Prof. Dr. Ersan Şen

Av. Beyza Başer Berkün

Bu yazıda idari işleme karşı iptal davasının hangi durumlarda açılabileceğini, sürenin nasıl hesaplandığını ve dilekçe aşamasında nelere dikkat edilmesi gerektiğini sade bir dille anlatıyorum.

İdari İşlem Nedir, İptal Davasının Konusu Ne Olabilir?

İdari işlem; bir kamu kurumunun, tek taraflı iradesiyle sizin hukuki durumunuzu doğrudan etkileyen kararıdır. Ruhsat iptali, disiplin cezası, imar planı değişikliği, sınav sonucunun iptali, kamulaştırma kararı ya da bir başvurunun reddi bunlara örnektir.

Diyelim ki bir esnaf olarak belediyeden işyeri açma ruhsatı aldınız, altı ay sonra belediye "usulsüzlük tespit edildi" gerekçesiyle ruhsatınızı iptal etti. Bu, sizin hukuki durumunuzu doğrudan ve kesin biçimde etkileyen bir idari işlemdir ve idare mahkemesinde iptal davasına konu olabilir. Danıştay içtihatlarında da vurgulandığı üzere, dava konusu edilebilecek işlemin "kesin ve yürütülmesi zorunlu" nitelikte olması gerekir; hazırlık işlemleri veya görüş yazıları tek başına dava konusu yapılamaz.

Bunu Biliyor Muydunuz?

İdari işlemin "yazılı" olması şart değildir. Sözlü ya da zımni (üstü kapalı) ret de -belli koşullarda- dava konusu edilebilir. Örneğin başvurunuza 60 gün içinde hiç cevap verilmemesi, kanunda "zımni ret" sayılır ve süre bu tarihten itibaren işlemeye başlar.

İdare Mahkemesinde Dava Açma Süresi: 60 Günlük Kritik Eşik

İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 7 uyarınca idare ve vergi mahkemelerinde dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı bir süre öngörülmemişse, 60 gündür. Bu süre, yazılı bildirimin ilgiliye tebliğ edildiği tarihi izleyen günden başlar.

Şöyle bir örnek düşünelim: Ayşe Hanım'a 5 Mart'ta memuriyetten çıkarma kararı tebliğ edildi. 60 günlük süre 6 Mart'ta başlar ve tatile denk gelmiyorsa 4 Mayıs'ta sona erer. Ayşe Hanım bu tarihe kadar dava açmazsa, karar kesinleşir ve artık idare mahkemesinin önüne getirilemez.

Süre Hesabında Dikkat Edilecek Noktalar

Süre; tebliğ, ilan veya öğrenme tarihinden başlar. Sürenin son günü resmi tatile denk gelirse, dava açma hakkı tatili izleyen ilk iş günü sonuna kadar uzar. Vergi uyuşmazlıklarında da aynı 60 günlük genel süre geçerlidir, ancak bazı özel kanunlarda daha kısa süreler (ör. 30 gün) öngörülebilir, bu nedenle işlemin dayandığı kanunu mutlaka kontrol etmek gerekir.

Dava açma süresinin doğru hesaplanması, iptal davasının en kritik aşamasıdır.

Dava Açmadan Önce Aranan Ön Şartlar

Her idari işleme karşı doğrudan dava açılamaz. Bazı işlemler için önce idareye başvurmak, yani zorunlu idari başvuru yolunu tüketmek gerekir. Örneğin memur disiplin cezalarında veya bazı vergi işlemlerinde önce üst makama itiraz şartı aranabilir.

Mehmet Bey'in başından geçen bir durumu örnek verelim: kamulaştırma bedeline itiraz etmek isteyen Mehmet Bey, doğrudan idare mahkemesine gitmek yerine önce ilgili idareye yazılı başvuruda bulunmuş, idare 30 gün içinde cevap vermeyince bu süreyi bekleyip zımni ret oluştuktan sonra dava açmıştır. Doğru sırayı takip etmemiş olsaydı, davası "idari merci tecavüzü" gerekçesiyle usulden reddedilebilirdi.

Ayrıca dava açacak kişinin, işlemden menfaati doğrudan etkilenen (dava ehliyeti bulunan) kişi olması gerekir. Sadece "bu karar bana göre yanlış" demek yetmez; işlemin sizi kişisel, güncel ve meşru bir menfaat bakımından etkilediğini göstermeniz gerekir.

Dava Dilekçesinde Bulunması Gereken Unsurlar

İptal davası dilekçesi, İYUK'ta sayılan zorunlu unsurları içermelidir: tarafların kimlik ve adres bilgileri, dava konusu işlemin ne olduğu ve tebliğ tarihi, işlemin hangi gerekçelerle hukuka aykırı olduğu ve talep sonucu.

Pratikte en sık yapılan hatalardan biri, dilekçede sadece "haksızlık yapıldı" gibi genel ifadelere yer verip işlemin hangi kanun maddesine veya hangi usul kuralına aykırı olduğunu somut biçimde göstermemektir. İdare mahkemesi, dilekçedeki hukuki gerekçelerle ve dava dosyasındaki bilgi-belgelerle sınırlı inceleme yapar; bu yüzden dilekçenin ilk aşamada eksiksiz ve gerekçeli hazırlanması büyük önem taşır.

Bunu Biliyor Muydunuz?

Dava dilekçesi ile birlikte harç ve posta giderlerinin yatırılması da zorunludur. Bu eksik bırakılırsa mahkeme kalemi dilekçeyi işleme almaz ve süre kaybı yaşanabilir.

Yürütmeyi Durdurma Talebi Ne Zaman İstenir?

İdari işlemler, dava açılsa bile kural olarak uygulanmaya devam eder. İşlemin telafisi güç veya imkânsız zararlara yol açacağı ve açıkça hukuka aykırı olduğu durumlarda, dava ile birlikte "yürütmenin durdurulması" talep edilebilir.

Örneğin işyeri ruhsatı iptal edilen bir esnaf, dava sonuçlanana kadar (bu süreç aylar sürebilir) işyerini kapatmak zorunda kalmamak için yürütmenin durdurulmasını isteyebilir. Mahkeme bu talebi kabul ederse, dava kesin karara bağlanana kadar işlemin uygulanması geçici olarak durur.

Süreç başlamadan önce durumun bir avukatla birlikte değerlendirilmesi, olası usul hatalarını önler.

Süreyi Kaçırırsanız Ne Olur?

60 günlük süre geçtikten sonra açılan davalar, mahkeme tarafından işin esasına hiç girilmeden süre aşımı gerekçesiyle reddedilir. Bu, işlemin hukuka uygun bulunduğu anlamına gelmez; sadece dava açma hakkının artık kullanılamayacağı anlamına gelir.

Peki bu durumda hiçbir yol kalmıyor mu? Bazı istisnai hallerde (mücbir sebep, işlemin usulüne uygun tebliğ edilmemiş olması gibi) süre yeniden değerlendirilebilir. Ancak bu, kural değil istisnadır. Bu yüzden idari bir kararla karşılaştığınızda, "belki daha sonra hallederim" demek yerine süreyi hemen not etmek ve mümkünse vakit kaybetmeden bir değerlendirme yaptırmak en güvenli yoldur.

Şunu da hatırlatmakta fayda var: dava açmak her zaman tek yol değildir. Bazı idari uyuşmazlıklarda, taraflar arasında kalıcı ve daha hızlı bir çözüm için arabuluculuk veya idareyle uzlaşma seçenekleri de değerlendirilebilir; süreç herkes için yıpratıcı bir mahkeme sürecine dönüşmeden çözülebilir.

İdare mahkemesine dava açmak için avukat tutmak zorunlu mu?

Hayır, idare mahkemelerinde avukatla temsil zorunlu değildir; davacı dilekçesini kendisi de sunabilir. Ancak süre, ehliyet ve gerekçelendirme gibi teknik konularda hata riski yüksek olduğundan, bir avukattan destek almak sürecin sağlıklı ilerlemesine yardımcı olur.

Zımni ret ne zaman oluşur?

İdareye yaptığınız başvuruya 60 gün içinde cevap verilmezse, başvurunuz reddedilmiş sayılır. Bu tarihten itibaren dava açma süreniz işlemeye başlar; ancak cevap gelene kadar da bekleyebilirsiniz.

Yasal Uyarı

Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir; hukuki işlem yapmadan önce mutlaka bir avukata danışınız.

Av. Aysel ABA KESİCİ

Yapay zekâ şirketlerinin milyonlarca kitap, haber, müzik eseri ve diğer telifli içeriği modellerini eğitmek için hak sahiplerinden izin almadan kullanıp kullanamayacağına ilişkin küresel hukuk mücadelesi, ABD yönetiminin doğrudan ağırlık koymasıyla yeni bir aşamaya girdi.

ABD yönetimi, 1 Eylül'de New York federal mahkemesine sunduğu ve 2 Eylül'de kamuoyuna yansıyan görüşünde, OpenAI'nin New York Times ve diğer yayınlarla süren telif davalarında savunduğu temel teze destek verdi. Hükümete göre büyük dil modellerinin telifli metinlerle eğitilmesi genel olarak ABD telif hukukundaki “fair use” —adil kullanım— öğretisi kapsamında değerlendirilmeli. Yönetim, yapay zekâ gelişiminin bilimsel ilerleme, ekonomik büyüme ve ulusal güvenlikle da bağlantılı olduğunu ileri sürdü. Reuters'a göre bu, ABD federal yönetiminin hak sahipleri ile YZ şirketleri arasında büyüyen telif davalarına bu ölçüde doğrudan görüş bildirdiği ilk örnek olarak görünüyor.

Aynı gün ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick'in G20 ülkelerine, içerik üreticilerini korurken YZ şirketlerinin eserlerle model eğitebilmesine imkân veren düzenlemeler geliştirmeleri çağrısında bulunması, mahkemeye sunulan görüşün tek bir davaya ilişkin hukuki tercihten ibaret olmadığını gösterdi. Washington, geniş bir YZ eğitim alanını aynı zamanda teknoloji ve rekabet politikası meselesi olarak görüyor.

Ancak yönetimin görüşü davaya bakan mahkemeyi bağlamıyor. Üstelik “YZ eğitimi adil kullanımdır” önermesi, eserin korsan yollarla elde edilmesini, üçüncü kişilere dağıtılmasını veya modelin telif hakkını ihlal eden çıktılar üretmesini kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmiyor. ABD'de oluşmaya başlayan içtihadın en önemli özelliği de tam burada: “Eğitim” adı verilen sürecin bütün aşamalarını tek hukuki fiil gibi değerlendirmek giderek güçleşiyor.

Mahkemeler henüz “YZ istediği eseri kullanabilir” demedi

ABD hukukundaki fair use, Türk hukukundaki genel bir “adil kullanım hakkının” karşılığı değil. Telifli bir eserin izin alınmadan kullanılmasının belirli koşullarda hukuka uygun sayılmasına imkân veren ve kullanımın amacı, eserin niteliği, kullanılan bölümün miktarı ile eserin mevcut veya muhtemel pazarı üzerindeki etkisini birlikte değerlendiren açık uçlu bir Amerikan öğretisi.

2025 ve 2026'da çıkan kararlar da bu nedenle birbirine benzeyen davalarda farklı sonuçlara yol açabiliyor.

En çok YZ şirketlerinin lehine yorumlanan karar, yazarların Anthropic'e karşı açtığı Bartz v. Anthropic davasında Haziran 2025'te çıktı. Federal Yargıç William Alsup, kitapların büyük dil modellerinin eğitiminde kullanılmasını “son derece dönüştürücü” bularak davadaki eğitim kullanımının adil kullanım kapsamında olduğuna karar verdi. Anthropic'in satın aldığı basılı kitapları tarayıp dijitalleştirmesi de ayrı bir gerekçeyle adil kullanım sayıldı.

Fakat kararın genellikle ikinci planda kalan başka bir bölümü vardı. Anthropic milyonlarca kitabı korsan internet kütüphanelerinden indirmiş ve bunların önemli bölümünü ileride kullanmak üzere kalıcı bir dijital kütüphanede tutmuştu. Mahkeme, korsan nüshaları elde edip genel amaçlı bir kütüphanede saklama işlemini eğitimdeki dönüştürücü kullanımın arkasına gizlemedi. Bu bölüm daha sonra 1,5 milyar dolarlık toplu dava uzlaşmasına dönüştü; uzlaşmaya Temmuz 2026'da nihai onay verildi. Bu bir mahkemenin 1,5 milyar dolar tazminata hükmetmesi değil, tarafların korsan kitaplar konusundaki davayı bu bedelle sona erdirmesi anlamına geliyor.

Meta hakkındaki Kadrey v. Meta kararı da teknoloji şirketleri lehine sonuçlandı, fakat kararın kapsamı daha da dikkatli okunmayı gerektiriyor. Yargıç Vince Chhabria Haziran 2025'te Meta'nın 13 davacı yazarın kitaplarını Llama modellerini eğitmek için kullanması bakımından adil kullanım savunmasını kabul etti. Bunun temel nedenlerinden biri, davacıların YZ tarafından üretilen eserlerin kitap pazarını “seyreltip” kendi eserleriyle rekabet edeceğine ilişkin anlamlı kanıt sunamamış olmasıydı.

Yargıç, Mart 2026 tarihli sonraki kararında yanlış anlaşılmaya yer bırakmayacak kadar açık bir düzeltme yaptı: Meta'nın kazanmasının nedeni, “korunan eserleri YZ eğitimi için kopyalamanın gerçekten adil kullanım olması” değildi; davacı avukatlarının pazar zararına ilişkin yeterli delil ortaya koyamamasıydı. Üstelik Meta'nın eserleri BitTorrent üzerinden indirirken aynı zamanda üçüncü kişilere dağıtıp dağıtmadığına ilişkin ayrı iddialar davada ileri sürülmeye devam etti.

