayenet teşkil etmekte olup, içerikleri itibariyle hangi aracın kırmızı ışık ihlali yaptığını belirlemek Bilirkişilik sıfatım itibariyle bu aşamada mümkün olmamakla birlikte kusur konusunda kesin olarak belirlenen kazada kırmızı ışık ihlalini yapan araç sürücüsü 8/8 oranında tamamen kusurlu, diğer araç sürücüsü ise kusursuz olduğudur.

Dava dosyasında mevcut olan tarafların sunduğu delillerdeki mübayenetin giderilmesi açısından bundan sonra Yüce Mahkemenin gerek gördüğü takdirde talep edebileceği veya tarafların sunabileceği delillerin takdir ve müzakeresi Yüce Mahkemeye ait olmak üzere kırmızı ışık ihlalini yapan araç sürücüsünün 8/8 oranında kusurlu olduğu, diğer araç sürücüsünün kusursuz olduğu arz edilir." İfadelerine yer vermiştir. Görüldüğü üzere, rapor kapsamı da kesin bir kanaat oluşturacak nitelikte olmayıp; görüş bildirilebilmesi için yapılması gereken araştırmalar ortaya konulmuştur.

Karşı tarafın yokluğunda düzenlenen tespit tutanağında gerek tespit isteyen davalı sürücü, gerekse tanıkların beyanlarının tespit tutanağının olaydan 13 gün sonra düzenlenmesi de nazara alınarak, diğer delillerle desteklenmeden tek başına hükme esas alınmaları da olanaklı değildir.

Görüldüğü üzere, araç sürücülerinin kazadaki kusur oranının belirlenmesi açısından mahkemece yeterli araştırma ve inceleme yapılmış değildir. Bu şekliyle ne bir tarafın %100 kusurlu olduğunu ne de kusur belirlenemediğinden bahisle eşit kusurlu olduklarını kabule olanak yoktur.

Mahkemece yapılacak iş; yaralamalı trafik kazası nedeniyle Polis, Cumhuriyet Savcılığı ve Mahkeme kayıtları araştırılarak, bu kayıtlarda yer alan sürücülerin, yaralıların ve olay tanıklarının, zabıt mümzisi polis memurlarının beyanlarının celbi; bu kişilerin mahkemece de dinlenmesi; ceza davası açılmışsa bu davada maddi olgu yönünden yapılacak saptama eldeki hukuk davasına da etkili olacağından gerekirse bekletici sorun kabul edilmesi; ayrıca dinlenen tanıklardan M.Aydın T.....'un "…

…Bir kısım araç sürücüleri, sigortalı araç içindekilere yardım ederken ben de davalıyı pikabından çıkarıp ambulansta gelmediği için Balıkesir SSK hastanesine götürüp teslim ettim" şeklindeki beyanı üzerinde de durulup, Balıkesir SSK Hastanesi kayıtlarından bu durum araştırılarak tanığın beyanının buna göre değerlendirilmesi; sonucuna göre bir karar verilmesi olmalıdır.

Tüm bu araştırma ve inceleme yapılmadan eksik inceleme ile hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup, yukarıda açıklanan değişik gerekçelerle hükmün bozulması gerekmiştir.

S O N U Ç : Davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile, direnme kararının yukarıda gösterilen nedenlerden dolayı H.U.M.K.nun 429.maddesi gereğince BOZULMASINA, istek halinde temyiz peşin harcının geri verilmesine 04.04.2007 gününde, oybirliği ile karar verildi.

Bakan Gürlek, dört ayrı soruşturma kapsamında toplam 137 şüpheli hakkında adli işlem başlatıldığını belirterek, vatandaşların huzurunu, emeğini ve alın terini hedef alan hiçbir suç yapılanmasına göz yumulmayacağını vurguladı.

ANTALYA’DA ORGANİZE DOLANDIRICILIK YAPILANMASINA OPERASYON

Bakan Gürlek, Antalya’da yürütülen soruşturma kapsamında, piyasada önce düzenli ticaret yaparak güven kazandıkları, ardından esnaf ve firmalardan ileri vadeli çekler karşılığında milyonlarca lira değerinde mal temin ettikleri değerlendirilen organize yapılanmaya yönelik operasyon gerçekleştirildiğini açıklayarak, “Antalya’da; önce düzenli ticaret yaparak piyasada güven kazanan, ardından esnaf ve firmalardan ileri vadeli çekler karşılığında milyonlarca lira değerinde mal temin edip bu malları çeklerin vadesi gelmeden düşük bedellerle elden çıkardığı değerlendirilen organize dolandırıcılık yapılanmasına darbe vurulmuş; 8 şüpheli gözaltına alınmıştır.” dedi.

GAZİANTEP’TE 122 MİLYAR TL’Yİ AŞAN PARA HAREKETLİLİĞİ

Bakan Gürlek, Gaziantep’te de yurt dışından yasa dışı yollarla getirilen dövizleri kişi, iş yeri ve şirketler üzerinden yeniden yurt dışına usulsüz şekilde çıkardıkları değerlendirilen şüphelilere yönelik düzenlenen operasyonla ilgili, “Gaziantep’te; yurt dışından yasa dışı yollarla getirilen dövizleri kişi, iş yeri ve şirketler üzerinden yeniden yurt dışına usulsüz şekilde kaçırdıkları, hesaplarında 2021-2026 yılları arasında 122 milyar TL’yi aşan para hareketliliği bulunduğu tespit edilen 33 şüpheliye yönelik operasyon gerçekleştirilmiştir. Soruşturma; kaçakçılık, suç gelirlerinin aklanması, resmî belgede sahtecilik ve vergi suçları kapsamında yürütülmektedir.” ifadelerini kullandı.

İSTANBUL’DA YASA DIŞI BAHİS AĞINA DARBE VURULDU

İstanbul’da yürütülen soruşturmada ise vatandaşları yasa dışı bahis ağlarının içerisine çeken, internet üzerinden bahis oynatarak haksız kazanç sağladıkları ve yasa dışı bahis sitelerine entegre ödeme panelleri kullandıkları tespit edilen suç yapılanmasının hedef alındığını kaydeden Bakan Gürlek, şu ifadeleri kullandı:

“Suç örgütüne yönelik 58 şüpheli hakkında işlem başlatılmıştır. Yapılan aramalarda yasa dışı bahis organizasyonunda kullanıldığı değerlendirilen çok sayıda dijital materyal ele geçirilmiştir.”

ULUSLARARASI UYUŞTURUCU YAPILANMASININ MAL VARLIKLARINA EL KONULDU

İzmir’de Belçika merkezli yönetildiği ve uluslararası ölçekte uyuşturucu ticareti yaptığı belirlenen organize suç yapılanmasına yönelik operasyonla ilgili de Bakan Gürlek şunları kaydetti:

“Organize suç yapılanmasına yönelik 38 şüpheli hakkında işlem başlatılmıştır. Suçtan elde edildiği değerlendirilen yaklaşık 1 milyar TL değerindeki 87 taşınmaz, 18 araç, 4 özel tekne, 14 şirket ortaklık payı ile banka hesapları ve diğer mal varlığı unsurlarına yönelik el koyma işlemleri gerçekleştirilmiştir.”

“SUÇ İŞLEYEN DE SUÇTAN KAZANÇ SAĞLAYAN DA HUKUK ÖNÜNDE HESABINI VERECEKTİR”

Suçla mücadelede yalnızca faillerin değil, suçtan elde edilen ekonomik kazancın da takip edildiğini vurgulayan Bakan Gürlek, “Suç örgütlerinin yalnızca üyelerini değil; suçtan elde ettikleri gelirleri, kullandıkları şirketleri ve mal varlıklarını da yakından takip ediyoruz. Suçun kazanca dönüşmesine ve haksız kazancın ekonomik sisteme sokulmasına müsaade etmeyeceğiz. Suç işleyen de suçtan kazanç sağlayan da hukuk önünde hesabını verecektir” dedi.

Soruşturmaları yürüten Antalya, Gaziantep, İstanbul ve İzmir Cumhuriyet Başsavcılıkları ile operasyonlarda görev alan il emniyet müdürlüklerine teşekkür eden Bakan Gürlek, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde devletin bütün kurumlarıyla vatandaşların hakkını ve huzurunu korumak için sahada olduğunu vurguladı.

Anlaşmalı Tutanaktaki Kusur Beyanının Sürücü, İşleten ve Sigortacı Bakımından Bağlayıcılığı ile Tutanak–Bilirkişi Raporu Çelişkisinde Yargıtay Uygulaması

GİRİŞ

Maddi hasarlı trafik kazalarının büyük çoğunluğu artık kolluk çağrılmadan, sürücülerin kaza yerinde birlikte doldurup imzaladıkları anlaşmalı tutanakla kapanmaktadır. Bu tutanağın on birinci bölümündeki sürücü görüşleri alanına çoğu zaman şu tür cümleler yazılmaktadır: "Sokaktan çıkarken karşı aracın sol arka kısmına çarptım." Kazanın nasıl olduğunu anlatan bu bir cümle, kusuru belirleyen en önemli olguyu bizzat kusurlu sürücünün ağzından tespit etmektedir. Buna rağmen uygulamada aynı tutanağa dayanan değer kaybı, hasar ya da bedensel zarar başvurularında sigortacının "kusuru kabul etmiyoruz, bilirkişi raporu alınsın" savunmasıyla karşılaşılmakta; hakem heyetlerince alınan bazı kusur raporları ise tutanaktaki açık beyanı görmezden gelip kusuru yarı yarıya dağıtabilmektedir.

Bu çalışma, kaza tespit tutanağındaki kusur beyanının usul hukukundaki yerini, bu beyanın beyan sahibi sürücü ile üçüncü kişi konumundaki işleten ve sigortacı bakımından ne ölçüde bağlayıcı olduğunu ve tutanak ile bilirkişi raporunun çeliştiği hâllerde Yargıtay'ın hangi yöntemi aradığını, güncel kararlar ışığında incelemektedir.

I. İKİ TÜR TUTANAK, İKİ FARKLI HUKUKİ NİTELİK

Karayolları Trafik Kanunu'nun 83. maddesine göre trafik kazalarına, kazanın oluş nedenlerini, iz ve delillerini belirleyerek trafik kaza tespit tutanağı düzenlemek üzere trafik zabıtasınca el konulur. Kanun'un 81. maddesinin ikinci fıkrası ise yalnız maddi hasarla sonuçlanan kazalarda, kazaya karışanların tümünün yetkili ve görevli kişinin gelmesine lüzum görmemeleri hâlinde durumu aralarında yazılı olarak saptayarak kaza yerinden ayrılabilmelerine imkân tanımaktadır. Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 152. maddesi bu ikinci yolu ayrıntılandırmakta; sürücülerin tümü anlaşırsa "Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağı" düzenleyip birlikte imza altına alarak olay yerinden ayrılabileceklerini, anlaşarak ayrılan tarafların ise sonradan yetkililerden kaza tespit tutanağı düzenlenmesini isteyemeyeceklerini hükme bağlamaktadır.

Bu iki tutanak hukuken aynı nitelikte değildir. Kolluk tarafından düzenlenen tutanak, görevli memurun kendi tespit ve gözlemlerini içeren resmî bir belgedir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kaza tespit tutanaklarının aksi ispat edilinceye kadar geçerli belgelerden olduğunu, haksız fiillerde tutanağın aksinin tanıkla dahi ispat edilebileceğini kabul etmektedir (Yargıtay HGK, E. 2012/1476, K. 2013/564, 17.04.2013). Aynı yönde Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, trafik kaza tespit tutanağının aksi sabit oluncaya kadar geçerli resmî belge olduğunu ve her zaman aksinin ispatının mümkün bulunduğunu vurgulayarak, tanık dinlenmeden ve keşif yapılmadan tutanağa dayalı kusur tespitini eksik inceleme saymıştır (Yargıtay 17. HD, E. 2015/1200, K. 2017/8729, 09.10.2017). Uyuşmazlık Mahkemesi de tutanağın idari işlem olmayıp bir delil tespiti belgesi olduğunu, aksinin tanık anlatımları ve diğer delillerle kanıtlanabileceğini ve 21.03.2012 tarihli Yönetmelik değişikliğinden sonra tutanakta kusur oranı yerine yalnızca hangi sürücünün hangi trafik kuralını ihlal ettiğinin belirtildiğini kaydetmiştir (Uyuşmazlık Mahkemesi, E. 2024/78, K. 2024/110, 01.04.2024).

Anlaşmalı tutanak ise kolluğun katılmadığı, kazaya karışan sürücülerin kendi el yazılarıyla doldurup imzaladıkları özel bir belgedir. Kusur değerlendirmesi tutanakta yer almaz; bu değerlendirme sigorta şirketlerince ya da Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi nezdindeki mutabakat mekanizmasıyla sonradan yapılır. Dolayısıyla anlaşmalı tutanağın ispat gücü, resmî belge karinesinden değil, içerdiği beyanların niteliğinden kaynaklanmaktadır. Sorunun düğüm noktası da buradadır: Sürücünün kendi imzasıyla "çarptım" demesi hukuken nedir?

II. TUTANAKTAKİ BEYANIN USUL HUKUKUNDAKİ YERİ: MAHKEME DIŞI İKRAR

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 188. maddesi, tarafların veya vekillerinin mahkeme önünde ikrar ettikleri vakıaların çekişmeli olmaktan çıkacağını ve ispatının gerekmeyeceğini, maddi bir hatadan kaynaklanmadıkça ikrardan dönülemeyeceğini düzenler. Kanun'un 187. maddesinin ikinci fıkrasına göre de ikrar edilmiş vakıalar çekişmeli sayılmaz. Bu hükümlerin öngördüğü kesin delil etkisi, mahkeme önünde yapılan ikrara özgüdür. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, hukukumuzda kesin delillerin ikrar, senet, yemin ve kesin hükümden ibaret olduğunu, bunlar dışındaki delillerin takdiri delil niteliği taşıdığını açıkça ifade etmiştir (Yargıtay HGK, E. 2021/370, K. 2022/1622, 29.11.2022).

Kaza yerinde, henüz ortada bir dava yokken yapılan beyan, mahkeme dışı ikrardır. Mahkeme dışı ikrar, öğretide ve uygulamada takdiri delil olarak nitelendirilir; hâkim bu beyanı diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Ancak anlaşmalı tutanaktaki beyan, sıradan bir sözlü ikrar değildir. Beyan sahibinin imzasını taşıyan yazılı bir belgede yer alması, ona Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 199. maddesi anlamında belge ve 205. maddesi anlamında adi senet niteliği kazandırır. Kanun'un 205. maddesinin birinci fıkrasına göre mahkeme huzurunda ikrar olunan veya mahkemece inkâr edenden sadır olduğu kabul edilen adi senetler, aksi ispat edilmedikçe kesin delil sayılır. Şu hâlde imzası inkâr edilmeyen tutanaktaki "sol arka kısmına çarptım" beyanı, beyan sahibi sürücü aleyhine aksi ispat edilmedikçe geçerli, yazılı ve imzalı bir ikrar belgesidir.

Bununla birlikte iki sınır hemen belirtilmelidir. Birincisi, ikrarın konusu olgudur, hukuki nitelendirme değildir. Sürücünün "çarptım" demesi çarpma olgusunu ve çarpma biçimini ikrar eder; "yüzde yüz kusurluyum" demesi ise bir hukuki değerlendirmedir ve hâkimi bağlamaz. Kusur oranının belirlenmesi, Hukuk Genel Kurulu'nun istikrarlı içtihadına göre özel ve teknik bilgi gerektiren, hâkimlik mesleğinin genel ve hukuki bilgisiyle çözülemeyecek bir konudur (Yargıtay HGK, E. 2012/1476, K. 2013/564, 17.04.2013). İkincisi, ikrar edilen olgu ile araçlardaki hasarın, krokinin ve fotoğrafların uyumlu olması gerekir; beyan ile maddi izler çelişiyorsa ikrarın ispat değeri zayıflar. Bu iki sınır, aşağıda görüleceği üzere, tutanağın sigortacı karşısındaki etkisini de şekillendirmektedir.

III. İKRARIN ÜÇÜNCÜ KİŞİLERE ETKİSİ: İŞLETEN VE SİGORTACI

Uygulamadaki asıl çekişme, beyanı yapan sürücü ile davalı olan işleten veya sigortacının ayrı kişiler olmasından doğmaktadır. İkrar, ikrar edenin kendi aleyhine sonuç doğurur; ilke olarak üçüncü kişileri bağlamaz. Ne var ki Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesinin son fıkrası gereğince işleten, sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur ve Kanun'un 91. maddesi uyarınca zorunlu mali sorumluluk sigortacısı da poliçe limitleri dâhilinde işletene düşen bu sorumluluğu üstlenmiştir. Sürücünün kusuru, işletenin ve sigortacının sorumluluğunun kurucu unsurudur. Bu nedenle sürücünün kusura ilişkin olgu ikrarı, işleten ve sigortacı bakımından da görmezden gelinebilecek bir beyan değildir.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin 20.02.2025 tarihli kararı bu konuda belirleyicidir. Olayda sigortacı, kazanın kurgu olduğunu ileri sürmüş; İtiraz Hakem Heyeti, fotoğraflardaki hasarın tutanaktaki anlatımla uyumlu olmadığı yönündeki bilirkişi raporuna dayanarak başvuruyu reddetmiştir. Daire, taraflar arasında düzenlenen anlaşmalı tutanakta sigortalı aracın sürücüsünün virajı alamayıp "davacının aracına sol arka kısmından çarptım" şeklindeki beyanı ile kusurunu kabul ettiğini tespit etmiş ve şu sonuca varmıştır: "Bu durumda tutanağın aksini ispat yükü davalıda olup, kusurun kabul edilmiş olması ve sigortacının işletenin kusurunu (poliçe limiti kadar) üstlenmiş olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde; zararın miktarına yönelik bilirkişi raporu alınarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile davanın reddine karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir." (Yargıtay 4. HD, E. 2023/4136, K. 2025/2904, 20.02.2025). Karar oy çokluğuyla verilmiş; karşı oy yazan üye, tutanak ile bilirkişi raporu arasındaki çelişkinin yargılamayı gerektirdiğini ve dosyadan el çekilmesi gerektiğini savunmuştur. Çoğunluk görüşü ise açıktır: Sigortalı sürücünün tutanaktaki ikrarı, ispat yükünü sigortacıya geçirir; sigortacı kurgu iddiasını somut delille ispat edemedikçe kusur tartışması kapanmış sayılır ve yargılama zararın miktarına odaklanır.

Sigortacıların bu noktada ileri sürdüğü bir savunma, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nın sigortalının yükümlülüklerini düzenleyen hükmüne dayanmaktadır. Buna göre sigortalı, sigortacının yazılı izni olmadıkça tazminat talebini kısmen veya tamamen kabule yetkili değildir ve zarar görenlere tazminat ödemesinde bulunamaz. Ancak bu hüküm, sigortalı ile sigortacı arasındaki iç ilişkiyi düzenler ve tazminat talebinin hukuken kabulünü yasaklar; kaza yerinde çarpmanın nasıl olduğuna ilişkin olgu beyanı bir tazminat talebinin kabulü değil, vakıa ikrarıdır. Nitekim Yargıtay'ın yukarıda anılan kararı, Genel Şartlar'daki bu sınırlamaya rağmen sürücünün tutanaktaki beyanını sigortacı aleyhine ispat yükünü ters çeviren bir kabul olarak değerlendirmiştir.

Buna karşılık ikrarın işleten bakımından otomatik sonuç doğurmadığını gösteren bir Hukuk Genel Kurulu kararı da bulunmaktadır. Kasko sigortacısının sürücü ve işletene karşı açtığı rücu davasında sürücü hem tutanakta hem duruşmada kusurunu kabul etmiş, işleten ise davanın reddini savunmuştur. Genel Kurul, davanın reddini savunan işletenin kaza tespit tutanağındaki kusur durumunu kabul ettiği sonucuna varılamayacağını, sürücünün kusuru kabul beyanının işleten tarafından açıkça benimsenmediğini belirterek işleten yönünden kusur bilirkişisinden rapor alınması gerektiğine hükmetmiştir (Yargıtay HGK, E. 2013/2100, K. 2015/1224, 17.04.2015). Bu karar, ikrarın kişisel niteliğini teyit eder: Sürücünün ikrarı sürücü aleyhine kesin delildir; kusuru açıkça reddeden işleten ve sigortacı bakımından ise güçlü bir takdiri delil olup teknik inceleme ihtiyacını tek başına ortadan kaldırmaz. Ancak 2025 tarihli Daire kararı, bu teknik incelemenin yönünü de belirlemiştir: İnceleme, tutanaktaki ikrarın doğruluğunu sınayan ve aksini ispat yükü sigortacıda olan bir incelemedir; tutanağı yok sayarak sıfırdan kusur dağıtan bir inceleme değildir.

IV. TUTANAK İLE BİLİRKİŞİ RAPORU ÇELİŞİRSE

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin 2025 ve 2026 yıllarına ait bir dizi kararı, hakem heyetlerince alınan kusur raporlarının tutanakla çelişmesi hâlinde izlenecek yöntemi netleştirmiştir. Kaza tespit tutanağında sigortalı sürücünün kusurlu gösterildiği, hükme esas alınan raporda ise kusurun yarı yarıya dağıtıldığı bir bedensel zarar uyuşmazlığında Daire şu ilkeyi koymuştur: "Bu durumda kaza tespit tutanağı ile kusur raporu arasında çelişki olduğundan, kusur raporuna neden itibar edildiği, kaza tespit tutanağına neden itibar edilmediği gerekçelendirilmeli, tutanak ve rapor arasındaki çelişkiyi gideren ikinci bir rapor alınmalıdır." Daire, bu ikinci raporun önceki bilirkişi dışında bir bilirkişiden alınmasını da şart koşmuştur (Yargıtay 4. HD, E. 2025/9619, K. 2025/13991, 13.10.2025). Aynı kararda dikkat çeken bir husus, aynı kazaya ilişkin değer kaybı dosyasında alınan kusur raporunun tutanakla uyumlu olarak karşı sürücüyü tam kusurlu bulmasıdır; aynı kaza için iki farklı hakem dosyasında iki farklı kusur dağılımı, çelişkinin giderilmesini zorunlu kılan bir sebep sayılmıştır.

Daire, bir başka kararında tutanakta her iki araca ayrı ayrı kusur izafe edilmişken hakemce alınan raporun sigortalı sürücüyü tam kusurlu bulmasını, tutanak ile rapor arasında çelişki oluşturduğu ve eksik incelemeyle hüküm kurulamayacağı gerekçesiyle bozmuş; çelişkinin üniversite öğretim üyelerinden seçilecek uzman bilirkişi heyetinden alınacak, tutanak ile rapor arasındaki çelişkiyi gideren ayrıntılı ve gerekçeli raporla giderilmesini istemiştir (Yargıtay 4. HD, E. 2024/8787, K. 2025/16070, 02.12.2025). Yargıtay 17. Hukuk Dairesi de daha önce, tutanakta davacı sürücüyü kusursuz gösteren tespit ile bilirkişi raporundaki tam kusur değerlendirmesinin çelişmesi hâlinde raporun tek başına kanaat verici olmadığını, çelişkinin İTÜ veya Karayolları Fen Heyeti gibi kuruluşlardan seçilecek bilirkişi kurulundan alınacak raporla giderilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 17. HD, E. 2016/885, K. 2018/11045, 21.11.2018).

Bu kararların ortak mesajı şudur: Tutanak, bilirkişi raporu karşısında değersiz bir kâğıt değildir. Rapor tutanaktan ayrılıyorsa bunun gerekçesini göstermek zorundadır; gerekçesiz sapma bozma sebebidir. Hukuk Genel Kurulu'nun daha eski tarihli bir kararı ise madalyonun öteki yüzünü göstermektedir: Karşı tarafın yokluğunda ve olaydan on üç gün sonra yaptırılan delil tespiti sırasında alınan sürücü ve tanık beyanları, diğer delillerle desteklenmeden tek başına hükme esas alınamaz (Yargıtay HGK, E. 2007/104, K. 2007/180, 04.04.2007). Kaza anında, karşı tarafın huzurunda ve karşı tarafın da imzasıyla düzenlenen anlaşmalı tutanaktaki beyanın ispat gücü, tam da bu nedenle, sonradan tek taraflı üretilen beyanlardan kıyas kabul etmeyecek ölçüde yüksektir.

V. İKRARDAN DÖNME: "TUTANAĞI BASKI ALTINDA İMZALADIM"

Tutanaktaki beyanından dönmek isteyen sürücünün başvurduğu tipik savunma, tutanağın gerçeği yansıtmadığı veya baskı altında imzalandığı iddiasıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 188. maddesinin ikinci fıkrası, mahkeme içi ikrardan yalnızca maddi hata hâlinde dönülebileceğini öngörür; mahkeme dışı yazılı ikrar için de irade sakatlığı veya maddi hata ispat edilmedikçe beyandan dönülemeyeceği kabul edilmelidir. İspat yükü, beyanından dönen taraftadır.

İzmir Bölge Adliye Mahkemesi'nin 2026 tarihli bir kararında sürücü, ilk tutanağın yanlış olduğunu belirtmesi üzerine ikinci bir tutanak düzenlendiğini, son tutanakta karşı tarafın kendi ifadesini değiştirdiğini ve karşı tarafın yakınlarının darp girişimi nedeniyle tutanağı imzalamak zorunda kaldığını savunmuştur. Daire, bu savunmayı ispatlayan bir delil bulunmadığını gözeterek, kusur ve hasarın olayın oluş şekline ve dosya kapsamına uygun biçimde belirlendiği gerekçesiyle ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır (İzmir BAM 11. HD, E. 2024/172, K. 2026/1083, 19.06.2026). Karar, tutanağın imzalanmasındaki irade sakatlığının ancak somut delille ispat edilebileceğini, soyut baskı iddiasının imzalı beyanın ispat gücünü ortadan kaldırmayacağını göstermektedir. Yönetmeliğin 152. maddesindeki, anlaşarak olay yerinden ayrılan tarafların sonradan kolluktan tutanak düzenlenmesini isteyemeyeceği yolundaki hüküm de aynı yöndedir: Anlaşmalı tutanak, sonradan pişman olunarak yerine resmî tutanak konulabilecek geçici bir belge değildir.

VI. UYGULAMACIYA ÖNERİLER

Zarar gören vekili bakımından ilk iş, tutanaktaki sürücü beyanını başvuru ve dava dilekçesine tırnak içinde, birebir aktarmaktır. Beyanın olgu ikrarı niteliği, Kanun'un 205. maddesi ve Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin 20.02.2025 tarihli kararı çerçevesinde ispat yükünün sigortacıya geçtiği açıkça yazılmalıdır. Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi'nden alınan kusur sorgusu, tutanakla uyumlu olduğu ölçüde, sigorta şirketlerinin kendi aralarında dahi kusuru bu şekilde kabul ettiklerini gösteren destekleyici delil olarak eklenmelidir. Hakem heyetince alınan rapor tutanaktan ayrılırsa, itiraz dilekçesinde raporun tutanağa neden itibar etmediğini gerekçelendirmediği belirtilmeli ve önceki bilirkişi dışında bir bilirkişiden çelişkiyi gideren ikinci rapor alınması talep edilmelidir. Nihayet, kurgu kaza savunmasına karşı en etkili önlem kaza yerinde alınan fotoğraf, kroki ve hasar uyumudur; 2025 tarihli kararda İtiraz Hakem Heyeti'ni başvuruyu reddetmeye götüren şey, tam da fotoğraflardaki hasarın anlatımla uyumsuz bulunmasıdır.

Sigortacı ve işleten vekili bakımından ise mücadele alanı, ikrarın kendisi değil, ikrar edilen olgu ile maddi izlerin uyumudur. Beyan ile hasar biçimi, çarpma noktaları ve kroki çelişiyorsa aksini ispat mümkündür; bu ispat, tanık, kamera kaydı ve teknik inceleme ile yapılmalıdır. Tutanaktaki "kusurluyum" türünden hukuki nitelendirmelerin hâkimi bağlamadığı, kusur oranının teknik incelemeyle belirleneceği hususu ayrıca vurgulanmalıdır. Ancak olgu ikrarı açık ve maddi izlerle uyumluysa, kusur itirazında ısrar etmek yalnızca yargılamayı uzatır ve yargılama giderini artırır.

SONUÇ

Anlaşmalı kaza tespit tutanağındaki sürücü beyanı, mahkeme dışı bir ikrardır ve tek başına kesin delil niteliği taşımaz. Ancak beyan sahibinin imzasını taşıyan yazılı belgede yer alması, ona aksi ispat edilmedikçe geçerli bir adi senet gücü kazandırır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin 20.02.2025 tarihli kararıyla bu güç sigortacıya da yansıtılmış; sigortalı sürücünün tutanaktaki olgu ikrarının, işletenin kusurunu poliçe limitine kadar üstlenmiş olan sigortacı bakımından ispat yükünü ters çevirdiği kabul edilmiştir. Hukuk Genel Kurulu'nun işleten yönünden bilirkişi incelemesini zorunlu gören 2015 tarihli kararı ise ikrarın kişiselliğini hatırlatmakta; bu iki içtihat birlikte okunduğunda ortaya çıkan denge şudur: Tutanaktaki ikrar kusur tartışmasını kapatmaz, ama tartışmanın yönünü ve yükünü belirler. Bilirkişi raporu tutanaktan ancak gerekçesini göstererek ayrılabilir; gerekçesiz sapma, Yargıtay'ın 2025 ve 2026 tarihli kararlarında istikrarla bozma sebebi sayılmaktadır. Kaza yerinde bir cümleyle yazılan ikrar, doğru kullanıldığında, aylar süren kusur tartışmalarını daha başlamadan bitiren en güçlü delildir.

Av. Melih KÜÇÜKCANKURTARAN

KAYNAKÇA

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, m. 81, 83, 85, 91.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 187, 188, 199, 205, 266.