Buna karşılık Thomson Reuters v. Ross Intelligence davasında Delaware federal mahkemesi farklı sonuca ulaştı. Ross'un Westlaw'daki telif korumalı hukuk özetlerinden yararlanarak doğrudan Westlaw ile rekabet edecek bir hukuki araştırma aracı geliştirmesini adil kullanım saymadı. Bununla birlikte Ross'un sistemi üretken YZ değildi; dolayısıyla kararın ChatGPT benzeri büyük dil modellerine doğrudan uygulanabilecek genel bir emsal olarak sunulması da doğru değil. Kararın önemi, ticari rekabet ve hak sahibinin pazarı üzerindeki etkinin adil kullanım değerlendirmesinde nasıl ağırlaşabileceğini göstermesinde. Karar ayrıca ara temyize açıldı.

Ortaya çıkan tablo, “YZ eğitimi serbesttir” veya “her eğitim için lisans gerekir” şeklindeki iki uç formülden hiçbirini henüz doğrulamıyor.

Asıl savaş pazar zararına kayabilir

ABD Telif Hakları Ofisinin Mayıs 2025'te yayımladığı üretken YZ eğitimi raporu da tam bu nedenle kategorik bir sonuçtan kaçınıyor. Kuruma göre bazı eğitim kullanımları adil kullanım sayılacak, bazıları sayılmayacak. Ticari olmayan araştırma amacıyla yapılan ve eserin parçalarını çıktıda yeniden üretmeyen kullanım yelpazenin bir ucundayken; korsan kaynaktan alınan ifade değeri yüksek eserlerin, piyasada bu eserlerle rekabet edecek sınırsız içerik üretmek üzere kullanılması diğer ucunda yer alıyor.

Bu ayrım, telif savaşının önümüzdeki dönemindeki en önemli soruyu da ortaya çıkarıyor: Bir YZ sistemi özgün eseri birebir kopyalamasa bile, aynı pazarda çok büyük miktarda ikame içerik üreterek o eserin ekonomik değerini azaltıyorsa ne olacak?

Meta kararında Yargıç Chhabria'nın özellikle işaret ettiği “market dilution”, yani pazarın YZ üretimi benzer içeriklerle seyrelmesi tezi, bu nedenle hak sahipleri için güçlü fakat henüz yeterince denenmemiş bir dava yolu olabilir. ABD Telif Hakları Ofisi de yapay zekânın üretim hızı, hacmi ve eğitimde kullanılan eser sayısı nedeniyle telifli eserlerin pazarları üzerindeki etkinin daha önce görülmemiş bir ölçeğe ulaşabileceğini belirtiyor.

Bu yaklaşım teorik değil. Sony Music Publishing ve Warner Chappell, Ağustos sonunda Anthropic'e karşı açtıkları yeni davada şirketin telifli şarkı sözleri ve notaları korsan kaynaklardan elde ettiğini, bunları eğitimde kullandığını ve Claude'un bazı sözleri yeniden üretebildiğini ileri sürdü. Anthropic iddialara karşı çıkıyor ve uygulamalarını mahkemede savunacağını ifade ediyor. Dava henüz sonuçlanmış değil; ancak eğitim, veri edinme yöntemi ve çıktıların birbirinden ayrı telif sorunları hâline gelmesinin güncel bir örneğini oluşturuyor.

“Adil kullanım” yaratıcı emeğin karşılıksız aktarımına dönüşebilir mi?

Yazarların ve yayıncıların itirazının ekonomik ağırlık noktası burada oluşuyor.

Bir YZ şirketi milyonlarca kitabı, haberi, fotoğrafı veya müzik eserini herhangi bir lisans bedeli ödemeden modelinin geliştirilmesinde kullanabiliyor ve bunun sonucunda ortaya çıkan ticari sistem aynı yaratıcı pazarlarda metin, görsel ya da müzik üretebiliyorsa hak sahipleri bunun yalnızca “öğrenme” olarak nitelendirilemeyeceğini savunuyor. New York Times da ABD yönetiminin son görüşüne verdiği yanıtta, hem YZ'nin hem yaratıcıların gelişebileceğini ancak YZ şirketlerinin ürünlerini mümkün kılan içerik için adil bedel ödemesi gerektiğini ifade etti.

Teknoloji şirketlerinin karşı savı da küçümsenebilecek türden değil. Milyarlarca eserin her biri için ayrı ayrı izin alınmasının işlem maliyeti yalnız en büyük şirketlerin karşılayabileceği ölçüye ulaşabilir; telif rejimi bu durumda eser sahiplerini korurken istemeden YZ sektöründe birkaç dev şirketin hâkimiyetini pekiştirebilir. ABD Telif Hakları Ofisi de lisans zorunluluklarının rekabet üzerindeki bu etkisini raporunda ayrıca tartışıyor.

Bu nedenle “adil kullanım sömürüye yol açar mı?” sorusunun basit bir evet-hayır cevabı yok. Fakat tartışmanın dengesi değişiyor: Eserlerin YZ için ekonomik bir değere sahip olmadığı artık söylenemiyor; çünkü eser sahipleri ile YZ şirketleri arasında gerçek bir lisans pazarı oluşmaya başladı.

Nitekim davacı pozisyonundaki New York Times bile 2025'te Amazon'la yaptığı anlaşmayla haberlerinin ve diğer içeriklerinin Amazon'un YZ ürünlerinde ve kendi modellerinin eğitiminde kullanılmasına lisans verdi. Bu durum Times'ın OpenAI'ye karşı davasıyla çelişmekten çok, hukuki çekişmenin “YZ eserleri kullanabilir mi?” sorusundan “kimin izniyle ve hangi bedelle kullanabilir?” sorusuna kaydığını gösteriyor.

ABD Telif Hakları Ofisi de bazı yaratıcı sektörlerde doğrudan ve toplu lisans piyasalarının gelişmeye başladığını tespit etmiş durumda. Kurum, mevcut aşamada zorunlu bir devlet lisans sistemi getirmenin erken olduğunu, özel lisans piyasalarının gelişmesine fırsat verilmesi gerektiğini düşünüyor; ancak piyasanın dolduramadığı alanlarda daha sonra genişletilmiş toplu lisans modellerinin gündeme gelebileceği fikrini de göz ardı etmiyor.

Burada önemli bir hukuki incelik var: Bir hak sahibinin “bu kullanım için artık ücret istiyorum” demesi tek başına adil kullanımı ortadan kaldırmaz. ABD hukukunda dikkate alınan lisans pazarı, yalnızca sonradan talep edilmiş herhangi bir ödeme pazarı değil; geleneksel, makul veya gelişmesi muhtemel pazar olmalı. Ancak gerçek lisans anlaşmaları çoğaldıkça, YZ eğitiminin ekonomik bir lisans konusu olabileceğini kanıtlamak da hak sahipleri bakımından kolaylaşabilir.

Tek tek sözleşme yerine toplu lisans mı?

Tam bu noktada mahkeme salonlarının yanında yeni bir altyapı yarışı başladı.

ABD'deki Authors Guild, her YZ şirketinin milyonlarca yazarla ayrı ayrı anlaşmasının uygulanabilir olmadığını kabul ediyor ve bunun yerine gönüllü bir kolektif hak yönetimi modeli öneriyor. Sisteme katılan yazarların haklarını bir ortak kuruluş temsil edecek, YZ şirketleriyle ücret ve kullanım koşullarını müzakere edecek, tahsil edilen parayı yazarlara dağıtacak.

RSL Collective gibi yeni girişimler de internet yayıncılarının YZ kullanımına ilişkin şartlarını makine tarafından okunabilir biçimde ifade edebildiği ve topluca telif tahsil edebildiği modeller geliştiriyor. Buradaki düşünce, bugünkü “ya ai botunu tamamen engelle ya da içeriği serbest bırak” ikiliğinin yerine; eğitime izin, çıktı başına kullanım, atıf ve ücret gibi farklı şartların bilgisayarlar tarafından okunabilen lisanslara dönüştürülmesi. Sistemler henüz küresel standart niteliğinde değil; fakat telif tartışmasının salt yasaklama meselesinden hak yönetimi altyapısı meselesine geçtiğinin işaretlerinden biri.

Bunun işlerlik kazanabilmesi ise “ödeme havuzu” oluşturmaktan daha zor bir problemi çözmeyi gerektiriyor: Eserin ve paranın kime ait olduğunun belirlenmesi.

Dünya Fikri Mülkiyet Örgütünün WIPO Connect sistemi hâlihazırda eser, hak sahibi, kullanım ve telif ödemelerini eşleştirmek için kolektif hak yönetimi kuruluşlarınca kullanılabilecek bir altyapı sağlıyor. WIPO'nun International Standard Name Identifier (ISNI) sistemiyle yaptığı işbirliği de yaratıcıların aynı veya benzer isimlerden ayrıştırılarak benzersiz biçimde tanımlanmasını amaçlıyor. Ancak bir yazara dijital kimlik verilmesi tek başına YZ-telif sorununu çözmüyor. Sağlıklı bir ödeme sistemi için yazar → eser → hangi hakların kime ait olduğu → hangi YZ kullanımına hangi koşulla izin verildiği → gerçek kullanım → ödenecek bedel zincirinin kurulması gerekiyor.

Bu, gelecekte telif hukukunun görünenden daha teknik cephesi olabilir. Milyarlarca veri parçasının kullanıldığı bir sistemde kullanımın ölçülemediği ve hak sahibinin güvenilir biçimde belirlenemediği durumda, mahkemenin tanıdığı ücret hakkı bile uygulamada tahsil edilemeyen bir hak olarak kalabilir.

Avrupa ABD'den farklı bir denge arıyor

Avrupa Birliği'nin çıkış noktası ABD'den farklı. AB hukukunda Amerikan tipi açık uçlu fair use öğretisi yerine, Telif Hakları Direktifi'nde metin ve veri madenciliğine ilişkin özel istisnalar bulunuyor. Genel metin ve veri madenciliği istisnasında hukuka uygun erişim şartı aranıyor ve hak sahibi çevrim içi içerikte haklarını uygun biçimde saklı tuttuğunda istisnadan yararlanmanın sınırı değişiyor.

AB Yapay Zekâ Tüzüğü de genel amaçlı YZ modeli sağlayıcılarına Birlik telif hukukuna uyum politikası oluşturma, hak sahiplerinin hak saklı tutma beyanlarını tanıma ve eğitimde kullanılan içeriğe ilişkin yeterince ayrıntılı bir özet yayımlama yükümlülüğü getiriyor. Bu hükümler doğrudan “her eğitim için ücret ödenecek” anlamına gelmiyor; ancak hak sahiplerinin hangi içeriğin kullanıldığını öğrenmesini ve haklarını ileri sürebilmesini kolaylaştıran bir şeffaflık katmanı oluşturuyor.

Avrupa Parlamentosu ise Mart 2026'da kabul ettiği bağlayıcı olmayan fakat siyasi yönü gösteren kararda daha ileri gitti. Parlamento, hak sahiplerinin adil ücret almasını, sektör bazında gönüllü toplu lisans anlaşmalarının geliştirilmesini, hak sahiplerinin eğitim dışında çıkarım ve benzeri kullanımlar üzerinde daha güçlü söz sahibi olmasını ve geçmiş kullanımlar için de orantılı bir ücret mekanizmasının incelenmesini istedi. Buna karşılık bütün eserleri kapsayan tek bir sabit bedelli “küresel lisans” fikrine karşı çıktı.

Dolayısıyla dünya tek bir rejime doğru ilerlemiyor. ABD şimdilik teknolojik dönüşümü fair use aracılığıyla geniş yorumlamaya daha açıkken, AB şeffaflık, hak saklı tutma ve gelişen lisans piyasasını daha belirgin biçimde sistemin içine çekiyor.

Türkiye'de teklif için ABD'den çok farklı bir model öngörülüyor

Türkiye bakımından mesele yalnız karşılaştırmalı hukuk tartışması değil.

Nisan 2026'da Türkiye Adalet Akademisi Dergisi'nde yayımlanan güncel bir çalışma, FSEK'te YZ eğitimi ve metin-veri madenciliğine özgü açık bir düzenleme bulunmadığını; mevcut istisnaların ABD'deki fair use gibi açık uçlu değil, sınırlı ve belirli kullanım hâllerine bağlı olduğunu belirtiyor. Çalışma, Türkiye için ayrıca bir metin ve veri madenciliği düzenlemesi öneriyor.

Bu çalışmayla aynı günlerde, 8 Nisan 2026'da TBMM'ye sunulan 2/3634 esas numaralı FSEK değişikliği teklifi ise farklı bir tercihi ortaya koydu. MHP Kırıkkale Milletvekili Halil Öztürk imzalı teklif 3 Eylül itibarıyla hâlen komisyonda.

Teklif yasalaşırsa Türkiye'de kullanıma sunulan YZ sistemlerinin eğitimi, geliştirilmesi, ince ayarı, test edilmesi, veri seti oluşturulması ve model iyileştirilmesi amacıyla eser ve bağlantılı hak konusu içeriklerin çoğaltılması, işlenmesi, veri madenciliğine tabi tutulması ve depolanması “uygun bedel karşılığında” lisansa bağlanacak. Sistem, hak sahiplerinin tek tek YZ şirketlerine başvurması yerine farklı eser alanlarının katılımıyla oluşturulacak tek bir ortak lisanslama birliği üzerinden işletilecek. Üye olmayan hak sahipleri de sistemden çıkmadıkları sürece temsil edilecek; isteyen hak sahibi yazılı bildirimle sistemden ayrılabilecek.