Karayolları Trafik Yönetmeliği, m. 152, 158.

Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, B.2 (Sigortalının yükümlülükleri).

Yargıtay HGK, 04.04.2007, E. 2007/104, K. 2007/180.

Yargıtay HGK, 17.04.2013, E. 2012/1476, K. 2013/564.

Yargıtay HGK, 17.04.2015, E. 2013/2100, K. 2015/1224.

Yargıtay HGK, 29.11.2022, E. 2021/370, K. 2022/1622.

Yargıtay 17. HD, 09.10.2017, E. 2015/1200, K. 2017/8729.

Yargıtay 17. HD, 21.11.2018, E. 2016/885, K. 2018/11045.

Yargıtay 4. HD, 20.02.2025, E. 2023/4136, K. 2025/2904.

Yargıtay 4. HD, 13.10.2025, E. 2025/9619, K. 2025/13991.

Yargıtay 4. HD, 02.12.2025, E. 2024/8787, K. 2025/16070.

İzmir BAM 11. HD, 19.06.2026, E. 2024/172, K. 2026/1083.

Uyuşmazlık Mahkemesi, 01.04.2024, E. 2024/78, K. 2024/110.

Karar metinleri: mevzuat.adalet.gov.tr (UYAP Bilgi Bankası); kararlar.uyusmazlik.gov.tr.

Adi ortaklık kiracı olabilir mi?

Uygulamada kira sözleşmelerinde sıklıkla “X Adi Ortaklığı” kiracı olarak gösterilmektedir. Ancak adi ortaklığın tüzel kişiliğinin bulunmaması nedeniyle, kira sözleşmesinin tarafının kim olduğu, kira borcundan kimin sorumlu tutulacağı ve tahliye davasının kime karşı açılacağı hususları özel önem taşımaktadır.

ADİ ORTAKLIĞIN TÜZEL KİŞİLİĞİ BULUNMAZ

Adi ortaklık, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 620 ilâ 645. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Kanuna göre adi ortaklık; iki veya daha fazla kişinin emeklerini veya mallarını ortak bir amaca ulaşmak üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşmesel bir ortaklık ilişkisidir.

Ancak adi ortaklığı, limited şirket, anonim şirket veya diğer tüzel kişiliğe sahip şirketlerden ayıran en önemli özellik, bağımsız bir tüzel kişiliğinin bulunmamasıdır.

Bu nedenle adi ortaklık;

• bağımsız bir kişi değildir,
• kendi başına hak ehliyetine sahip değildir,
• kendi başına borç altına giren ayrı bir malvarlığı süjesi olarak kabul edilmez,
• kural olarak tek başına dava ve takip tarafı olamaz.

İşte bu özellik, kira hukukunda doğrudan sonuç doğurmaktadır.

Kira sözleşmesinde kiracı kısmına adi ortaklığın adı yazılmış olsa dahi, hukuki anlamda kira ilişkisinin arkasındaki gerçek kişiler veya tüzel kişiler, yani adi ortaklığı oluşturan ortaklar önem taşımaktadır.

Başka bir ifadeyle, kira sözleşmesinde;

“ABC Adi Ortaklığı”

şeklinde bir ibarenin bulunması, adi ortaklığa şirketler gibi bağımsız bir kişilik kazandırmaz.

Kira sözleşmesinden doğan hak ve borçların hukuki muhatabı, somut olayın özelliklerine göre adi ortaklığı meydana getiren ortaklardır.

KİRA SÖZLEŞMESİNDE ADİ ORTAKLIĞIN ADININ YAZILMASI YETERLİ MİDİR?

Uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biri budur.

Taraflar kira sözleşmesinin kiracı bölümüne yalnızca adi ortaklığın ticari hayatta kullanılan adını yazabilmektedir. Örneğin: “XYZ İnşaat Adi Ortaklığı” kiracı olarak gösterilebilmekte, ancak ortakların kim olduğu kira sözleşmesinde açıkça belirtilmeyebilmektedir.

Bu durum, özellikle kira bedelinin ödenmemesi veya tahliye sürecinin başlaması hâlinde ciddi sorunlara yol açabilir.

Çünkü kiraya veren açısından şu sorular ortaya çıkar;

• Kira bedelinden kim sorumludur?
• İcra takibi kime karşı başlatılacaktır?
• Tahliye davası kime karşı açılacaktır?
• Ortaklardan yalnızca birine karşı takip yapılabilir mi?
• Adi ortaklığın adına gönderilen ihtar geçerli midir?

Bu nedenle kira sözleşmesinde yalnızca adi ortaklığın adının yazılmasıyla yetinilmemesi gerekir.

En sağlıklı uygulama, adi ortaklığı oluşturan ortakların;

• ad ve soyadlarının veya ticaret unvanlarının,
• kimlik veya ticaret sicili bilgilerinin,
• adreslerinin,
• adi ortaklıktaki sıfatlarının

açıkça kira sözleşmesinde gösterilmesidir.

Böylece ileride ortaya çıkabilecek bir uyuşmazlıkta, kiracıların kim olduğu konusunda tereddüt yaşanmasının önüne geçilebilir.

ADİ ORTAKLIKTA KİRA BEDELİNDEN KİM SORUMLUDUR?

Adi ortaklığın kiracı olarak faaliyet gösterdiği bir taşınmazda kira bedeli, ortaklık faaliyetinin yürütülmesi amacıyla ödeniyor olabilir.

Örneğin iki kişi bir restoran işletmek amacıyla adi ortaklık kurmuş ve restoran olarak kullanılacak işyerini kiralamış olabilir.

Kira bedelinin ödenmemesi hâlinde kiraya veren açısından borcun hangi ortağa ait olduğu sorusu ortaya çıkacaktır.

Adi ortaklık ilişkisinde dış ilişki bakımından ortakların sorumluluğu, Türk Borçlar Kanunu hükümleri ve yapılan işlemin niteliği çerçevesinde değerlendirilir. Ortaklık işlerinden doğan borçlarda ortakların birlikte sorumluluğu önemli bir hukuki sonuçtur.

Bu nedenle ortaklardan biri tarafından gerçekleştirilen ödeme, borcun dış ilişkide sona ermesini sağlayabilir. Ödemeyi yapan ortağın diğer ortaklara karşı kendi iç ilişkisi kapsamında rücu hakkının bulunup bulunmadığı ise ortaklık sözleşmesine ve aralarındaki hukuki ilişkiye göre değerlendirilir.

Özellikle uygulamada kira sözleşmesinin imzalanması sırasında ortakların sorumluluğuna ilişkin açık bir düzenleme yapılması son derece önemlidir.

Örneğin sözleşmede;

“Kiracı sıfatıyla sözleşmeyi imzalayan adi ortaklık ortaklarının kira sözleşmesinden doğan borçlardan sorumluluğu”

açık ve tereddüde yer vermeyecek şekilde düzenlenmelidir.

Bu tür hükümler, ileride kira alacağının tahsil edilmesi sırasında ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkları azaltacaktır.

KİRA SÖZLEŞMESİNİ ADİ ORTAKLIK ADINA KİM İMZALAYABİLİR?

Adi ortaklığın tüzel kişiliğinin bulunmaması, temsil konusunda da önem taşır.

Bir şirketin müdürü veya yönetim kurulu üyesi, kanundan veya ticaret sicilindeki yetkilerinden kaynaklanan temsil yetkisine sahip olabilir. Ancak adi ortaklıkta aynı şekilde bağımsız bir tüzel kişilik ve ticaret siciline dayalı standart bir temsil mekanizması bulunmamaktadır.

Bu nedenle kira sözleşmesinin;

• tüm ortaklar tarafından birlikte imzalanması,
• veya ortaklardan birinin diğer ortakları temsil etmeye açıkça yetkili olduğunun ortaya konulması

hukuki güvenlik bakımından önemlidir.

Ortaklardan birinin kira sözleşmesini tek başına imzalaması durumunda, diğer ortaklar bakımından temsil yetkisinin bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Özellikle yüksek bedelli işyeri kiralarında, kiraya verenin yalnızca sözleşmeyi imzalayan kişinin beyanıyla yetinmemesi gerekir.

Ortaklar arasında düzenlenmiş adi ortaklık sözleşmesinin incelenmesi, temsil yetkisinin araştırılması ve gerektiğinde diğer ortaklardan yazılı yetki alınması, ileride ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önüne geçebilir.

ORTAKLARDAN BİRİNİN ORTAKLIKTAN AYRILMASI KİRA SÖZLEŞMESİNİ SONA ERDİRİR Mİ?

Adi ortaklıklarda ortaklık yapısının zaman içerisinde değişmesi mümkündür.

Bir ortak ortaklıktan ayrılabilir.

Yeni bir ortak ortaklığa katılabilir.

Ortaklardan birinin ölümü, iflası veya ortaklık ilişkisinin devamını etkileyen başka bir hukuki olay meydana gelebilir.

Ancak bu değişikliklerin kira sözleşmesine etkisi her durumda aynı değildir.

Ortaklık yapısında meydana gelen her değişiklik, kira sözleşmesini kendiliğinden sona erdirmez.

Burada;

• kira sözleşmesinin içeriği,
• adi ortaklık sözleşmesi,
• tarafların iradeleri,
• temsil ilişkisi,
• ortaklığın faaliyetinin devam edip etmediği,
• kiraya verenin bu değişiklikten haberdar olup olmadığı

gibi hususlar değerlendirilmelidir.

Örneğin kira sözleşmesinin belirli kişilerle kurulduğu ve bu kişilerin kiracı sıfatının sözleşme açısından önem taşıdığı bir durumda, ortaklık yapısındaki değişiklikler kira ilişkisini doğrudan etkileyebilir.

Bu nedenle adi ortaklıklarda ortak değişikliği meydana geldiğinde, kira sözleşmesinin de gözden geçirilmesi büyük önem taşır.

Uygulamada mümkünse, ortaklık yapısındaki önemli değişikliklerin kiraya verene bildirilmesi ve gerekiyorsa kira sözleşmesinin ek protokolle güncellenmesi daha sağlıklı olacaktır.

İCRA TAKİBİ ADİ ORTAKLIĞA KARŞI BAŞLATILABİLİR Mİ?

Kira bedelinin ödenmemesi hâlinde en önemli uygulama sorunlarından biri icra takibinin kime karşı başlatılacağıdır.

Adi ortaklığın tüzel kişiliği bulunmadığından, takip hukukunda taraf ehliyeti ve takip ehliyeti bakımından ortaklığın hukuki niteliği dikkatle değerlendirilmelidir.

Uygulamada yalnızca;

“ABC Adi Ortaklığı”

adıyla takip başlatılması, ileride taraf teşkili ve takip işlemlerinin geçerliliği bakımından sorunlara neden olabilir.

Bu nedenle kira sözleşmesinden doğan bir alacağın tahsili amacıyla işlem yapılırken, adi ortaklığı oluşturan ortakların kimliklerinin doğru biçimde belirlenmesi son derece önemlidir.

Özellikle takip talebi hazırlanırken;

• ortakların tamamının doğru şekilde gösterilmesi,
• adres bilgilerinin tespit edilmesi,
• kira sözleşmesindeki imzaların incelenmesi,
• ortaklık ve temsil ilişkisinin araştırılması

gerekmektedir.

Aksi hâlde takip işlemlerinin yanlış kişiye yöneltilmesi veya gerçek borçluların tamamının takipte yer almaması nedeniyle hukuki sorunlar yaşanabilir.

TAHLİYE DAVASINDA HUSUMET KİME YÖNELTİLMELİDİR?

Adi ortaklığın kiracı olduğu kira ilişkilerinde en kritik konulardan biri tahliye davasında husumetin doğru şekilde kurulmasıdır.

Tahliye kararı, kiralanan taşınmazın fiilen ve hukuken boşaltılmasını amaçlayan bir karar olduğundan, kiracı sıfatına sahip kişilerin doğru şekilde davada yer alması gerekir.

Adi ortaklığın tüzel kişiliğinin bulunmaması nedeniyle, yalnızca adi ortaklığın adına dava açılması önemli usul sorunları yaratabilir.

Kira sözleşmesinin tarafı olarak adi ortaklığı oluşturan ortakların bulunması hâlinde, davada taraf teşkilinin bu hukuki yapı dikkate alınarak kurulması gerekir.

Özellikle kiralananın tahliyesi talep ediliyorsa, kiracı sıfatına sahip ortakların tamamının hukuki durumunun değerlendirilmesi büyük önem taşır.

Taraf teşkilindeki eksiklikler;

• yargılamanın uzamasına,
• dava açıldıktan sonra eksikliklerin tamamlanması için süre verilmesine,
• usule ilişkin itirazların gündeme gelmesine

neden olabilir.

Bu nedenle tahliye davası açılmadan önce kira sözleşmesinin dikkatle incelenmesi ve kiracı tarafın hukuki statüsünün doğru tespit edilmesi gerekir.

KİRA SÖZLEŞMESİ HAZIRLANIRKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİ?

Adi ortaklığın kiracı olduğu kira sözleşmelerinde ileride uyuşmazlık yaşanmaması için sözleşmenin klasik kira sözleşmelerine göre daha dikkatli hazırlanması gerekir.

Özellikle aşağıdaki hususların açıkça düzenlenmesi önem taşımaktadır:

• Adi ortaklığı oluşturan tüm ortakların kimliklerinin açıkça yazılması,
• Ortakların kira sözleşmesini hangi sıfatla imzaladıklarının belirtilmesi,
• Ortaklardan birinin temsil yetkisi varsa bunun belgelenmesi,
• Kira bedelinden doğan sorumluluğun açıkça düzenlenmesi,
• İhtar ve bildirimlerin hangi adreslere yapılacağının belirlenmesi,
• Ortaklık yapısında meydana gelecek değişikliklerin kiraya verene bildirilmesine ilişkin düzenleme yapılması,
• Kiralananın hangi faaliyet için kullanılacağının açıkça belirtilmesi,
• Tahliye ve iade yükümlülüklerinin ortaklar bakımından açık şekilde düzenlenmesi.

Bu düzenlemeler, özellikle ticari nitelikteki yüksek bedelli kira sözleşmelerinde büyük önem taşımaktadır.

SONUÇ YERİNE

Adi ortaklığın tüzel kişiliğinin bulunmaması, kira hukukunda yalnızca teorik bir tartışma değildir. Bu durum, kira sözleşmesinin kurulmasından kira bedelinin tahsiline, icra takibinden tahliye davasına kadar birçok aşamada doğrudan sonuç doğurmaktadır.

Kira sözleşmesinde adi ortaklığın adının yazılmış olması, ortaklığa bağımsız bir tüzel kişilik kazandırmaz. Kira ilişkisinde hak ve borçların kime ait olduğu belirlenirken, adi ortaklığı oluşturan ortakların hukuki konumu esas alınmalıdır.

Özellikle kira alacağının tahsili veya tahliye talebinde bulunulacağı aşamada, kiracı tarafın ve adi ortaklığı meydana getiren ortakların doğru şekilde tespit edilmesi gerekir.

Av. Elif COŞKUN

SAHİL GÜVENLİK KOMUTANLIĞINA AİT ARAÇ, GEREÇ, MAL VE MALZEMELERİN SATIŞ, HİBE, HEK VE HURDA DURUM VE İŞLEMLERİ İLE HİZMET SATIŞINA DAİR YÖNETMELİK

BİRİNCİ BÖLÜM

Başlangıç Hükümleri

Amaç

MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından satın alınan veya çeşitli yollarla temin edilen taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile her türlü mal ve malzemeden ihtiyaç fazlası bulunanlar veya standart dışı durumuna düşenler ile HEK durumunda olan veya hurdaya ayrılanların tasfiyesi, değerlendirilmesi ve Sahil Güvenlik Komutanlığının asli görevlerini aksatmamak şartıyla hizmet verilmesine ilişkin uygulama yöntemlerini, bu işlemlerin yapılmasında karargâh birimlerinin ve bağlı birliklerin uygulama sınır ve standardı ile uyulacak usul ve esasları belirlemektir.

Kapsam

MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik; Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından satın alınan veya çeşitli yollarla temin edilen taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile her türlü mal ve malzemeden ihtiyaç fazlası bulunanlar veya standart dışı durumuna düşenler ile HEK durumunda olan veya hurdaya ayrılanların tasfiyesi ve değerlendirilmesi ile hizmet verilmesinde uyulacak usul ve esasları, bu işlemlerin yapılmasında yetkili kılınan birimlerin uyacakları kuralları, kurulacak komisyonların çalışma esaslarını, elde edilen gelirin kaydı ve bu işlerle ilgili diğer hususları kapsar.

Dayanak

MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 9/7/1982 tarihli ve 2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanununun 7 nci maddesi ile 12/4/2001 tarihli ve 4645 sayılı Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemenin Satış, Hibe, HEK ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Kanunun 4 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Bağlı birlikler: Karargâh birimleri dışındaki birlik komutanlıklarını ve kurum amirliklerini,

b) Bakan: İçişleri Bakanını,

c) Bakanlık: İçişleri Bakanlığını,

ç) Finansal kuruluş: Kredi kuruluşları dışında kalan ve sigortacılık, bireysel emeklilik veya sermaye piyasası faaliyetlerinde bulunmak veya 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununda yer alan faaliyet konularından en az birini yürütmek üzere kurulan kuruluşlar ile kalkınma ve yatırım bankaları ve finansal holding şirketlerini,

d) Harcama yetkilisi: Bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisini veya ödenek gönderme belgesi ile kendisine ödenek gönderilen birimlerin en üst yöneticilerini,

e) HEK: Hizmette kullanılabilme vasfını kaybeden veya arızalı hale geldiklerinde onarımları ekonomik olarak mahzurlu olan taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile mal ve malzemeyi,

f) Hibe: Taşıt, silah, mühimmat, makine, teçhizat ile mal ve malzeme veya hizmetin bedel alınmaksızın diğer kurum, kuruluş veya ülkelere bağışlanmasını veya bedelsiz devrini,

g) Hizmet: Kamu kurum ve kuruluşları ile özel kuruluşlar ve şahıslara, dost veya müttefik devletlere verilebilecek, Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından üretilen eğitim, bilgi, belge, teknik inceleme ve analiz, tesis, bakım, onarım, arama/kurtarma, modernizasyon, sağlık, test, bilişim ve yazılım, veriler ve sorgulamaları, basım, yayım, çekim, montaj, seslendirme, spikerlik, tercüme, güvenlik tertibatı, danışmanlık, havacılık ve benzeri hizmetler ile Sahil Güvenlik Komutanlığına ait taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat, mal ve malzeme ile bina, arazi ve tesislerden istifade ettirmeyi,

ğ) Hurda: Hizmette uzun süre kullanılması veya giderilmesi mümkün olmayan arızalar veya geçirdiği kazalar dolayısıyla işe yaramaz hale gelen taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile mal ve malzemeyi,

h) İdare: Sahil Güvenlik Komutanlığı karargâh birimleri ile bağlı birliklerini,

ı) İhale: Bu Yönetmelikte yazılı usul ve esaslarla; taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile mal ve malzeme veya hizmetin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve ihale yetkilisinin onayına müteakip yapılması öngörülmüş ise sözleşmenin imzalanmasıyla tamamlanan satış veya mübadele işlemlerini,

i) İhale yetkilisi: İdarenin, ihale ve harcama yetki ve sorumluluğuna sahip kişi veya kurulları ile usulüne uygun olarak yetki devri yapılmış görevlilerini,

j) İhtiyaç fazlası: Çeşitli yollardan temin edilerek envantere alınmış, ancak kullanılabilme özelliği olmakla birlikte çeşitli nedenlerle kullanılmaksızın envanterde bulundurulan taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile her türlü mal ve malzemeyi,

k) İstekli: Bu Yönetmelik kapsamındaki ihalelere teklif veren gerçek veya tüzel kişileri,

l) Kanun: 12/4/2001 tarihli ve 4645 sayılı Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemenin Satış, Hibe, HEK ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Kanunu,

m) Karargâh birimleri: Sahil Güvenlik Komutanlığı karargâhında bulunan birimleri,

n) Komisyonlar: Sahil Güvenlik Komutanlığına ait taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile her türlü mal ve malzeme ve verilecek hizmetlerin ihtiyaç fazlası, standart dışı, HEK, hurda durumlarını belirlemek ve bu belirlemelere istinaden, değer tespiti, satışı, mübadele edilmesi gibi işlemlerini yapmak üzere ihale veya harcama yetkilisinin onayı ile konusuna göre her iş ve işlem için ayrı kurulabilecek olan teknik, değer tespit ve ihale komisyonlarını,

o) Makine ve teçhizat: Role, telsiz, bilgisayar gibi haberleşme ve yazılım cihazları ile kriminal laboratuvar malzemelerini ve bunların donanımlarını,

ö) Mal ve malzeme: Sahil Güvenlik Komutanlığının donanımı ile bakım, onarım ve idamesi için zaruri olan araç, gereç, yedek parça, cihaz ve sağlık malzemeleri ile kırpıntı, döküntü malzeme atık ve parçaları ile kullanım yeri bulunmayan veya kontrole tabi olmayan diğer malları,

p) Muhasebe birimi: Sahil Güvenlik Komutanlığı karargâhında Merkez Muhasebe Birimini, bağlı birliklerde ise o ilin Defterdarlık/Mal Müdürlüğünün Muhasebe Birimini,

r) Mübadele: Bir tarafın mülkiyetinde bulunan taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile mal ve malzeme veya hizmetin, diğer tarafın mülkiyetinde olan taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile mal ve malzeme veya hizmet ile ihaleli veya ihalesiz değişimini,

s) Mühimmat: Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde bulunan silahlara ait her türlü mermi ve cephaneyi,

ş) Pey: Mübadele ihalelerinde mübadele edilecek taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile mal ve malzeme veya hizmete ilave olarak istekliden talep edilecek idare tarafından önceden belirlenen açık artırma miktar veya bedelini,

t) Satış: Bir tarafın, belirli bir bedel karşılığı, mülkiyetinde bulunan taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile mal ve malzeme veya hizmet ile ilgili mülkiyet hakkını diğer tarafa devretmesini veya belli bir amaç, sınır, konu, koşul ve süre içinde hizmet verilmesini,

u) Silah: Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde bulunan ateşli silahlar ve benzerlerini,

ü) Standart dışı: İmalat özellikleri itibarıyla teknik ve teknolojinin gelişimi karşısında tip, kapasite ve niteliğini kaybeden veya kullanımından vazgeçilen silah, mal ve malzeme, mühimmat, makine ve teçhizatı,

v) Tasfiye: Bu Yönetmelik kapsamındaki her türlü mal ve malzemeden ihtiyaç fazlası bulunanlar veya standart dışı durumuna düşenler ile HEK durumunda olan veya hurdaya ayrılanların satış, mübadele, hibe, yardım veya bedelsiz devir işlemlerini,

y) Taşıt: Sahil Güvenlik Komutanlığına ait her türlü motorlu veya motorsuz kara, deniz ve hava ulaştırma araçlarını,

z) Üst yönetici: 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu kapsamında Sahil Güvenlik Komutanını,

aa) Yetkili makam: Karargâh birimlerinde malzeme yönetim yetkisine sahip ilgili başkan ve müstakil daire başkanları ile ihale/harcama yetkililerini, bağlı birliklerde ise ihale/harcama yetkililerini,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Komisyonların Kuruluş, Görev, Yetki ve Sorumlulukları

Teknik komisyonlar

MADDE 5- (1) Teknik komisyonlar; karargâh birimlerinin veya bağlı birliklerin kendi kadrolarından olmak üzere, harcama yetkilisinin belirlediği bir kişinin başkanlığında, konusunda uzman en az iki kişinin yer alacağı beş kişiden harcama yetkilisinin onayı ile oluşturulur. Komisyonun oluşturulması sırasında görevi başında bulunamayan üyelerin yerine görev yapacak yedek üyeler de belirlenir. Bu komisyonlara, gerekli görülmesi halinde, diğer kurum ve kuruluşlardan da konusunda uzman üyeler dahil edilebilir.

(2) 5/11/2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu kapsamındaki el telsizi, oto telsizi, sabit telsiz, role ve SSB telsizi cihazlarının da diğer demirbaş malzemelerde olduğu gibi, harcama yetkilisinin oluruna istinaden oluşturulacak komisyon marifetiyle tasfiyesine karar verilir. Ancak Sahil Güvenlik Komutanlığına tahsisli frekanslar yüklü olan cihazlar, preslenmek üzere Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketine teslim edilir ve bu cihazların ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde çıkış işlemleri yapılır. Akü gruplarına ise 31/8/2004 tarihli ve 25569 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre işlem yapılır.

(3) Teknik komisyonlar; karargâh birimleri veya bağlı birliklerden gelen talepleri mahallinde değerlendirir ve bu değerlendirme sonuçlarını EK-1’deki forma uygun şekilde teknik komisyon raporu olarak hazırlar, malzemeler için ayrıca EK-6/B’de yer alan malzeme tespit tutanağını düzenler.

(4) Teknik komisyon raporları, harcama yetkilisinin onayına sunulur.

(5) Teknik komisyonlar, birimlerin envanterinde olan ve Kanun kapsamında bulunan taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile her türlü mal ve malzemelerin ihtiyaç fazlası, standart dışı, HEK veya hurda durumlarını belirler. Bu belirlemede, öncelikle satış, hibe, mübadele malların hizmette kullanımı ile elden çıkarılması arasındaki fayda dikkate alınır. Hizmette kullanılmasına devam edilmesinde kamu yararı görülen, yerine ikame edilmesi mümkün olmayan, mümkün olsa da bunun zaman içerisinde hizmeti aksatacağı belirlenenlerin standart dışı, HEK ve hurda durumlarına dair karar alınamaz.

(6) Karargâh birimleri ile bağlı birlikler, verebilecekleri hizmetleri ve bu hizmetlerle ilgili değerlendirmeye esas alınabilecek her türlü bilgi ve belgeyi teknik komisyonlara bildirir. Teknik komisyonlar satışı yapılması talep edilen hizmetleri, yürütülen asli hizmetleri aksatıp aksatmadığı, kamu yararı bulunup bulunmadığı gibi hususları da dikkate alarak değerlendirir ve hizmetin satışının yapılıp yapılmamasına karar verir.

(7) İhtiyaç fazlası, standart dışı, HEK veya hurda olduğuna karar verilen taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile her türlü mal ve malzemeye ilişkin teknik komisyon kararları ile satışı uygun görülen hizmetlere ilişkin varsa teknik komisyon kararlarının harcama yetkilisi tarafından onaylanması halinde, onaylanan rapor ve kararlar, değer tespit komisyonlarına gönderilir.

Değer tespit komisyonları

MADDE 6- (1) Değer tespit komisyonları; karargâh birimlerinin veya bağlı birliklerin kendi kadrolarından olmak üzere, harcama yetkilisinin belirlediği bir kişinin başkanlığında taşınır hesap sorumlusunun ve işin uzmanının da katıldığı en az üç kişi ve tek sayıda olacak şekilde harcama yetkilisinin onayıyla oluşturulur. Komisyonun oluşturulması sırasında görevi başında bulunamayan üyelerin yerine görev yapacak yedek üyeler de belirlenir. Bu komisyonlara mesleki bilgilerinden istifade etmek üzere diğer kurum ve kuruluşlardan temsilciler dâhil edilebilir.

(2) Değer tespit komisyonu; teknik komisyondan gelen raporu inceler, değer tespitinde ticaret odası, sanayi odası, borsa, meslek kuruluşları ve ilgili diğer kuruluşlardan veya aynı nitelikteki taşınırı alan idarelerden ve fiyat araştırması sonuçlarından yararlanabilir, ilgili kurum ve kuruluşlar ile serbest piyasadan fiyat araştırması yapar ve satışı yapılacak taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile mal ve malzeme veya hizmetin veya mübadelesi yapılacak taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile mal ve malzemenin tahmini fiyatını tespit eder. Bu tespitlere dair komisyon kararı, EK-2’deki forma uygun şekilde hazırlanır ve harcama yetkilisinin oluruna sunulur. Olur alınan kararlar ilgili karargâh birimi tarafından üst yönetici oluru alınarak teknik rapor ile birlikte satış ve mübadele işlemlerini yürüten birime gönderilir.

(3) Teknik komisyonlar tarafından ihtiyaç fazlası olarak belirlenenler, değer tespiti yapılmadan önce malzeme yönetim yetkisi olan ilgili birime bildirilir. Karargâh birimleri tarafından söz konusu malzemenin bağlı birliklerin ihtiyacı kapsamında olup olmadığı araştırılır. İhtiyaç olmadığının anlaşılması halinde harcama yetkilisinin onayı ile değer tespiti ve diğer işlemlere geçilir.

(4) Hizmet satışlarında verilecek hizmetin birim fiyatı tespit edilir. Bu tespitte, o yıl içerisinde verilmesi uygun görülen hizmetin cinsi, miktarı, yeri, tarihi, süresi ile tarifesi ve diğer hususlar belirlenir ve buna dair komisyon kararları sırasıyla yetkili makamın onayına sunulur. Satışı onaylanan hizmetler; süreklilik gösteriyorsa tarifesi, her yıl değer tespit komisyonlarınca veya ilgili birimlerce belirlenir ve belirlenen tarife üzerinden üst yönetici onayı alınarak ihale yapılmaksızın satışa sunulur. Süreklilik göstermeyen hizmetler ise ihale yapılarak satılır.

(5) Mübadele kapsamında alınacak her türlü malın (pey dahil) birim fiyat tespiti, değer tespit komisyonunca yapılır. Bu tespite dair komisyon kararı EK-3’teki forma uygun şekilde hazırlanır ve harcama yetkilisinin onayına sunulur.

(6) 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan yönetmelikler kapsamında bedelsiz verilmesi gereken atıkların atık üreten komutanlık, karargâh ve kurumlar tarafından, elden çıkarılması sağlanır.

İhale komisyonları

MADDE 7- (1) İhale komisyonları; karargâh birimlerinin veya bağlı birliklerin kendi kadrolarından olmak üzere ihale yetkilisinin belirlediği bir kişinin başkanlığında ve işin uzmanının da katıldığı en az üç kişi ve tek sayıda olacak şekilde ihale yetkilisinin onayıyla oluşturulur. Komisyonun oluşturulması sırasında görevi başında bulunamayan üyelerin yerine görev yapacak yedek üyeler de belirlenir. İhale komisyonları, Kanun ve bu Yönetmelik hükümleri gereğince yapılacak satış veya mübadele ihalelerine ilişkin işlemleri yürütür.

Şartnameler

MADDE 8- (1) İhale konusu işlerin her türlü özelliğini belirten idari ve/veya teknik şartnameler veya teknik istek ve özellik veya katalog ile varsa ekleri mevzuata uygun olarak idarelerce hazırlanır. İhale konusu işin özelliğine göre EK-7/A veya EK-7/B’de yer alan formlardan uygun olanı, idari şartnameye eklenir.

(2) Bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara aykırı olmamak kaydıyla, idarelerce ihale konusu işin özelliğine göre ihtiyaç duyulacak ilave düzenlemeler, idari şartnamede belirtilir.

Komisyonlar arasındaki koordinasyon

MADDE 9- (1) Sahil Güvenlik Komutanlığı karargâhınca yapılması planlanan iş ve işlemlerde, komisyonların oluşturulup yetkili makama onaylatılması ilgili karargâh birimleri tarafından yapılır.

(2) Bağlı birliklerde birinci fıkrada belirtilen tüm iş ve işlemler, lojistik birimleri tarafından yerine getirilir.

Komisyon kararlarının alınması, yetki ve sorumluluk

MADDE 10- (1) İhale komisyonu eksiksiz olarak toplanır. Komisyon kararları çoğunlukla alınır. Kararlarda çekimser kalınamaz. Komisyon başkanı ve üyeleri oy ve kararlarından sorumludur. Karşı oy kullanan komisyon başkanı ve üyeleri, gerekçesini komisyon kararına yazmak ve imzalamak zorundadır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

İhale İşlemleri

İhale yetkisi

MADDE 11- (1) Harcama yetkilisi, Kanunda ve bu Yönetmelikte yazılı işleri yaptırmaya ve ihale yapılmasına yetkilidir.

(2) Harcama yetkilileri, ihale işlemlerine ilişkin yetkilerini üst yöneticiden onay almak suretiyle devredebilir.

Onay belgesi

MADDE 12- (1) İhale işlemlerinin yürütüldüğü birim tarafından, teknik komisyon ve değer tespit komisyonu kararı ile üst yönetici onayı doğrultusunda, ihalesi yapılacak her iş için işin özelliğine göre EK-4/A veya EK-4/B’de yer alan örneklere uygun onay belgesi hazırlanır ve ihale onayı alınır.

İhaleye katılamayacak olanlar

MADDE 13- (1) Aşağıda belirtilenler ihaleye katılamazlar:

a) İhaleyi yapan idarenin üst yöneticisi ve yetkili makamları.

b) İhaleyi yapan idarenin ihale iş ve işlemlerini hazırlamak, yürütmek, denetlemek ve sonuçlandırmakla görevli kişiler.

c) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen kişilerin eşleri ve üçüncü dereceye kadar (üçüncü derece dahil) kan ve ikinci dereceye kadar (ikinci derece dahil) kayın hısımları ile evlatlıkları ve evlat edinenleri.

ç) (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilen kişilerin ortakları (bu kişilerin yönetim kurullarında görevli olmadıkları anonim ortaklıkları hariç).

d) Geçici veya sürekli olarak kamu ihalelerine katılması yasaklanmış olanlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar ile örgütlü suçlardan dolayı hükümlü bulunanlar.

e) Birinci fıkrada yer alan yasaklara rağmen ihaleye katılan istekliler ihale dışı bırakılarak geçici teminatları gelir kaydedilir. Ayrıca, bu durumun tekliflerin değerlendirmesi aşamasında tespit edilememesi nedeniyle bunlardan biri üzerine ihale yapılmışsa, teminatı gelir kaydedilerek ihale iptal edilir.

İhale işlem dosyasının düzenlenmesi

MADDE 14- (1) Hazırlanan ihale dosyaları, ihale işlemlerine başlanılmadan önce ihale komisyonları ile koordine edilir. İhale komisyonlarınca tetkik edilen dosyada; teknik ve değer tespit komisyonu görevlendirme yazıları, üst yönetici onayı, teknik ve değer tespit komisyonu kararları, ihale onay belgeleri ve saklanmasında yarar görülen diğer belgeler ile varsa ilana ilişkin gazete ve belgeler bulunur.

İhale dokümanı

MADDE 15- (1) İhale dokümanında; isteklilere talimatları da içeren idari ve ihtiyaç duyulması halinde teknik şartname, teknik istek ve özellik veya katalog ile varsa yaptırılacak işin projesini de kapsayan, sözleşme tasarısı ve gerekli diğer belge ve bilgiler bulunur. İdari şartnamede ihale konusuna göre aşağıdaki hususlardan uygun olanlarının belirtilmesi zorunludur:

a) İşin adı, niteliği, türü ve miktarı, hizmetlerde iş tanımı.

b) İhaleyi yapan idarenin adı, adresi, telefon ve faks numarası.

c) İhale usulü, ihale tarih ve saati ile tekliflerin nereye verileceği.

ç) İsteklilere talimatlar.

d) İsteklilerde aranılan şartlar, belgeler ve yeterlik kriterleri.

e) İhale dokümanında açıklama isteme ve yapılma yöntemleri.

f) Tekliflerin geçerlilik süresi.

g) Ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderlerinden hangisinin teklif fiyatına dahil olacağı.

ğ) Tekliflerin alınması, açılması ve değerlendirilmesinde uygulanması gereken usul ve esaslar.

h) İhale kararının alınmasından sözleşmenin imzalanmasına kadar uygulanması gereken usul ve esaslar.

ı) Teklif ve sözleşme türü.

i) Geçici ve kesin teminat oranları ile teminatlara ait şartlar.

j) İhale saatinden önce ihalenin iptal edilmesinde idarenin serbest olduğu.

k) Bütün tekliflerin reddedilmesi ve ihalenin iptal edilmesinde idarenin serbest olduğu.

l) İhale konusu işin başlama ve bitirme tarihi, teslim yeri ve şartları ve gecikme halinde alınacak cezalar.

m) Süre uzatımı verilebilecek haller ve şartları.

n) Vergi, resim ve harçlar ile sözleşme ile ilgili diğer giderlerin mevzuat hükümlerine göre ödeneceği.

o) Anlaşmazlıkların çözümü.

İhalenin ilanı

MADDE 16- (1) Satışı yapılacak taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile mal ve malzeme veya hizmetin veyahut mübadelesi yapılacak taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile mal ve malzemenin 17 nci maddede belirtilen hususları ihtiva eden ilan metni, aşağıdaki usul ve esaslar çerçevesinde duyurulur:

a) Tahmin edilen bedeli 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 13 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (2) numaralı alt bendinde mal ve hizmet alımları için belirlenen üst limite kadar olan ihale konusu işlerde, ihalenin yapılacağı yerde günlük gazete çıkıyorsa ilan metni bu gazetelerden birinde ihale tarihinden en az on gün önce bir defa ilan edilir. İhalenin yapılacağı yerde günlük gazete çıkmıyorsa ilan metni ihale tarihinden en az on gün önce ilgili idare ile hükümet ve belediye binalarının ilan tahtalarına asılır ve belediye yayın araçları ile duyurulur. Bu işlemler bir tutanak ile belgelenir. Bu yerlerde en çok yedi gün aralıklarla gazete çıkıyorsa ayrıca gazete ile bir defa ilan yapılır.

b) Tahmin edilen bedeli, 4734 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (2) numaralı alt bendinde mal ve hizmet alımları için belirlenen üst limiti aşan ihale konusu işlerde ihale tarihinden en az on gün önce Resmî Gazete’de ve Basın İlan Kurumunca tespit edilen günlük gazetelerden birinde ilan yapılır.

c) Tahmin edilen bedeli, Kamu İhale Kurumunca her yıl güncellenerek yayınlanan 4734 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendindeki limite eşit ve altında olanlar ise en az üç firmanın ihaleye daveti ile ilansız olarak gerçekleştirilebilir.

ç) Tahmin edilen bedeli 4734 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre belirlenen limite eşit veya üzerinde olan ihale konusu işler için ulusal gazetelerin birinde ihale tarihinden en az yirmi gün önce bir defa ilan yapılır.

(2) İdare işin önem ve özelliğine göre bu ilanları yurt içinde ve yurt dışında çıkan başka gazeteler veya öteki yayın araçları ile de yayınlatabilir. Ayrıca, ihaleyi yapan idarenin varsa internet sitesinde de yayınlanabilir.

(3) İlan giderleri idare bütçesinin ilgili tertibinden karşılanır.

İlanlarda bulunması zorunlu hususlar

MADDE 17- (1) İlanlarda aşağıdaki hususların belirtilmesi zorunludur:

a) İhaleyi yapan idarenin adı, adresi, faks ve telefon numarası.

b) İhalenin adı, niteliği, türü, miktarı.

c) Satışı veya mübadelesi yapılacak taşıtların modeli, markası, motor hacmi, motor gücü, kilometresi, durumu ile faal olup olmadığı.

ç) Satışı veya mübadelesi yapılacak malın cinsi, markası, modeli, varsa seri numarası, miktarı, durumu ile faal olup olmadığı.

d) Mübadele karşılığı alınacak mala ilişkin özellikler.

e) Verilecek hizmetin yeri, cinsi ve süresi.

f) Değer tespit komisyonunca belirlenen tahmini bedel.

g) Geçici teminat miktarı.

ğ) İhalenin açık artırma veya eksiltme usulü ile yapılacağı.

h) İlk ve son tekliflerin ihale komisyonları önünde yazılı olarak verileceği.

ı) İhalenin nerede, hangi tarih ve saatte yapılacağı.

i) İhale konusu işin ve belgelerinin nerede görülebileceği.

j) İsteklilerden ihaleye getirilmesi istenilen belgelerin neler olduğu.

k) İdari şartnamenin bulunup bulunmadığı, varsa şartnamenin nasıl ve nereden temin edilebileceği.

l) Sözleşme yapılıp yapılmayacağı.

m) Mübadele karşılığı alınacak peye ilişkin bilgiler.

Teminata ilişkin hükümler

MADDE 18- (1) Teminat olarak;

a) Tedavüldeki Türk parası,

b) Bankalar ve finansal kuruluşlar tarafından verilen teminat mektupları,

c) Hazine ve Maliye Bakanlığınca ihraç edilen Devlet İç Borçlanma Senetleri ve bu senetler yerine düzenlenen belgeler,

ç) İlgili mevzuata göre Türkiye’de faaliyette bulunmasına izin verilen yabancı bankaların düzenleyecekleri teminat mektupları ile Türkiye dışında faaliyette bulunan banka ve finansal kuruluşların kontrgarantisi üzerine Türkiye’de faaliyette bulunan banka ve finansal kuruluşların düzenleyecekleri teminat mektupları,

kabul edilir.

(2) Birinci fıkranın (c) bendinde belirtilen senetler ve bu senetler yerine düzenlenen belgelerden nominal değere faiz dahil edilerek ihraç edilenler, anaparaya tekabül eden satış değeri üzerinden teminat olarak kabul edilir.

(3) Geçici teminatın özellikleri şunlardır:

a) Saymanlık ya da muhasebe müdürlüklerine yatırılan banka mektubu dışındaki teminatlara ait makbuz veya ihale dokümanında yer alan örneğe uygun olarak düzenlenen geçici teminat mektubu, isteklilerden, ihale konusu olan işin tahmin edilen bedeli üzerinden, %3’ten az olmamak şartıyla alınır. Onay belgesinde belirtilmek koşulu ile geçici teminat alınmayabilir.

b) Geçici teminat mektubu süresiz olabilir.

c) Geçici teminat mektubunun süreli olması halinde, geçici teminat olarak sunulan teminat mektuplarında geçerlilik tarihi belirtilir. Bu tarih, ihale dokümanında belirtilen teklif geçerlilik süresinin bitiminden itibaren otuz günden az olmamak üzere istekli tarafından belirlenir.

(4) Kesin teminatın özellikleri şunlardır:

a) Saymanlık ya da muhasebe müdürlüklerine yatırılan banka mektubu dışındaki teminatlara ait makbuz veya ihale dokümanında yer alan örneğe uygun olarak kesin teminat mektubu, satış veya mübadele bedelinin % 6’sı oranında alınır. Onay belgesinde belirtilmek koşulu ile kesin teminat alınmayabilir.

b) Kesin teminat mektubu süresiz olabilir.

c) Kesin teminat mektubunun süreli olması halinde, sözleşme süresinden az olmamak üzere işin özelliğine göre idare tarafından geçerlilik süresi belirtilir. Bu sürenin yeterli olmaması halinde, teminat mektubunun süresinin, idarenin ikazına lüzum kalmaksızın belirli devreler halinde otomatik olarak uzatılacağına ilişkin hüküm bulundurulur.

(5) Teminatla ilgili diğer hususlar şunlardır:

a) Gerek görüldüğünde teminat mektuplarının ilgili bankanın genel müdürlüğünden veya şubesinden teyidi idarece yapılabilir. Yapılan teyitlerde, bankanın en az iki yetkilisinin imzasının bulunması gerekir.

b) Bankalarca verilen teminat mektupları dışındaki teminatların istekliler tarafından saymanlıklara veya muhasebe müdürlüklerine yatırılması zorunludur ve bunlar komisyonlarca teslim alınmaz.

c) İhale komisyon kararının onaylanmasını müteakip ihaleyi kaybedenlere geçici teminatları hemen iade edilir. İhale üzerinde kalan istekli ile varsa en uygun ikinci teklif sahibi istekliye ait geçici teminat mektupları ihaleden sonra saymanlık veya muhasebe müdürlüklerine teslim edilir. İhale üzerinde kalan istekli ile sözleşme imzalanması halinde, kendisine ve en uygun ikinci teklif sahibine ait geçici teminat, sözleşme imzalandıktan sonra iade edilir. İhale üzerinde kalan istekliye kesin teminatın iadesi ile sözleşme yapılması öngörülmeyen işlerde geçici teminatın iadesine ve kesin teminata ilişkin hususlar, ihale dokümanında ayrıntılı olarak düzenlenir.

ç) İdarece alınan teminatların üzerine ihtiyati tedbir konulamaz.

Tekliflerin geçerlilik süresi

MADDE 19- (1) Tekliflerin geçerlilik süresi, ihale tarihinden itibaren en az doksan takvim günü olmalıdır. Bu süreden daha kısa süreli geçerli olduğu belirtilen teklif mektupları değerlendirmeye alınmaz.

(2) İhtiyaç duyulması halinde idare, teklif geçerlilik süresinin en fazla birinci fıkrada belirlenen süre kadar uzatılması yönünde istekliden talepte bulunur. İstekli, idarenin bu talebini kabul edebilir veya reddedebilir. İdarenin teklif geçerlilik süresinin uzatılması talebini reddeden isteklinin geçici teminatı iade edilir.

(3) Talebi kabul eden istekliler, teklif ve sözleşme koşulları değiştirilmeksizin geçici teminatını, kabul edilen yeni teklif geçerlilik süresine ve her bakımdan geçici teminata ilişkin hükümlerle uydurmak zorundadır.

(4) Bu konudaki istek ve cevaplar yazılı olarak yapılır, iadeli taahhütlü posta yoluyla gönderilir veya imza karşılığı elden teslim edilir.

Uygun bedel

MADDE 20- (1) Satış ihalesi için uygun bedel, tahmin edilen bedelden aşağı olmamak üzere istekliler tarafından teklif edilen bedellerin en yükseğidir.

(2) Mübadele ihalesi için artırmada uygun bedel, verilecek mal ve malzemenin tahmin edilen bedelinden düşük olmamak üzere istekliler tarafından teklif edilen bedellerin pey bedeli dahil en yükseğidir. Eksiltmede uygun bedel, alınacak mal ve malzemenin tahmin edilen bedelinden yüksek olmamak üzere istekliler tarafından teklif edilen bedellerin en düşüğüdür.

Bütün tekliflerin reddedilmesi ve ihale komisyonunun kararı üzerine ihalenin iptali

MADDE 21- (1) İhale komisyonunun kararı üzerine idare, verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbesttir. İhalenin iptal edilmesi halinde bu durum bütün isteklilere derhal bildirilir. İdare bütün tekliflerin reddedilmesi nedeniyle herhangi bir yükümlülük altına girmez. Ancak, idare isteklilerin talepte bulunması halinde, ihalenin iptal edilme gerekçelerini talep eden isteklilere bildirir.

Kararlarda belirtilmesi gereken hususlar

MADDE 22- (1) İhale komisyonu tarafından alınan kararlar, komisyon başkanı ve üyelerinin ad ve soyadları ile esas görevleri belirtilerek yazılır ve imzalanır.

(2) Kararlarda isteklilerin isimleri, adresleri, teklif ettikleri bedeller, ihalenin hangi tarihte yapıldığı ve hangi istekli üzerinde kaldığı, ihale yapılamamış ise sebepleri belirtilir.

İhale kararlarının onayı veya ihale yetkilisi tarafından iptal edilmesi

MADDE 23- (1) İhale komisyonunca alınan ihale kararları, EK-5’te yer alan form örneklerine uygun şekilde hazırlanır ve ihale yetkilisi tarafından karar tarihinden itibaren en geç yedi iş günü içinde onaylanır veya gerekçesi açıkça belirtilmek suretiyle iptal edilir.

(2) İhale yetkilisi tarafından ihale kararı iptal edilirse ihale hükümsüz sayılır.

Kesinleşen ihale kararlarının bildirilmesi

MADDE 24- (1) İhale yetkilisi tarafından onaylanan ihale kararları, onaylandığı tarihten itibaren en geç beş iş günü içinde ihale üzerinde bırakılan dahil olmak üzere, ihaleye teklif veren bütün isteklilerin tebligat adresine iadeli taahhütlü mektup ile gönderilir. İadeli taahhütlü mektupla yapılan tebligatlarda, mektubun teslim edildiği tarih, tebliğ tarihi sayılır. Teslimin gerçekleştirilememesi halinde tebligat, 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre gerçekleştirilir.

(2) İhale kararlarının ihale yetkilisi tarafından iptal edilmesi halinde de durum isteklilere birinci fıkrada belirtilen şekilde bildirilir.

İtiraz

MADDE 25- (1) İhalede hazır bulunanlar tarafından ihale işlemlerine karşı, ihale komisyonunun bağlı bulunduğu idareye itiraz edilebilir. İhale sırasında hazır bulunmayan veya noterden tasdikli vekâletnameyi haiz bir vekilini göndermeyenler, ihalenin yapılış usulüne ve sonucuna itiraz edemez.

İhale usulü

MADDE 26- (1) İhaleler bütün isteklilerin teklif verebildiği açık artırma veya eksiltme usulü ile yapılır. Eksiltme usulü sadece mübadele ihalesinde yapılabilir. İsteklilerin ilk ve son teklifleri yazılı olarak alınır. Tekliflerin alınması ve değerlendirilmesini müteakip ilk teklifler açıklanır. İhale, teklif edilen fiyatlar üzerinde görüşme yapılarak sonuçlandırılır.

(2) Görüşme sırasında verilen her teklif tutanağa bağlanarak, ihale komisyonunda görevli personel tarafından imzalanır.

(3) Fiyat görüşmelerinin usul ve esasları, ihale dokümanında ayrıntılı olarak düzenlenir.

(4) Teknik altyapının oluşturulması halinde ihaleler elektronik ortamda gerçekleştirilebilir. Elektronik ihalenin usul ve esasları, ihale dokümanlarında belirtilir.

İhale dokümanında değişiklik yapılması veya açıklanması

MADDE 27- (1) İlan yapıldıktan sonra ihale dokümanında değişiklik yapılmaması esastır. Değişiklik yapılması zorunlu olursa, ihale yetkilisinden onay alınarak önceki ilanlar geçersiz sayılır ve iş yeniden aynı şekilde ilan olunur.

(2) İlan yapıldıktan sonra, tekliflerin hazırlanmasını veya işin gerçekleştirilmesini etkileyebilecek maddi veya teknik hatalar veya eksikliklerin idarece tespit edilmesi veya isteklilerce yazılı olarak bildirilmesi halinde, ihale dokümanında zeyilname ile değişiklikler yapılabilir. Yapılan bu değişikliklere ilişkin ihale dokümanının bağlayıcı bir parçası olan zeyilname, son teklif verme gününden en az üç gün öncesinde bilgi sahibi olmalarını temin edecek şekilde ihale dokümanı alan ve tebligat adresini idareye bildiren isteklilerin tamamına imza karşılığı elden verilir veya iadeli taahhütlü mektup yoluyla ya da faksla gönderilir. Ancak faksla yapılan gönderimlerin alındığı teyit edilmek zorundadır.

(3) Zeyilname ile yapılan değişiklikler nedeniyle tekliflerin hazırlanabilmesi için ek süreye ihtiyaç duyulması halinde, ihale tarihi bir defaya mahsus olmak üzere, zeyilname ile en fazla yirmi gün ertelenebilir. Zeyilname düzenlenmesi halinde, teklifini bu düzenlemeden önce vermiş olan isteklilere, tekliflerini geri çekerek yeniden teklif verme imkanı sağlanır.

(4) İstekliler, tekliflerini hazırlarken ihale dokümanında açıklanmasına ihtiyaç duyulan hususlarla ilgili olarak son teklif verme gününden beş gün öncesine kadar yazılı açıklama talep edebilir. Bu talebin idarece uygun görülmesi halinde, yapılacak açıklama talep eden firmaya ve ihale dokümanını alan bütün isteklilere son teklif verme gününden üç gün öncesinde bilgi sahibi olmasını temin edecek şekilde faksla bildirilir ve teyit alınır. Teyit alınamadığı durumlarda yazılı olarak gönderilir ve aynı zamanda açıklama internette yayınlanabilir.

İhaleye katılımda yeterlik kuralları

MADDE 28- (1) İhalenin niteliği ve büyüklüğüne göre idari şartnamede, ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterlik kriterlerinin istenmesi halinde ilgili süre ve şartlar, idare tarafından belirlenir.

Tekliflerin hazırlanması ve sunulması

MADDE 29- (1) Tekliflerin hazırlanmasında ve sunulmasında aşağıdaki hususlara uyulur:

a) Teklif mektubu ve geçici teminat da dahil olmak üzere ihaleye katılabilme şartı olarak istenilen bütün belgeler bir zarfa konulur. Zarfın üzerine isteklinin adı, soyadı veya ticaret ünvanı, tebligata esas açık adresi, telefonu, varsa faks numarası ve elektronik posta adresi, teklifin hangi işe ait olduğu ve ihaleyi yapan idarenin açık adresi yazılır. Zarfın yapıştırılan yeri istekli tarafından imzalanarak kaşelenir veya mühürlenir.

b) Teklif mektupları yazılı ve imzalı olarak sunulur. Teklif mektubunda ihale dokümanının tamamen okunup kabul edildiğinin belirtilmesi, teklif edilen bedelin rakam ve yazı ile birbirine uygun olarak açıkça yazılması, üzerinde kazıntı, silinti, düzeltme bulunmaması ve teklif mektubuna isteklilerin adı, soyadı veya firma ticaret unvanı yazılmak suretiyle yetkili kişilerce imzalanmış olması zorunludur. İhale dokümanında alternatif teklif verilebileceğine dair hüküm bulunması halinde, alternatif teklifler de aynı şekilde hazırlanarak sunulur.

c) Teklifler ihale dokümanında belirtilen son teklif verme saatine kadar sıra numaralı alındılar karşılığında idareye verilir. Bu saatten sonra verilen teklifler kabul edilmez ve açılmaksızın iade edilir. Teklifler iadeli taahhütlü olarak da gönderilebilir. Posta ile gönderilecek tekliflerin ihale dokümanında belirtilen son teklif verme saatine kadar idareye ulaşması şarttır. Postadaki gecikme nedeniyle işleme konulmayan tekliflerin alınış zamanı tutanakla tespit edilir.

ç) Verilen teklifler, zeyilname düzenlenmesi hali hariç, herhangi bir sebeple geri alınamaz ve değiştirilemez.

Tekliflerin alınması ve açılması

MADDE 30- (1) Teklif zarflarının alınması ve açılmasında aşağıda belirtilen hususlara uyulur:

a) Teklif zarfları, ihale dokümanında belirtilen son teklif verme saatine kadar ihale dokümanında belirtilen yere teslim edilir. İdarece her ihale için teklif veren istekliye alınış sırasına göre birden başlayan sıra numaralı alındı belgesi verilir.

b) Posta ile gelen teklif zarfları için ilanda belirtilen birimlere teslim saati esas alınır. İlanda teklif verme saatinden sonra söz konusu birimlere teslim edilen teklif zarfları zamanında verilmemiş kabul edilir ve işleme alınmaz.

c) İdare personeli tarafından teslim alınan teklif zarflarına teslim alınma sıra ve zamanını gösterecek şekilde bir dizi pusulası tanzim edilir. Toplanan teklif zarfları, idare personeli tarafından, dizi pusulası ile birlikte ihale komisyonu üyelerinin huzurunda komisyon başkanına teslim edilir.

ç) İhale komisyonu teklif zarflarını alınış sırasına göre inceler. İhale komisyonu tarafından hazır bulunan isteklilerin huzurunda, ilanda veya idari şartnamede belirtilen saatte, alınış sırasına göre teklif zarfları açılır.

d) İsteklinin kendisi veya yetkili temsilcisinin ihale komisyonu toplantısında hazır bulunması durumunda; teklif zarfının üzerinde teklifin hangi işe ait olduğu veya ihaleyi yapan idarenin adının yazılı olmaması durumları hariç olmak üzere, idari şartnamede de belirtilmiş olması kaydıyla zarfın üzerinde eksik olan diğer hususlar tamamlatılarak teklif değerlendirilmeye alınır.

e) İhale komisyon başkanlığınca değerlendirmeye alınmayan teklif zarfları yedi gün içerisinde adresi varsa teklif sahibine gerekçesi yazılarak muhteviyatı ile birlikte iade edilir.

f) Değerlendirilmeye alınan teklif zarfları için teklif sahibinin adı, soyadı veya ticaret ünvanı ile zarf muhteviyatı yazılarak zarf açma tutanağı düzenlenir. İsteklilerin belgelerinin eksik olup olmadığı ve teklif mektubu ile geçici teminatlarının usulüne uygun olup olmadığı kontrol edilir. Belgeleri eksik veya teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olmayan istekliler hazırlanan tutanakta belirtilir. Değerlendirilmeye alınmayan teklif zarflarına da tutanakta yer verilir.

g) İsteklilere teklif fiyatları açıklanır. Bu işlemlere ilişkin hazırlanan zarf açma tutanağı ihale komisyonu başkan ve üyelerince imzalanır.

(2) Geçici teminat mektupları veya teklif mektuplarının bulunmadığı teklif zarfları, hiçbir şekilde değerlendirilmeye alınmaz.

İhalenin icrası

MADDE 31- (1) İstekliler tarafından sunulan veya posta ile gönderilen tüm yazılı tekliflerden, ihale komisyonu tarafından uygunluğu tespit edilenler, alınış sırasına göre hazırda bulunan istekliler huzurunda okunmak suretiyle açıklanarak, ihaleye ait artırma veya eksiltme tutanağına yazılır. Bundan sonra istekliler sırası ile yazılı olarak sunulan; artırma usulü ihalede en yüksek tekliften aşağı, eksiltme usulü ihalede en düşük tekliften yukarı olmamak üzere yeni tekliflerini veya pey miktarını sunmaya devam ederler. Mübadele ihalelerinde alınacak pey ve artış veya eksiliş miktarına ilişkin hususlar ihale dokümanında belirtilir. İhaleden çekilen isteklilerin bu durumları ihaleye ait artırma veya eksiltme tutanağına yazılır ve imzaları alınır. İlgilinin imzadan imtina etmesi halinde durum ayrıca belirtilir. Artırma veya eksiltme işlemi sonucunda isteklilerden son tekliflerini yazılı olarak vermeleri istenir.

(2) Artırmanın her aşamasında, istekliler tarafından sunulan yeni teklifler bir önceki tekliflerinden daha düşük olamaz. Bir önceki tekliflerden daha düşük teklif verilmesi durumlarında ise isteklinin bu teklifi dikkate alınmaz, bu durumlarda en son uygun olan teklifi geçerli sayılır ve bu husus ihaleye ait artırma tutanağında belirtilir.

(3) Eksiltmenin her aşamasında, istekliler tarafından sunulan yeni teklifler bir önceki tekliflerinden daha yüksek olamaz. Bir önceki tekliflerden daha yüksek teklif verilmesi durumlarında ise isteklinin bu teklifi dikkate alınmaz, bu durumlarda en son uygun olan teklifi geçerli sayılır ve bu husus ihaleye ait eksiltme tutanağında belirtilir.

(4) İsteklilerin ilk ve son teklifleri mutlaka yazılı olarak alınır, bunun haricinde görüşme sırasında sözlü olarak verilen her teklif artırma veya eksiltme tutanağına yazılarak bu tutanağın altı ihale komisyonunda görevli tüm personel tarafından imzalanır.

(5) İhaleden çekilenler yeniden teklifte bulunamaz.

(6) Teklif yapıldığı sırada, yapılan artırma veya eksiltmelerin işi uzatacağı anlaşılırsa isteklilerden komisyonun huzurunda son tekliflerini yazılı olarak bildirmeleri istenebilir. Daha önce ihaleden çekilmiş olanlar bu durumda yazılı teklif veremez.