Teklif bununla da yetinmiyor. YZ çıktılarının mevcut eserleri doğrudan veya dolaylı olarak ikame etmesi, onların ekonomik değerinden yararlanması ya da onlarla ticari veya mesleki olarak rekabet etmesi hâlinde çıktı kullanımını da ücretli lisans kapsamına sokuyor. Tarifede kullanımın kapsamı ve yoğunluğu, kullanılan eser sayısı, hizmetin ticari ölçeği, hak sahibinin pazarındaki ikame etkisi, YZ kullanımındaki veri hacmi, yeniden kullanım sıklığı, modelin ticari yaygınlığı ve çıktıların ekonomik değeri gibi ölçütlerin dikkate alınması öngörülüyor.

Teklifin genel gerekçesi de tartışmanın ekonomik özünü alışılmadık açıklıkta ifade ediyor: bütün kullanımların serbest bırakılmasının insan emeğine dayalı üretici sektörlerden büyük teknoloji aktörlerine doğru “karşılıksız bir değer transferi” doğurabileceği, buna karşılık her hak sahibinden tek tek izin istemenin de fiilen işlemeyeceği belirtiliyor. Önerilen toplu lisans sistemi bu iki uç arasında bir ara çözüm olarak sunuluyor.

Bu model, yasalaşması hâlinde ABD'nin fair use ağırlıklı yaklaşımından belirgin biçimde ayrılacağı gibi, mevcut AB hukukundan da daha açık bir ücretlendirme tercihi içerecek. Bununla birlikte teklif yeni sorular da doğuruyor. Özellikle bir YZ çıktısının bir eseri “dolaylı olarak ikame edip etmeği” veya “ekonomik değerinden yararlanıp yararlanmadığı” sınırın nasıl ölçüleceği, ücretin hangi eser sahipleri arasında nasıl dağıtılacağı ve milyarlarca eğitim verisinin hangi esere ne ölçüde katkıda bulunduğunun nasıl saptanacağı uygulamanın en zorlu alanları olmaya aday.

Kavganın ikinci dönemi başlıyor

YZ-telif savaşının ilk dönemi büyük ölçüde şu soruyla geçti: Bir makinenin öğrenmesi için telifli eserlerin kopyalanması izin gerektirir mi?

Mahkemelerden gelen ilk kararlar bu soruya tek bir cevap vermedi. Buna karşılık yeni bir ayrım giderek belirginleşiyor: Eser hangi kaynaktan elde edildi? Eğitimde ne amaçla kullanıldı? Model eserin kendisini yeniden üretebiliyor mu? Ürettiği içerik eser sahibinin pazarıyla rekabet ediyor mu? Bu kullanım için çalışan bir lisans piyasası var mı?

ABD yönetiminin OpenAI lehine görüşü bu denklemin teknoloji ve inovasyon tarafına ciddi siyasi ağırlık koyuyor. Fakat 1,5 milyar dolarlık Anthropic uzlaşması, devam eden korsan veri davaları ve büyüyen lisans piyasası, bunun yaratıcı eserlerin sınırsız ve bedelsiz bir YZ hammaddesine dönüşmesi anlamına gelmediğini gösteriyor.

Muhtemel gelecek de “yasaklama” ile “bedava kullanım” arasındaki tercihten ibaret olmayacak. Hukuka uygun veri kaynağı, kullanım şeffaflığı, hak saklı tutma mekanizmaları, bireysel ve toplu lisanslama, güvenilir eser ve hak sahibi tanımlayıcıları ile kullanım üzerinden ücret dağıtımını bir araya getiren katmanlı sistemler şimdiden ortaya çıkıyor.

Bu nedenle telif savaşının bundan sonraki en önemli gündemi belki de makinelerin insan eserlerini “okuyup okuyamayacağı” değil. İnsanların ürettiği eserlerden YZ ekonomisinde doğan değeri kimin, hangi hukuk kuralıyla ve hangi payla alacağı.

Av. Şamil DEMİR

Türk Borçlar Kanunu’nun 344. Maddesi gereğince; taraflarca bir anlaşma yapılmamışsa, kira bedeli, bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla belirlenecek olup; Ağustos 2026 Kira artış oranı %31,79 olmuştur.

Kira Artışına Türk Borçlar Kanunu Uyarınca Uygulanan Endeksler (Oranlar)

1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk borçlar kanunu 344. Madde

* 26.02.2014 Tarihli ve 6527 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi ile 5429 sayılı Kanuna eklenen fıkra gereğince “Muhtelif mevzuatta Toptan Eşya Fiyat Endeksi (TEFE) ve Üretici Fiyat Endeksine (ÜFE) yapılmış olan atıflar, Kurumca hesaplanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksine (Yİ-ÜFE), tarım sektörü TEFE ve ÜFE’ye yapılan atıflar Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksine yapılmış sayılır.

** Özel hüküm bulunmayan durumlar için Türk Borçlar Kanunu’nun 344. Maddesine göre kira artış oranında 12 aylık ortalamaya göre belirlenen TÜFE oranı esas alınır.

*** 7409 sayılı Kanun ile 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'na eklenen Geçici 1. madde uyarınca (11.06.2022 ile 01.07.2023 tarihleri arasında geçerli olmak üzere) konutlarda kira artışına % 25 oranında üst sınır getirilmiştir. 12 aylık TÜFE ortalaması %25'ten daha düşük açıklanmış ise, üst sınır TÜFE'ye göre belirlenecek olup şayet 12 aylık TÜFE ortalaması %25'ten daha yüksek açıklanmış ise, bu durumda %25 oranında artış yapılabilecektir.

**** 7456 sayılı Kanun ile 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'na eklenen Geçici 2. madde uyarınca (02.07.2023 ile 01.07.2024 tarihleri arasında geçerli olmak üzere) konutlarda kira artışına % 25 oranında üst sınır getirilmiştir. 12 aylık TÜFE ortalaması %25'ten daha düşük açıklanmış ise, üst sınır TÜFE'ye göre belirlenecek olup şayet 12 aylık TÜFE ortalaması %25'ten daha yüksek açıklanmış ise, bu durumda %25 oranında artış yapılabilecektir.

Yargıtay

12. Ceza Dairesi

2022/2295 E., 2022/4956 K.

"İçtihat Metni"

Mahkemesi : Asliye Ceza Mahkemesi
Suç : Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması
Hüküm : CMK'nın 231/11. maddesine göre açıklanan; TCK'nın 133/1-3, 62, 52, 50, 52, 52/4. maddeleri gereğince mahkumiyet

Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması suçundan sanığın mahkumiyetine ilişkin hüküm, sanık tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü:
Dairemizin 26.01.2022 tarihli tevdii kararı uyarınca, katılan vekiline gerekçeli kararın sanığın temyiz dilekçesi ile birlikte usulüne uygun olarak tebliğ edildiği ve katılan adına vekili tarafından temyiz isteminde bulunulmadığı belirlenerek yapılan incelemede:

Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması suçundan sanık hakkında yapılan yargılama sonucunda, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 133/1-3, 62, 52. maddeleri gereğince 1 ay hapis ve 3.600,00 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 231/5. maddesi gereğince sanık hakkındaki hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına, aynı maddenin 8. fıkrası uyarınca 5 yıllık denetim süresine tabi tutulmasına dair Üsküdar 4. Sulh Ceza Mahkemesinin 11.05.2012 tarihli ve 2011/1496 Esas - 2012/836 Karar sayılı kararının 09.10.2012 tarihinde kesinleşmesini müteakip sanığın denetim süresi içinde 27.09.2014 tarihinde TCK'nın 86/2. maddesinde tanımlanan kasten yaralama suçunu işlediği ve Çorlu 1. Asliye Ceza Mahkemesinin bu suçtan sanığın mahkumiyetine karar verdiği, hükmün 05.06.2015 tarihinde kesinleştiği ve ihbar üzerine dosya yeniden ele alınarak önceki hükmün 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 231/11. maddesi gereğince açıklanmasına dair İstanbul Anadolu 55. Asliye Ceza Mahkemesinin 02.03.2016 tarihli ve 2015/914 Esas - 2016/171 Karar sayılı kararını kapsayan dosya incelendi.

Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre, sanığın sair temyiz itirazlarının reddine, ancak;

1- Sanık ...’in, katılan ...’ın çalışanı olduğu firmaya reklam hizmeti tedarik ederken, hizmetleri yeterli görülmeyip, kendisine iş verilmemesi nedeniyle gerek firma gerek firma çalışanlarını hedef aldığı dönemde, kendi ikrarına da konu olacak şekilde MSN aracılığıyla gerçekleşen görüntülü ve sesli görüşmeyi kaydederek, TCK’nın 133/1. madde ve fıkrasındaki kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması suçunu işlediğinin iddia edildiği olayda;

Katılanın, duruşmanın, 14.12.2011 tarihli oturumunda alınan; “…sanık yine internet ortamında işi devrettiği bayanın ortamdaki konuşmalarını kaydetmiş benimle ilgili olarak ta karşılıklı cep telefondunda yaptığımız konuşmaları kaydetip bunları montajlayarak internetteki kurduğu sitede yayınladı…” biçimindeki iddiasının aksine, sanığın, duruşmanın 11.05.2012 tarihli oturumunda alınan; “…beni işten çıkardılar, parasız kaldım, sonrasında yine müşteki ile ortak çalışan benim kuzenim olan İsmail … ve eşi Emine … ile internet ortamında görüntülü olarak görüşüyorduk, görüşme bitti zannederek bu kişiler müşteki ile konuşmaya başladılar, ben de bu görüntü ve sesleri kayda aldım, benim ve annemin aleyhine olumsuz şeyler konuşulmuştu, bu görüntüleri hiçbir yerde yayınlamadım…” biçimindeki savunması karşısında,

Maddi gerçeğin kuşkuya yer bırakmayacak şekilde belirlenebilmesi, sübuta ve suç vasfına ilişkin tereddütlerin giderilmesi amacıyla; iddianameye konu edilen görüntülü ve sesli kayıt sanıktan temin edilip, bir bilirkişiye inceletilerek, katılana ait konuşmaların hangi tarihte, nerede, kimler arasında geçtiğini ve içeriğini denetime olanak verecek şekilde açıklayan rapor düzenlettirilmesi, kayıtta montaj olup olmadığı hususu taraflardan sorulup, gerektiğinde uzman bir kriminal ses laboratuvarından rapor alınması, toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek, iddia ve savunmanın doğruluk derecesi açıklığa kavuşturulduktan sonra sanığın hukuki durumunun takdir ve tayini gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak yazılı şekilde mahkumiyet kararı verilmesi,

2- Kabul ve uygulamaya göre de:

a) Sanık hakkında temel ceza belirlenirken, TCK’nın 133/1. madde ve fıkrasının yanında uygulama alanı bulunmayan aynı Kanunun 133/3. madde ve fıkrasının da yazılması suretiyle CMK'nın 232/6. madde ve fıkrasına uyulmaması,

b) Sanığın sübutu kabul edilen 5237 sayılı TCK'nın 6352 sayılı Kanunun 80. maddesi ile yapılan değişiklikten önceki 133. maddesinin 1. fıkrasında düzenlenen kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması suçu için temel ceza miktarının “iki aydan altı aya kadar hapis cezası” olarak belirlendiği gözetilmeden, sanığa hapis cezası yanında adli para cezası da hükmedilmesi,

c) CMK'nın 231. maddesinin 11. fıkrası uyarınca, kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanık hakkında durumunun değerlendirilerek kısmi infaz veya koşulların varlığı halinde TCK'nın 50. ve 51. maddelerinin uygulanması suretiyle yeni bir mahkumiyet hükmü kurulabileceği gözetilmeksizin, denetim süresi içerisinde kasten yeni bir suç işleyen ve kendisine yükümlülük yüklenmeyen sanık hakkında, yasal zorunluluk hali de bulunmadığı halde, sanığın 5 ay hapis ve günlüğü 20,00 TL’den 150 gün karşılığı 3.000,00 TL yerine hesap hatası sonucu 3.600,00 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına ve netice hapis cezasının gerekçeden yoksun şekilde 5 ay yerine 1 ay hapis cezası olarak tayinine ilişkin önceki hükmün aynen açıklanması ile yetinilmesi yerine, açıklanması geri bırakılan hükümle birlikte verilen 5 ay hapis cezasının açıklanan hükümde günlüğü 20,00 TL’den 3.000,00 TL yerine hesap hatası sonucu 6.000,00 TL adli para cezasına çevrilmesi ve adli para cezası ile ilgili önceki hükümdeki hesap hatası düzeltilerek doğrudan hükmedilen adli para cezasının 3.000,00 TL olarak belirlenmesi,

d) Sanığa isnat edilen eylemin, 5237 sayılı TCK'nın 6352 sayılı Kanunun 80. maddesi ile yapılan değişiklikten önceki 133. maddesinin 1. fıkrasında düzenlenen kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması suçuna ilişkin olduğu, kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması suçu için TCK'nın 6352 sayılı Kanunun 80. maddesi ile yapılan değişiklikten önceki 133. maddesinin 1. fıkrasında temel ceza miktarının “iki aydan altı aya kadar hapis cezası” olarak belirlendiği; 5271 sayılı CMK'nın, 17.10.2019 tarihli ve 7188 sayılı Kanunun 24. maddesi ile başlığı ile birlikte yeniden düzenlenmiş olan “Basit Yargılama Usulü” başlıklı 251. maddesinin 1. fıkrasında yer alan; “Asliye ceza mahkemesince, iddianamenin kabulünden sonra adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verilebilir.” şeklindeki düzenlemeye, 7188 sayılı Kanunun geçici 5. maddesinin 1-d bendinde yer alan “01/01/2020 tarihi itibarıyla kovuşturma evresine geçilmiş, hükme bağlanmış veya kesinleşmiş dosyalarda seri muhakeme usulü ile basit yargılama usulü uygulanmaz.” şeklindeki düzenleme ile sınırlama getirilmiş ise de; Anayasa Mahkemesinin 19.08.2020 tarihli 31218 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 25.06.2020 tarihli ve 2020/16 Esas - 2020/33 Karar sayılı ve 16.03.2021 tarihli 31425 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 14.01.2021 tarihli ve 2020/81 Esas - 2021/4 Karar sayılı iptal kararları ile “...kovuşturma evresine geçilmiş..., ...hükme bağlanmış...” ibarelerinin, aynı bentte yer alan “...basit yargılama usulü...” yönünden Anayasaya aykırı bulunarak iptaline karar verilmesi sebebiyle;