(7) Birden fazla istekli tarafından aynı bedelin teklif edildiğinin ve bunların da eşit bedel olduğunun anlaşılması durumunda, uygun bedelin tespitine ilişkin hususlar, ihale dokümanında belirtildiği şekilde uygulanır.

İhale sonucunun karara bağlanması

MADDE 32- (1) Sözlü veya yazılı son teklifler alındıktan sonra ihale komisyonunca;

a) İhalenin yapıldığı ve ihale yetkilisinin onayına bağlı kaldığı,

b) Tekliflerin daha ayrıntılı bir şekilde incelenmesi için süreye ihtiyaç duyulduğu ve şartnamelerde herhangi bir süre öngörülmemiş ise ihalenin on beş günü geçmemek üzere başka bir güne bırakıldığı,

c) İhalenin yapılamadığı,

hususlarından birine karar verilir.

(2) İhale komisyonu tarafından verilen karara ait yapılacak diğer iş ve işlemler ihale dokümanında ayrıca düzenlenir.

İhalenin yapılamaması

MADDE 33- (1) Yapılan ihalede istekli çıkmadığı, isteklilerin belgeleri veya son teklifleri uygun görülmediği takdirde yeniden ihale açılabilir.

(2) İhale dokümanındaki hata ve çelişkilerden dolayı istekli çıkmadığının anlaşılması durumunda ise ihale dokümanından kaynaklanan hatalar düzeltilerek yeniden ihaleye çıkılır.

İhalenin sözleşmeye bağlanması

MADDE 34- (1) Onayda ve ilanda sözleşme yapılması belirtilmişse ihale kararının ihale yetkilisince onaylanmasını müteakip ihaleyi alan istekli, kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren on beş gün içinde kesin teminat istenmiş ise ihale bedelinin %6’sı oranında kesin teminatını da idareye vererek sözleşmeyi imzalamak zorundadır.

(2) Üzerinde ihale kalan isteklinin, aynı süre içerisinde satış ihalelerinde ihale bedelini ve alıcıya ait bulunan vergi, resim ve harçları yatırması ve diğer giderleri ödemesi gerekir. Bu zorunluluklara uyulmadığı takdirde protesto çekmeye, hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale üzerinde kalan isteklinin geçici teminatı gelir kaydedilir.

(3) İkinci fıkrada yer alan durumun gerçekleşmesi durumunda, ihale komisyonu, ikinci en uygun teklif sahibini belirlemişse, idare teklif fiyatının yetki verilmiş makamlarca uygun görülmesi kaydıyla ikinci en uygun teklif sahibi istekliyle sözleşme imzalayabilir. Ancak ikinci en uygun teklif sahibi istekli ile sözleşme imzalanabilmesi için birinci istekli ile sözleşmenin imzalanması gereken on beş günlük sürenin bitiminin beklenmesi ve bunu izleyen üç iş günü içinde tebligatın yapılması gerekir.

(4) İkinci en uygun teklif sahibinin de sözleşme imzalamaması durumunda bu teklif sahibinin de geçici teminatı gelir kaydedilerek ihale iptal edilir.

Sözleşme ile ilgili hususlar

MADDE 35- (1) Yapılan ihale sonucunda satışına karar verilen mal veya hizmet veya mübadelesine karar verilen mal için onay belgesinde belirtilmiş ise idare ile alıcı arasında satış veya mübadele sözleşmesi imzalanır. Bu sözleşme idare adına ihale yetkilisi tarafından imzalanır.

(2) Satış veya mübadele sözleşmesinde;

a) Taraflara,

b) Satış konusu mal veya hizmetin veya mübadele konusu malın cinsi, markası, modeli, satış veya mübadele tutarı ile teknik özellikleri ve evsafına,

c) Satış veya mübadele konusu hizmetin yeri, cinsi, tarihi, süresi ve miktarına,

ç) Ödeme şartları ve şekline,

d) Teslim etme ve alma süresi ile teslim etme yeri, şekli ve şartlarına,

e) Kesin teminat alınacaksa miktarına, kesin teminatın iadesine ilişkin şartlara ve kesin teminatın geçerlilik süresine,

f) Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde uygulanacak ceza ve sözleşmenin feshi hükümlerine,

g) Mücbir sebep halleri ve tevsikine,

ğ) Uyuşmazlıkların halline,

h) Mübadele kapsamında, yerine getirilen malın (pey olarak belirlenen mal dahil) muayenesi ile ilgili hususlara,

ı) Sözleşmede değişiklik yapılması ile ilgili hususlara,

i) Yürürlük süresine,

ve gerekli görülecek diğer hususlara yer verilir.

(3) Üst yönetici onayı alınmak suretiyle gelecek yıllara sâri taahhüde girişilebilir.

(4) Sözleşmenin uygulanması sırasında sözleşme konusu alımın niteliğinde, işlevlerinde ve kullanım amaçlarında iyileştirme yapılmasının sözleşmenin devamı için zorunlu olması, maddi ve hukuki sebeplerle kamu menfaatinin bulunduğunun tespit edilmesi veya idarenin hizmet ve ihtiyaçları bakımından zorunlu diğer hallerin mevcut olması durumunda; gerekçelerin belirtilmesi, yüklenici tarafından kabul edilmesi ve işin esasından ayrılmamak kaydıyla 26/9/2011 tarihli ve 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname kapsamında sözleşme ve eklerinde ek sözleşme ile değişiklik yapılabilir.

(5) Sözleşme ile taahhüt altına alınan malın tedarikinin ve temininin yüklenicinin kusuru bulunmaksızın sonradan hukuken veya fiilen imkansızlaşması durumunda; sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilebilir. İhale dokümanında belirtilmek kaydıyla sözleşme ile taahhüt altına alınana malın tahmin edilen fiyatından daha düşük olmamak üzere yüklenicinin teklif edeceği aynı cins ve sınıftaki mal idarece kabul edilebilir.

(6) Bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara aykırı olmamak kaydıyla, idarelerce ihale konusu işin özelliğine göre ihtiyaç duyulacak ilave düzenlemeler sözleşmede belirtilir.

(7) İhale dokümanında aksi belirtilmedikçe sözleşmelerin notere tescil ettirilmesi ve onaylattırılması zorunlu değildir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Tarifeye Bağlı Hizmet Satışı, Mübadele, Hibe,

Yardım ve Bedelsiz Devir

Tarifeye bağlı hizmet satışı

MADDE 36- (1) Karargâh birimleri ve bağlı birliklere, belirlenen tarifelerde belirtilen hizmetler haricinde ayrıca bir hizmet için talep gelmesi durumunda, satışına karar verilen hizmetin cinsi, yeri, hangi tarihler arasında verilebileceği ve süresi teknik komisyonca tespit edilerek hazırlanan komisyon raporu yetkili harcama yetkilisince onaylandıktan sonra üst yönetici onayı alınmasına müteakip bedeli tespit edilmek üzere değer tespit komisyonuna gönderilir.

(2) Değer tespit komisyonu raporu yetkili makamca onaylandıktan ve üst yönetici oluru alındıktan sonra satışa sunulan hizmetler uygun görülen vasıtalarla duyurulur. Tarifeye bağlı olarak satışa sunulan veya tarifeye bağlı olmayan hizmetlere ilişkin talepler hizmeti veren birimler tarafından değerlendirilir ve asli görevini aksatmayacak şekilde verilir.

(3) Hizmeti veren birim tarafından, hizmetin özelliğine göre sözleşme yapılması uygun görülüyorsa yapılacak sözleşmeye müteakip, gerek görülmüyorsa ödemeye ilişkin belge alındıktan sonra hizmet verilir.

Mübadele

MADDE 37- (1) Teknik komisyonlarca ihtiyaç fazlası, standart dışı, HEK veya hurda durumunda olduğu belirlenen taşıt, silah, mühimmat, makine, teçhizat, mal ve malzeme Türkiye’deki kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerce üretilen veya bunların sahip oldukları mal ve malzeme ile mübadele edilebilir.

(2) Mübadele işleminde, mübadele edilen mal ve malzemenin piyasa fiyatlarının eşitliğinden ziyade, bunların mübadelesinden temin edilen fayda esas alınır. Fiyatların bir diğerine yakın değerde olması yeterlidir.

(3) Mübadele işleminde, mübadele edilen mal karşılığında alınan malın aynı cins olması şart değildir. İdare tarafından ihtiyaç duyulan değişik mallar, mübadele edilen mal karşılığında alınabilir.

(4) Teknik komisyonlar tarafından ihtiyaç fazlası, standart dışı, HEK veya hurda durumunda olduğu belirlenen mal veya malzemelerin, değer tespit komisyonlarınca değerleri tespit edildikten sonra, mal veya malzemelerin satış veya mübadele yöntemlerinden hangisi ile elden çıkartılacağına ve ihtiyaç duyulan malın hangisinin mübadele yoluyla alınacağına idarece karar verilir.

(5) İdareler tarafından mübadeleye karar verilmesi halinde mübadeleye konu mal veya malzemenin değer tespit komisyonlarınca belirlenen değerleri de göz önünde tutularak ihtiyaç duyulan mal veya malzemelerin yetkili birimlerce belirlenen tahmini bedelleri çerçevesinde mal veya malzemelerin tespiti idarelerce yapılır ve harcama yetkilisinin oluruna sunulur. Mübadele işlemi bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilir.

(6) İhtiyaç duyulan mal veya malzemenin kamu kurum veya kuruluşlarından mübadele edilebileceğinin, tek gerçek veya tüzel kişi tarafından karşılanabileceğinin ya da tek gerçek veya tüzel kişiye teslim edilebileceğinin tespit edilmesi halinde taraflar arasında yapılacak bir sözleşme çerçevesinde mübadele işlemi gerçekleştirilebilir.

(7) Kırpıntı kâğıt, yemek artığı, kemik ve ambalaj atığı, kullanılmış yağ ve döküntü ve benzeri durumlardaki atık mal ve malzemelerin mübadelesi, birim fiyat tespit edilerek yıllık olarak da yapılabilir. Bunlardan sürekli biriken ve depolanmasında zorluk çekilen mal ve malzemeler; değer tespit komisyonlarınca birim fiyatları tespit edilerek mübadele işleminde birim miktar karşılığı alınan malın aynı fiyat ve miktarı üzerinden yapılan sözleşme ile bir yıl süreyle mübadele edilebilir.

Dost veya müttefik devletlere hibe ve yardım

MADDE 38- (1) Bu Yönetmelik kapsamında yer alan mal ve malzemeler ile hizmetler varsa belirlenen parasal limit ve cins dahilinde, Bakanlıkça Türkiye Cumhuriyetinin dış siyasi tutum ve menfaatlerine aykırı olmadığı hususunda Dışişleri Bakanlığının uygun görüşü alınmak suretiyle, dost veya müttefik devletlerin emniyet ve güvenlik hizmetlerinde kullanılmak üzere ve değer tespit komisyonu tarafından bedeli de belirlendikten sonra Bakan onayı ile hibe edilebilir ya da değeri üzerinden veya değerinden daha az bir bedel karşılığında yardım olarak verilebilir.

Yurt içine yapılacak bedelsiz devir

MADDE 39- (1) Bu Yönetmeliğe konu taşınırlar; gerek görülmesi halinde üst yöneticinin oluru ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde ihtiyacı olan kamu kurum ve kuruluşlarına bedelsiz olarak devredilebilir.

(2) Doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik gibi mücbir sebep halleri ile tespit edilen değerleri 4734 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre belirlenen ve Kamu İhale Kurumu tarafından her yıl güncellenen limite eşit veya üzerinde olan bedelsiz devir işlemleri, alınacak Bakan oluruna göre yürütülür.

(3) Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tarifeye bağlı olarak veya ihale yoluyla satışı düzenlenen hizmetler; İçişleri Bakanlığına bağlı kamu kurum ve kuruluşları tarafından talep edilmesi halinde üst yönetici onayı ile, diğer bakanlıklara bağlı kamu kurum ve kuruluşları tarafından talep edilmesi halinde Bakan oluru ile bedelsiz verilebilir.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Satıştan Sağlanan Gelirin Tahsili ve Ödenek Kaydı

Gelirlerin tahsili ve ödenek kaydı

MADDE 40- (1) Satılan taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat, her türlü mal ve malzeme ile verilen hizmetten yurt içinde elde edilen Türk parası veya yurt dışından elde edilen dövizlerin Türk parası karşılıkları bütçeye gelir kaydedilir.

(2) Satılan mal ya da hizmet karşılığı bedel, muhasebe birimine, istekli tarafından Türk parası veya döviz karşılığı Türk parası olarak nakden ve defaten yatırılır.

ALTINCI BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Tescil ve kaydı gereken mal ve malzemeler

MADDE 41- (1) İlgili mevzuat gereği tescil ve kaydı gereken mal ve malzemenin elden çıkarılması durumunda;

a) Kayda girmesinde uygulanan mevzuat ve işlemler, kayıtlardan çıkarılması işlemlerinde de uygulanır.

b) Taşıtlar için ayrıca, teknik komisyon tarafından EK-6/A’da yer alan araç tespit tutanağı düzenlenerek değer tespit komisyonuna gönderilir. Değer tespit komisyonunca, değer tespiti yapılan taşıtlar için EK-2’de yer alan rapor düzenlenir. Malzeme yönetim yetkisi bulunan yetkili makamın onayı alınan taşıtlar için EK-4/A veya EK-4/B’de yer alan ihale veya mübadele onayı alındıktan sonra bu taşıtlar için idari şartname ile şartname eki listesi EK-7/A’da yer alan forma uygun olarak hazırlanır. İlgili mevzuat dahilinde taşıtların tescilinde, sahiplik belgesi olarak kullanılmak üzere EK-8’de yer alan taşıt satış veya mübadele senedi düzenlenerek ihaleyi kazanan istekliye verilir.

c) 5/4/1983 tarihli ve 2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin Kanun kapsamına giren makine ve teçhizattan, bu Yönetmelik hükümleri gereğince elden çıkarılması gerekenlerin satış, devir veya hibe işlemleri, 2813 sayılı Kanun ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan yönetmelik hükümlerine göre yapılır.

İdarenin görev ve sorumluluğu ve isteklinin yetkisi

MADDE 42- (1) İdare 34 üncü maddede yazılı süre içerisinde sözleşme yapılması hususunda kendisine düşen görevleri yapmakla ve idari şartnamede belirtilen malı veya hizmeti istekliye teslim etmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde istekli, teslim tarihinden itibaren on beş gün içinde on gün müddetli bir noter ihbarnamesi ile bildirmek şartıyla taahhüdünden vazgeçebilir. Bu takdirde isteklinin yatırmış olduğu kesin teminat ve ihale bedeli geri verilir. İstekli, ihaleye girmek ve teminat vermek için yaptığı masrafları istemeye hak kazanır.

(2) Tebligatın yasal süre içerisinde yapılmamasından dolayı idarenin zararına sebep olanlar hakkında kanuni işlem yapılır.

Şikâyetlerin incelenmesi ve anlaşmazlıkların çözümü

MADDE 43- (1) İdare ve ihale komisyonu, ihalenin ilgili mevzuata uygun olarak yapılması hususunda isteklilere karşı sorumludur. Sözleşme yapılmamış olması kaydıyla bu sorumlulukların ihlali sonucu bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden istekli, ihale süreci içindeki bütün işlem veya eylemlerle ilgili idareye yazılı şikâyet suretiyle inceleme talebinde bulunabilir.

(2) İdareye şikâyet süresi; ihale süreci içerisinde şikâyete konu işlem veya eylemin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gerektiği tarihten itibaren beş gündür.

(3) Süreler; tebliğ, ilan, bildirim veya şikâyete yol açan durumların farkına varıldığı yahut farkına varılmış olması gerektiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

(4) Tatil günleri sürelere dâhildir. Sürenin son günü tatil gününe rastlarsa, süre tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar.

(5) Başvurular, idareye hitaben yazılmış imzalı dilekçe ile yapılır. Dilekçelerde;

a) Başvuru sahiplerinin, vekil veya temsilcilerinin adı, soyadı veya ünvanı ve adresi,

b) Başvuru konusu ihale,

c) Şikâyet edilen veya incelenmesi istenilen konular, sebepleri ve dayandığı deliller,

ç) Şikâyet edilen veya incelenmesi istenilen konunun farkına varıldığı tarih veya tebliğ, ilan veya bildirim tarihi,

belirtilir.

(6) Başvuran, talebine ilişkin gördüğü bütün bilgi ve belgeleri dilekçeye ekleyebilir. Belgelerin asıl olmaması halinde, aslının aynı olduğu yolundaki beyanla imzalanarak belgeler eklenir.

(7) Aynı kişi bir ihaleye ilişkin birden fazla konu hakkında tek dilekçeyle şikâyet başvurusunda bulunabilir.

(8) Posta yoluyla yapılan başvurularda, başvurunun idare tarafından kayda alındığı tarih, başvuru tarihi olarak kabul edilir.

(9) Dilekçe üzerine, başvurulan idare tarafından alınan dilekçelerin derhal kaydı yapılır, kayıt tarih ve sayısı dilekçenin üzerine yazılır. Ayrıca başvuru sahiplerine kayıt tarihini ve sayısını gösteren imzalı ve mühürlü bir alındı belgesi verilir.

(10) İhale yetkilisi bizzat yapacağı veya işin niteliğine göre bir veya birden fazla raportöre yaptıracağı inceleme sonuçlarına göre şikâyetle ilgili kararını verir. Şikâyete konu istenilen her türlü bilgi ve ihale dokümanı ihale komisyonunca veya ilgili birim tarafından verilir.

(11) Şikâyet başvurusu üzerine verilecek kararlarda aşağıdaki hususlar idarece gösterilir:

a) Başvurunun idare kayıtlarına alındığı tarih ve sayı ile karar tarihi ve sayısı.

b) Başvuruya konu ihale.

c) Başvuran.

ç) Başvuru üzerine alınan diğer karar ve yapılan işlemlerin özeti.

d) İleri sürülen iddiaların, olayların ve hukuki dayanaklarının özeti.

e) İddiaların ve olayların değerlendirilmesi.

f) Kararın dayandığı hukuki sebepler ile gerekçeleri ve karar sonucu.

g) Şikâyetin kısmen veya tamamen haklı bulunmuş olması halinde gereken düzeltici önlemler ve bu düzeltici önlemlerle ihale sürecine devam edilip edilemeyeceği.

ğ) İhale yetkilisinin adı, soyadı ve imzası.

(12) İdare şikâyet üzerine verdiği nihai kararı en geç yedi iş günü içinde şikâyet başvurusunda bulunana bildirir.

(13) Şikâyetin esasının incelenmesi sonucunda idare tarafından;

a) Düzeltme yapılması yoluyla giderilebilecek ve ihale sürecinin kesintiye uğratılmasına gerek bulunmayan durumlarda, düzeltici işlemin belirlenmesi,

b) İhale sürecinin devam etmesine engel oluşturacak ve düzeltici işlemle giderilemeyecek Kanuna ve ilgili mevzuatına aykırı bir durumun tespit edilmesi halinde, ihale işlemlerinin iptali,

c) Şikâyet başvurusunun uygun bulunmadığı,

hususlarından birine karar verilir.

Yürürlük

MADDE 44- (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 45- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini İçişleri Bakanı yürütür.

Ekleri için tıklayınız.

Sosyal Medyada Hakaret Suçu Nedir?

Bir paylaşımın hukuken hakaret sayılması için karşı tarafı küçük düşürücü somut bir fiil ya da sıfatla hedef alması gerekiyor; sadece kaba veya rahatsız edici bir söz her zaman suç oluşturmayabilir. Örneğin bir yorumda kişinin ismi açıkça belirtilerek onur kırıcı bir suçlama yapılması ile genel bir öfke ifadesi arasında hukuken önemli bir fark var.

Diyelim ki Elif, bir e-ticaret sitesinde yaşadığı anlaşmazlığı sosyal medyada paylaştı ve karşı taraf ona yorumlarda hakaret içeren ifadelerle cevap verdi. Bu noktada alenilik unsuru devreye giriyor: paylaşım herkese açık bir hesapta yapıldıysa, TCK md. 125/4 uyarınca ceza bir oranda artırılabiliyor.

Bunu Biliyor Muydunuz?

Hakaretin bir kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmesi ya da dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç ve düşüncelerinden dolayı yapılması, cezanın alt sınırının 1 yıldan az olamayacağı nitelikli hallerdendir (TCK md. 125/3).

Delillerin zamanında ve doğru şekilde kayıt altına alınması sürecin en kritik adımıdır.

Delilleri Doğru Şekilde Nasıl Toplarsınız?

Sosyal medya paylaşımları kolayca silinebildiği için ilk yapmanız gereken şey delili kaybetmeden kayıt altına almak. Basit bir ekran görüntüsü çoğu zaman yeterli olsa da, karşı taraf içeriği silerse ispat gücünü artırmak için ekran görüntüsünün yanına tarih-saat bilgisini de içeren bir video kaydı eklemeniz faydalı olur.

Daha güçlü bir delil isteyen davalarda noter tespiti tercih edilebiliyor: noter, ilgili sayfayı ziyaret ederek içeriği resmi bir tutanakla belgeliyor. Örneğin Mehmet'in yaşadığı bir olayda, karşı taraf paylaşımı birkaç saat içinde sildiği için sadece ekran görüntüsü tartışmaya açık kalmış, noter tespiti ise mahkemede tereddütsüz kabul görmüştü.

Adım Adım Süreç

1. Delili kayıt altına alın, ekran görüntüsü, video, gerekiyorsa noter tespiti.

2. Şikayet dilekçesi hazırlayın, savcılığa veya karakola başvurun.

3. Süreci takip edin, soruşturma aşamasında ifade verin.

4. Tazminat talebini değerlendirin, ayrı bir hukuk davası açabilirsiniz.

Şikayet Dilekçesi ve Savcılığa Başvuru Süreci

Hakaret suçu, şikayete bağlı suçlardan biri; yani savcılık kendiliğinden harekete geçmiyor, mağdurun başvurusu gerekiyor. Şikayetinizi doğrudan Cumhuriyet Başsavcılığı'na dilekçeyle yapabileceğiniz gibi, en yakın karakola giderek de tutanağa geçirtebilirsiniz.

Şikayet süresi, fiili ve faili öğrendiğiniz tarihten itibaren 6 ay ile sınırlı (TCK md. 131). Bu süreyi kaçırmak hakkın kaybına yol açabileceği için, delillerinizi topladıktan sonra başvuruyu geciktirmemek önemli. Şikayet dilekçenizde paylaşımın tarihi, hesap bilgileri ve elinizdeki delilleri ayrıntılı biçimde belirtmeniz sürecin hızlanmasına yardımcı olur.

Ceza Davası mı, Manevi Tazminat Davası mı?

Çoğu kişi hakaret şikayetinin otomatik olarak tazminat da getirdiğini düşünüyor, ama bu iki süreç aslında birbirinden bağımsız. Ceza davası, faili devlet adına cezalandırmayı; manevi tazminat davası ise mağdurun uğradığı manevi zararın karşılanmasını hedefliyor.

Ceza ve tazminat sürecinin birlikte mi yoksa ayrı mı yürütüleceğine somut olaya göre karar verilir.

Uygulamada bu iki yolu birlikte yürüten çok sayıda dosya var: Örneğin Zeynep, hakkında yapılan hakaret içerikli paylaşım nedeniyle hem savcılığa şikayette bulunmuş hem de ayrı bir manevi tazminat davası açarak sürecin her iki boyutunu da takip etmişti.

Fail Sahte veya Anonim Hesap Kullanıyorsa Ne Olur?

Sosyal medyada karşılaşılan sorunların önemli bir kısmı, hakareti yapan kişinin gerçek kimliğini gizli tutan sahte hesaplar üzerinden gerçekleşiyor. Bu durumda dosya, savcılık aracılığıyla ilgili platforma ve internet servis sağlayıcılarına gönderilen yazışmalarla IP adresi tespiti üzerinden ilerliyor.

Bu süreç, hesabın gerçek bir isimle açılmış olduğu durumlara göre daha uzun sürebiliyor; çünkü platformun yurt dışında olması halinde bilgi talebi uluslararası yazışma süreçlerine tabi. Yine de sahte hesap olması şikayet hakkınızı ortadan kaldırmıyor, sadece süreci teknik olarak uzatabiliyor.

Süreç Ne Kadar Sürer, Nelere Dikkat Etmelisiniz?

Soruşturma aşaması, delillerin netliğine ve failin kimliğinin belirlenip belirlenmediğine göre değişkenlik gösteriyor; basit ve delili net dosyalarda süreç birkaç ay içinde sonuçlanabilirken, kimlik tespiti gereken dosyalarda bu süre uzayabiliyor. Önemli olan, şikayet süresini kaçırmadan ve delilleri eksiksiz toplayarak sürece başlamak.

Ayrıca hakaret davası sırasında karşı tarafla arabuluculuk yoluyla bir uzlaşma sağlanması da mümkün; bu, hem sürecin hızlanmasına hem de tarafların uzun bir yargılamadan kaçınmasına imkân tanıyor.

Sadece ekran görüntüsü delil olarak yeterli mi?

Basit dosyalarda yeterli olabilir, ancak karşı tarafın içeriği silme ihtimaline karşı noter tespiti gibi ek bir delil sunmak ispat gücünüzü artırır.

İş yerinde yaşanan bir tartışmanın sosyal medyaya taşınması da bu kapsama girer mi?

Evet; hakaretin nerede yapıldığından çok, içeriğin onur kırıcı nitelikte ve hedefi belli olması önemlidir.

Şikayetten sonra vazgeçebilir miyim?

Şikayete bağlı suçlarda mağdur, dava sürecinde şikayetinden vazgeçebilir; ancak bu durumun sonuçları dosyanın aşamasına göre değişebileceğinden bir avukata danışmanız önerilir.

Yasal Uyarı

Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir; hukuki işlem yapmadan önce mutlaka bir avukata danışınız.

Av. Aysel ABA KESİCİ

Yargıtay

Hukuk Genel Kurulu

2013/2220 E., 2015/1336 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Ankara 2.Asliye Hukuk Mahkemesi
TARİHİ : 27.03.2013
NUMARASI : 2013/88 E-2013/184 K.

Taraflar arasındaki “tazminat” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Ankara 2.Asliye Hukuk Mahkemesince davanın kısmen kabulüne dair verilen 15.02.2011 gün ve 2009/40 E-2011/40 K. sayılı kararın incelenmesi taraf vekilleri tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 4.Hukuk Dairesinin 29.02.2012 gün ve 2012/1289 E-2012/3131 K. sayılı ilamıyla;

(...1-Dosyadaki yazılara, kararın bozmaya uygun olmasına, delillerin değerlendirilmesinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre davacının tüm, davalıların aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları reddedilmelidir.

2-Davalıların diğer temyiz itirazlarına gelince; dava, davalıların sahte evrakla aldıkları vergi iade bedellerinin tazmini ile vergi cezasının tahsili istemine ilişkindir.
Yerel mahkemece, istemin kısmen kabulüne dair verilen karar, taraflarca temyiz edilmiştir.
Davacı, dava dışı Mardak Anonim Şirketi yetkilileri ile şirketin mali müşavirini dava ederek sahte fatura tanzimiyle ihraç edilmemiş malların ihraç edilmiş gibi gösterilerek Akyurt Mal Müdürlüğünden vergi iadesi alındığını, yapılan denetimlerde haksız ödemenin tespit edildiğini, 24388 TL ödenen vergi iadesi aslı ile bunun 3 katı olan 73166 TL vergi cezası kesildiğini belirterek vergi iadesi aslı ile vergi cezasının ödetilmesini istemiştir.

a) Dosya içeriğinden; vergi iadesi aslının üç katı olan vergi cezasının Mardak Anonim şirket hakkında kesildiği, şirketin cezanın iptali istemiyle vergi mahkemesine dava açtığı anlaşılmaktadır. Şu halde vergi cezası ayrı tüzel kişiliği bulunan şirket hakkında kesildiğine göre, şirket yetkilileri olan davalı H.. A.., davalı S.. A.. ve E.. B.. ile şirketin mali müşaviri olan davalı Ö.. K..'nun vergi cezasından sorumluluğu bulunmamaktadır. Anılan davalılar hakkında vergi cezasına yönelik istemin reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmiş olması doğru değildir. Bu nedenle kararın bozulması gerekmiştir.

b) Eldeki davaya konu edilen alacak nedeniyle dava dışı Mardak Anonim Şirketinin de müşterek müteselsil sorumluluğu bulunduğundan verilecek kararda tahsilde tekerrür oluşturmamak kaydının düşülmesi gerekmektedir. Bu hususun gözetilmemiş olması da bozmayı gerektirmiştir...)
gerekçesiyle oyçokluğuyla bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

TEMYİZ EDENLER : Taraf vekilleri

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Dava; davalıların sahte evrakla aldıkları vergi iade bedellerinin tazmini ile vergi cezasının tahsili istemine ilişkindir.

Mahkemece, bilirkişi raporu benimsenerek, 334.543,05 TL Hazine zararının müteselsilen davalılardan alınıp davacıya ödenmesine, asıl alacak 24.388 TL'sına 01.05.2006’dan itibaren yasal faiz uygulanmasına, fazla talebin reddine karar verilmiştir.

Karar taraf vekillerinin temyizleri üzerine Özel Dairece, yukarıda yazılı gerekçelerle bozulmuştur.

Yerel mahkemece, bozma ilamının (2/b) bendine uyulmuş; bozma ilamının (2/a) bendine karşı ise, “…Borçlar Kanununun 41. ve 50.maddelerine göre, davalılar haksız fiilin müeyyidelerinden fer'ileri olan cezalarla birlikte sorumlu oldukları, tüzel kişilerin gerçek kişiler tarafından temsil edildiği, işlemlerin gerçek kişiler tarafından yürütüleceği ve haksız fiilden şirket adına işlem yapan gerçek kişilerin de sorumlu olduğu…” gerekçesiyle önceki kararda vergi cezası yönüyle kısmen direnilmiştir.

Direnme kararını, taraf vekilleri temyiz etmiştir.

Taraf vekillerinin temyiz itirazlarının ayrı ayrı değerlendirilmesinde yarar vardır.

I-Davacı vekilinin temyiz itirazlarının incelenmesinde:

Bilindiği üzere, hukuki yarar dava şartı olduğu kadar, temyiz istemi için de aranan bir şarttır.
Davanın kısmen kabulüne ilişkin mahkemenin ilk kararı, davacı vekilinin temyiz ve karar düzeltme istemlerinin reddi nedeniyle kesinleşmiş; bu yön davacı taraf bakımından uyuşmazlık konusu olmaktan çıkmıştır. Bu nedenle; davacı vekilinin direnme kararını temyizde hukuki yararı bulunmamaktadır.

O halde, davacı vekilinin direnme hükmüne yönelik temyiz isteminin hukuki yarar yokluğundan reddine karar verilmelidir.

II-Davalılar vekilinin temyiz itirazlarına gelince:
Yerel mahkemenin ilk kararına yönelik davalılar vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine karar verilmiş olmakla, davaya konu yapılan vergi aslından davalıların sorumlu olduğu hususu kesinleşmiş ve uyuşmazlık konusu olmaktan çıkmıştır.
Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; şirket yönetim kurulu üyeleri olan davalılar Hafize Serap Aytaş, S.. A.. ve E.. B.. ile yeminli mali müşavir olan davalı Ö.. K..'nun vergi cezasından sorumluluğunun bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.

Hemen belirtilmelidir ki, sorumluluk hukukumuzda ilke olarak borcun kaynakları mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu (eBK)’nda, “Borçların Teşekkülü” başlığı altında, sözleşmeden doğan borçlar (md.1–40) ile haksız fiilden doğan borçlar (md.41–60) düzenlenmiş; yine aynı başlık altında, borçların üçüncü genel kaynağı olarak, haksız (sebepsiz) iktisaba (md.61–66) yer verilmiştir.

eBK'nun 41.maddesinde ifadesini bulan haksız fiil, kusurlu ve hukuka aykırı bir eylemle başkasına zarar verilmesidir. Haksız fiilden söz edilebilmesi için, şu dört unsurun birlikte bulunması zorunludur: Öncelikle ortada hukuka aykırı bir fiil bulunmalıdır. İkinci unsur, fiili işleyenin kusurudur. Üçüncü olarak, kusurlu şekilde işlenen ve hukuka aykırı olan bu fiil nedeniyle bir zarar doğmalıdır. Nihayet, doğan zarar ile hukuka aykırı fiil arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. Bu unsurların tümünün bir arada bulunmadığı, bir veya birkaç unsurun eksik olduğu durumlarda, haksız fiilin varlığından söz edilemez.
eBK’nun 41.maddesine göre, kusurlu ve hukuka aykırı bir eylemle başkasına zarar veren kimse bu zararı tazmine mecburdur. Böylece haksız fiilden sorumluluk, tazminat borcunun kaynağını oluşturmaktadır. Özel bir sorumluluk hükmüyle düzenlenmemiş bütün hallerde bir kimse için haksız fiil sorumluluğunun söz konusu olması, eBK'nun 41.maddesindeki şartların gerçekleşmesine bağlıdır. Öteki deyişle, ayrık bir düzenleme bulunmayan kusur sorumluluğu hallerinde, eBK.m.41 ve devamında yer alan esaslar uygulanır.

Bunun yanında, eBK’nun 50.maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde; “Birden ziyade kimseler birlikte bir zarar ika ettikleri takdirde… mütesilsilen mesul olurlar.” Hükmü getirilmiştir.

Öte yandan, yürürlükten kaldırılan 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin 47 (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 49.maddesi) uyarınca tüzel kişilere hak sahibi olabilme özelliği verildiği açıktır. Tüzel kişinin hak sahibi olarak üçüncü şahıslarla ilişki kurabilmesi ve iradesini açıklayabilmesi için organlara sahip bulunmasının gerekli olduğu kanunda hükme bağlanmıştır. 743 sayılı Kanunun 48.maddesine (4721 sayılı TMK’nun m.50) göre “Tüzel kişinin iradesi, organlar aracılığıyla açıklanır. Organlar, hukuki işlemleri ve diğer bütün fiilleriyle tüzel kişiyi borç altına sokarlar. Organlar, kusurlarından dolayı ayrıca kişisel olarak sorumlu olurlar” kuralı konulmuştur.

743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin 47 ve 48 (4721 sayılı TMK. m.50) maddelerinde organ kavramı kullanılmıştır. Bu kavramın özel hukuk tüzel kişileri için ne şekilde uygulanacağı, mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu (eTTK) 1/II ve 138.maddelerinde düzenlenmiştir. eTTK 138.maddesine göre “Her şirket nev’ine mahsus hükümler mahfuz kalmak şartıyla Medeni Kanunun 45, 47, 48, 49.maddeleri... her şirket nev’inin mahiyetine uygun olduğu nisbette, ticaret şirketleri hakkında da tatbik olunur” denilmiştir.

eTTK'nun 177/II.maddesine göre, “Bir ortağın şirkete ait vazifelerini ifa dolayısıyla işlediği haksız fiillerden şirket de doğrudan doğruya mes’uldür”. Yine eTTK’nun 321/son maddesinde “Temsile veya idareye salahiyetli olanların vazifelerini yaptıkları sırada işledikleri haksız fiillerden anonim şirket mesul olur. Şirketin rücu hakkı mahfuzdur” denilmiştir. Ayrıca eTTK’nun 336/I-5 bendine göre, şirket yönetim kurulu üyeleri, gerek kanunun gerek esas mukavelelerinin kendilerine yüklediği sair vazifelerden kasden veya ihmal neticesi olarak yapılmaması halinde, şirket namına yapmış oldukları işlemlerden dolayı gerek şirkete gerek münferit pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı müteselsilen sorumludurlar.

Nihayet, 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu’nun 12/1.maddesi, “Yeminli mali müşavirler gerçek ve tüzelkişilerin veya bunların teşebbüs ve işletmelerinin mali tablolarının ve beyannamelerinin mevzuat hükümleri, muhasebe prensipleri ile muhasebe standartlarına uygunluğunu ve hesapların denetim standartlarına göre incelediğini tasdik ederler.” Hükmünü içermekte olup; aynı Kanunun 12/4.maddesinde ise, “Yeminli mali müşavirler yaptıkları tasdikin doğruluğundan sorumludurlar. Yaptıkları tasdikin doğru olmaması halinde, tasdikin kapsamı ile sınırlı olmak üzere, ziyaa uğratılan vergilerden ve kesilecek cezalardan mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar…” Düzenlemesine yer verilmiştir. Bunun yanında, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 227/3.maddesi kapsamında ortaya çıkan vergi ziyaına bağlı olarak salınacak vergi, ceza, gecikme faizlerinden mükellefle birlikte yeminli mali müşavirler müştereken ve müteselsilen sorumludurlar.

Yukarıda içeriklerine yer verilen kanun hükümlerinin ortaya koyduğu sonuç şudur: tüzel kişiliği haiz ticaret şirketlerinin organlarının işledikleri haksız fiiller, eTTK’nun 138 ve 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin 48.maddelere göre, tüzel kişinin haksız fiili sayılır (Hukuk Genel Kurulu’nun 17.12.1958 gün ve 69/59 sayılı ilamı). eBK’nun 41 ve 50.maddeleri ile eTTK’nun177/II, 321/son ve 336/I-5 maddelerine göre, şirket ve yönetim kurulu üyeleri haksız fiil sonucu verilen zararlardan dolayı müteselsilen sorumludurlar. Bunun yanında, vergi yükümlüsü şirket ile birlikte yeminli müşavir de, vergi ziyaına bağlı olarak vergi aslı, ceza ve gecikme faizlerinden müştereken ve müteselsilen sorumludur (213 sayılı Vergi Usul Kanunu mükerrer m.227/3; 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu m.12/1).

Somut olaya gelince; dava dışı Mardak Anonim Şirketi yetkilileri ile yeminli mali müşavirin, sahte faturaya dayalı olarak ihraç edilmemiş malların ihraç edilmiş gibi gösterilerek Akyurt Mal Müdürlüğü’nden vergi (KDV) iadesi alındığı, yapılan denetimlerde haksız ödemenin tespit edildiği, 24.388 TL ödenen vergi iadesi aslı ile bunun üç (3) katı olan 73.166 TL vergi cezası kesildiği (213 sayılı VUK. m.344, 345 ve 359) dosya kapsamıyla belirgindir.
Yukarıda vurgulandığı üzere, dava dışı şirket ve yönetim kurulu üyeleri ile yeminli mali müşavirin haksız eylemleri sonucu kamu zararına neden olunduğu anlaşıldığından, anılan kişiler bu zarardan müteselsilen sorumludurlar. Bu sorumluluğun bir sonucu olarak, alacaklı zararın tahsili bakımından, borçluların tamamına veya bir yada birkaçına da başvurabilir.

Bu durumda, davalı yönetim kurulu üyeleri ile yeminli mali müşavirin haksız eylem sonucu oluşan vergi kaçakçılığı cezasından davalıların müteselsil sorumlu olduklarına ilişkin temyize konu mahkeme kararı isabetlidir.

Hukuk Genel Kurulu’nda yapılan görüşme sırasında azınlıkta kalan üyelerce, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 10, 333 ve eTTK’nun 321/son ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanunu’nun mükerrer 35 ve 75.maddeleri uyarınca kamu alacağından doğrudan borçlu olarak şirketin sorumlu olduğu, zira burada yönetim kurulu üyelerinin hukuki sorumluluğunun tali (ikinci) nitelikte olduğu, bu kapsamda şirketten tahsil edilemeyen alacak bakımından kanuni temsilci olan şirket yönetim kurulu üyelerine başvurulacağı, bu bakımdan eksik araştırmaya yönelik değişik gerekçeyle hükmün bozulması gerektiği ileri sürülmüş ise de, bu görüş Kurul çoğunluğunca yukarıda belirtilen nedenlerle benimsenmemiştir.
Hal böyle olunca; yerel mahkemece, aynı gerekçelerle Özel Daire bozma kararına karşı, vergi cezası yönünden önceki kararda kısmen direnilmiş olması usul ve yasaya uygundur.

Ne var ki, bozma nedenine göre, işin esasına ilişkin diğer temyiz itirazları incelenmediğinden, bu yönde inceleme yapılmak üzere dosyanın Özel Daire'ye gönderilmesi gerekir.

III-Taraf vekillerinin yeni hükme yönelik temyiz itirazlarının incelenmesinde;
Mahkemece bozma ilamının (2/b) numaralı bendinde yer alan bozma nedenine uyulmuş olmasına göre, açık biçimde yeni hüküm niteliğindeki bu hükme karşı temyiz itirazlarını inceleme görevi Hukuk Genel Kuruluna değil, Özel Daireye aittir.

O halde, yeni hükme yönelik temyiz itirazlarının incelenmesi için dosya Özel Daire’ye gönderilmelidir.

S O N U Ç : A)Yukarıda (I) numaralı bentte açıklanan nedenle, davacı vekilinin direnmeyi temyize ilişkin isteminin hukuki yarar yokluğundan REDDİNE,

B)Yukarıda (II) numaralı bentte açıklanan nedenlerle direnme uygun bulunduğundan, davalılar vekilinin işin esasına ilişkin diğer temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyanın 4.HUKUK DAİRESİNE GÖNDERİLMESİNE,

C)Yukarıda (III) numaralı bentte açıklanan nedenlerle taraf vekillerinin yeni hükme yönelik temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyanın 4.HUKUK DAİRESİNE GÖNDERİLMESİNE,

13.05.2015 gününde oyçokluğu ile karar verildi.

Yargıtay

11. Hukuk Dairesi

2023/5865 E., 2024/8480 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/1294 Esas, 2023/1394 Karar
HÜKÜM : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Samsun Asliye Ticaret Mahkemesi
SAYISI : 2021/1117 E., 2022/410 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacılar vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

KARAR
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacıların, davalı şirketin Yönetim Kurulu (YK) üyesi olduklarını ve işbu davayı YK'nın 30.11.2021 tarihli 2021/4 ve 5 ve 6 numaralı kararlarının 24.03.2017 tarihli Şirket İç Yönergesine aykırılık teşkil etmesi ve davacıların yönetim haklarının ellerinden alınması sonucunu doğurması sebebiyle batıl olduğunu, 30.11.2021 tarihli YK'nın 4 ve 5 ve 6 numaralı kararların 3/5 çoğunlukla alındığını, oysa 24.03.2017 tarihli iç yönergenin 3/1. maddesindeki bazı önemli işlerin yapılabilmesi için getirilmiş 4/5 çoğunluğa riayet edilmesi gerektiğini, zira YK'nın bir kısım önemli konularda karar alabilmesi için öngörülmüş çoğunluğun iç yönergenin değiştirilebilmesi için de aranmasının zorunlu olduğunu, karar yeter sayısı sağlanmadığından mezkur kararların yok hükmünde olduğunu, ayrıca 6 nolu kararın çağrıya ilişkin e-mail ekinde taslak olarak bulunduğunu, ancak toplantı sırasında davacıların önüne getirilmediğini ve davacıların bu yönde muhalefet şerhi koymalarının önüne geçildiğini, YK'nın diğer 3 üyesi tarafından imzalandığını, kararın yok hükmünde olduğunu, mezkur kararların Anonim Şirketin temel esasları arasında yer alan "haklardan sermayeye katılma oranına göre yararlanma ilkesi" ile "eşit işlem ilkesi" gibi temel ilkelere aykırı olduğunu ileri sürerek anılan YK kararlarının geçersiz olduklarının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının ileri sürdüğü nisabın sınırlı sayıda işlere ilişkin olduğunu, yeni iç yönetmelikte eskisinden ayrışılmadığını, temsilde üç imzadan iki imzaya düşüldüğünü, bu durumun esas sözleşmeye aykırılık teşkil etmediğini, davacıların %40 paylarına rağmen %80 temsil hakkı istediklerini, davacıların altı numaralı karara ilişkin haberdar edilmeme iddialarının doğru olmadığını, aynı şirket binası içerisinde böyle bir durumun olamayacağını, iki karar için muhalefet imkanı sunulup bir tanesi için sunulmamasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, davacıların şirket yönetimine katılma haklarının devam ettiğini, kararın kendi içerisinde çelişki barındırmadığı gibi birlikte ve ayrı ayrı yapılacak işlerin ayrıştırıldığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesince, iç yönerge tahsisi ve yürürlükten kaldırılması TTK'nın 367. maddesine göre YK'nın yetkisi dahilinde olup, bu yöndeki işlemler için davalı şirket ana sözleşmesinde öngörülmüş bir nisap bulunmadığı, YK'nın TTK'nın 390. maddesindeki nisaba uygun karar almış olmasının yeterli olduğu, davacıların iç yönergedeki bazı işlemler için öngörülmüş çoğunluğun, YK'nın mevcut iç yönergeyi kaldırıp yeni bir iç yönerge getirmesi ile ilgili karar alması için de uygulanacağı iddiasının TTK'nın 390/1.maddesi karşısında uygun bulunmadığı, yönetim kurulunun, üye tam sayısının çoğunluğu ile toplanıp, kararlarını toplantıda hazır bulunan üyelerin çoğunluğu ile alacağına dair kuralın, ancak esas sözleşmeye konulacak bir hükümle ağırlaştırılabileceğinin TTK'nın 390/1.maddesinde açıkça ifade edildiği, somut olayda YK'nın 5 üyesi ile toplanıp ve üyelerin 3 olumlu oyu ile karar aldığı, toplantı ve karar yeter sayısının sağlandığı, davacıların YK toplantısına çağrının e-mail ile yapıldığını ve toplantıda müzakere edilecek hususların e-mail içeriğinde belirtildiğini, ayrıca üzerinde görüşme yapılacak iç yönergenin mail ekinde bulunduğunu ifade ettikleri, bu durumda YK toplantısına çağrının usulüne uygun yapıldığı, taraflar arasında bu konuda uyuşmazlık olmadığı, iç yönerge değişiklikliğinin toplantıda müzakere edilmediği ve oylanmadığı yönündeki iddianın ispata muhtaç olduğu ve ispatlanamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, hüküm davacı ... vekilince istinaf edilmiştir.

IV. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
Bölge Adliye Mahkemesince, davaya konu yönetim kurulu toplantısında toplantı ve karar yeter sayısına uyulduğu, alınan kararlarda yasaya ve şirket ana sözleşmesine aykırı bir yön bulunmadığı, toplantıya çağrının e-mail yolu ile yapıldığı, üzerinde görüşme yapılacak iç yönergenin mail ekinde gönderilmiş olduğu gerekçesiyle davacılar vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, karar davacılar vekilince temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ İNCELEMESİ
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava, anonim şirket yönetim kurulu kararların batıl ve yok hükmünde olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 391 nci maddesi.

3. Değerlendirme
1.İlk derece mahkemesince verilen davanın reddi kararının davacılardan ... vekili Avukat ... tarafından istinaf edildiği, işbu vekilin diğer davacı ...'ın da vekil tayin ettiği Avukat ... Kırcı tarafından yetkilendirilmediği; her ne kadar bölge adliye mahkemesince verilen esastan ret kararı her iki davacı vekili olan Avukat ... Kırcı tarafından temyiz edilse de ilk derece mahkemesi kararının davacı ... bakımından kesinleştiği ve işbu davacının bölge adliye mahkemesi kararını temyiz hakkı bulunmadığı anlaşıldığından Osman Budak Turan adına verilen temyiz dilekçesinin reddine karar verilmiştir.

2.Dava konusu edilen yönetim kurulu kararı daha önceden oy birliği ile kabul edilmiş iç yönergenin iptali ve o yönergedeki temsil yetkisinin değiştirilmesi ile ilgilidir. Değiştirilen iç yönergenin önceki hali ile yönetim kurulun temsil yetkisine ilişkin en nitelikli kararının %80 çoğunluk nisabı ile alınması öngörülmüş olmakla sözü edilen iç yönergenin değiştirilmesi de aynı nisapla alınacak bir karar ile mümkün olacaktır. Nisap sağlanmadan alınmış yönetim kurulu kararı yok hükmünde olduğundan İlk Derece Mahkemesince şirket esas sözleşmesinde ağırlaştırıcı nisap bulunmadığı, önceki iç yönergede tahdidi olarak sayılan belirli kararların alınması için oy çokluğu dışında ağırlaştırıcı nisap öngörülmüş olması, iç yönergeninde bu ağırlaştırıcı nisap ile değiştirileceği sonucu doğurmayacağından bahisle davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.

VI. SONUÇ: Yukarda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davacı ... vekilinin temyiz dilekçesinin REDDİNE, (2) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davacı ... vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile İlk Derece Mahkemesince verilen karara yönelik istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULARAK KALDIRILMASINA, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 373/1 hükmü uyarınca dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 28.11.2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Yargıtay

11. Hukuk Dairesi

2025/5198 E., 2025/7327 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi
SAYISI : 2015/521 Esas, 2023/166 Karar
HÜKÜM : Asıl, karşı ve birleşen davaların reddi

Taraflar arasında görülen davada mahkemece verilen kararı bozan Dairenin kararı aleyhinde ... ve ... vekili tarafından karar düzeltme talebinde bulunulmuş olmakla, tüm belgeler okunup, incelendikten sonra gereği konuşulup görüşüldü:

KARAR
I.ASIL ve BİRLEŞEN DAVA
1.Asıl davada davacı vekili dava dilekçesinde, müvekkili şirketin ortaklarının temettü hariç ortaklık hakları ve şirket yönetimi ve denetiminin 4389 sayılı Bankalar Kanunu'nun (4389 sayılı Kanun) 15. maddesinin yedinci fıkrasının (a) bendi gereğince 01.08.2003 tarih ve 454 sayılı karar ile Fon tarafından devralındığını, şirketin kuruluşu itibariyle faaliyetinin İMKB ile yapmış olduğu veri yayın sözleşmesi gereğince temin ettiği borsa verileri ile diğer mali piyasaların ihtiyaç duyduğu finans bilgilerini temin etmek, elektronik ortamda müşterilerine transfer etmek olduğunu, davalılar ..., ... ve ...'in ... grubu şirketlerinden ......A.Ş. ile yapmış oldukları 19.06.2000 tarihli hisse devir ve satış sözleşmesi kapsamında ortaklık hisselerinin bir kısmını ......A.Ş'ye devrettiklerini, devir sonrası ...'nin hakim ortak konumuna geldiğini, bu şirketin devir aldığı hisseleri ... Bankası'ndan kullandığı kredi ile aldığını ve almış olduğu hisseleri rehin verdiğini, daha sonra kredinin ödenmemesi üzerine rehin alınan bu hisselerin ... Bankası'nın Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'nda (TMSF) olması ve alacağın tahsilinde yarar görülmesi üzerine şirketin yönetim ve denetiminin 01.08.2003 tarihli kararla Fon tarafından devralındığını, bu tarihten sonra mevcut yönetim ve denetim kurulu üyelerinin azliyle Fon'un atadığı yeni yönetim ve denetim kurulu üyelerinin göreve geldiğini, yeni atanan denetim kurulunun yaptığı inceleme ve hazırlanan 19.09.2003, 02.10.2003, 09.10.2003, 24.10.20 03... .10.2003 tarihli raporlar ile eski yönetim ve denetim kurulunun sorumluluk durumunu belirlediklerini, 06.10.2004 tarihli TMSF Birinci Tahsilat Dairesi Başkanlığına sunulan yazıda da bu raporlara atıflar yapılarak olaylar ve sorumluluk miktarlarının belirtildiğini ve bu kapsamda; davacı ile aynı grup şirketlerinden... Hiz. ve Yat. A.Ş arasında teknik danışmanlık, bakım, data hattı kiralamasını kapsayan ve davacının 28.500,00 USD + KDV ödemesini gerektiren sözleşmeye istinaden aynı hizmeti veren kuruluşlar ve nezdinde bir araştırma yapmadan rayicin çok üzerinde bir sözleşme miktarı ile ödeme yapıldığını, karşılığında hizmetin alınmadığını; yine müvekkiliyle ...ve ... A.Ş. arasında 01.09.2000 tarihinde "VBI Satırı Kiralama Sözleşmesine" istinaden aylık 10.000,00 USD + KDV ödemesinin kararlaştırıldığını, ancak 16.08.2000 tarihli 9 sayılı yönetim kurulu kararında şirkete mali yük getirecek sözleşmelerin A ve B grubunun imza yetkilileri tarafından imzalaması gerekirken B ve C grubu yetkilisi ... ve ... tarafından imzaladığını, aynı hizmetlerin daha düşük ücretler ile alınabilecek iken araştırma yapılmadığını, hatta müvekkilinin teknik servis görevlilerinin yazılı beyanlarında hiçbir zaman anılan hizmeti almadıklarını ifade ettiklerini, ...ve ... A.Ş.'nin 09.05.2005 tarihli yazısında hizmet verilmediğinin açıkça anlaşıldığını, hizmet alınmamasına rağmen anılan şirkete 27.10.20 00... .01.2001'de ... ve birleşen davada davalı ... imzasıyla 70.000,00 TL ödeme yapıldığının tespit edildiği; ... Hukuk Bürosu, Avukat ..., ...Bürosu ve ...'e toplam 154.381,00 USD karşılığı danışmanlık ücreti adı altında hizmet alınmadan para aktarıldığının anlaşıldığı; yine davacı nezdinde çalışmamasına rağmen ... şirketler topluluğu bünyesinde başka şirket çalışanlarının maaşlarının davacı şirketten ödendiğinin ve bu şekilde diğer grup şirketlerinin nakit sıkışıklıklarının aşılmaya çalışıldığı; şirketin 21.07.2000 tarihinde sermaye artışına gittiği, artırılan sermayenin 1/4'ünün 3 ay içinde kalanın ise 20.07.2003 tarihine kadar ödenmesine karar verildiği, bu sırada ... ve ...'ın Mart 2002 de ...A.Ş.'yi TMSF'den devraldıkları ve davacının tarafı olduğu "... Sözleşmesinin" 13 üncü maddesi gereği ... ve ...'ın davacı hissellerini anlaşmalı olarak 20.12.2001'de davalı ...'e devrettikleri, dolayısıyla sermaye borcunun anılana geçtiği, ...'e sermaye koyma borcunu 20.07.2003'e kadar yerine getirmesi ihtarı üzerine bu paranın davacı şirketten muvazaalı şekilde çıkarılması için davalılar ... ve ...'ın genel müdür ve genel müdür yardımcısı sıfatlarıyla işlemler yapıldığı; bu kapsamda 17.04.2003'de ... A.Ş. temsilcisi ... ile ... adlı programın yapımı için anlaşma yapıldığını, bu anlaşmanın da A grubu imza yetkisi olmadan B ve C gurubu imza yetkilisi genel müdür ... ve yardımcısı ... tarafından imzalandığını, anlaşmayı fiilen imzalayan ..., ... ve karşı tarafta ...'ün ...A.Ş.'de birlikte yönetim kurulu üyesi olduklarını, anılan programın halen tam çalışır vaziyette olmadığını, kaldı ki yeterli altyapıya sahip müvekkili şirketin bu işi kendi bünyesinde halledebileceğini, bu kapsamda ...'e 125.250,00 TL ödendiğini, aynı gün bu bedelin ...'nın şahsi hesabına aktarıldığını; davacı şirketten ... ve ...'nın abisine ait olan dava dışı .....A.Ş. arasında 1.000 adet decoder alımı konusunda mutabakata varıldığını, bunun üzerine ...'in davacıya bir faksla 100,00 USD/adet fiyat verdiğini, ücretin yarısını siparişte avans diğer yarısını teslimde talep ettiğini, bu faks üzerine ... tarafından "uygundur" şerhi düşülmesiyle ... ve ... imzasıyla ... şirketine 45.000,00 USD karşılığı TL'nin EFT yapıldığını, bir gün sonra bu bedelin ...'nın şahsi hesabına "decoder avans iadesi" açıklamasıyla iade edildiğini, davacı ve birleşen davada davalı ...'nın sahibi olduğu .....Ltd.Şti. arasında 19.10.2001 tarihinde teknik destek ve danışmanlık sözleşmesi imzalandığını, bu kapsamda ... şirketinin iletişim hatlarının bakım ve onarımını taahhüt ettiğini, karşılığında her ay 10.000,00 USD karşılığında anlaşıldığını, şirkete mali yük getiren bu anlaşmanın da B ve C grubu imza yetkilileri ... ve mali işler müdürü ... tarafından imzalandığını, bir yıllık sözleşmenin 19.10.2002'de yine bir yıllık uzatıldığını ve aylık bedelin 12.500,00 USD'ye çıkarıldığını, uzayan yılın son üç aylık bedelinin peşin istenmesi üzerine bu üç aylık ödemenin henüz hizmet alınmadan peşin olarak yapıldığını, davacının bu tür bir hizmet almasının yersiz olduğunu zira kendi bünyesinde bu işi yapacak elemanları bulunduğunu, ödenen bu peşin bedelin de aynı gün ...'nın şahsi hesabına yatırıldığını, en son anılan bu üç işlem nedeniyle ..., ..., ..., ..., ... ... ... ve ... hakkında emniyeti suistimal suçlamasıyla ... 9. Asliye Ceza Mahkemesinin 2003/976 E. sayılı dosyasında dava açıldığını ve derdest olduğunu, ...'nın hesabında toplanan bu paraların sonraki birkaç gün içinde davalı ...'in hesabına gönderildiğini ve ...'in da davacı şirkete sermaye koyma borcunu ödediğini, müvekkili şirketin 19.07.2000 tarihinde tür değiştirerek limited şirketten anonim şirkete dönüştüğünü, 21.07.2000 tarihinde olağanüstü genel kurulda sermayenin artırıldığını, bu arttırımla sermayenin çok ciddi oranda arttığını ve .....A.Ş.'nin davacının en büyük hissedarı konumuna geldiğini, yukarıda anılan sürelerde artan sermaye taahhüdünü zamanında ödemeyen ......A.Ş. ve ... hakkında gerekli işlemlerin zamanında yapılmadığını ve şirketin bu yolla da mali kayıplara uğratıldığını; ..., ..., ... ve ...'in 19.06.2000'de hisselerini ......A.Ş.'ye devrettiklerini, adı geçenler ve diğer personel ... ile davacı şirket arasında 01.08.2000'den itibaren üç yıl geçerli süreli hizmet sözleşmesi imzalandığını, bu sözleşmelerden ... ile yapılanda davacıyı temsilen ... ve ... imzalarının olduğunu, ancak imza tarihinde ...'in yönetim kurulu üyesi olmadığını, ...'ın 16.08.2000'de yönetim kurulu üyeliğine seçildiğini, sözleşme asıllarının şirkette bulunmadığını ancak adı geçenlerin sunduğu fotokopilere göre aylık olarak ... ile 9.000,00 USD, ..., ... ve ...'dan her biriyle 6.000,00 USD, ... ile de 3.500,00 USD karşılığında anlaşıldığının görüldüğünü, adı geçenlerin 01.10.200 tarihinden 31.07.2003 tarihine kadar görevde kaldıklarını ve prim dahil tahakkuk eden tutar 1.224.000,00 USD olmasına rağmen bordroyla 698.851,00 USD ödeme yapıldığını, bu şahıslarında bakiye kısmı şirketten farklı yollarla alma yolunu denediklerini, bu kapsamda yukarıda anılan işlemleri yaptıklarını ve ... şirketine alınmayan bir hizmet karşılığında toplam 341.830,00 USD ödediklerini, davalılar ... ve ...'ın ortağı olduğu ... şirketiyle davacı şirket arasında 15.04.2002 tarihinde "..." isimli bir programın hazırlanıp ... şirketinin kullanımına sunulması ve üç yıl süreyle bakımının yapılması, bunun karşılığında bakım için aylık 800,00 USD, programın satımı için ise 10.000,00 USD karşılığında anlaşıldığını, bu anlaşmanın A grubu imza yetkisi olmaksızın ... tarafından imzalandığını, bu programın yapımı için ekstra eleman çalıştırıldığını ve hizmetin verildiğini, ancak ... tarafından bir ödeme yapılmadığını, ... ve ...'ın aynı dönemlerde hisselerini devraldıkları ... şirketinin bu programa ihtiyacını bildiklerini, kendi şirket ihtiyaçlarını bu yolla davacı şirket üzerinden karşıladıklarını; yine ... şirketiyle 01.05.2002 tarihinde ekran kullanıcı sözleşmesi imzalandığını, buna göre 100 adet üzerindeki ekran kullanımlarından ücret alınmayacağının kararlaştırıldığını, fiiliyatta 165 adet ekran kullanan ... şirketinden 65 adet ekranın ücretinin alınmadığını, kaldı ki alınan ekran ücretinin de piyasaya satılandan çok altta olduğunu, davacı şirket zararına işlem yapıldığını; piyasaya hizmet bedeli karşılığında tahsis edilen ... isimli programın da ... şirketine bedelsiz olarak tahsis edildiğini, bu hizmet karşılığında davacı şirket tarafından internet hizmet servisi sağlayıcısına bir bedel ödenirken karşılık alınmaksızın ... şirketine tahsisinin şirket zararına olduğunu, sunulan bu raporlar ışında 05.04.2005 tarihinde 2003 yılı için yapılan olağan genel kurul toplantısında alınan kararlarla 2000, 20 01... yıllarına ilişkin genel kurullarda alınan ibra kararlarının şirketin mali tablolarının gerçeği yansıtmadığı gerekçesiyle kaldırılmasına, 2000, 2001, 200 02... yıllarına ilişkin anılan olaylar nedeniyle sorumlu yönetim ve denetim kurulu üyeleri hakkında eldeki davanın açılmasına kararının alındığını, yönetim ve denetim kurulu üyeleri aleyhine kusur karinesi olduğunu ve anılan zarardan sorumluluklarının gerektiğini ileri sürerek, davalılardan şimdilik 250.000,00 TL'nin reeskont faiziyle birlikte müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiş, daha sonra davasını davalı ... 188.250,00 TL'sinden ... ise tamamından sorumlu olmak üzere 318.250,00 TL'ye ıslah etmiştir.