Kovuşturma evresine geçilmiş veya hükme bağlanmış olan ve basit yargılama usulü uygulanabilecek dosyalar yönünden 7188 sayılı Kanunun 5. maddesinin 1-d bendinde yer alan kesinleşmiş hükümler haricindeki düzenlemelerin iptal edildiği anlaşıldığından; Anayasa Mahkemesi kararlarının geriye yürümesi mümkün olmayıp, Ceza Muhakemesi Kanununda yapılan değişikliklerin ise derhal uygulanması gerekmekle birlikte, basit yargılama usulü uygulanan olaylarda CMK'nın 251. maddesinin 3. fıkrasına göre; “mahkûmiyet kararı verildiği takdirde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.” şeklindeki düzenleme karşısında, Anayasa Mahkemesinin anılan iptal kararlarının neticeleri itibariyle maddi ceza hukukuna ilişkin olduğunun ve CMK'nın 251. maddesinin 3. fıkrasında yer alan düzenlemenin sanık lehine sonuç doğurabilecek nitelikte olduğunun anlaşılması karşısında, TCK'nın 7. maddesi ile CMK'nın 251. maddesi hükümleri gözetilmek suretiyle, sanık lehine olan uygulamanın belirlenerek yerine getirilmesi ve gereği için dosyanın, “Basit Yargılama Usulü” yönünden yeniden değerlendirilmesinde zorunluluk bulunması,

Bozmayı gerektirmiş olup, sanığın temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden, hükmün bu nedenlerle 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK'un 321. maddesi gereğince isteme uygun olarak BOZULMASINA, aynı Kanunun 326/son maddesi uyarınca ceza miktarı yönünden sanığın kazanılmış hakkının infazda gözetilerek saklı tutulmasına, 23.06.2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Derin sahte (deepfake) teknolojisi, yapısı gereği gerçekte var olmayan bir sesin, görüntünün yahut video kaydının gerçekmiş gibi yahut var olan bu verilerin farklı şekil ve içeriklerle topluma sunulmasını mümkün kılmaktadır. Bu sahtecilik ile kişiler hakkında şantaj ya da kişiler üzerinden menfaat temin edilebilmektedir. Kişisel verilerin belirli algoritmik süreçlerden geçirilerek manipülasyona açık hâle getirilmesi; finansal kayıplar, siber zorbalık ve dolandırıcılık gibi zararlı eylemlerin artmasına zemin hazırlamakta, özellikle teknolojik okuryazarlık seviyesi düşük olan çocuklar ve yaşlı bireyler saldırganlar açısından kolay hedef hâline gelmektedir.[1] Bu tablo karşısında, derin sahtecilikle mücadele ve bu sahteciliğin tespiti için geliştirilmiş bazı teknolojik önerilerin bilinmesinde fayda bulunmaktadır. Zira soruşturma evresinde bir kaydın yapay olup olmadığının saptanamaması, hem masum kişilerin sahte delillerle itham edilmesine hem de gerçek delillerin sahtelik iddiasıyla etkisizleştirilmesine yol açabilecektir.

II. Tespit Yöntemleri

Konuşmacı Tanıma (Speaker Recognition): Konuşmacı tanıma sistemleri, konuşmacı kimlik tespiti (identification) ve konuşmacı doğrulama (verification) olmak üzere iki temel bileşen üzerine inşa edilmiştir. Kimlik tespiti sistemleri, yalnızca ses girdisine dayanarak konuşmacının kim olduğunu belirlemeyi amaçlarken; otomatik konuşmacı doğrulama sistemleri, belirli bir ses örneğinin beyan edilen kimliğe ait olup olmadığını doğrulamaya yönelik çalışmaktadır. Bu teknolojiler, yeni ses örneklerinin, önceden oluşturulmuş ses izleri (voice prints) veri tabanlarıyla karşılaştırılması esasına dayanmaktadır.[2]

Ses Canlılığı Tespiti (Voice Liveness Detection): Ses canlılığı tespiti teknolojileri, bir sesin gerçek bir birey tarafından o anda üretilip üretilmediğini veya önceden kaydedilmiş bir ses dosyasından gelip gelmediğini belirleyebilmektedir. İnsan kulağı tarafından neredeyse ayırt edilemez düzeyde üretilen ses klonları dahi, bu tür yapay zekâ tabanlı tespit sistemleri tarafından fark edilebilen belirli akustik anomaliler veya üretilmiş ses artefaktları içerebilmektedir. Bununla birlikte telefon görüşmeleri veya radyo röportajları gibi düşük kaliteli ses kayıtlarında bu sistemlerin doğruluk oranı ve güvenilirliği önemli ölçüde azalmaktadır.

Yüz Tanıma (Facial Recognition): Yüz tanıma sistemleri, dijital ortamlarda kişilerin kimliğini belirlemek amacıyla kullanılan biyometrik tabanlı yazılımlar olup, aynı zamanda sahte veya manipüle edilmiş görsel materyallerin analizinde de kullanılabilmektedir. Derin sahte algoritmaları; yüzleri bükme, germe, yeniden biçimlendirme veya yalnızca belirli yüz hatlarını değiştirme eğiliminde olup, bu durum morfolojik tutarsızlıklar veya orantısal bozulmalar meydana getirmektedir. Dolayısıyla yüz tanıma sisteminin görseldeki kişi ile beyan edilen kimliği eşleştirememesi, derin sahtecilik olduğuna karine oluşturabilir.

Yüz Özelliklerinin Analizi (Facial Feature Analysis): Son yıllarda yapılan çalışmalar; burun, ağız ve gözlerin konumu, hareketi ve kas dinamikleri gibi yüz hattına ilişkin işaretlerin (facial landmarks) analizi yoluyla derin sahte manipülasyonlarını tespit edebilen algoritmaların geliştirilmesine odaklanmaktadır. Görsel adli bilişim alanında yer alan araştırmalar; göz kırpma frekansındaki eksiklikler, kaş hareketlerindeki senkronizasyon bozuklukları veya mikro düzeydeki ifadelerin tutarsızlıkları gibi göstergeleri temel alarak sahte içeriklerin belirlenebildiğini ortaya koymaktadır.

Geçici Tutarsızlıkların Analizi (Temporal Inconsistencies): Derin sahte videoların üretim süreci genellikle bir video dizisindeki her bir kareye (frame) ayrı ayrı müdahale edilmesi yoluyla yürütülmektedir. Bu durum, kareler arasında zamansal bütünlüğün bozulmasına ve doğal olmayan hareket geçişlerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu tür tutarsızlıklar; baş pozisyonunda ani değişimler, dudak hareketlerinin konuşma ile uyumsuzluğu veya yüz kaslarının doğallıktan uzak hareketleri şeklinde gözlemlenebilir.

Görsel Artefaktlar (Visual Artefacts): Görsel derin sahtecilik sürecinde yalnızca görüntünün belirli bölümleri değiştirildiğinde, algoritmalar orijinal ve manipüle edilmiş bölgeler arasında yapay bir geçiş yüzeyi oluşturmak zorundadır. Bu geçişler genellikle bulanıklık, renk geçişinde düzensizlik ve kenar bozulmaları gibi görsel artefaktlar şeklinde ortaya çıkmaktadır. Ayrıca derin öğrenme modeli sınırlı sayıda kaynak görüntü ile eğitilmişse, hedef yüzün belirli mimik ve ifadeleri algoritma tarafından tahmin edilmekte ve bu durum doğallık dışı yüz ifadelerinin üretilmesine yol açmaktadır. Arka planların gerçeklik düzeyinin düşük olması ve ışıklandırma değişimlerinin doğru biçimde modellenememesi de derin sahteciliğe işaret eden karakteristik göstergelerden kabul edilebilir.

Gerçeklik Göstergelerinin Yokluğu (Lack of Authentic Indicators): Kamera sensörleri, çiplerin üretim sürecinden kaynaklanan küçük farklılıklar nedeniyle duyarlılığı az da olsa değişen mikroskobik pikseller oluşturmaktadır. Bu farklılıklar, her kamera ile kaydedilen görüntü veya videoda tespit edilebilen bir tür gürültü filigranı (noise watermark) oluşturmaktadır. Deepfake algoritmaları ise çoğu zaman bu ayırt edilebilir deseni bozarak ya da tamamen ortadan kaldırarak, içeriğin sahte olduğuna işaret eden bir belirti bırakmaktadır.

III. Teknolojik Tespitin Sınırları

Derin sahtecilik yöntemleriyle üretilmiş verilerin tespiti için yapay zekâ modellerinin kullanılması tavsiye edilse de, bu yöntemin her zaman sağlıklı sonuçlar vermeyebileceği ileri sürülmüştür. Bu görüşe göre; yalnızca derin sahteleri tespit etmeye yönelik yapay zekâ modelleri geliştirmek, görsel-işitsel yanlış veya yanıltıcı bilgi (mis/disinformation) sorununa tek başına koruma sağlamaz. İlk olarak, yapay zekâ tarafından üretilen videolar manipüle edilmiş medyanın yalnızca bir örneğini oluşturmakta ve günümüzdeki görsel manipülasyonların büyük bir kısmı düşük teknolojili (low-tech) ve yapay zekâ temelli olmayan yöntemlerle gerçekleştirilmektedir.[3] Örneğin Mayıs 2019'da yayımlanan ve ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi'yi sarhoşmuş gibi gösteren video, bir shallowfake yani basit manipülasyon örneğidir; çünkü video yalnızca yavaşlatılarak değiştirilmiştir. Genel olarak bakıldığında, video temelli yanlış bilgilendirme örneklerinin büyük kısmı, görüntü veya sesin doğrudan değiştirilmesinden ziyade, bağlamından koparılmış ya da yanlış başlıklarla sunulmuş gerçek içeriklerden oluşmaktadır.

İkinci olarak, derin sahtecilikle üretilmiş bir videonun tespit edilmesi durumunda dahi, tespite ilişkin anlamın doğru biçimde yorumlanması gerekmektedir. Teknik tespit araçları, bir videonun nasıl üretildiği veya sahteciliğe konu edildiği hakkında bilgi verebilir; ancak içeriğin yanlış bilgi mi, yoksa yanlış yönlendirme mi içerdiğini, hatta bağlamını belirleyememektedir. Dolayısıyla bir teknoloji platformu, yanıltıcı ve aldatıcı yapay içerikleri kaldırmak isteyebilir; fakat aynı zamanda yapay zekâ ile üretilmiş mizahi, sanatsal veya tarafsız içeriklerin platformda kalmasında bir sakınca görmeyebilir. Ayrıca içeriğin doğası, her zaman üreticinin niyetini (örneğin aldatmak mı, bilgilendirmek mi) açık biçimde ortaya koymamaktadır.

IV. Hukuk ile Teknolojinin Eş Güdümü

Yavuz'a göre derin sahteciliğin kötüye kullanımıyla mücadelede teknolojiden faydalanmak sorunları kayda değer ölçüde dindirebilir; teknolojik çözümler, derin sahtelerin insan hakları ve demokrasiye karşı oluşturduğu tehditlere karşı bir ölçüde derman olabilir.[4] Bizim de katıldığımız bu yaklaşım, sağlıklı ve gerçekçi bir mücadele ve müdahale yollarından biridir. Çünkü hukuk kuralları, toplumsal değişimlerin yaratacağı muhtemel sonuçlar henüz belirginleşmeden proaktif bir yaklaşımla düzenleme yapabildiği gibi; bazen de ortaya çıkan sorunlara karşı deneme-yanılma yöntemiyle gecikmeli çözümler ve yaptırımlar geliştirebilmektedir. Bu ikinci durumda hukuki normların tesisi ancak toplumsal düzen sarsıldıktan sonra gerçekleşebilmekte; hukuk, yeri geldiğinde maalesef geç kalınmış bir adalet mekanizmasına dönüşebilmektedir. Söz konusu durumların; toplum, birey ve kurum menfaatlerini geri dönüşü olmayan ihlallere maruz bırakması, bu ihlallerle mücadelede hukuk ile teknolojinin eş güdümlü hareket etmesini zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda gerekli yazılımsal altyapıların inşası, ilgili personelin eğitimi ve araştırma-geliştirme laboratuvarlarının tesisi, derin sahteciliğin suistimal edilmesine karşı hukuki düzlemde de en etkin stratejik adımları teşkil edecektir. Aksi takdirde ilgili hukuk normları ihdas edilse dahi, teknik yetersizlikler nedeniyle bu normların işlerlik kazanması ve suçun tespiti mümkün olmayacaktır.