2. Birleşen davada davacı vekili dava dilekçesinde, müvekkili şirketin eski mali işler müdürü olan davalı ...'in özen ve sadakat yükümüne aykırı bir yaklaşımla haklarında sorumluluk davaları açılan eski yönetim kurulu üyesi, genel müdür ve genel müdür yardımcısı sıfatları bulunan ... ve ...'ın sahibi ve yöneticisi oldukları ...Menkul Değerler A.Ş.'ye müvekkili şirketin olanaklarını bedelsiz ya da çok düşük bedelle aktarmak, ayrıca hissedar ve eski yönetim kurulu üyesi ...'in sermaye koyma (...) borcunu kapatma amacıyla, ... İletişim Ltd.Şti'ye henüz alınmamış hizmet karşılığı gibi ödeme yapmak suretiyle, adı geçen dava dışı eski yöneticiler ve diğer davalı ... ile birlikte, aralarındaki hileli anlaşmaya dayalı olarak şirketi zarara uğratmaları nedeniyle, fazlaya ilişkin hakları saklı tutularak şimdilik 100.000,00 TL'lik zararını (davalı ... 60.000,00 YTL'lik bölümünden sorumlu olmak üzere) avans faiz oranındaki faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. ASIL VE BİRLEŞEN DAVAYA CEVAP ile KARŞI DAVA
1.Bir kısım davalılar ..., ..., ... vekili cevap ve karşı dava dilekçesinde, davacı tarafın iddialarının asılsız olduğunu ve davacının taraf ehliyeti ve dava açma sıfatı bulunmadığını, davanın zamanaşımına uğradığını, hak düşürücü sürenin geçtiğini savunarak asıl ve birleşen davanın reddini istemiş, karşı davalarında asıl ve birleşen davaya dayanak yapılan 05.04.2005 tarihli genel kurul kararı usulsüz olduğundan iptalinin gerektiğini ileri sürerek 05.04.2005 tarihli genel kurul toplantısının iptaline karar verilmesini istemiştir.

2. Asıl ve birleşen davalarda diğer davalar vekilleri ayrı ayrı cevap dilekçelerinde, esasa ve usule ilişkin savunmalarda bulunarak asıl ve birleşen davanın reddini istemişlerdir.

III. MAHKEME KARARI
Mahkemece bozma ilamına uyularak asıl, birleşen ve karşı davaların reddine karar verilmiş, hüküm asıl ve birleşen davada davacı vekili tarafından temyiz edilmiş, Dairemizin 10.07.2024 tarihli, 2023/6904 E. ve 2024/5801 K. sayılı kararı ile Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiş, Dairemiz ilamına karşı asıl davada davalılar ... ve ... vekili tarafından karar düzeltme yoluna başvurulmuştur.

IV. KARAR DÜZELTME İNCELEMESİ
A.Dava ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, asıl davada davacı şirketin eski yönetim kurulu üyeleri, denetçileri ve müdürleri olan davalılar aleyhine açılan sorumluluk, karşı davada ibra kararının geçersizliğine yönelik genel kurul kararının iptali, birleşen dava ise davacı şirket tarafından usulsüz ödeme yapılarak uğranıldığı iddia edilen zararın tazmini istemine ilişkindir.

B.Değerlendirme ve Gerekçe
Yargıtay ilamında benimsenen gerektirici sebeplere göre, asıl davada davalılar ... ve ... vekilinin 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (HUMK) 440. maddesinde sayılan hallerden hiçbirini ihtiva etmeyen karar düzeltme istemlerinin reddi gerekir.

V. SONUÇ: Asıl davada davalılar ... ve ... vekilinin karar düzeltme isteminin HUMK'un 442. maddesi gereğince REDDİNE, aşağıda yazılı bakiye 391,60 TL karar düzeltme ret harcının ve 3506 sayılı Kanun ile değiştirilen HUMK'un 442/3 hükmü uyarınca takdiren 3.605,00 TL para cezasının karar düzeltme isteyen ... ve ...'dan alınarak Hazine'ye gelir kaydedilmesine, 08.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin hukukî sorumluluğu, kanundan veya esas sözleşmeden doğan özen ve sadakat yükümlülüklerini kusurlu eylemleriyle ihlâl etmeleri neticesinde meydana gelen zararların tazmin edilmesi esasına dayanmaktadır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, mülga 6762 sayılı Kanundaki mutlak müteselsil sorumluluk anlayışını terk etmiş ve farklılaştırılmış teselsül (TTK md. 557) ilkesini esas almıştır. Kusurun şahsîleştirilmesini esas alan bu yaklaşımla birlikte, her bir yöneticinin ödeyeceği tazminat miktarı; şahsî kusurunun ağırlığına, zarar ile arasındaki illiyet bağına ve somut olayın özelliklerine göre ayrı ayrı belirlenmektedir. Böylelikle şirket yönetim kurulu üyelerinin ticarî hayatta makul risk alma inisiyatifleri korunmuş; zararın doğmasında doğrudan etkisi bulunmayan yöneticilerin topyekûn sorumlu tutulmalarının önüne geçilerek hakkaniyete uygun, rasyonel ve hukukî güvenliği sağlayan yenilikçi bir yaklaşım tanzim edilmiştir. Çalışmamızda, anonim şirket yönetim kurulu üyelerinin hukukî sorumlulukları, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve yüksek mahkeme kararları esas alınarak irdelenmek suretiyle açıklığa kavuşturulmuştur.

ABSTRACT

The civil liability of board members in joint-stock companies rests on the principle of compensating damages that occur when directors culpably breach their statutory or articles of association-based duties of care and loyalty. Moving away from the absolute joint and several liability framework of the repealed Code No. 6762, the Turkish Commercial Code No. 6102 introduced the concept of differentiated joint and several liability under Article 557. This shift toward individualizing fault means that the exact compensation a director owes is no longer fixed; instead, it is assessed case-by-case based on the gravity of personal fault, the specific causal nexus tying their conduct to the damage, and the unique dynamics of the event. Ultimately, this approach safeguards directors' room for taking reasonable business risks in commercial life. By preventing the blanket liability of executives who played no direct role in the damage, the current framework establishes an equitable, rational, and innovative system that ensures legal certainty. Grounded in the Turkish Commercial Code No. 6102 and relevant supreme court precedents, this study examines and clarifies the legal boundaries of such liability.

GİRİŞ

Serbest piyasa ekonomisinin ulaştığı karmaşık yapı, küreselleşen dünya, hızlı bir ivme ile gelişen teknoloji ve büyük ölçekli yatırımlar; anonim ortaklıkları modern ticarî hayatın merkezine konumlandırmaktadır. Tüzel kişiliği haiz sermaye şirketi olan anonim ortaklıkların hak iktisap edebilmesi ve borç altına girebilmesi, şüphesiz ki kanunî organlarının varlığına tabidir. Ortaklığın karar, idare ve temsil yetkilerini münhasıran elinde bulunduran yönetim kurulu; şirketin ekonomik geleceğini tayin eden stratejik kararları tesis ederken, haiz olduğu geniş takdir yetkisine mukabil şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara karşı ağır bir özen ve sadakat yükümlülüğü altındadır. Mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu döneminde, yönetim kurulu üyelerinin hukukî sorumluluklarına ilişkin mutlak müteselsil sorumluluk anlayışının benimsenmektedir. Bu kapsamda; zararın meydana gelmesinde illiyet bağı olmayan veya şahsî kusuru bulunmayan yöneticilerin dahi mutlak müteselsil sorumluluk ilkesi gereğince tüm malvarlıklarıyla zararı tazmin etmekle yükümlü tutulmaları, ticarî hayatın doğasına aykırılık teşkil etmektedir. Mülga Kanun döneminde benimsenen yaklaşımın, ticaretin özünü oluşturan girişimciliği ve rasyonel risk alma iradesini zedelemesi, nitelikli yöneticilerin anonim şirketlerde görev almaktan kaçınmalarına sebebiyet vermesi sebebiyle öğretide haklı olarak eleştirilmiştir. 01 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe giren 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu mülga Kanunun yaklaşımını terk ederek sorumluluk hukukunda köklü bir değişikliği ihdas etmiştir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda anonim şirket yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu, kusurun şahsîleştirilmesi esasına dayanan farklılaştırılmış teselsül ilkesi esas alınarak oluşturulmuştur. Bu açıdan; her bir yönetim kurulu üyesinin yalnızca şahsî kusuru oranında ve her somut olay nezdinde durumun gereklerine göre şahsına isnat edilebilen zarardan sorumlu tutulabilmesi, kanunî bir güvenceye kavuşturulmuştur. Çalışmamızın temel gayesi; anonim şirket yönetim kurulu üyelerinin hukukî sorumluluğunu, farklılaştırılmış teselsül ilkesini esas almak suretiyle 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve yüksek mahkeme kararlarını bir bütün olarak irdelemek ve açıklığa kavuşturmaktır.

1. Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulunun Hukukî Niteliği

1.1. Şirket Tüzel Kişiliği ve Organ Teorisi

TMK’nın tüzel kişilere ilişkin genel hükümlerin yer aldığı md. 47 uyarınca tüzel kişilerin fiil ehliyetlerini kanuna ve kuruluş belgelerine göre teşekkül etmiş organları aracılığıyla icra ettikleri, izahtan varestedir. Bu kapsamda, anonim şirketlerde yönetim kurulu; salt olarak şirketin bir vekili olmaktan ziyade tüzel kişiliğin iradesini oluşturan ve açıklayan aslî yürütme organı vasfını haizdir. Yönetim kurulu üyeleri ile şirket tüzel kişiliği arasındaki iç ilişkinin hukukî niteliği, ticaret hukukunun amir hükümleriyle sınırlandırılmış nevi şahsına münhasır[1] (sui generis) bir özellik teşkil etmektedir; mevcut durumun şirket yöneticilerine sadakat ve özen borcu yüklediği, öğretide kabul görmektedir.

Anonim şirketler ile yönetim kurulu arasında yer alan hukukî ilişkinin nitelendirilmesi hususunda öğretide farklı görüşler (TBK md. 630 esas alınarak tanzim edilen vekâlet akdi teorisi, hizmet akdi teorisi, TMK md. 50 uyarınca düzenlenen organ teorisi vb.) mevcut olsa da güncel yüksek mahkeme içtihatları ve öğretide hâkim olan görüş, organ teorisini esas almaktadır. Bu teori uyarınca yönetim kurulu, şirketin aslî ve vazgeçilmez organıdır; yönetim kurulunu oluşturan gerçek kişilerin işlemleri, doğrudan şirket tüzel kişiliğini bağlamaktadır. Her ne kadar organ teorisi organik bağı açıklasa da kanunda hüküm bulunmayan hallerde ve yöneticilerin şahsî yükümlülüklerinin nitelendirilmesinde niteliğine uygun düştüğü ölçüde TBK’nın vekâlet akdine ilişkin amir hükümleri, tamamlayıcı bir hukukî dayanak olarak uygulama alanı bulacaktır.

Dış ilişkide ise yönetim kurulunun TTK’nın md. 370’te yer alan amir hükümleri uyarınca kural olarak çift imzayla şirketi temsile yetkili kılındığı anlaşılmaktadır. Bu açıdan; yöneticilerin üçüncü kişiler ile olan ilişkilerinde, temsil yetkisinin sınırlarına riayet etme zarureti hukukî sorumluluğun tayin edilmesinde son derece önem arz etmektedir. Yönetim kurulu üyeleri, şirketin amacına ve işletme konusuna giren her türlü hukukî işlemi şirket adına yapabilmektedir. Yine yönetim kurulu üyelerinin işletme konusu dışında yaptığı işlemler de şirketi bağlamaktadır. Yönetim kurulu, temsile yetkili olmayan yönetim kurulu üyelerini veya şirkete hizmet akdi ile bağlı olanları sınırlı yetkiye sahip ticarî vekil veya diğer tacir yardımcıları olarak atayabilmektedir. Sonuç olarak; anonim şirketlerde yönetim kurulu, şirket tüzel kişiliğinin iradesini temsil eden aslî vasfa ve nevi şahsına münhasır özelliklere haiz bir organ niteliğindedir. Yönetim kurulu üyelerinin şirket ile aralarında bulunan organik bağ ve kendine özgü statüsü, yönetim kuruluna geniş bir takdir yetkisi tanımakta ve ağır bir hukukî sorumluluk yüklemektedir.

Nitekim; anonim şirket yönetim kurulunun iç ilişkide emredici hükümler ile düzenlenen özen ve sadakat yükümlülüğü ile dış ilişkide şirketi doğrudan hak ve borç altına sokan temsil yetkisi bir bütün olarak değerlendirildiğinde, yöneticilerin şirket tüzel kişiliği ile aralarında organik bir bağ bulunduğu ve temsil yetkisine ilişkin ağır bir hukukî sorumluluklarının doğduğu anlaşılmaktadır. Belirtmek gerekir ki yönetim kurulunun öğretide çoğunlukla kabul gördüğü üzere organ teorisi uyarınca değerlendirilmesi, hem hukukî sorumluluğun tespit edilmesinde hem de yönetim kurulu üyelerinin şahsî kusurunu esas alan farklılaştırılmış teselsül ilkesi uyarınca işlem tesis edilmesinde önem arz etmektedir.

1.2. Yönetim Kurulunun Yetki Devri ve Devredilemez Yetkiler Açısından Hukukî Sorumluluğun Tespit Edilmesi

Büyük bir teknolojik ivme ile değişen ticaret ve küreselleşen dünyada anonim şirketlerin günümüzde ulaştığı devasa ekonomik hacim, yönetim kurulunun şirketin sevk ve idaresine dair işlemleri bizatihi ifa etmesini fiilen imkânsız kılmaktadır, mevcut durumun aksinin kabul edilmesi hayatın olağan akışına aykırılık teşkil etmektedir.

Kanun koyucu, ticarî hayatın doğasına uygun bir şekilde TTK md. 367’de yer alan birtakım düzenlemeler tanzim etmiştir. Buna göre; anonim şirkette yönetim yetkisinin hukuken geçerli bir biçimde devredilebilmesine imkân sağlanmış; esas sözleşmede bu hususta açık bir hükmün bulunması ve yönetim kurulu tarafından şirketin iç işleyişini tanzim eden bir iç yönergenin[2] ihdas edilmesi, zorunlu kılınmıştır.[3] Hukukî niteliği itibariyle iç yönerge, şirketin organizasyon yapısını, yetkinin sınırları ve yönetim şeklini belirleyen düzenlemedir.

İç yönergenin Türk ticaret siciline tescil ve ilan edilmemiş olması, yönetim kurulunun yetki devrinin şirket içi ilişkideki geçerliliğini etkilememekle birlikte, üçüncü kişilerin iyi niyetinin korunması ve sorumluluk hukukunda kusurun tespit edilebilmesi açısından hayatî bir öneme sahiptir. Geçerli bir yetki devrinin bulunmadığı durumlarda, yönetim kurulu üyelerinin müteselsil sorumlulukları doğacaktır; usûlüne uygun şekilde tanzim edilen iç yönergenin varlığı halinde ise sorumluluk, münhasıran devredilen yetkiyi kullanan yönetim kurulu üyelerine ait olacaktır. Dolayısıyla yetki devrinin usûlüne uygun yapılıp yapılmadığının tespit edilmesi son derece önemlidir.

Evvela anonim şirketlerde yönetim kurulunun yetki devri; modern ticarî hayatta şirket tüzel kişiliğinin karar almasında hızlı, etkin, profesyonel ve şeffaf bir yönetim anlayışını oluşturmaktadır. Mevcut durum; yönetim kurulunu anonim şirket tüzel kişiliğinin aslî organı olma vasfını ve yönetim kurulunun hukukî sorumluluğunu geçersiz kılmamaktadır. Nitekim, yönetim kurulunun devredilemez yetkileri TTK md. 375’te tahdidî olarak yer almaktadır. Kanunun lafzından anlaşılacağı üzere; şirketin yönetimi, şirketin organizasyonun sağlanması ve koordinesinin icra edilmesi, muhasebe ve finansman düzeninin tesis edilmesi gibi birtakım aslî ve devredilemez yetkiler, münhasıran yönetim kuruluna aittir. Kanunun amir hükümlerine aykırı bir şekilde yönetim kurulunun devredilemez yetkilerin devredilmesi halinde ise mezkûr işlem mutlak butlanla sakat olmaktadır, bu açıdan yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu[4] doğmaktadır.

Her ne kadar TTK md. 553 uyarınca; kanuna ve esas sözleşmeye uygun olarak yetkilerini devreden organ veya kişiler, yetkileri devralan kişilerin fiil ve kararlarından kural olarak sorumlu tutulamasalar da mezkûr durum mutlak bir nitelik teşkil etmemektedir. Unutulmamalıdır ki anonim şirket yönetim kurulunun yetkileri, TTK’ya uygun bir şekilde devredilse dahi yönetim kurulu üyelerinin özen ve bağlılık yükümlülükleri devam etmektedir. Yetkilerini devreden yönetim kurulu üyeleri; yönetim yetkisini devralan kişi veya kişilerin ehliyet, liyakat ve vasıflarını özenle araştırmak, yönetim yetkisini devralanları hukuka, şirket menfaatlerine uygun şekilde yönlendirmek ve yönetime ilişkin faaliyetlerini düzenli bir şekilde denetlemekle TTK md. 369 gereği mükellef kılınmıştır.

Yönetim kurulunun devredilemez yetkilerinin tespit edilmesi ve söz konusu yetkilerin sınırlarının belirlenmesi, sorumluluk hukukunda şahsî kusurun tayini açısından hayatî bir öneme haizdir. Öğretide[5] isabetle belirtildiği üzere, TTK md. 375’te tahdidî olarak sayılan yetkiler, şirketin varlığını ve malî yapısı oluşturmaktadır. Yönetim kurulunun, kanunun amir hükmüne aykırı bir şekilde söz konusu yetkileri başka bir yönetim kurulu üyesine veya üçüncü herhangi bir kişiye devretmesi işlemi butlan ile sakatlamaktadır.

Böyle bir durumda, yetki devrine rağmen zararın meydana gelmesinde doğrudan sebep olmayan yönetim kurulu üyeleri dahi, yetki devrine iştirak etmiş olmaları ve kanunî özen ve bağlılık yükümlülüklerini ihlâl etmeleri sebebiyle hukukî açıdan sorumludur.

Yetki devrinin geçerli olabilmesi için esas sözleşmede mevcut bir hükmün yer alması ve bu hükme istinaden şirket tüzel kişiliği tarafından ayrıca bir iç yönergenin ihdas edilmesi zarurîdir. Yetki devrine ilişkin yukarıda yer verilen şartlardan herhangi birinin eksik olması durumunda ileride doğacak ya da doğması muhtemel zararlardan tüm yönetim kurulu üyeleri müteselsil bir şekilde sorumlu olacaktır. Bu bağlamda tesis edilen bir yüksek mahkeme kararında ifade edildiği üzere; somut olayda yönetimi tasarruf mevduatı sigorta fonuna devredilen bir anonim şirketin yönetim kurulu eski üyelerinin ve temsile yetkili müdürlerin, temsil yetkilerinin sınırlarını aşmak suretiyle şirkete malî yük getiren sözleşmeler akdettikleri, somut bir hizmet alınmaksızın muvazaalı ödemeler gerçekleştirdikleri ve sermaye koyma borçlarını hileli yollarla tasfiye ederek şirketi zarara uğrattıkları tespit edilmiştir.

Söz konusu usûlsüzlüklerin ortaya çıkmasıyla birlikte geçmiş dönem ibra kararları genel kurulca iptal edilerek yöneticiler aleyhine ikame edilen davada; yöneticilerin özen, sadakat ve üst gözetim borçlarını ağır biçimde ihlâl ettikleri tespit edilmiştir. Sonuç olarak; şirketi hukuka aykırı, muvazaalı ve yetki aşımı barındıran işlemlerle zarara uğratan aslî failler (zararın doğmasında doğrudan sorumluluğu bulunan yönetim kurulu üyeleri) ile denetim zafiyeti gösteren diğer yöneticilerin şahsî malvarlıklarıyla müteselsilen sorumlu tutulacaklarına içtihat edilmiştir.[6]

Somut karar irdelendiğinde, yönetim yetkisi her ne kadar usûle uygun bir şekilde devredilmiş olsa da yönetim kurulu üyelerinin özen ve bağlılık borcunun ihlâl edilmesi halinde zarara yol açan ancak fiili bizzat gerçekleştirmeyen yönetim kurulu üyelerinin dahi özen ve bağlılık yükümlülüklerini yerine getirmemeleri sebebiyle hukukî açıdan sorumlulukları doğmuştur.

Yine benzer anlayışla içtihat edilen başka bir kararda[7] somut olayda yönetim kurulu tarafından daha önceden oy birliği ile kabul edilmiş bir iç yönergenin iptali ve söz konusu yönergede yer alan temsil yetkisinin değiştirilmesine ilişkin farklılaştırılmış teselsül ilkesi esas alınmak suretiyle hüküm kurulmuştur. Yüksek mahkeme, iç yönergede tahdidî olarak sayılan belirli kararların alınması için oy çokluğu dışında ağırlaştırıcı bir nisap öngörülmüş olması halinde, iç yönergenin değiştirilmesinin veya kaldırılmasının ancak aynı ağırlaştırıcı nisapla alınacak başka bir karar ile mümkün olabileceğine karar vermiştir.

Nitelikli çoğunluk sağlanmadan alınmış yönetim kurulu kararlarının maddî hukuk açısından yok hükmünde sayılması gerektiğine karar verilmiştir. Sonuç olarak, hukuken geçersiz kılınan iç yönerge kapsamında şirket tüzel kişiliği adına tasarrufta bulunan veya temsil yetkisinin sınırlarını aşan yönetim kurulu üyelerinin hukukî sorumlukları doğacaktır.

Bu açıdan, yönetim kurulu tarafından iç yönergeyle ihdas edilen ağırlaştırılmış karar nisaplarının, usûlde ve yetkide paralellik ilkesi uyarınca yine aynı nitelikli çoğunluk ile değiştirilebileceği, aksine bir tasarrufla salt çoğunluk ile tesis edilen kararların yok hükmünde sayılacağı anlaşılmaktadır. Mezkûr karar uyarınca, hukuken geçersiz kılınan bir iç yönerge ile şirket tüzel kişiliği adına tasarrufta bulunan veya temsil yetkisini aşan yönetim kurulu üyelerinin TTK md. 557 uyarınca hukuken sorumlulukların bulunduğu izahtan varestedir.

2. Yönetim Kurulu Üyelerinin Hukukî Sorumluluğu

2.1. Kanundan, Esas Sözleşmeden veya Dürüstlük Kuralından Kaynaklanan Yükümlülüklerin İhlâl Edilmesi

TTK md. 553’te yer alan emredici amir hükümlerinden anlaşılacağı üzere; yönetim kurulu üyeleri, kanundan, esas sözleşmeden veya dürüstlük kuralından kaynaklanan yükümlülüklerini ihlâl etmesi halinde hukukî sorumluluk altına girmektedir. Öğretide, yönetim kurulu üyelerinin özen ve bağlılık yükümlülüklerinin ihlâlinin tespit edilmesinde; yöneticilerin görevlerinin kapsamının, şirketin faaliyet alanının ve ekonomik durumunun tespit edilmesi gibi birçok hususun her somut olay nezdinde ayrıca ve açıkça değerlendirilmesinin önem arz ettiği ifade edilmektedir.[8] Şüphesiz ki yönetim kurulu üyelerinin şirketin malvarlığını koruma ve şirketin menfaatlerini şahsî menfaatlerinin üzerinde tutma yükümlülüğü bulunmaktadır.

Bu açıdan; uygulamada sıklıkla karşılaşıldığı üzere, şirket malvarlığının yönetim kurulu üyelerinin şahsî menfaatleri doğrultusunda kullanılmak suretiyle içinin boşaltılması, (örtülü kazanç[9] aktarımı, kirli para aklama, yasa dışı bahis ve terörün finanse edilmesi, haksız kredi kullandırılması, amme alacaklarının[10] kasten veya ağır ihmâl neticesinde ödenmeyerek şirketin birtakım adlî ve malî takibe maruz bırakılması vb.) tipik yükümlülük ihlâli[11] niteliğindedir. YGHK tesis ettiği bir kararda; somut olayda davacı hazine vekilinin, dava dışı anonim şirketin yetkilileri ve yeminli mali müşavirin sahte fatura tanzim etmek suretiyle haksız vergi iadesi almak suretiyle kamu zararına sebebiyet verdiğinden bahisle Yüksek Mahkeme Genel Kurulunca yapılan denetimde; davalı yönetim kurulu üyeleri ile yeminli mali müşavirin haksız eylemlerinden şahsen ve müteselsilen sorumlu olduklarına içtihat etmiştir.[12]

Ayrıca tüzel kişilik perdesinin ardına sığınılarak şirket hesaplarının haksız kazanç ve suç geliri aklama aracı olarak kullanılmasına ilişkin, MASAK tarafından yayımlanan Ulusal Risk Değerlendirmesi ve Aklama Suçu Tipolojileri isimli raporda[13] mezkûr durum ayrıca ve açıkça tespit edilmek suretiyle belgelenmiştir. Mezkûr MASAK raporu ile farklılaştırılmış teselsül ilkesi birlikte değerlendirildiğinde; suç organizasyonlarında şirket tüzel kişiliği perdesinin arkasına sığınmak suretiyle şirket hesapları üzerinden haksız kazanç sağlayan, yasa dışı bahis, terörün finanse edilmesi ve kirli para aklama gibi suç teşkil eden işlemlerde bulunan yönetim kurulu üyelerinin aslî fail olarak kastı ve ağır kusuru tespit edilecek; diğer yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu ise TTK md. 369 uyarınca özen ve bağlılık yükümlülüklerinin ihlâli kapsamında değerlendirilecektir. Netice itibarıyla, farklılaştırılmış teselsül ilkesi uyarınca suç teşkil eden işlemlere bizzat iştirak eden yönetim kurulu üyeleri ile özen ve bağlılık yükümlülülüğü görevini ihmâl eden yönetim kurulu üyelerinin müteselsil bir şekilde sorumlu olduklarının kabul edilmesi akla, mantığa ve hukuka aykırıdır.

2.2. Kusurun Tespit Edilmesi ve İş Adamı Kararının İrdelenmesi

Anonim şirket yönetim kurulu üyeleri, görevlerini ifa ederken aynı hâl ve şartlar altında, basiretli ve tedbirli bir şirket yöneticisinin göstermesi gereken dikkat ve özeni göstermek, dürüstlük kuralına uygun bir şekilde davranmak zorundadır.[14] Her ne kadar kusurun tespit edilmesinde kural olarak kastî ve ağır ihmâlî davranışların mevcudiyeti aranmaktaysa da yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu esastır.[15]

Bu kapsamda; modern ticarî hayatın en tartışmalı konularından olan ve Anglo-Sakson Hukuku’nda tesis edilen İş Adamı Kararının[16] idrak edilmesi, elzemdir.

İş Adamı Kararı vasıtasıyla şirket yöneticilerinin hukukî sorumluluklarının tespit edilmesinde ticarî hayatın özünden kaynaklanan risk alma iradesi, kanunî bir güvence altına alınmıştır. İçtihat içeriğinde; akla, mantığa ve hayatın olağan akışına uygun bir anlayış uyarınca yönetim kurulu üyelerinin işlemleri denetlenirken ticarî hayatın özünden kaynaklanan risk alma ölçütünün varlığı esas alınmak suretiyle kabul edilmektedir. Nitekim; anonim şirket yönetim kurulunun şirket tüzel kişiliği adına tesis ettiği veya edeceği işlemlerde gerekli özeni göstermek suretiyle yeterli araştırmayı yapması, özen ve bağlılık yükümlülüğünü yerine getirmesi, şahsî menfaatlerini ön planda tutmaması ve şirket lehine tasarruflarda bulunmasına rağmen şirketin zarara uğraması halinde, yönetim kurulu üyelerinin hukukî sorumluluğunun doğmayacağına içtihat edilmiştir.