V. Yargı Uygulamasına Yansımalar

Türk yargı uygulaması, kayıtların otantikliğinin teknik incelemeyle denetlenmesi gerektiğini kabul etmektedir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi; iddiaya konu görüntülü ve sesli kaydın bilirkişiye inceletilmesi, kayıtta montaj olup olmadığının araştırılması ve gerektiğinde uzman bir kriminal ses laboratuvarından rapor alınması gerektiğini vurgulamıştır.[5] Aynı hassasiyetin köklerini, Anayasa Mahkemesi'nin 1971 tarihli kararında da bulmak mümkündür: Mahkeme, ses bantlarını inceleyen bilirkişilerin kimliklerinin ve teknik yetkinliklerinin denetlenememesini delil değerini gölgeleyen bir husus olarak kaydetmiş; teknik verilerin hukuk yönünden tam bir güvenle kabul edilebilmesi için dışsal ve usulüne uygun destekleyici unsurlarla tahkim edilmesi gerektiğini belirtmiştir.[6] Deepfake çağında bu içtihadi birikim; tespit raporlarının hangi yöntemle, hangi yetkinlikteki uzmanlar tarafından ve hangi hata payıyla düzenlendiğinin mahkemelerce sorgulanması gerektiği şeklinde güncellenmelidir.

VI. Sonuç

Tüm açıklamalar kapsamında denilebilir ki; derin sahteciliğin tespitine yönelik teknolojik yöntemler soruşturma makamları için vazgeçilmez araçlar olmakla birlikte, hiçbiri tek başına mutlak güvenilirlik sunmamaktadır. Suçun soruşturulması evresinde yalnızca yasal düzenlemelerin varlığı yeterli olmayıp; elektronik delillerin otantikliğini saptayabilecek gelişmiş yazılımsal altyapıların inşası ve teknik kapasitesi yüksek uzman personelin istihdamı, suçun tespiti ve normların etkin tatbiki açısından stratejik bir zorunluluktur. Teknik veriye duyulan hukuki güven, ancak katı usuli güvencelerle ve teknoloji-hukuk eş güdümüyle korunabilecektir.[7]

Av. Coşkun GENÇ

-----------

[1]Deepfake Bilgi Notu, Kişisel Verileri Koruma Kurulu, KVKK Yayınları, No: 75, Ankara, 2025, s. 8.

[2]Tespit yöntemlerine ilişkin açıklamalar için bkz. UNIT, Scientific Foresight, Tackling Deepfakes in European Policy, European Parliament, Brussels, 2021, s. 17-19.

[3]The Deepfake Detection Challenge: Insights and Recommendations for AI and Media Integrity, Partnership on AI, 2020, s. 8.

[4]Yavuz, Can, Deepfake (Derin Sahte): Yapay Zekâ Tarafından Üretilen Yeni Nesil Görsel-İşitsel İçerik, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2022, s. 274-275.

[5] T.C. Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin 2022/2295 E., 2022/4956 K. sayılı ve 23.06.2022 tarihli kararı. Kararın tam metni için https://www.hukukihaber.net/yargitay-12-ceza-dairesinin-20222295-e-20224956-k-sayili-karari

[6]AYM'nin 17.8.1971 ve 19.8.1971 günlü, 1971/41 E., 1971/67 K. sayılı kararı (RG 15.1.1972, S. 14073). https://www.hukukihaber.net/aymnin-197141-e-197167-k-sayili-karari

[7]Konuya ilişkin ayrıntılı değerlendirmelerimiz için bkz. GENÇ, Coşkun, Bilişim Suçlarının Soruşturulması ve Koruma Tedbirleri, Yetkin Yayınları, Ankara, 2026, s. 426 vd.

Bugün hukuk dünyasının eşiğinde durduğu teknolojik devrime baktığımızda, sormamız gereken can alıcı soru şudur: Biz hukukçular zincirlerimizi kırıp adaletin özüne, yani ışığa mı yürüyoruz; yoksa yapay zekânın bizim için inşa ettiği yeni ve ışıltılı bir dijital mağaranın duvarındaki sentetik gölgeleri mi izliyoruz?

Hukuk, sadece kağıtlara veya dijital ekranlara basılmış metinlerden ibaret bir gölgeler oyunu değildir. Zira o, zincirleri kırıp mağaranın dışındaki mutlak adalete ulaşma çabasıdır. Ancak yapay zekâ teknolojilerinin adalet mekanizmasına entegre edilmesi, bizi tarihin yeni bir mağara deneyimiyle karşı karşıya bırakmaktadır. Günümüzde yapay zekâ algoritmaları, önümüze kusursuz ve objektif gibi görünen hukuki analizler, dilekçe taslakları ve hatta ceza oranı tahminleri bile koymaktadır. Devasa veri yığınlarını saniyeler içinde tarayan bu sistemler, ilk bakışta adaleti hızlandıran birer mucize gibi görünebilir. Fakat burada gözden kaçırılan felsefi bir paradoks vardır. Yapay zekâ, geleceği sadece geçmişin verileriyle inşa eder.

Bir yapay zekâ modelini beslediğimiz veri havuzu, geçmişin insan kaynaklı ön yargılarını, hatalı veya olmayan yargı kararlarını ve dönemsel adaletsizliklerini barındırır. Algoritma bu verileri işleyip önümüze bir hukuki çıktı olarak koyduğunda, aslında yaptığı şey geçmişin kusurlarını makine estetiğiyle yeniden duvara yansıtmaktır. Bir sanığın mahkemede avazı çıktığı kadar kendisini savunma çabasını veya maruz kaldığı baskı altındaki çelişkili ifadelerini, sadece kelime tutarlılık testlerine sokarak güvenilmezlik olarak algılayan bir algoritma, adil bir yargı sunmaz. O sadece insanın köşeye sıkışmışlık hissini ve adalete olan inancının çırpınışını okuyamayan, şekli bir doğruluk üreten yazılımsal bir şablondur. Biz bu çıktıları mutlak doğru kabul ettiğimiz an, Platon’un mağarasındaki o esirlerden hiçbir farkımız kalmaz.

Hukuk felsefesinin ezeli tartışması, hukuki pozitivizm ile doğal hukuk arasındadır. Pozitif hukuk önümüzdeki yazılı kurallara odaklanırken, doğal hukuk vicdanı, ahlakı, insan onurunu ve hakkaniyeti esas alır. Yapay zekâ, doğası gereği tarihin görebileceği en radikal ve en kusursuz hukuki pozitivist örneği olarak verilebilir. O, binlerce sayfayı ezberleyebilir, normlar hiyerarşisini hatasız uygulayabilir ve en karmaşık usul kurallarını saniyeler içinde işleyebilir.

Ancak yapay zekânın yapamayacağı şey, mağaranın dışına çıkıp adalet hissini kavramaktır. Bir algoritma kuralları ve usulü en ince ayrıntısına kadar analiz eder ama haksızlığa uğrayan insanın feryadını hissedemez. Kanunun lafzını kusursuz uygular ama o lafzın arkasındaki ruhu, yani hakkaniyeti göremez. Çünkü adalet, sadece mantıksal bir çıkarım veya matematiksel bir problem değildir. Adalet, insan olmanın, vicdan taşımanın ve her somut olayın kendine has trajedisini hissetmenin getirdiği bir erdemdir.

Teknolojiyi dışlamak, sadece yapıcı olmayan bir direnç üretmekten öteye geçmeyecektir. Nitekim yapay zekâ, hukukçunun elinde adliye koridorlarının hantal bürokrasisini azaltacak, içtihat taramalarını kolaylaştıracak muazzam bir yardımcı araçtır. Ancak tehlike, yardımcının efendiye dönüşmesidir.

Avukatlar, hakimler ve savcılar olarak tembelliğe kapılıp kararlarımızı, dilekçelerimizi ve savunmalarımızı yapay sistemlerin konforuna emanet edemeyiz. Bir yapay zekâ modelinin hazırladığı gerekçeyi sorgulamadan kararına geçiren bir yargıç ve bir yapay zeka modelinin hazırladığı savunmayı sorgulamadan dilekçesine geçiren bir avukat cübbesini bir yazılıma devretmiş demektir. Oysa hukukçunun asıl görevi, Platon’un filozofu gibi, önüne konulan her hazır gölgeyi kuşkucu bir akılla sorgulamak ve o gölgenin arkasındaki gerçeği aramaktır.

Geleceğin dünyasında bizi bekleyen tehlike, robotların dünyayı ele geçirmesi gibi distopik bir senaryo değildir. Asıl tehlike, hukukçuların robotlaşmasıdır. Adalet mekanizması sentetikleştikçe, insan onuru yapay zekada satırlara indirgenme riskiyle karşı karşıya kalacaktır.

Biz hukukçular, yapay zekânın sunduğu algoritmik konforun bizi yeni bir dogma mağarasına zincirlemesine izin vermemeliyiz. Teknolojiyi kullanmalı, ancak kararlarımızın merkezine her zaman insan aklını, vicdanını ve hakkaniyeti koymalıyız. Unutulmamalıdır ki adalet, kodların ve algoritmaların ötesinde, insanın kendi özünde ve vicdanında parıldayan evrensel bir ışıktır. Ve bizim mesleki namusumuz, o ışığa doğru yürümekten asla vazgeçmemektir.

Av. Emirhan ALTUNTAŞ

Bu noktada mesele yalnızca bir sosyal güvenlik teşvikinin kaldırılmasından ibaret olmayıp kanun değişikliğinin yürürlüğe girdiği tarihten önce hukuki durumunu mevcut mevzuata göre şekillendiren kişilerin; kanun yürürlüğe girdikten sonra nasıl etkileneceğidir. Bu kişilerin teşvik desteği kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibariyle doğrudan kesilmeden önce; kanunların zaman bakımından uygulanması, kazanılmış hak, hukuki güvenlik ve hukuki belirlilik ilkeleri gibi hukukun temel kavramları yönünden değerlendirme yapılması gerekmektedir.

I. Genç Girişimci Bağ-Kur Prim Desteğinin Hukuki Dayanağı ve Kaldırılması

Bilindiği üzere 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 81. maddesinin birinci fıkrasının mülga (k) bendi, belirli şartları taşıyan genç girişimcilerin Bağ-Kur primlerinin bir yıl süreyle Hazine tarafından karşılanmasını öngörmekteydi.

Anılan düzenlemeye göre, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 20. maddesi kapsamında genç girişimci kazanç istisnasından yararlanan, mükellefiyet başlangıç tarihi itibarıyla 18 yaşını doldurmuş ve 29 yaşını doldurmamış olan ve 5510 sayılı Kanun'un 4/1-b kapsamında ilk defa sigortalı sayılan gerçek kişilerin primleri, bir yıl süreyle prime esas kazanç alt sınırı üzerinden Hazine tarafından karşılanmaktaydı.

Bu düzenleme, 19 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan ilgili kanun hükmüyle 1 Ocak 2026 tarihi itibarıyla yürürlükten kaldırılmıştır. Dolayısıyla genç girişimcilik teşviki, 5510 sayılı Kanun’un 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (k) bendi kapsamında 31 Aralık 2025 tarihine kadar uygulanmıştır. Kanun değişikliğinin yürürlük tarihinin belirlenmesi, düzenlemenin hangi tarihten itibaren uygulanacağının tespiti açısından önem taşımaktadır.

II. Kanunların Geriye Yürümezlik İlkesi ve Kazanılmış Hak Kavramı

Kanunların zaman bakımından uygulanmasına ilişkin temel ilke, bir kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonraki olay ve hukuki ilişkilere uygulanmasıdır. Hukuk devletinin ve hukuki güvenlik ilkesinin doğal bir sonucu olan bu yaklaşım, kişilerin yürürlükte bulunan hukuk kurallarına güvenerek gerçekleştirdikleri işlem ve faaliyetlerin sonradan çıkarılan düzenlemelerle geçmişe etkili biçimde değiştirilmesini engellemeyi amaçlamaktadır.

Yargıtay kararlarında da sürekli olarak vurgulandığı üzere; kanunların zaman bakımından geriye dönük olarak geçmişte gerçekleşmiş ve tamamlanmış hukuki olaylara uygulanamayacağı ve bu yaklaşımın temelinde kazanılmış haklara saygı, hukuk devleti, hukuki güvenlik kavramlarının bulunduğu belirtilmiştir.

Kural olarak maddi hukuka ilişkin kanun değişiklikleri, yürürlüğe girdikleri tarihten sonra ortaya çıkan hukuki olgu ve ilişkilere uygulanır. Daha önce ortaya çıkmış hukuki olay ve ilişkilerin ise meydana geldikleri tarihte yürürlükte bulunan hukuk kurallarına tabi olması gerekmektedir. Aksi yöndeki bir uygulama, kişilerin işlem yaptıkları tarihte yürürlükte bulunan mevzuata göre şekillendirdikleri hukuki durumlarının sonradan öngörülemeyen biçimde değiştirilmesine neden olacaktır.

Kanunların geçmişe etkili olmamasının temelinde hukuki güvenlik ilkesi yatmaktadır. Zira kişiler yürürlükte bulunan hukuk kurallarına uygun olarak işlem ve eylemlerde bulunurlar. Kişinin yapmış olduğu bu iş ve eylemler, daha sonra çıkan bir hukuk kuralı ile geçersiz sayılır ise kişilerin hukuka olan güveni zedelenir. Nitekim kişilerin kendilerini hukuki güvenlik içerisinde hissetmeleri için hukuk kuralları belli ve önceden bilinebilir olmalıdır. ¹

Anayasa Mahkemesi de kanunların zaman bakımından uygulanması ile ilgili olarak kanunların kamu yararı ve kamu düzeninin gerektirdiği özel durumlar dışında, ilke olarak yürürlük tarihinden sonraki olay, işlem ve eylemlere uygulanmak üzere çıkarıldığını ve daha önceki olay, işlem ve eylemlerin kanunun etki alanı dışında kaldığını, sonradan yürürlüğe giren kanunların daha önceki ve kesinleşmiş hukuksal durumlara etkili olmamasının hukukun genel ilkelerinden olduğunu ifade etmiştir. ²

Kanun değişikliklerinin mevcut hukuki durumlara etkisi değerlendirilirken kazanılmış hak ile haklı beklenti kavramlarının birbirinden ayrılması gerekir. Her hukuki beklentinin kazanılmış hak niteliğinde olduğunu kabul etmek mümkün değildir. Bununla birlikte, henüz tamamen kazanılmış bir hak niteliğine ulaşmamış olsa dahi, yürürlükte bulunan hukuk kurallarına güvenilerek oluşturulmuş ve objektif koşullara dayanan bazı beklentilerin hukuk düzeni tarafından korunması gerekebilir.

Anayasa Mahkemesi kararlarında da hukuki güvenlik ilkesinin yalnızca teessüs etmiş kazanılmış hakları değil, belirli koşullar altında kazanılmış hakka dönüşmemiş beklentileri de koruyabileceği ifade edilmiştir.

“Kişilere hukuk güvenliğinin sağlanması, Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devletinin ön koşullarındandır. Hukuk devleti, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerektirir. Hukuk güvenliğinin sağlanması, bu doğrultuda yasaların geleceğe yönelik öngörülebilir belirlemeler yapılabilmesine olanak verecek kurallar içermesini gerekli kılar.

Geriye dönük düzenlemelerle kişilerin haklarının, hukuki istikrar ve güvenlik ilkesi gözetilmeden kısıtlanması hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz. Hukuk devletinin gereği olan hukuk güvenliğini sağlama yükümlülüğü, kural olarak yasaların geriye yürütülmemesini gerekli kılar. “Yasaların geriye yürümezliği ilkesi” uyarınca yasalar, kamu yararı ve kamu düzeninin gerektirdiği, kazanılmış hakların korunması, mali haklarda iyileştirme gibi kimi ayrıksı durumlar dışında ilke olarak yürürlük tarihlerinden sonraki olay, işlem ve eylemlere uygulanmak üzere çıkarılırlar. Yürürlüğe giren yasaların geçmişe ve kesin nitelik kazanmış hukuksal durumlara etkili olmaması hukukun genel ilkelerindendir.

Öte Yandan, hukuk devletinin hukuk güvenliği ilkesi belirliliği de gerektirir. Belirlilik ilkesi, yükümlülüğün hem kişiler hem de idare yönünden belli ve kesin olmasını, yasa kuralının, ilgili kişilerin mevcut şartlar altında belirli bir işlemin ne tür sonuçlar doğurabileceğini makul bir düzeyde öngörmelerini mümkün kılacak şekilde düzenlenmesini gerekli kılar.” ³

Bu değerlendirmeler, genç girişimci teşvikinden yararlanmak amacıyla faaliyetini yürürlükte bulunan mevzuata göre başlatan kişiler bakımından ayrıca önem taşımaktadır. Çünkü burada yalnızca gelecekte ortaya çıkması muhtemel soyut bir avantajdan değil, kanunda açıkça düzenlenmiş koşullar çerçevesinde belirli işlemlerin gerçekleştirilmesi sonucunda doğan hukuki bir durumdan söz edilmektedir.

III. Sonuç

Genç girişimcilere sağlanan Bağ-Kur prim desteğinin 1 Ocak 2026 tarihi itibarıyla yürürlükten kaldırılması ancak yeni düzenlemenin yürürlüğe girdiği 1 Ocak 2026 tarihinden sonra genç girişimcilik faaliyetini başlatacak kişiler bakımından sonuç doğurmalıdır. Bu halde kanunun yürürlüğe girmesinden önce, yürürlükte bulunan 5510 sayılı Kanun'un 81/1-k maddesinde öngörülen şartları sağlayarak faaliyetini başlatan ve teşvikten yararlanmak için gerekli hukuki işlemleri gerçekleştiren kişiler bakımından 1 yıllık süre ile teşvik desteğine devam edilmesi gerekmektedir.

Bu kişilerin hukuki durumunun değerlendirilmesinde yalnızca teşvik düzenlemesinin 1 Ocak 2026 tarihi itibarıyla yürürlükten kaldırılmış olması yeterli bir gerekçe olarak kabul edilmemelidir. Kanun değişikliğinin yürürlüğe girdiği tarihten önce gerçekleşen hukuki olaylar, tamamlanan işlemler yer verdiğimiz temel hukuki ölçütler çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Av. Yağmur ARICAK

Kaynakça

· ¹ Muhammet Özekes, Özel Hukuk-Kamu Hukuku ve Yargılama Hukuku Bakımından Kanunların Zaman İtibariyle Uygulanması, Cilt II, Ankara 2010, s. 2864

· ² Anayasa Mahkemesi 07.02.2008 tarihli ve 2005/128 Esas, 2008/54 Karar

· ³ Anayasa Mahkemesi 2016/195 Esas ve 2017/158 sayılı kararında atıf yapılan 2010/7 Esas ve 2011/172 sayılı Karar

· Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulu, 13.04.2018 tarihli ve 2016/2 Esas, 2018/4 Karar

· Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulu, 2016/2 Esas, 2018/4 Karar

Konut ve çatılı işyeri kiralarında tahliye taahhüdü, kiracının kiralananı belirli bir tarihte boşaltma iradesine hukuki sonuç bağlayan özel bir sona erme sebebidir. Türk Borçlar Kanunu'nun 352. maddesi, taahhüdün kiralananın tesliminden sonra ve yazılı olarak verilmesini aramakta; kiraya verene, taahhüt edilen tarihten başlayarak bir ay içinde icraya başvurma veya dava açma imkânı tanımaktadır.

Tahliye taahhüdünün noterlikçe resen düzenlenmesi yahut tarih ve imzasının noterlikçe tasdik edilmesi, adi yazılı taahhütten farklı olarak icra mahkemesindeki ispat rejimini doğrudan etkiler. Bununla birlikte noterlik işleminin varlığı tek başına tahliye kararı verilmesi için yeterli değildir. Taahhüdün teslimden sonra verilmiş olması, tahliye tarihinin belirli bulunması, takibin süresinde başlatılması, takip ile davanın doğru kişilere yöneltilmesi ve kiracının kira ilişkisinin uzatıldığına ilişkin savunmasının dayandığı belgeler birlikte değerlendirilmelidir.

Yargıtay, bu uyuşmazlıklarda yalnızca belgenin şekline bakmamakta; taahhüt, kira sözleşmesi, sonraki sözleşme, takip ve tebligat tarihleri arasındaki kronolojiyi her somut olayın özelliğine göre incelemektedir.

I. NOTERLİKÇE TASDİKLİ TAHLİYE TAAHHÜDÜNÜN BELGE KUVVETİ

Tahliye taahhüdünün geçerliliği için noterlik şekli zorunlu değildir. Adi yazılı belge de maddi hukuk bakımından geçerli olabilir. Ancak noterlikçe resen düzenlenen veya tarih ve imzası tasdik edilen taahhüt, İcra ve İflas Kanunu'nun 275. maddesinde öngörülen nitelikli belge rejimi içinde değerlendirilir. Bu durumda kiracının kira ilişkisinin yenilendiğini veya uzatıldığını aynı kuvvet ve mahiyette bir belgeyle ortaya koyması gerekir.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, noter huzurunda kiracının talebi üzerine düzenlenen tahliye taahhüdüne karşı ileri sürülen soyut imza inkârına değer verilemeyeceğini kabul etmiştir. Somut olayda kiracı, taahhüt tarihinde taşınmazda kiracı olduğunu kabul etmiş; buna karşılık kira ilişkisinin uzatıldığını aynı kuvvette bir belgeyle kanıtlayamamıştır. Daire, işin genel yargılamayı gerektirdiği gerekçesiyle verilen ret kararını bozarak itirazın kaldırılması ve tahliye kararı verilmesi gerektiğini belirtmiştir (1).

Noterlikçe tasdik, belgenin ispat gücünü artırmakla birlikte taahhüdün teslimden önce alınmış olması, bir aylık sürenin geçirilmesi veya takipte taraf eksikliği bulunması gibi itirazları ortadan kaldırmaz. Resmî belgenin sahteliğine ilişkin iddia ile genel nitelikteki imza inkârı da aynı hukuki sonuçlara tabi değildir.

II. TAAHHÜDÜN TESLİMDEN SONRA VERİLMESİ VE TAHLİYE TARİHİNİN BELİRLİ OLMASI

TBK m. 352/1 uyarınca taahhüt, kiralananın tesliminden sonra verilmelidir. Düzenlemenin amacı, kiracının henüz kiralanana kavuşmadan önce barınma veya işyeri ihtiyacının baskısıyla tahliye taahhüdü vermesini önlemektir. Bu nedenle kira sözleşmesinden sonraki bir tarihi taşıması, taahhüdün her durumda teslimden sonra verildiğini göstermez; anahtar teslimi ve fiilî kullanım tarihi somut olayda ayrıca araştırılmalıdır.

Buna karşılık kiracının kira süresi devam ederken veya ilk kira yılı içinde kalan bir tarih için tahliye taahhüdü vermesi tek başına geçersizlik sebebi değildir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin önüne gelen olayda kira sözleşmesi 12.07.2013 tarihinde başlamış, kiracı 03.09.2013 tarihli noter taahhüdüyle taşınmazı 30.06.2014 tarihinde boşaltacağını bildirmiştir. İlk derece mahkemesi, tahliye gününün ilk bir yıllık kira süresi içinde kaldığı gerekçesiyle davayı reddetmiş; Yargıtay ise taşınmazda kiracı olarak bulunan kişinin sözleşme süresi içinde herhangi bir tarih için taahhüt verebileceğini belirterek kararı bozmuştur (2).

Benzer biçimde 14.09.2009 başlangıç tarihli kira sözleşmesinden bir gün sonra, 15.09.2009 tarihinde noterce resen düzenlenen ve 15.09.2011 tahliye gününü içeren taahhüt de icra hukuku bakımından geçerli kabul edilmiştir (3).

III. BİR AYLIK SÜRE, TAHLİYE EMRİ VE İTİRAZ

Kiraya veren, taahhüt edilen tahliye tarihinden başlayarak bir ay içinde dava açmalı veya icra takibi başlatmalıdır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir. Tahliye iradesinin daha önce kiracıya bildirilmesi süreyi korumaz; buna karşılık bir aylık süre içinde başlatılan icra takibi koruyucu etki doğurur. Bu durumda itiraz üzerine açılacak dava veya yapılacak başvuru, sırf tahliye tarihinden itibaren bir aylık süre geçtikten sonra gerçekleştirildiği gerekçesiyle reddedilemez (4).

Tahliye emrinin tebliği üzerine kiracı yedi gün içinde itiraz edebilir ve bu itiraz takibi durdurur. Tahliye emrinde yer alan on beş günlük süre ise itiraz edilmeyen takipte zorla tahliyeye geçilebilmesi için beklenmesi gereken süredir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, kiracı yedi günlük sürede itiraz etmişse kiraya verenin on beş günün dolmasını beklemeden icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebileceğini kabul etmiştir (5). Böylece yedi günlük itiraz süresi ile on beş günlük tahliye süresinin farklı işlevlere sahip olduğu ortaya konulmuştur.

IV. SONRAKİ KİRA SÖZLEŞMESİNİN TAHLİYE TAAHHÜDÜNE ETKİSİ

Tahliye taahhüdünden sonra yeni bir kira sözleşmesi yapılması, uygulamada en sık ileri sürülen itirazlardan biridir. Ancak sonraki tarihli her sözleşme tahliye taahhüdünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Belirleyici olan, yeni sözleşmenin taahhüt edilen tarihten sonraki dönem için kira ilişkisini devam ettirme iradesini ortaya koyup koymadığıdır.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin incelediği bir olayda kiracı, noterlikçe düzenlenen 01.07.2010 tarihli taahhütten sonra 15.07.2010 tarihinde imzalanmış on iki aylık kira sözleşmesini sunmuştur. Kiraya veren sözleşmedeki imzayı inkâr etmemiştir. Daire, bu sözleşmeyi İİK m. 275/2 anlamında ikrar edilmiş belge saymış ve tarafların kira süresini uzattığını kabul ederek tahliye isteminin reddi gerektiği sonucuna ulaşmıştır (6).

Buna karşılık taraflar arasındaki kira ilişkisinin yazılı olarak yenilenmesi, yeni sözleşme taahhüt edilen tarihten sonraki dönemi kapsamıyorsa taahhüdü geçersiz kılmaz. Yargıtay, 01.09.2009 başlangıç tarihli kira ilişkisi devam ederken 27.08.2010 tarihinde verilen ve 31.08.2011 tahliye gününü içeren taahhütten sonra sözleşmenin 01.09.2010 tarihinden itibaren bir yıl yenilenmesini, esasen kira parasının yeniden belirlenmesi olarak değerlendirmiş; yeni sözleşmenin taahhüt tarihinden sonraki dönemi uzatmadığını kabul etmiştir (7).

Aynı ayrım, yeni sözleşmenin bitiş tarihi ile taahhüt edilen tahliye tarihinin aynı güne rastladığı olayda da uygulanmıştır. 04.12.2013 tarihinde verilen taahhütte tahliye günü 04.12.2014 olarak belirlenmiş; ertesi gün düzenlenen yeni kira sözleşmesi de aynı tarihte sona ermiştir. Sözleşmede taahhüdün kaldırıldığına ilişkin bir hüküm bulunmadığından, Yargıtay yeni sözleşmenin tahliye taahhüdünü hükümsüz kılmadığı sonucuna varmıştır (8).

Bu kararlar birlikte değerlendirildiğinde, sonraki sözleşmenin etkisi yalnızca düzenleme tarihine göre belirlenemez. Sözleşmenin başlangıç ve bitiş tarihleri, taahhüt edilen gün, kira bedelinin değiştirilip değiştirilmediği ve taahhüdü açıkça kaldıran bir hükmün bulunup bulunmadığı birlikte incelenmelidir.