Şüphe yoktur ki ticarî hayatın doğasında var olan kâr ve zarar olguları son derece tabiidir; TTK esas olmak üzere, öğretide hâkim olan görüş[17] ve güncel yüksek mahkeme içtihatları ticarî hayatın özüne uygun olan risk ölçütünü[18] gözetmiş ve gerekli özeni[19] gösteren (özen ve bağlılık yükümlülüklerini yerine getiren) yönetim kurulu üyelerini adeta koruma altına almıştır.[20]

Nitekim Yargıtay’ın bu minvalde hüküm tesis ettiği bir kararında, somut olayda yönetim kurulu üyelerinin rasyonel verilere dayanmak suretiyle şirketin mutat işleyişine uygun bir biçimde aldıkları ticarî kararların daha sonradan şirketi zarara uğratması ihtimâlinde dahi, somut bir ihmâl ve kusurun varlığı ispat edilmediği müddetçe doğan zarardan yönetim kurulu üyelerinin şahsî malvarlıklarıyla sorumlu tutulamayacağına içtihat etmiştir.[21]

Yargıtay, benzer anlayışla hüküm verdiği başka bir ilamında; somut olayda yönetim kurulu üyelerinin karar anındaki şartları gözetmek suretiyle şirketin ticarî menfaatlerini korumak saikiyle aldıkları rasyonel ticarî kararların yerindelik denetimine tabi tutulamayacağını ve somut bir ihmâl veya kusurun varlığının tespit edilmediği müddetçe doğan zarardan yönetim kurulu üyelerinin şahsî malvarlıklarıyla sorumlu tutulamayacağına içtihat etmiştir.[22]

Bu doğrultuda, Anglo-Sakson hukuk sisteminden kıta Avrupasına ve nihayet Türk Hukukuna intikal eden İş Adamı Kararı İlkesi (Business Judgment Rule) yönetim kurulu üyelerinin hukukî sorumluluğunun sınırlandırılmasında ilke bir karar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu ilke kapsamında yönetim kurulu üyelerinin şirket tüzel kişiliği adına tesis ettiği işlemlerin yargısal denetimden muaf tutulabilmesi ve dolayısıyla yönetim kurulu üyelerinin kusursuz sayılabilmesi için öğretide ve güncel yüksek mahkeme içtihatları uyarınca aranan belirli kriterler mevcuttur.

Evvela, şirket tüzel kişiliği adına yönetim kurulu üyelerince tesis edilen işlemlerde; yönetim kurulu üyelerinin şirkette şahsî veya dolaylı bir menfaatinin bulunmaması gerekmektedir. Nitekim yönetim kurulu üyelerinin icra edilen işlemde doğrudan yahut dolaylı, şahsî veya yakınları lehine ticarî bir menfaatlerinin bulunmaması, esasen özen ve bağlılık yükümlülüğünün bir gereğidir.

Ayrıca, piyasa şartları, malî raporlar ve uzman görüşleri gibi birçok hususun birlikte makûl ve basiretli bir yöneticiden beklenecek düzeyde yeterli bilgiyle analiz edilmesinin tespit edilmesi zarurîdir. Piyasa verilerinin, malî analizlerin, uzman mütalaalarının ve ticarî raporların basiretli bir yöneticiden beklenecek düzeyde gerekli ve yeterli bir araştırma neticesinde analiz edilmiş olması gerekmektedir. Nihayetinde yönetim kurulunca tesis edilen işlemlerin dürüstlük kuralı çerçevesinde, şirket menfaatine uygun olduğu saikiyle ifa edilmesi gerekmektedir. Evvelemirde, şirket tüzel kişiliği adına ifa edilen her türlü işlemin, dürüstlük kuralı çerçevesinde ve yalnızca şirket tüzel kişiliğinin iktisadî menfaatlerini korumak gayesiyle yapılması zarurîdir.

Netice itibarıyla yönetim kurulu üyelerinin şirket adına tesis ettikleri hukukî işlemlerde, yukarıda izah edilen ölçütlere uygun davranmaları halinde şirket tüzel kişiliği zarar görse dahi yöneticilerin hukukî sorumlulukları doğmamaktadır.

Yargıtay, emredici hükümlere aykırı hareket edilmesi durumunda ifa edilen işlemleri doğrudan yok hükmünde saymaktadır. Bu minvalde hüküm verilen bir kararda[23], somut olayda bakanlık temsilcisinin yer almadığı olağanüstü genel kurul toplantısında yönetim kurulu üye sayısının azaltılması veya yetkilendirilmesinin geçersiz sayılacağından bahisle emredici kurallara aykırı davranmak suretiyle şirket tüzel kişiliği adına tasarrufta bulunan, temsil yetkisini münferiden icra eden veya rüçhan haklarını kısıtlayan yönetim kurulu üyelerinin işlemleri sebebiyle doğacak zararlardan ötürü farklılaştırılmış teselsül ilkesi uyarınca şahsî sorumluluklarının oluşacağına içtihat edilmiştir. Kusurun tespit edilmesine ilişkin yukarıda arz edilen açıklamamaların aksinin kabul edilmesi, esasen ticarî hayatının özünün reddedilmesi anlamına gelmektedir. Unutulmamalıdır ki piyasa gerçeklerini (kâr ve zarar olgusunu) göz ardı eden/yok sayan her türlü yapay müdahale hem şirketlerde hem de ticarî hayatta kalıcı ve telafisi mümkün olmayan hasarlar meydana getirecektir.

2.3. Doğrudan Zarar ve Dolaylı (Yansıma) Zarar

Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluklarına ilişkin ikame edilen davalarda, doğrudan zarar ile dolaylı (yansıma) zarar kavramlarının tespit edilmesi son derece önem arz etmektedir. Nitekim; anonim şirket yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna dayalı davaların sıklıkla aktif husumet ehliyeti yokluğundan reddedilmesinin özünde bu ayrımın yapılamadığı idrak edilmektedir.

Doğrudan zarar, yönetim kurulu üyelerinin hukuka veya esas sözleşmeye aykırı eylemleri neticesinde pay sahibinin yahut alacaklı üçüncü kişilerin şahsî malvarlıklarında doğrudan meydana gelen zarardır.[24] Dolaylı (yansıma) zarar ise yönetim kurulu üyelerinin hukuka, esas sözleşmeye aykırı işlemleri (ağır kusurlu işlemlerle şirketin içinin boşaltılması veya malvarlığının azalması vb. gibi) neticesinde, şirket paylarının hisse değerinin düşmesini veya üçüncü kişi alacaklı ya da alacaklıların alacağına kavuşamamasını[25] ifade etmektedir. Bu hususla ilgili olarak Yargıtay; davacı pay sahibinin şirket yöneticilerinin şirket taşınmazlarını düşük bedelle satarak şirketi zarara uğrattıkları, kat karşılığı inşaat sözleşmesinden doğan bağımsız bölümleri şirket adına devralmaktan kaçındıkları, bu nedenle oluşan zararın payı oranında davacı pay sahibinin şahsına ödenmesi ve söz konusu taşınmazların üçüncü kişilerden alınarak şirket adına tescil edilmesi talebiyle ikame ettiği davada[26] son derece yerinde tespitler yapmıştır.

Yüksek mahkeme; yönetim kurulu üyelerinin şirket tüzel kişiliği adına ifa ettiği işlemler neticesinde şirket malvarlığında meydana gelen azalmanın davacı pay sahibi açısından dolaylı (yansıma) zarar teşkil ettiğine, davacı pay sahibinin aktif husumet ehliyetinin yokluğuna ve bu sebeple tazminatın ancak şirket tüzel kişiliği adına talep edilebileceğine karar vermiştir. Buna karşılık, kat karşılığı inşaat sözleşmesi uyarınca şirkete devredilmesi gereken bağımsız bölümlerin, şirket yöneticileri tarafından hileli eylemlerle arsa sahipleri üzerinde bırakılmasına yönelik ikame edilen tapu iptal ve tescil davasında davacı pay sahibinin aktif husumet ehliyetinin bulunduğuna içtihat etmiştir.

Mezkûr karar irdelendiğinde; her ne kadar dolaylı (yansıma) zararların yalnızca şirket tüzel kişiliği adına talep edilebileceği anlaşılmaktaysa da özen ve bağlılık yükümlülüğüne aykırı davranan yönetim kurulu üyelerine karşı, şirket ortaklarının şirketin haklarını korumak amacıyla söz konusu tapuların iptali ile şirket adına tescilini talep etmek hususunda aktif husumet ehliyetlerinin bulunduğuna hüküm verilmiştir. Netice olarak; doğrudan ve dolaylı (yansıma) zararın hukukî niteliği, TTK’nın 553 ilâ 556’ncı maddelerinde tanzim edilen emredici amir hükümleri esas alınmak üzere öğretide tasnif edildiği üzere ele tespit edilmelidir.

2.4. İlliyet Bağı

Anonim şirket yönetim kurulu üyelerinin hukukî sorumlulukların doğabilmesi için; kanundan veya esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerin kusur bir şekilde ihlâl edilmesi ile vuku bulan somut zarar arasında hukuken uygun bir illiyet bağının bulunması, kanunî bir zorunluluktur. Yüksek mahkemenin istikrar kazanmış içtihatlarında ve öğretide çoğunlukla kabul gördüğü üzere; kural olarak hayatın olağan akışına göre söz konusu neticeyi doğurmaya elverişli olan işlemler, illiyet bağının varlığını kanıtlamaktadır. Fakat; öngörülemez etkenler, yönetim kurulu üyelerinin tasarrufları ile zarar arasındaki illiyet bağını kesmektedir. Bu hususta TTK md. 1 uyarınca özel bir düzenlemenin yer almaması sebebiyle TBK md. 50’de yer alan genel hükümler esas alınmaktadır. Emredici kanun hükümlerinden de anlaşılacağı üzere zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispat etmek zorundadır. Şayet zararın miktarının tam olarak ispat edilemediği durumlarda olayların olağan akışı ve zarar görenin aldığı önlemler esas alınmak suretiyle zararın hakkaniyete uygun bir şekilde tespit edilmektedir. Bu açıdan zarar ile illiyet bağı arasındaki ilişkinin incelenmesi önem arz etmektedir. İlliyet bağını kesen ve dolayısıyla yönetim kurulu üyelerinin hukukî sorumluluğunu ortadan kaldıran etmenler, iki temel başlık altında toplanmaktadır.

Birincisi; şirketin malî açıdan acze düşmesine veya ağır ekonomik kayba uğramasına sebebiyet veren küresel/ulusal krizlerin cereyan etmesi, ani piyasa dalgalanmalarının yaşanması, savaşlar, ambargolar veya küresel pandemiler gibi dış faktörleri ihtiva eden mücbir sebep ve beklenmeyen hâllerdir.

İkincisi, bizzat zarar görenin yahut üçüncü kişi/kişilerin ağır kusuru veya kastının bulunmasıdır. (Örneğin şirket çalışanının makul denetim sınırlarını ihlâl etmek suretiyle güveni kötüye kullanarak şirket kaynaklarını suistimal etmesi, evrakta sahtecilik vb. suç teşkil eden hileli eylemlere başvurması vb. gibi.) İlliyet bağını kesen sebeplerin mevcut olması neticesinde, meydana gelen zarar ile yönetim kurulu üyelerinin işlem/eylemleri arasında bir ilişki bulunmadığından hukukî sorumluluğun maddî şartları oluşmayacaktır. Doğası gereği karmaşık bir yapıda bulunan ticarî hayat içerisinde, illiyet bağının tamamen kesilemediği veya zararın birden fazla yönetim kurulu üyesinin farklı ağırlıktaki kusurlu eylemlerinin birleşmesiyle ortaya çıktığı durumlar da yaşanabilmektedir.

Bu bağlamda; kanun koyucu, kusuru daha hafif olan yönetim kurulu üyesinin, tüm zarardan sorumlu tutulmasının meydana getireceği adaletsizliği bertaraf etmek ve hakkaniyet ilkesini esas almak suretiyle sorumluluğun belirlenmesini tatbik etmek maksadıyla, Türk Hukuku’nda mTTK’da yer alan mutlak müteselsil sorumluluk anlayışını terk etmiş ve kusurun şahsîleştirilmesini amir kılan farklılaştırılmış teselsül ilkesini ihdas etmiştir.

2.5. Mutlak Müteselsil Sorumluluk Anlayışının Terk Edilmesi

6762 sayılı mTTK md. 336’da yer alan mutlak müteselsil sorumluluk anlayışı ticaret hukukunun ve ticarî hayatın özüne aykırılık teşkil etmektedir. Mezkûr sorumluluk halleri, mTTK’da tahdidî olarak sayılmış (Dağıtılan ve ödenen kâr paylarının hakiki olmaması, kanunen tutulması gereken defterlerin mevcut olmaması veya bunların intizamsız bir surette tutulması, Umumî heyetten çıkan kararların sebepsiz olarak yerine getirilmemesi, Gerek kanunun gerek esas mukavelelerinin kendilerine yüklediği sair vazifelerin kasten veya ihmâl neticesi olarak yapılmaması) olsa da kanunun esasında yönetim kurulu üyelerinin dış ilişkide anonim şirket tüzel kişiliğine ve alacaklılara karşı oluşacak zararın tamamından müteselsilen sorumlu olacakları hüküm altına alınmıştır.

Her ne kadar mTTK’nın 336'ncı maddesinde tanzim edilen yetki devri, md. 319 uyarınca müteselsil sorumluluğun bertaraf edileceği ve sorumluluğun ilgili yönetim kurulu üyelerinde bulunacağı hususu mezkûr hükümde lafzî olarak yer almış olsa da dönemin anlayışı bu hükmü metruk hale getirmiştir. Nitekim şirketten ayrılan kanunî temsilcinin, söz konusu ayrılık kararının ticaret sicilinde ilan edildiği tarihe kadar olan döneme ait şirket vergi borçlarından şahsen sorumlu tutulup tutulamayacağına ilişkin davalı idare tarafından ikame edilen davada; Danıştay, kanunî temsilcinin sorumluluğunun ticaret sicilindeki ilan tarihine kadar devam ettiğine ve pay sahibinin geçmiş dönem vergi ödevlerini yerine getirip getirmediği araştırılmadan salt olarak ortaklıktan ayrıldığı gerekçesiyle ödeme emrinin iptal edilemeyeceğine karar vermiştir.[27]

Yine davacı kooperatifin, yönetim kurulu üyelerinin basiretsiz yönetimleri ve usûlsüz ödemeleri neticesinde kooperatifin zarara uğramasından bahisle ikame edilen davada Yargıtay mTKK uyarınca usûlüne uygun bir görev ve iş bölümü kararı bulunmadığı müddetçe, kusur ayrımı yapılmaksızın tüm yönetim kurulu üyelerinin zararın tamamından müteselsil olarak sorumlu tutulması gerektiğine; alt işlemlerde imzası bulunmayan üyeler hakkındaki davanın salt olarak mezkûr gerekçeyle reddedilmesinin hukuka aykırı olduğuna içtihat etmiştir.[28]

Benzer başka bir olayda[29] davacı kooperatifin önceki dönem yönetim kurulu üyelerinin yüklenici şirkete haksız ve fazla ödemeler yapmak suretiyle kurumu zarara uğrattıkları ileri sürülerek yönetim kurulu üyelerinin hukukî sorumluluğuna ilişkin ikame edilen tazminat davasında; Yargıtay, usûlüne uygun kanunî iş bölümü veya görev devri kararı bulunmadığı müddetçe yönetim kurulu üyelerinin usûlsüz ödemelerin yapıldığı tarihte zarara yol açan belgelerde imzasının bulunmamasının mTTK’da yer alan mutlak müteselsil sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağına ilişkin hüküm tesis etmiştir.

Üst gözetim ve denetim yükümlülüğü (özen ve bağlılık yükümlülüğü) son derece geniş yorumlanmış, zarara doğrudan sebep olmayan yönetim kurulu üyeleri dahi mutlak müteselsil sorumluluk anlayışı (kusursuzluk karinesi) uyarınca müteselsilen sorumlu bulunmuştur. Nitekim, dönemin yüksek mahkeme içtihatları bir bütün olarak irdelendiğinde; ispat yükünü ters çeviren kusur karinesinin esas alındığı şüphe barındırmamaktadır. Yönetim kurulu üyelerinin kusursuz olduklarını mutlak ve kesin delillerle ispat edemedikleri her türlü durumda, kusursuz olsalar dahi zarardan müteselsilen sorumlu olduklarına içtihat edilmiştir.

Mevcut mutlak sorumluluk anlayışı ve dönemin yüksek mahkeme içtihatları bir bütün olarak ele alındığında; söz konusu durumun uygulamada birçok mağduriyetin ve sorunun oluşmasına sebebiyet verdiği, ticarî hayatın işlevselliğine aykırı hadiselerin vuku bulduğu ortadadır.

Zararın tahsil edilmesi üzerine görülen davalarda, zarara ağır kusuru veya kastî olarak sebebiyet veren yönetim kurulu üyelerinin aksine mezkûr işlem/fiil ile hiçbir surette doğrudan veya dolaylı illiyet bağı bulunmayan yönetim kurulu üyelerinin davalı taraf olarak yer alması, yine yönetim kurulunda bulunan bazı üyelerin suç teşkil eden eylemleri sebebiyle oluşan zarardan salt olarak yönetim kurulunda ismi yer alan ve olaydan bağımsız bulunan yönetim kurulu üyelerinin sorumlu tutulması gibi birçok vaka; hem ticarî hayatın durgunlaşmasına sebebiyet vermiş hem de anonim şirket yönetim kurulu üyelerini pasif ve eylemsiz bırakmıştır.

Şüphesiz ki mTTK’da kabul gören mutlak müteselsil sorumluluk anlayışı; defaatle ifade edildiği üzere ticaretin özünü oluşturan girişimciliği ve rasyonel risk alma iradesini zedelemiş, liyakatli ve donanımlı yöneticilerin anonim şirketlerde görev almaktan kaçınmalarına sebebiyet vermiştir.

Mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu döneminde esas alınan ve yönetim kurulu üyelerinin kusur oranları ile sorumluluklarını göz ardı eden mutlak müteselsil sorumluluk anlayışı, öğretide ve ticarî hayatta haklı olarak eleştirilmiştir. Bu minvalde kanun koyucu, sorumluluk hukukunun evrensel ilkelerini ikame etmek amacıyla yeni bir kanunî düzenleme tanzim etmiştir.

2.6. Farklılaştırılmış Teselsül İlkesi

01 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe giren 6102 sayılı TTK’da, mTTK’da yer alan mutlak müteselsil sorumluluk anlayışı ilga edilerek kusurun şahsîleştirilmesi esasına dayanan ve hakkaniyete uygun farklılaştırılmış teselsül ilkesi esas alınmıştır. TTK’nın sorumluluk rejimini düzenleyen emredici amir hükümlerinden anlaşılacağı üzere; şirket yöneticileri, yükümlülüklerini ihlâl ettikleri takdirde ancak kusurları sebebiyle meydana gelen zararlardan sorumludur.

Ticaretin özü ve sorumluluk hukukunun genel ilkeleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde; meydana gelen zararın, anonim şirket yönetim kurulu üyelerinin objektif özen yükümlülüğüne aykırı bulunan işlem ve eylemlerinin beklenen, muhtemel ve öngörülebilir bir neticesi olması gerekmektedir. Bu kapsamda; hem ticarî hayatın doğasına ve hem de hakkaniyet ilkesine uygun olan illiyet bağı teorisi[30] esas alınmak suretiyle hüküm kurulmaktadır. Evvelemirde; kusurun şahsîleştirilmesini merkeze alan farklılaştırılmış teselsül ilkesi uyarınca, her bir anonim şirket yönetim kurulu üyesinin hukukî sorumluluğu; şahsî kusurunun ağırlığı, zarar ile arasındaki illiyet bağı[31] ve her somut olay nezdinde ayrıca ve açıkça tespit edilmektedir.

Böylelikle anonim şirket yönetim kurulu üyelerinin ticarî hayatta makul risk alma inisiyatifi korunmuş; zararın meydana gelmesinde doğrudan etkisi bulunmayan yöneticilerin topyekûn bir şekilde sorumlu tutulmalarının önüne geçilerek[32] akla, mantığa ve hakkaniyete uygun, hukukî güvenliği sağlayan modern bir yaklaşım[33] tanzim edilmiştir.

2.6.1. Farklılaştırılmış Teselsül İlkesinin İç ve Dış İlişki Kapsamında Değerlendirilmesi

Yukarıda izah edildiği üzere; kusurun şahsîleştirilmesini amir kılan 6102 sayılı TTK uyarınca, farklılaştırılmış teselsül ilkesi salt olarak sorumluluğun tespit edilmesi olarak değerlendirilmemelidir. Esasen mezkûr düzenleme, ticaret hukukunda yer alan modern ve hakkaniyete uygun yeni bir anlayışın aslî kurucu unsuru olma vasfını ifade etmektedir. Farklılaştırılmış teselsül ilkesinin neticeleri, dış ilişkide (şirket alacaklılarına veya pay sahiplerine karşı) ve iç ilişkide (yönetim kurulu üyeleri arasındaki rücu vb. işlemler) ayrıca incelenmelidir.

Dış ilişkide; zarara uğrayan üçüncü kişilerin, pay sahibinin tazminat talebini değerlendirilirken, her bir yönetim kurulu üyesinin şahsî kusurunun ağırlığının (kast, ağır/hafif ihmâl) ve somut işlem/eylemin illiyet bağı ile olan ilişkisinin ayrı ayrı tespit edilmesi zarurîdir. İç ilişkide, alacaklıların zararını tazmin eden yönetim kurulu üyesinin, ifa ettiği tutarın kendi kusur ağırlığını aşan kısmı için diğer kusurlu (kast veya ihmal derecesine göre) yöneticilere rücu hakkı mahfuzdur.

Burada idrak edilmesi elzem olan mesele; kanun koyucunun temel gayesinin, yönetim kurulu üyelerinin iç ilişkide birbirlerine karşı rücu davaları açma külfetiyle bırakmaktan ziyade, dış ilişkideki mutlak müteselsil sorumluluk anlayışını, adalet ve hakkaniyet ölçüsünde her bir yönetim kurulu üyesinin şahsî kusuru oranında sınırlandırmakta ve tespit etmektedir. Netice itibarıyla; mTTK döneminde zarar gören lehine işleyen mutlak müteselsil sorumluluk ve ispat kolaylığı, hakkaniyet ilkesi uyarınca dengelemiş ve davacı, meydana gelen zararın hangi yönetim kurulu üyesine ne ölçüde isnat edilebileceğini somut delillerle ispat külfeti altına sokulmuştur.

Davacı (şirket, pay sahibi veya alacaklı) mezkûr zararın hangi yönetim kurulu üyesine, hangi illiyet bağı çerçevesinde ve hangi kusur oranıyla isnat edilebileceğini de somut delillerle ortaya koymakla mükellef kılınmıştır. Yargıtay, yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu ile genel kurulun ibra yetkisinin sınırlarını TMK. md. 2’de yer alan dürüstlük kuralı çerçevesinde değerlendirdiği kararında[34]; şirket imza sirkülerine göre temsil yetkisini müşterek imzalarıyla kullanan ve şirketin zarara uğramasına yol açan ortak işlemlerde birlikte hareket eden yönetim kurulu üyeleri arasında kısmî ibra kararı alınmasını hukuka aykırı bulmuştur. Her ne kadar TTK’nın 557’nci maddesi kapsamında müteselsil sorumluluğun tayininde farklılaştırılmış teselsül ilkesi benimsenmiş, bu doğrultuda kusurun şahsîleştirilmesi ilkesi esas alınmış olsa da mevcut durumun çoğunluk pay sahiplerine azınlık veya muhalif kalan yönetim kurulu üyelerini şahsî olarak cezalandırma/baskı altına alma serbestisi tanımadığına içtihat edilmiştir.

Yukarıda yer verilen mezkûr karar incelendiğinde, farklılaştırılmış teselsül ilkesi uyarınca yönetim kurulu üyelerinin şahsî kusurları uyarınca hukukî sorumlulukları tespit edilmeden önce zarara sebebiyet veren işlemlerin icra edildiği tarihteki müşterek temsil yetkisinin varlığının ve şirket genel kurul iradesinin dürüstlük kuralına uygun olup olmadığının tespit edilmesinin önem arz ettiği anlaşılmaktadır. Evvelemirde mevcut durum, tüzel kişilik perdesinin haksız yere aralanmasını engellemekte ve ticarî güvenliğin sağlanmasında temel bir dayanak teşkil etmektedir.

3. Farklılaştırılmış Teselsül İlkesi Uyarınca Sorumluluk Davası

3.1. Aktif ve Pasif Husumet Ehliyeti

Şüphesiz ki; anonim şirket yönetim kurulu üyelerinin hukukî sorumluluğuna yönelik ikame edilecek tazminat davalarında usûl hukuku kurallarının tespiti son derece önem arz etmektedir. Aktif husumet ehliyeti, uğranılan zararın niteliğine göre (doğrudan veya dolaylı zarar) değişkenlik göstermektedir. Anonim şirket tüzel kişiliğinin doğrudan zarara uğraması halinde dava açma hakkı, evvela şirket tüzel kişiliğine ve pay sahiplerine aittir.

Pay sahibi, şirket tüzel kişiliğine tazminatın şirkete ödenmesini talep etmek suretiyle dava ikame edebilir. Şirketin iflas etmesi halinde dava açma hakkı, 6102 sayılı TTK md. 556 uyarınca münhasıran iflas idaresine geçmektedir. Alacaklıların dava hakkı ise kural olarak dolaylı zararlar açısından ancak şirketin iflası halinde ve iflas idaresinin dava açmaktan vazgeçmesi durumunda ikincil bir hak olarak doğmaktadır.

Pasif husumet ehliyeti; zarara yol açan kusurlu işlemi/fiili icra eden, yetki devrini hukuka aykırı yapan veya gözetim borcunu ihlâl eden yönetim kurulu üyelerine yöneltilmektedir.

Doğrudan zararda ortakların veya alacaklıların malvarlığı, şirket malvarlığından bağımsız olarak idare organının hukuka aykırı bir fiilî neticesinde eksilmektedir. Örneğin, bir yönetim kurulu üyesinin pay sahibine şirket yatırımları hakkında kasten yanıltıcı bilgi vermek suretiyle şirkete ait hisselerin değerinin altında işlem görmesine sebebiyet vermesi tipik bir doğrudan zarar teşkil etmektedir.

Buna mukabil dolaylı (yansıma) zararda failin eylemi doğrudan doğruya şirket malvarlığı ile ilgilidir; (örneğin şirketin içinin boşaltılması, fahiş bedellerle grup şirketlerinden mal alınması vb.) pay sahipleri ve alacaklılar ancak şirketin malvarlığının azalması neticesinde hisse değerlerinin düşmesi veya alacaklarını tahsil edememeleri sebebiyle dolaylı (yansıma) şekilde zarar görmektedir. 6102 sayılı TTK, mTTK döneminde esas alınan anlayışın aksine dolaylı zararların tazmini için pay sahiplerine ve şirketin iflası halinde belirli şartlar dahilinde şirket alacaklılarına dava ikame etme hakkı tanımaktadır.

Pay sahibi, mTTK’ md. 555’te yer alan emredici amir hükümler uyarınca dolaylı zararın varlığı halinde dava açma hakkını haiz olmakla birlikte, hükmedilecek tazminatın şahsî malvarlığına değil, ancak şirket tüzel kişiliğine[35] talep edebilecektir.

Emredici kanun hükmü, şirket alacaklılarının haklarının korunması ve şirket sermayesinin örtülü bir şekilde pay sahiplerine aktarılmasının önlenmesi açısından elzemdir.

Maddî hukuk açısından sorumluluk sıfatının tanziminde tüm yönetim kurulu üyelerinin müteselsilen sorumluluğu üzerine dava ikame edilmesi mümkün değildir. Aksine, her bir davalı yönetim kurulu üyesinin somut olaydaki mevcut görevi, şahsî kusurunun derecesi ve zararı meydana getiren işlem/fiil ile illiyet bağını somut delillerle ortaya konulması zarureti[36] bulunmaktadır. Misalen, malî işlerden sorumlu olmayan veya usûlüne uygun bir şekilde yetki devri neticesinde sevk ve idare yetkisi bulunmayan pasif bir yönetim kurulu üyesinin maddî hukuk açısından sorumlu tutulabilmesi, ancak üst gözetim ve denetim yükümlülüğünün kastî bir surette yahut ağır ihmâlle ihlâl edildiğinin kanıtlanması durumunda mümkün olabilecektir.

3.2. Zamanaşımı ve İbra Müessesesinin Sorumluluğa Etkisi

Yönetim kurulu üyelerinin hukukî sorumluluğuna ilişkin davalar; ticarî hayatın istikrarı, hukukî güvenlik ve öngörülebilirlik ilkeleri uyarınca ve TTK md. 560’ta yer alan emredici hükümler gereğince belirli sürelerle sınırlandırılmıştır. 6102 sayılı TTK uyarınca; yönetim kurulu üyelerine karşı açılacak sorumluluk davaları, davacının zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl ve herhalde zararı doğuran fiilin meydana geldiği tarihten itibaren 5 yıl geçmekle zamanaşımına uğramaktadır.