V. KİRAYA VERENLERİN BİRDEN FAZLA OLMASI

Tahliye taahhüdüne dayalı takip ve davayı kural olarak kiraya veren yürütür. Kiraya veren olmayan malik yalnızca mülkiyet sıfatıyla bu yola başvuramaz; ancak yeni malik, önceki malik ve kiraya verenin halefi olarak önceki dönemde verilmiş taahhüde dayanabilir.

Birden fazla kiraya verenin bulunduğu ilişkide tahliye kira ilişkisinin tamamı üzerinde sonuç doğurduğundan, kiraya verenler arasında zorunlu dava arkadaşlığı bulunmaktadır. Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin incelediği olayda kira sözleşmesinde üç kiraya veren bulunduğu hâlde icra takibi bunlardan ikisi tarafından başlatılmıştır. Takibe katılmayan kiraya veren daha sonra noterlikçe düzenlenen muvafakatname sunmuşsa da Yargıtay, takipteki taraf eksikliğinin itirazın iptali davasında sonradan giderilemeyeceğini kabul etmiştir (4).

VI. KİRACILARIN BİRDEN FAZLA OLMASI

Kira sözleşmesi ve tahliye taahhüdü birden fazla kiracı tarafından imzalanmışsa tahliye bölünemez bir sonuç doğurur. Bu nedenle takip ve dava tarafları, yalnızca kimin itiraz ettiğine göre değil kira sözleşmesi ile taahhüdün taraf yapısına göre belirlenmelidir.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin önüne gelen olayda kira sözleşmesi ve noterlikçe düzenlenen tahliye taahhüdü iki kiracı tarafından imzalanmış, icra takibi her iki kiracı hakkında başlatılmış; buna karşılık itirazın kaldırılması istemi yalnızca itiraz eden kiracıya yöneltilmiştir. Daire, kiracılardan birinin itiraz etmemesinin zorunlu dava arkadaşlığını ortadan kaldırmayacağını, davanın her iki kiracıya karşı açılması gerektiğini belirtmiştir (9).

VII. SOMUT OLAYIN DEĞERLENDİRİLMESİNDE ESAS ALINACAK ÖLÇÜTLER

Noterlikçe tasdikli tahliye taahhüdüne dayalı bir dosyada öncelikle kira sözleşmesinin başlangıç tarihi ile kiralananın fiilen teslim edildiği tarih belirlenmelidir. Ardından taahhüdün düzenleme biçimi, noterlik yevmiye numarası, imzalayanların kimliği ve varsa temsil yetkisi incelenmelidir. Düzenleme tarihi ile tahliye tarihi birbirinden ayrılmalı ve taahhütte tereddütsüz bir tahliye günü bulunup bulunmadığı saptanmalıdır.

İkinci aşamada icra takibinin taahhüt edilen tarihten itibaren bir ay içinde başlatılıp başlatılmadığı; tahliye emrinin bütün kiracılara usulüne uygun tebliğ edilip edilmediği ve itirazların süresi ile kapsamı değerlendirilmelidir. Birden fazla kiraya veren veya kiracı varsa taraf teşkili daha takip açılmadan doğru kurulmalıdır.

Son olarak kiracının sunduğu sonraki tarihli sözleşme veya diğer belgeler incelenmelidir. Bu belgelerin noterlikçe düzenlenmiş, tarih ve imzası tasdikli yahut imzası kiraya veren tarafından ikrar edilmiş olup olmadığı kadar, kira ilişkisini taahhüt gününden sonraki döneme taşıyıp taşımadığı da önemlidir. Yargıtay kararlarının ortaya koyduğu üzere, soyut yenileme iddiası yeterli değildir; sonraki kullanım hakkının belgeyle somutlaştırılması gerekir.

SONUÇ

Yargıtay kararları birlikte değerlendirildiğinde; noterlikçe resen düzenlenen veya tarih ve imzası tasdik edilen tahliye taahhüdünün, icra mahkemesinde kiraya veren lehine güçlü bir ispat aracı olduğu görülmektedir. Kiracı, kira ilişkisinin taahhüt edilen tarihten sonraya uzatıldığını aynı kuvvette ve mahiyette bir belgeyle ortaya koyamadığı sürece soyut imza inkârı veya taahhüdün formalite gereği verildiği savunması sonuç doğurmaz.

Bununla birlikte taahhüdün teslimden sonra verilmiş olması, takibin bir aylık hak düşürücü sürede başlatılması ve takip ile davanın bütün zorunlu taraflara yöneltilmesi zorunludur. Sonraki kira sözleşmesinin taahhüde etkisi ise her somut olayda sözleşmenin kapsadığı dönem esas alınarak belirlenmelidir. Yeni sözleşme taahhüt gününden sonraki dönemi açıkça uzatıyorsa kiracının itirazı haklı görülebilir; yalnızca kira bedelini güncelliyor veya taahhüt tarihiyle aynı gün sona eriyorsa taahhüt geçerliliğini korur.

Bu nedenle noterlikçe tasdikli tahliye taahhüdüne dayalı uyuşmazlıklarda sonuca, tek bir belgenin şekli üstünlüğünden hareketle değil; teslim, taahhüt, yenileme, takip, tebligat ve taraf yapısına ilişkin bütün olguların kronolojik ve birlikte değerlendirilmesiyle ulaşılmalıdır.

Av. Arb. Ahmet Oğuzhan TARHAN

KULLANILAN YARGITAY KARARLARI

(1) Yargıtay 6. HD, 2013/15668 E., 2013/16032 K., 28.11.2013.

(2) Yargıtay 6. HD, 2015/2409 E., 2015/6326 K., 24.06.2015.

(3) Yargıtay 6. HD, 2012/4203 E., 2012/6900 K., 08.05.2012.

(4) Yargıtay 6. HD, 2012/12249 E., 2012/14224 K., 05.11.2012.

(5) Yargıtay 6. HD, 2005/3590 E., 2005/5752 K., 06.06.2005.

(6) Yargıtay 6. HD, 2011/7271 E., 2011/12349 K., 03.11.2011.

(7) Yargıtay 6. HD, 2012/4199 E., 2012/6899 K., 08.05.2012.

(8) Yargıtay 6. HD, 2015/8397 E., 2015/10929 K., 10.12.2015.

(9) Yargıtay 6. HD, 2014/8085 E., 2014/10046 K., 18.09.2014.

“ClickFix” olarak adlandırılan sosyal mühendislik yönteminde saldırganlar; CAPTCHA, güvenlik doğrulaması veya teknik hata ekranına benzeyen sahte sayfalar aracılığıyla kullanıcıyı kendi cihazında zararlı bir komut çalıştırmaya yönlendirebiliyor.

İlk bakışta teknik bir siber güvenlik meselesi gibi görünen bu yöntem, saldırıya uğrayan cihazın bir şirket çalışanına ait olması hâlinde çok daha önemli bir hukuki soruyu gündeme getiriyor:

Çalışanın kandırılması sonucunda şirket sistemlerindeki kişisel verilere erişilirse sorumluluk kime ait olacaktır?

Tehlike Kutucuğa Tıklamaktan İbaret Değil

Öncelikle önemli bir yanlış anlamayı ortadan kaldırmak gerekiyor.

Her “Ben robot değilim” kutucuğuna tıklamak tehlikeli değildir. ClickFix yöntemini tehlikeli hâle getiren, kullanıcının gerçek bir doğrulama işlemi yaptığını düşünürken tarayıcının dışına çıkarılması ve bilgisayarında bir komut çalıştırmaya yönlendirilmesidir.

Saldırgan tarafından hazırlanan komut kullanıcının panosuna kopyalanabilmekte; ardından kullanıcıdan Windows “Çalıştır” ekranını, Terminal veya PowerShell'i açması, komutu yapıştırması ve çalıştırması istenebilmektedir.

Böylece kullanıcı, farkında olmadan saldırı zincirinin bir parçası hâline gelmektedir.

Üstelik saldırı artık yalnızca Windows sistemleriyle sınırlı değildir. ClickFix yönteminin farklı işletim sistemlerini hedef alan kampanyalarda da kullanıldığı güvenlik araştırmalarında ortaya konulmaktadır.

Bir Çalışanın Hatası Şirketin Sorumluluğunu Ortadan Kaldırır mı?

Kanaatimce konunun hukuken en dikkat çekici noktası burada ortaya çıkmaktadır.

Bir şirket çalışanının bu tür bir sosyal mühendislik saldırısına kanarak zararlı komutu çalıştırdığını ve saldırganların bu yolla şirket tarafından işlenen kişisel verilere eriştiğini düşünelim.

Şirket, “Saldırı çalışanın hatası nedeniyle gerçekleşti” diyerek sorumluluktan kurtulabilir mi?

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 12. maddesi bu sorunun değerlendirilmesinde temel düzenlemedir.

Kanuna göre veri sorumlusu; kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesini ve bu verilere hukuka aykırı erişilmesini önlemek, ayrıca kişisel verilerin muhafazasını sağlamak amacıyla uygun güvenlik düzeyini temin etmeye yönelik gerekli teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır.

Dolayısıyla bir veri güvenliği olayının çalışan davranışı üzerinden gerçekleşmiş olması, veri sorumlusunun bu yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Ancak bunun tersi de doğrudur: Bir çalışanın saldırıya kanmış olması, şirketin her durumda ve otomatik olarak KVKK'ya aykırı davrandığı anlamına gelmez.

Belirleyici olan, somut olayın koşullarında veri sorumlusunun gerekli teknik ve idari tedbirleri alıp almadığıdır.

Kurulun 2024 Tarihli Kararı Önemli Bir Örnek

Bu noktada Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 10.09.2024 tarihli ve 2024/1523 sayılı kararı dikkat çekicidir.

Karara konu olayda, bir çalışana phishing içerikli bir e-posta gönderilmiş; çalışanın e-postadaki bağlantıya tıklaması sonucunda bilgisayarı yetkisiz üçüncü kişilerin kontrolüne geçmiştir.

Kurul değerlendirmesini yalnızca “çalışan yanlış bağlantıya tıkladı” tespitiyle sınırlı tutmamıştır. Çalışanların eğitimi ve farkındalığı, parola güvenliği, e-posta güvenliği, sistemlerdeki teknik zafiyetler ve diğer güvenlik önlemleri birlikte değerlendirilmiştir.

Karar, günümüzde sosyal mühendislik saldırıları bakımından önemli bir noktaya işaret etmektedir: İnsan hatası, veri güvenliği sisteminin dışında kalan bir unsur değildir.

Şirketlerin çalışanların hata yapabileceğini öngören bir güvenlik sistemi oluşturması gerekir.

Çalışanın Tıklaması Her Zaman “Kişisel Veri İhlali” midir?

Hayır. Bu ayrım özellikle önemlidir.

Bir çalışanın sahte CAPTCHA ekranına tıklaması veya zararlı bir komutu çalıştırması tek başına mutlaka KVKK anlamında kişisel veri ihlalinin gerçekleştiğini göstermez.

Öncelikle saldırganın hangi sistemlere eriştiğinin, kişisel verilere erişimin veya verilerin elde edilmesinin gerçekleşip gerçekleşmediğinin ve hangi verilerin etkilendiğinin teknik olarak araştırılması gerekir.

Ancak işlenen kişisel verilerin kanuni olmayan yollarla başkaları tarafından elde edildiğinin belirlenmesi hâlinde KVKK'nın 12. maddesinin beşinci fıkrasında düzenlenen bildirim yükümlülüğü gündeme gelir.

Kanun bu bildirimin “en kısa sürede” yapılmasını öngörmektedir. Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 24.01.2019 tarihli ve 2019/10 sayılı kararıyla “en kısa sürede” ifadesi, ihlalin öğrenilmesinden itibaren gecikmeksizin ve en geç 72 saat olarak yorumlanmıştır.

Dolayısıyla şirket açısından olay sonrasında yapılması gereken yalnızca zararlı yazılımı temizlemek değildir. Hangi sistemlere erişildiğinin, kişisel verilerin etkilenip etkilenmediğinin, hangi veri kategorilerinin risk altında bulunduğunun, kaç kişinin etkilendiğinin ve ihlalin muhtemel sonuçlarının hızla ortaya çıkarılması gerekir.

Ceza Hukuku Boyutu da Gözden Kaçırılmamalı

ClickFix benzeri saldırıların sonuçları KVKK ile sınırlı değildir.

Saldırganın bilişim sistemine hukuka aykırı şekilde erişmesi hâlinde Türk Ceza Kanunu'nun 243. maddesinde düzenlenen bilişim sistemine girme suçu; sistemin işleyişine veya verilere müdahale edilmesi durumunda TCK'nın 244. maddesi gündeme gelebilir.

Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirilmesi veya başkasına verilmesi durumunda ise olayın özelliklerine göre TCK'nın 136. maddesi kapsamında ayrıca değerlendirme yapılması gerekebilir.

Saldırının yöntemi, amacı ve ortaya çıkan sonuçlara göre başka suç tiplerinin oluşup oluşmadığı da somut olay özelinde incelenmelidir.

Siber Güvenlik Artık Yalnızca Bilgi İşlem Biriminin Sorunu Değil

ClickFix örneğinin ortaya koyduğu asıl gerçek kanaatimce budur.

Şirketler uzun yıllar boyunca siber güvenliği ağırlıklı olarak antivirüs programları, güvenlik duvarları ve bilgi işlem departmanlarının sorumluluğu üzerinden ele aldı.

Oysa günümüzde saldırganların hedefinde yalnızca sistemlerin teknik açıkları değil, insan davranışları da bulunmaktadır.