Unutulmamalıdır ki, yönetim kurulu üyelerinin mezkûr işlem veya fiillerinin aynı zamanda TCK uyarınca daha uzun bir zamanaşımına tabi bir suçu (Güveni kötüye kullanma, hileli iflas, nitelikli dolandırıcılık vb. gibi) teşkil etmesi durumunda, TTK gereğince TCK’da öngörülen daha uzun ceza zamanaşımı süreleri (örneğin TCK md. 66 uyarınca 8, 15 veya 20 yıllık süreler) tazminat davası bakımından da uygulanma alanı bulacaktır. Bu durum, şirket malvarlığını suç teşkil eden eylemler ile zarara uğratan yönetim kurulu üyeleri açısından, şirket tüzel kişiliğinin arkasına sığınmak suretiyle sorumluluktan kaçılmasını engelleyen bir müeyyide niteliğindedir.

Ayrıca, sorumluluk davasının ikame edilmesini engelleyen/sınırlayan en önemli maddî müesseselerden biri TTK md. 550’de düzenlenen ibra müessesesidir. Genel kurul tarafından yönetim kurulu üyelerinin ibra edilmesi, şirketin ibra edilen dönemde gerçekleşen ve genel kurulca bilinen işlem ve fiillerden dolayı yönetim kurulu üyelerine karşı dava açma hakkından feragat etmesi anlamına gelen tek taraflı bir irade beyanıdır. İbra kararı, ibra yönünde olumlu oy kullanan pay sahipleri açısından mutlak bir dava açma yasağı teşkil etse de azınlık haklarının korunması maksadıyla ibra kararına muhalif kalan veya ibra oylamasına katılmayan pay sahiplerinin hakları mahfuzdur.

İbra kararına muhalif olan veya ibra kararı verilmesine yönelik oylamaya katılmayan pay sahipleri, kararın alındığı tarihten itibaren 6 aylık hak düşürücü süre içerisinde sorumluluk davası açma hakkına sahiptir. Öğretide isabetle belirtildiği üzere, ibranın bu koruyucu etkisi ancak genel kurula sunulan finansal tabloların, bilançonun ve faaliyet raporlarının gerçeği yansıtması halinde geçerlidir. Şayet yönetim kurulu, şirketin mali durumunu bilançolarla gizlemiş, örtülü kazanç aktarımlarını veya hileli işlemleri genel kuruldan saklamışsa, alınan ibra kararı bu gizlenen işlemleri kapsamamaktadır. Zira iradesi hile ile sakatlanan genel kurulun yaptığı ibra tasarrufu geçersizdir, mevcut durumda 2 ve 5 yıllık genel zamanaşımı süreleri içinde TTK md. 560 uyarınca sorumluluk davası her zaman ikame edilebilecektir.

Yargıtay’ın bir kararında[37] bilançonun onaylanmasına dair alınan kararın TTK md. 424 uyarınca yönetim kurulu üyelerinin örtülü ibrası sonucunu doğuracağı, ancak TTK md. 436/2 uyarınca yönetim kurulu üyelerinin şahsî ibra kararlarında oydan yoksun olduklarına ilişkin hükmün, örtülü ibra sonucunu doğuracak bilançonun onaylanmasına ilişkin tesis edilen kararlarda da mutlak surette tatbik edilmesi gerektiğine içtihat edilmiştir.

Yüksek mahkeme, oy kullanması yasak olan yönetim kurulu üyelerinin oyları sayılmadığında karar nisabı sağlanamıyorsa örtülü ibra kararının maddî hukuk açısından doğrudan yok hükmünde sayılacağına hükmetmiştir.

Dolayısıyla dürüstlük kuralına aykırı bir şekilde alınan ibra kararları, şirketi zarara uğratan kusurlu yönetim kurulu üyelerine karşı farklılaştırılmış teselsül ilkesi uyarınca sorumluluk davası ikame edilmesini engellemez. Nitekim yönetim kurulu üyelerinin sorumluluk davalarında ibra def'ini ileri sürebilmeleri, usûlüne uygun bir şekilde karar verilmiş meşrû işlemlerin varlığına bağlıdır.

Yukarıda izah edilen açıklamalar ve yüksek mahkeme kararı bir bütün olarak değerlendirildiğinde; genel kurula sunulan finansal tabloların gerçeği yansıtmaması, muvazaalı işlemler ile bilançonun dürüstlük kuralına aykırı bir şekilde tanzim edilmesi vb. gibi durumlarda, şirket tüzel kişiliğini zarara uğratan yönetim kurulu üyelerinin ibra müessesesini ileri süremeyeceği, farklılaştırılmış teselsül ilkesi uyarınca hukukî sorumluluklarının doğacağı anlaşılmaktadır.

SONUÇ

Modern ticarî hayatın ulaştığı devasa ekonomik hacim, anonim şirketleri ticaret hukukunun merkezine yerleştirmiştir. Çalışmamız kapsamında; kanundan, esas sözleşmeden veya dürüstlük kuralından kaynaklanan yükümlülüklerin ihlâli neticesinde doğan hukukî sorumluluk; mülga 6762 sayılı mTTK ile 6102 sayılı TTK’nın anlayışları esas alınmak suretiyle yüksek mahkemenin güncel içtihatları uyarınca tahlil edilmiştir. 6762 sayılı mTTK döneminde esas alınan mutlak müteselsil sorumluluk anlayışı, ticarî hayatın gerçeklerine ve hakkaniyet ilkesine aykırılık teşkil etmektedir. Zararın doğmasında şahsî kusuru veya doğrudan illiyet bağı bulunmayan yönetim kurulu üyelerinin dahi salt olarak yönetim kurulunda yer almaları gerekçesiyle tüm malvarlıklarıyla sorumlu tutulması, uygulamada ciddi mağduriyetlerin yaşanmasına sebebiyet vermiştir. Mutlak müteselsil sorumluluk anlayışının, ticaretin özünü oluşturan girişimcilik ruhunu zedelediği, makul risk alma iradesini adeta yok ettiği ve nitelikli yöneticilerin görev almaktan kaçınmalarına sebebiyet verdiği idrak edilmiştir. 01 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe giren 6102 sayılı TTK, mTTK’nın ticarî hayatın özüne aykırılık teşkil eden mevcut yaklaşımını terk etmek suretiyle sorumluluğun tespit edilmesi açısından radikal bir anlayış değişikliğine gitmiştir. Kusurun şahsîleştirilmesini esas alan farklılaştırılmış teselsül ilkesiyle birlikte her bir yönetim kurulu üyesinin hukukî sorumluluğu; şahsî kusurunun ağırlığına, ihlâl ettiği özen borcunun derecesine ve zarar ile arasındaki illiyet bağına göre ayrı ayrı tespit edilmektedir. Ayrıca kanun koyucu, modern ticaret hukuku ilkelerine uygun bir şekilde yetki devrini geçerli şartlara bağlamış, İş Adamı Kararı İlkesini Türk Hukukuna kazandırarak basiretli ve dürüst yöneticilerin makul ticarî kararlarını yargısal denetimden muaf tutmuştur. Netice itibarıyla, yüksek mahkemenin içtihatları irdelendiğinde; pay sahiplerince ikame edilen dolaylı zarara yönelik davalarda aktif husumet sınırlarının ve usûl kurallarının, farklılaştırılmış teselsül ilkesinin sınırlarını tanzim ettiği anlaşılmaktadır. Mevcut yaklaşım; şirket tüzel kişilik perdesinin haksız yere aralanmasını engellemenin yanı sıra ticarî güvenliği tahkim etmektedir. Bu minvalde hem alacaklıların hakları korunmakta hem de yönetim kurulu üyelerinin ticarî inisiyatiflerini güvence altına alan bir denge mekanizması sağlanmaktadır.

Av. B. Alperen DERECİ

© 2026, Av. B. Alperen DERECİ. Her Hakkı Saklıdır.

-------------

[1] ALKAÇ, Sezin Ezgi; Anonim Şirket ile Ceo Arasındaki İlişkinin Hukukî Niteliği, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 22, Sayı: 48, Sayfa: 1324-1339, Yayımlanma Tarihi: 30 Aralık 2023, Erişim Tarihi: 16 Mayıs 2026.

[2] KARSLIOĞLU, Hasan; Anonim Şirketlerde İç Yönerge ve İç Yönergenin Yönetim Kurulunun Sorumluluğuna Etkisi, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 8, Sayı: 1, Sayfa: 37-53, Yayımlanma Tarihi: 28 Ocak 2022, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026.

[3] ARIKAN, Fadime Yağmur; Yönetim Kurulu Üyelerinin TTK md. 367 Uyarınca Yetki Devri Halinde Hukukî Sorumlulukları, Yaşar Hukuk Dergisi, Cilt: 7, Sayı:1, Sayfa: 1-39, Yayımlanma Tarihi: 22 Ocak 2025, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026.

[4] ŞANLI, Şeyda; Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Üyelerinin Hukukî Sorumluluğu, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 24, Yayımlanma Tarihi: 30 Ekim 2022, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026.

[5] PULAŞLI, Hasan; 2024, Şirketler Hukuku Genel Esaslar, 9’uncu Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, s. 415.

[6] Yargıtay 11’inci HD’nin 2025/5198 Esas, 2025/7327 Karar sayılı ve 08 Aralık 2025 tarihli ilamı, Erişim Bağlantısı: https://www.hukukihaber.net/yargitay-11-hukuk-dairesinin-20255198-e-20257327-k-sayili-karari

[7] Yargıtay 11’inci HD’nin 2023/5865 Esas, 2024/8480 Karar sayılı ve 28 Kasım 2024 tarihli ilamı, Erişim Bağlantısı: https://www.hukukihaber.net/yargitay-11-hukuk-dairesinin-20235865-e-20248480-k-sayili-karari

[8] DOĞAN, Beşir Fatih; YILDIRIM, Rümeysa Betül; Yönetim Kurulu Üyelerinin Kusursuz Sorumluluğu, Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 11, Sayı:1 Sayfa: 67-111, Yayımlanma Tarihi: 31 Ağustos 2023, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026.

[9] GÜNAY, Ece Deniz; Sermaye Piyasası Hukuku’nda Örtülü Kazanç Aktarımı ve Türk Ticaret Kanunu Açısından Değerlendirilmesi, Yayıncı: On İki Levha Yayıncılık, Yayın Tarihi: Mayıs 2018, ISBN: 978-605-152-847-2 Baskı:1, Erişim Ortamı: LEXPERA Hukuk Bilgi Sistemi, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026, Erişim Bağlantısı: https://www.lexpera.com.tr/literatur/kitaplar/giris-978-605-152-847-2-1/1

[10] YILDIZ, Seyfi; ERCAN, Zümre; Yargı Kararları Bağlamında Sermaye Şirketlerinde Kanunî Temsilcilerin VUK ve AATUHK Kapsamındaki Sorumlulukları, Cilt: 6, Sayı: 2, Yayımlanma Tarihi: 01 Kasım 2024, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026.

[11] TAŞAN KUTGİ, Ayşe Selcen; Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Üyelerinin Yükümlülükleri ve Tabi Olduğu Yasaklar, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Yıl: 17, Sayı:34, Güz: 2018/2, Sayfa: 143-180, Kabul Tarihi: 11 Şubat 2019, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026.

[12] YGHK'nın 2013/2220 Esas, 2015/1336 Karar sayılı ve 13 Mayıs 2015 tarihli ilamı, Erişim Bağlantısı: https://www.hukukihaber.net/hukuk-genel-kurulunun-20132220-e-20151336-k-sayili-karari

[13] T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı Mali Suçları Araştırma Kurulu, Ulusal Risk Değerlendirmesi, Yayımlanma Tarihi: 01 Temmuz 2025, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026, Erişim Bağlantısı: https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/12/2025/07/URD-Rapor-Ozeti-2025-d8a4f54fc9e7c181.pdf

[14] TTK, Md. 369.

[15] DİNÇ, Serhan; 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’na Göre Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Üyelerinin Hukukî Sorumluluk Hâlleri, Ankara Barosu Dergisi, Sayı: 4, Yayımlanma Tarihi: 01 Temmuz 2016, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026.

[16] MOORE, Justice; Aronson v. Lewis, Atlantic Reporter Second Series (A.2d), Orijinal Lisan: İngilizce, Cilt: 473 Sayfa: 805, Yayımlanma Tarihi: 01 Mart 1984, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026.

[17] AZARKAN, Necat; Delaware Yüksek Mahkemesi’nin Kararları Işığında İş Adamı Kararı İlkesi (Business Judgment Rule): İş Adamı Kararı İlkesi (Business Judgment Rule): Koruma Kalkanı mı Yoksa Sorumluluk Silahı mı? Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 30, Sayı: 52, Yayımlanma Tarihi: 30 Haziran 2025, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026.

[18] DÜNDAR, Efe; Kurumsal Yönetim Perspektifinde İş Adamı Kararı İlkesinin Bir Değerlendirmesi, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Kabul Tarihi: 05 Mart 2024, Yıl: 2024 (171) Sayfa: 289-318, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026.

[19] DEDEAĞAÇ, Önder; SAPAN, Oğuzhan; Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu ve Sorumluluğu, Ankara Barosu, Sayfa: 50-55, Basım Yeri: ARCS OFSET Matbaacılık Kazımkarabekir Cad. Tunahan 101-2G İskitler/ANKARA, Basım Yılı: 2013, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026.

[20] ÖNAL, Esin; Amerikan Hukuku Işığında İş Adamı Kararı İlkesi, Yayıncı: On İki Levha Yayıncılık Yayın tarihi: Kasım 2022 ISBN: 978-625-432-323-2 Baskı: 1, Erişim Ortamı: LEXPERA Hukuk Bilgi Sistemi, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026.

[21] Yargıtay 11’inci HD’nin 2025/1190 Esas, 2025/6676 Karar sayılı ve 06 Kasım 2025 tarihli ilamı, Erişim Ortamı: LEXPERA Hukuk Bilgi Sistemi, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026, Erişim Bağlantısı: https://29b13951316a490bc215ebb98f180002769de725.vetisonline.com/ictihat/yargitay/11-hukuk-dairesi-e-2025-1190-k-2025-6676-t-6-11-2025

[22] Yargıtay 11'inci HD'nin 2025/3138 Esas, 2026/413 Karar sayılı ve 22 Ocak 2026 tarihli ilamı, Erişim Ortamı: LEXPERA Hukuk Bilgi Sistemi, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026, Erişim Bağlantısı: https://29b13951316a490bc215ebb98f180002769de725.vetisonline.com/ictihat/yargitay/11-hukuk-dairesi-e-2025-3138-k-2026-413-t-22-1-2026

[23] Yargıtay 11'inci HD'nin 2022/4793 Esas, 2023/3988 Karar sayılı ve 22 Haziran 2023 tarihli ilamı, Erişim Ortamı: Legalbank Elektronik Hukuk Bankası, Erişim Tarihi: 17 Mayıs 2026, Erişim Bağlantısı: https://ea70330bbfe919e2312426c9be35e661274d7d97.vetisonline.com/belge/y-11-hd-e-2022-4793-k-2023-3988-t-22-06-2023/6423159/anonim+%c5%9firket+yans%c4%b1ma+zarar

[24] ÖZDEMİR, İbrahim Akan; Anonim Ortaklık Yönetim Kurulu Üyesinin Görevden Alınması Açısından Haklı Sebep Unsurunun Türk Ticaret Kanunu Düzenlemeleri Bakımından Değerlendirilmesi, Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, ISSN: 2147-768X, Cilt: 11, Sayı: 1, Sayfa: 301-340, Kabul Tarihi: 17 Şubat 2023, Erişim Tarihi: 18 Mayıs 2026.

[25] ÇETİN, Müge; Anonim Şirketlerde Kurucuların Hukukî Sorumluluğu, Yayıncı: Bilge Yayınevi, Barkod / ISBN: 9786051681986, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih: 2016, Erişim Tarihi: 18 Mayıs 2026.

[26] Yargıtay 11'inci HD'nin 2020/7581 Esas, 2022/922 Karar sayılı ve 09 Şubat 2022 tarihli ilamı, Erişim Ortamı: Legalbank Elektronik Hukuk Bankası, Erişim Tarihi: 18 Mayıs 2026, Erişim Bağlantısı: https://ea70330bbfe919e2312426c9be35e661274d7d97.vetisonline.com/belge/y-11-hd-e-2020-7581-k-2022-922-t-09-02-2022/4420946/anonim+%c5%9firket+y%c3%b6netim+kurulu+zarar+husumet+yoklu%c4%9fu

[27] Danıştay 3'üncü Dairesi’nin 2006/1022 Esas, 2007/284 Karar sayılı ve 19 Haziran 2007 tarihli ilamı, Erişim Ortamı: Legalbank Elektronik Hukuk Bankası, Erişim Tarihi: 21 Mayıs 2026, Erişim Bağlantısı: https://29b13951316a490bc215ebb98f180002769de725.vetisonline.com/ictihat/danistay/3-daire-e-2007-3169-k-2008-2115-t-19-6-2007-1

[28] Yargıtay 11'inci HD'nin 2005/1689 Esas, 2005/615 Karar sayılı ve 17 Aralık 2007 tarihli ilamı, Erişim Ortamı: Legalbank Elektronik Hukuk Bankası, Erişim Tarihi: 21 Mayıs 2026, Erişim Bağlantısı: https://29b13951316a490bc215ebb98f180002769de725.vetisonline.com/ictihat/yargitay/11-hukuk-dairesi-e-2007-13253-k-2007-15908-t-17-12-2007

[29] Yargıtay 11'inci HD'nin 2010/5373 Esas, 2010/8502 Karar sayılı ve 20 Temmuz 2010 tarihli ilamı, Erişim Ortamı: Legalbank Elektronik Hukuk Bankası, Erişim Tarihi: 21 Mayıs 2026, Erişim Bağlantısı: https://ea70330bbfe919e2312426c9be35e661274d7d97.vetisonline.com/belge/y-11-hd-e-2010-5373-k-2010-8502-t-20-07-2010/5317381/m%c3%bcteselsil+sorumluluk+y%c3%b6netim+kurulu+anonim+%c5%9firketler

[30] YÜCE, Aydın Alber; KÖROĞLU, Emre; Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyelerinin Hukukî Sorumluluğunda Yansıma Yoluyla Zarar, Ticarî ve Fikrî Mülkiyet Hukuku Dergisi, Cilt: 8, Numara: 2 Yayımlanma Tarihi: 15 Aralık 2022, Erişim Tarihi: 18 Mayıs 2026.

[31] ARSLAN, Firdevs; Farklılaştırılmış Teselsül İlkesi Uyarınca Bireysel Sorumluluğun Belirlenmesi, Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 9, Sayı: 2 Sayfa: 165-195, Erişim Tarihi: 18 Mayıs 2026.

[32] KOÇ, Himmet; Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyelerinin Farklılaştırılmış Teselsül İlkesi Uyarınca Sorumluluklarına Genel Bir Bakış, Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 1, Yayımlanma Tarihi: 30 Haziran 2020, Erişim Tarihi: 18 Mayıs 2026.

[33] BATTAL, Ahmet; Farklılaştırılmış Teselsül Kuralının Banka Yöneticilerinin Hukukî Sorumluluğu Örneği Üzerinden Uygulanması, Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 12, Sayı: Özel Sayı, Yayımlanma Tarihi: 31 Ekim 2022, Erişim Tarihi: 18 Mayıs 2026.

[34] Yargıtay 11’inci Hukuk Dairesi’nin 2022/2261 Esas, 2023/5780 Karar sayılı ve 11 Ekim 2023 tarihli ilamı. Erişim Ortamı: Legalbank Elektronik Hukuk Bankası, Erişim Tarihi: 20 Mayıs 2026, Erişim Bağlantısı: https://ea70330bbfe919e2312426c9be35e661274d7d97.vetisonline.com/belge/y-11-hd-e-2022-2261-k-2023-5780-t-11-10-2023-sirket-genel-kurul-kararlarinin-iptali-istemi/5195834/ger%c3%a7e%c4%9fe+ayk%c4%b1r%c4%b1+bilan%c3%a7o+ibran%c4%b1n+kapsam%c4%b1

[35] Yargıtay 11'inci HD'nin 2023/6783 Esas, 2024/8545 Karar sayılı ve 02 Aralık 2024 tarihli ilamı, Erişim Ortamı: Legalbank Elektronik Hukuk Bankası, Erişim Tarihi: 20 Mayıs 2026, Erişim Bağlantısı: https://ea70330bbfe919e2312426c9be35e661274d7d97.vetisonline.com/belge/y-11-hd-e-2023-6783-k-2024-8545-t-02-12-2024/5625616/yans%c4%b1ma+zarar+aktif+husumet+y%c3%b6netim+kurulu

[36] Yargıtay 11'inci HD'nin 2016/4352 Esas, 2016/5690 Karar sayılı ve 25 Mayıs 2016 tarihli ilamı, Erişim Ortamı: Legalbank Elektronik Hukuk Bankası, Erişim Tarihi: 20 Mayıs 2026, Erişim Bağlantısı: https://ea70330bbfe919e2312426c9be35e661274d7d97.vetisonline.com/belge/y-11-hd-e-2016-4352-k-2016-5690-t-25-05-2016/2434408/

[37] Yargıtay 11’inci HD’nin 2023/295 Esas, 2024/4130 Karar sayılı ve 21 Mayıs 2024 tarihli ilamı, Erişim Ortamı: Legalbank Elektronik Hukuk Bankası, Erişim Tarihi: 20 Mayıs 2026, Erişim Bağlantısı: https://ea70330bbfe919e2312426c9be35e661274d7d97.vetisonline.com/belge/y-11-hd-e-2023-295-k-2024-4130-t-21-05-2024/5431171/ger%c3%a7e%c4%9fe+ayk%c4%b1r%c4%b1+bilan%c3%a7o+ibran%c4%b1n+kapsam%c4%b1

1976 – 1978 yılları arasında

İstanbul Barosu Yönetim Kurulu üyeliği,

1981 yılında Türkiye Barolar Birliği Delegeliği görevinde bulunan

Baromuzun 5666 sicil sayısında kayıtlı,

Av. MAHMUT KEMAL KUMKUMOĞLU

07/09/2026 tarihinde vefat etmiştir.

Aziz Meslektaşımızın cenazesi 08/09/2026 Salı günü, Üsküdar Şakirin Camii’nde, kılınacak ikindi namazını müteakip, ebedi istirahatgahına defnedilecektir.

Merhuma Allahtan rahmet, kederli ailesine ve meslektaşlarımıza başsağlığı dileriz.

Bu videoda 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde fazla çalışma kavramını, zorunlu fazla mesai şartlarını, yazılı onay gerekliliğini, fazla mesai ücretinin nasıl hesaplanacağını ve işçinin haklarını somut örneklerle açıklıyoruz.

İşverenin tek taraflı talimatının sınırlarını, fazla çalışmayı kabul etmemenin sonuçlarını ve fazla mesai alacağının nasıl talep edileceğini öğrenmek için videoyu izleyin.

Anayasa Mahkemesine 2012 yılından bu yana toplam 633 bin 488 bireysel başvuru yapıldı, bunlardan 527 bin 803'ü sonuçlandırıldı. Yüksek Mahkemenin başvuruları karşılama oranı yüzde 83,3 oldu. Derdest dosya sayısı ise 105 bin 685 oldu.

AYM’nin hak ihlali kararı verdiği 76 bin 247 başvuruda ilk sırada makul sürede yargılanma hakkının ihlali var. Bunu adil yargılanma ve mülkiyet hakkı ihlalleri takip ediyor.

Bireysel başvuru istatistikleri üç aylık periyotlarla güncellenerek yayımlanıyor.

Meslekte 35 yılını dolduran 415, 30 yılını dolduran 432, 25 yılını dolduran avukat olmak üzere toplam 658 avukata plaketleri, 8-9 ve 10 Eylül günlerinde düzenlenen törenlerle takdim edildi.

Meslekte 35 ve 30 yılını dolduran avukatların plaket töreni 8 Eylül Cuma günü Cemal Reşit Rey Konser Salonu’nda, 25 yılı dolduran avukatların plaket töreni ise 9 Eylül Cumartesi ve 10 Eylül Pazar günleri İstanbul Barosu Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi.

Tören, İstiklal Marşı ve saygı duruşuyla başladı. Törende konuşan İstanbul Barosu Başkanı Av. Filiz Saraç, “Hak mücadelesine yüreğini ve emeğini koymuş tüm avukat meslektaşlarımız, hepinizi İstanbul Barosu Yönetim Kurulu adına saygıyla selamlıyorum. Avukatlık mesleğinde geride kalan yıllar, hak ve hukuk yolunda verilen mücadelenin de adıdır. 145 yıllık bir “Büyük Çınar” olan Baromuzun tarihi 35 yıllık emeğinizi ve mücadelenizi saygı ile saklayacaktır.

Bu töreni Baromuzun da 145. kuruluş yıl dönümü olan 5 Nisan Avukatlar Günü’nde yapacaktık. Ancak, 6 Şubat’ta meydana gelen ve büyük acılar ve kayıplara yol açan depremler nedeniyle törenimizi erteledik. Kaybettiğimiz yurttaş ve meslektaşlarımızı rahmetle ve saygıyla anıyoruz.

Cumhuriyetimizin 100. yılını kutladığımız bugünlerde, Cumhuriyetin kazanımlarını ve Atatürk ilke ve devrimlerini kendine rehber edinen İstanbul Barosu Cumhuriyetimizin sarsılmaz kalesi olmaya her daim devam edecektir.

Ülkemizde yaşanan hukuksuzluklara karşı çıkmaya ve hukuk devletini ve hukukun üstünlüğünü savunmaya devam edeceğiz” dedi.

Başkan Av. Filiz Saraç, meslekte 25, 30 ve 35 yılını dolduran avukatları kutladı ve hak ve hukuk mücadelesinde nice meslek yılları diledi.

Başkanın konuşmasının ardından Genel Sekreter Av. Burcu Öztoprak Alsulu, törenlerde avukatları 10’ar kişilik gruplar halinde plaket almaya davet etti. Başkan Av. Filiz Saraç, avukatlara plaketlerini tek tek sundu ve gruplar halinde fotoğraf çekimi gerçekleştirildi.

Plaket alan avukatlar arasında; İstanbul Barosu Başkan Yardımcısı Av. Ali Gürbüz (25 yıl), Yönetim Kurulu Sayman Üyesi Av. Bahar Güldaş (35 yıl), Yönetim Kurulu Üyesi Av. Gülderen Zerrin Kavak Yıldırım (25 yıl), CUMER Sözcüsü Av. Gülseren Aytaş (35 yıl), önceki Yönetim Kurulu Üyesi Av. Muazzez Yılmaz (35 yıl), Av. Cengiz Yaka (35 yıl), TÜKD Genel Başkanı Av. Tülay Çağlar(25 yıl), Kadıköy Belediye Başkanı Av. Şerdil Dara Odabaşı (25 yıl) da yer aldı.

"ŞEHİT SAVCIMIZ ADALET TEŞKİLATININ KAHRAMANLIK SEMBOLÜ OLMUŞTUR"     

Törene katılan Adalet Bakan Yardımcısı Zekeriya Birkan, "Şehit savcımız şerefli, adalet sancağının ölümsüz bir timsalidir. Aziz hatırası şahadetinden bu yana hiç unutulmamış ve adalet teşkilatının kahramanlık sembolü olmuştur. Mehmet Selim Kiraz bu vatanın fedakâr, kahraman bir evladıdır. Ömrünü devletine, milletine hizmete ve adaletin tecellisini adamıştı. O gün şehit savcımızı hedef alan kurşunlar aynı zamanda yargıya, adalete, hukukun üstünlüğüne ve demokrasiye sıkılmıştır. Bu menfur saldırıda adaleti ve ömrünü adalet yoluna adamış bir kahramanı hedef alanların asıl gayesi bellidir. Terör örgütlerinin asıl amacı ve hedefi şehit savcımızın şahsında milletimizin birliği ve bütünlüğüdür. Adalet teşkilatının gözünü korkutmak ve yıldırmaktır. Hamdolsun ki bu hainler bugüne kadar emellerine ulaşamadılar, bundan sonra da ulaşamayacaklar. Adalet camiamız köklü kurumsal yapısı ve gelenekleriyle bu hain saldırılar karşısında hiçbir zaman yılmamıştır" dedi.

"TERÖR ÖRGÜTLERİNE AMAÇLARINA ULAŞAMADIKLARINI GÖSTERMEK İÇİN BURADAYIZ"

İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı Şaban Yılmaz ise, "Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim Kiraz kardeşimizin şahadetinin üzerinden tam 8 yıl geçti. Bugün tüm terör örgütlerine, vatan ve millet düşmanlarına birlik beraberlik içinde olduğumuzu gösteriyoruz ve buradan haykırıyoruz. Mehmet Selim savcımız gibi masum kardeşlerimizi hedef alarak husumeti, düşmanlığı körükleyen terör örgütlerine bu amaçlarına ulaşamadıklarını göstermek için buradayız" diye konuştu.

" HEPİNİZİ OĞLUM SELİM OLARAK GÖRÜYORUM "  

Şehit Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim kiraz'ın babası Hakkı Kiraz ise, "8 yıl önce bugün bizim için gerçekten karanlık bir gündü. ama bir taraftan da imtihan günümüzdü bununla birlikte hamdolsun birlik ve beraberlik günümüz oldu. Şu anda o günkü tabloyu burada görüyorum. hepinizi oğlum Selim olarak görüyorum. Selim her sabah takvim yaprağını koparır okur benim de okumam için masaya koyardı. 31 Mart 2015 günü sabah Selim evden çıkmadan önce yine o günün takvim yaprağını masaya koymuştu ve oradaki dua şöyleydi: 'Rabbim beni, ailemi mümin olarak evime girenleri bağışla zalimler topluluğunu da daima kahrı perişan et' şeklindeydi"  dedi. 

Konuşmaların ardından şehit savcı Mehmet Selim Kiraz'ın makam odası ziyaret edildi; odasında Kur'an-ı Kerim okundu. Savcı Mehmet Selim Kiraz, 31 Mart 2015 tarihinde Çağlayan'daki İstanbul Adalet Sarayı'nda görevi başındayken DHKP-C'li teröristler tarafından odasında rehin alınmıştı. Savcı Kiraz, saatler süren müzakerelere rağmen makamında şehit edilmişti.