Bu nedenle veri güvenliğinde çalışan eğitimi, erişim yetkilerinin sınırlandırılması, güçlü kimlik doğrulama yöntemleri, sistemlerin izlenmesi, olay müdahale planlarının oluşturulması ve düzenli güvenlik kontrolleri birbirinden bağımsız düşünülemez.

Bir çalışanın birkaç saniye içerisinde gerçekleştirdiği işlem, teknik bir güvenlik olayından kişisel veri ihlaline; oradan idari ve hatta cezai süreçlere kadar uzanan sonuçlar doğurabilir.

Bu nedenle şirketler açısından doğru yaklaşım, “çalışanlarımız hata yapmaz” varsayımı üzerine bir güvenlik sistemi kurmak değildir.

Asıl mesele, insan hatasının kaçınılmaz olabileceğini kabul ederek, tek bir hatanın şirket çapında bir veri ihlaline dönüşmesini engelleyecek teknik ve idari sistemi önceden kurmaktır.

Av. Filiz SÜTÇİGİL

ARACI KURUMLAR, PORTFÖY YÖNETİM ŞİRKETLERİ VE KRİPTO VARLIK HİZMET SAĞLAYICILAR TARAFINDAN KULLANILACAK UZAKTAN KİMLİK TESPİTİ YÖNTEMLERİNE VE ELEKTRONİK ORTAMDA SÖZLEŞME İLİŞKİSİNİN KURULMASINA İLİŞKİN TEBLİĞ (III-42.1)’DE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR TEBLİĞ (III-42.1.b)

MADDE 1- 8/2/2022 tarihli ve 31744 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Aracı Kurumlar, Portföy Yönetim Şirketleri ve Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılar Tarafından Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Tebliğ (III-42.1)’in 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı fıkraya aşağıdaki bentler eklenmiştir.

“g) Kişi: Uzaktan kimlik tespiti yapılacak gerçek kişiyi, gerçek kişi taciri veya tüzel kişiyi temsile yetkili gerçek kişiyi ya da gerçek kişileri,”

“m) Gerçek faydalanıcı: 10/12/2007 tarihli ve 2007/13012 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelikte tanımlanan gerçek faydalanıcıyı,

n) Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS): 19/12/2012 tarihli ve 2012/4093 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Ticaret Sicili Yönetmeliğinde tanımlanan Merkezi Sicil Kayıt Sistemini,

o) Ticaret Sicili Gazetesi: Ticaret Sicili Yönetmeliğinde tanımlanan Türkiye Ticaret Sicili Gazetesini,

ö) Tüzel kişi: 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda düzenlenen ticaret siciline kayıtlı ticaret şirketlerini,”

MADDE 2- Aynı Tebliğe 8 inci maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde eklenmiştir.

“Türk uyruklu olmayan gerçek kişilerin uzaktan kimlik tespiti

MADDE 8/A- (1) Aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri ve kripto varlık hizmet sağlayıcılar, sürekli iş ilişkisinin tesis edildiği tarihte Türk uyruklu olmayan gerçek kişilerin kimlik tespitini aşağıdaki esaslar dâhilinde, Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatının (ICAO) 9303 sayılı standardına uygun, yakın alan iletişimi özelliği olan pasaport kullanmak suretiyle uzaktan kimlik tespiti yoluyla yapabilirler:

a) Bu madde kapsamında sadece yakın alan iletişimi kullanılarak, pasaportun yongasında yer alan kimlik bilgilerinin pasaport üzerinde yer alan bilgilerle eşleştiği doğrulanır. Bu doğrulamanın, herhangi bir nedenle yakın alan iletişimi kullanılarak yapılamaması halinde uzaktan kimlik tespiti yoluyla iş ilişkisi tesis edilemez.

b) 8 inci maddenin beş ila yedinci fıkralarında kimlik belgesi için öngörülen uygulamalar (Kimlik Paylaşım Sisteminden doğrulama zorunluluğu hariç olmak üzere), pasaport belgesi hakkında da uygulanır. Ayrıca uzaktan kimlik tespitinde kullanılan pasaportun Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatının (ICAO) 9303 sayılı standardına uygunluğu yönünden kontrolü de dahil olmak üzere gerekli işlemler yapılır.

c) Bu madde kapsamında yapılacak uzaktan kimlik tespitinde kişinin adres bilgisinin alınması ve yerleşim yeri belgesi, ilgili adına düzenlenmiş elektrik, su, doğalgaz gibi adres temelli abonelik gerektiren bir hizmete ilişkin olan ve işlem tarihinden önceki üç ay içinde düzenlenmiş fatura, herhangi bir kamu kurumu tarafından verilen belge veya ilgili ülkenin kamuya açık veri tabanları üzerinden risk bazlı yaklaşım çerçevesinde en geç üç ay içerisinde doğrulanması zorunludur. Adres teyidi yapılmadan para ve kripto varlık transferi ile sermaye piyasası araçlarının virmanı yapılamaz.

ç) Müşterinin işlem yaptığı elektronik ortamdan elde edilen teknik veriler (IP/port bilgisi, cihaz kimliği, coğrafi konum, tarayıcı bilgileri ve benzeri) ile pasaporttaki bilgiler risk temelli yaklaşım çerçevesinde değerlendirilir. Yapılan değerlendirme neticesinde şüpheli bir durumun saptanması halinde, uzaktan kimlik tespiti süreci sonlandırılır.

d) Bu madde kapsamında uzaktan kimlik tespiti, 6 ncı maddedeki hükümlere ilaveten, pasaportla uzaktan kimlik tespiti konusunda özel olarak eğitim verilmiş personel tarafından görüntülü görüşme yoluyla gerçekleştirilir. Ancak bu zorunluluk, bu madde kapsamında yapılacak uzaktan kimlik tespit sürecinde, canlılık testi veya fotoğraf karşılaştırma amacıyla 14/A maddesinin birinci fıkrasında yer alan şartları sağlayan yapay zeka temelli uygulamaların kullanılmasına engel teşkil etmez.

e) Görüntülü görüşme sürecinde kişiyi ve kişi tarafından sunulan pasaport üzerindeki bilgileri gösteren görüntüler alınır.

(2) Ticaret siciline kayıtlı tüzel kişilerin uzaktan kimlik tespitinde, tüzel kişiliği temsile yetkili Türk uyruklu olmayan gerçek kişinin kimlik tespiti; Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmeliğin 7 nci maddesinin birinci fıkrasında temsile yetkili kişiler için aranan bilgilerin alınması kaydıyla, birinci fıkrada belirtilen esaslara göre yapılabilir. Bu kapsamda, 9/A maddesinin altıncı fıkrası uyarınca gerekli tedbirler alınır.

(3) Pasaport kullanılarak uzaktan kimlik tespiti yapılan gerçek kişiler yüksek risk grubunda izlenir. Bu şekilde edinilen müşteriler hakkında 7 nci maddenin sekizinci fıkrası ile Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmeliğin 26/A maddesi dikkate alınır. Müşteri profiline ve iş ilişkisi tesisindeki amaca uygun olmayan işlemlerin tespiti halinde müşteri hakkında gerekli tedbirler alınır.

(4) Pasaport kullanılarak uzaktan kimlik tespiti yapılan kişinin hesabına sadece yurt dışındaki bir bankada kendi adına açılmış hesabından para transferi gerçekleştirilebilir. Açılan bu hesaptan para çıkışının da sadece söz konusu kişinin kendi banka hesabına yapılabilmesi sağlanır. Bu hesaplara ilişkin para transferleri yalnızca SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication) sistemi aracılığı ile yapılır. Para transferi için söz konusu sistem üzerinden üretilen mesajlardaki ayırt edici bilgilerle hesabın açılması için uzaktan kimlik tespiti kapsamında müşteriden edinilen bilgilerin uyuştuğu kontrol edilir. Söz konusu transfer ve kontrol işlemleri, müşteri hesabında başka herhangi bir işlem gerçekleştirilmeden önce tamamlanır.

(5) Pasaport kullanılarak uzaktan kimlik tespiti yapılması hâlinde, bu maddede belirtilen hususlara ek olarak, bu Tebliğde öngörülen diğer kontrol ve tedbirler ile Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği (Sıra No: 19)’nin 4/C maddesi hükümlerinden bu maddeye aykırı olmayanlar uygulanır.

(6) Uzaktan kimlik tespiti yöntemiyle müşteri kabul edilen kişilere ilişkin bilgiler ile bu kişilerin portföy büyüklükleri ve yatırım tutarları takvim yılı esas alınarak her üç aylık dönemin son ayında Mali Suçları Araştırma Kuruluna bildirilir.”

MADDE 3- Aynı Tebliğe 9 uncu maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde eklenmiştir.

“Tüzel kişinin uzaktan kimlik tespiti ve temsil yetkisinin doğrulanmasına ilişkin esaslar

MADDE 9/A- (1) Ticaret siciline kayıtlı tüzel kişilerin uzaktan kimlik tespitinde, Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği (Sıra No: 19)’nin 4/B maddesinde yer alan ticaret siciline kayıtlı tüzel kişilerin uzaktan kimlik tespitine ilişkin hükümleri uygulanır.

(2) Tüzel kişi temsilcisinin kimliğinin tespit edilmesini teminen; kişinin bu Tebliğ uyarınca kimlik tespiti yapılır ve tüzel kişiyi temsile yetkili olduğu doğrulanır. Tüzel kişiyi müştereken temsile yetkili birden fazla kişinin bulunması durumunda bu kişilerin kimlik tespitinin aynı oturumda veya farklı zamanlarda yapılması mümkündür.

(3) Kişinin temsil yetkisi, kişiden alınan bilgilerin MERSİS ve/veya Ticaret Sicili Gazetesinden edinilen güncel bilgiler ile eşleştirilmesi suretiyle doğrulanır.

(4) Aracı kurum, portföy yönetim şirketi veya kripto varlık hizmet sağlayıcı tarafından ihtiyaç duyulması halinde personel, kişi tarafından sunulan ve kişinin tüzel kişiyi temsile yetkili olduğunu gösteren imza sirkülerinin bir örneğini imza sirkülerinin üzerindeki bilgileri gösteren fotoğraf ve/veya ekran görüntüleri oluşturmak suretiyle alır. Personel, imza sirkülerinden aldığı imza örneğini, kişinin kimlik belgesinde ve/veya MERSİS’te bulunan imza örneği ile karşılaştırır. Ayrıca, imza sirkülerinin noter onaylı olup olmadığını ve doğruluğunu üzerindeki tarih ve yevmiye numarasını kullanmak suretiyle teyit eder.

(5) Tüzel kişiye ilişkin temsile yetkili kişiden alınan bilgilerin, MERSİS, Ticaret Sicili Gazetesi ve Gelir İdaresi Başkanlığının veri tabanından sorgulama yapılmak suretiyle alınan güncel bilgiler ile eşleştiği teyit edilir.

(6) Tüzel kişinin temsilcisinin kimlik tespiti sürecinde; tüzel kişinin gerçek faydalanıcısının ortaya çıkarılması için gerekli tedbirler alınır. Gerçek faydalanıcının belirlenememesi, sunulan bilgiler arasında uyumsuzluk bulunması veya şüpheli bir durumun tespit edilmesi hâlinde uzaktan kimlik tespiti süreci sonlandırılır.

(7) Tüzel kişiyi temsile yetkili kişinin aynı aracı kurum, portföy yönetim şirketi veya kripto varlık hizmet sağlayıcı nezdinde halihazırda hesabının bulunuyor olması halinde, temsilcisi olduğu tüzel kişiye ilişkin sürekli iş ilişkisi tesis etmeye yönelik talebini, kullanıma açık olan internet şubesi veya mobil uygulama üzerinden yapabilir. Bu durumda tüzel kişinin kimlik tespitine ilişkin süreç, söz konusu uygulamalar üzerinden oturum açılması suretiyle kişinin kimliğinin doğrulanması sonrasında kesintisiz şekilde devam eder.”

MADDE 4- Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 5- Bu Tebliğ hükümlerini Sermaye Piyasası Kurulu yürütür.

YATIRIM PROJELERİNİN STRATEJİK ÖNCELİK VE TEKNİK DEĞERLENDİRMESİNE DAİR TEBLİĞDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA TEBLİĞ

MADDE 1- 26/11/2023 tarihli ve 32381 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yatırım Projelerinin Stratejik Öncelik ve Teknik Değerlendirmesine Dair Tebliğin 3 üncü maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki bent eklenmiştir.

“k) Öncelikli Finansman Belgesi: Bakanlık tarafından belirlenmiş öncelik kriterlerine göre, finansman programlarına başvuran projeler için kredi tahsisatının yapılmasının uygun olduğunu gösterir belgeyi,”

MADDE 2- Aynı Tebliğin 4 üncü maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“MADDE 4- (1) Aracı bankalara finansman başvurusu öncesinde Bakanlıktan TSP Belgesi değerlendirmesini almak üzere yapılacak başvurular, aşağıdaki bentlerden biri kapsamında teşvik belgesi sahibi olan yatırımcılar tarafından yapılabilir:

a) 29/5/2025 tarihli ve 9903 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe konulan Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararda tanımlanan Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi veya 17/10/2016 tarihli ve 2016/9495 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Yatırımlara Proje Bazlı Devlet Yardımı Verilmesine İlişkin Karar.

b) Stratejik Öncelikli Ürün Listesi (Ek.1) kapsamında bir ürün üretilmesini ve/veya Teknoloji Alanları Listesinde (Ek.2) yer alan teknoloji alanlarında geliştirme faaliyetlerine, bu teknolojilere dayalı sistemlerin üretilmesine veya üretim sürecinde bu teknolojilerin yoğun bir şekilde kullanılmasına dönük yatırım yapılmasını ve/veya Kritik Hammadde Listesinde (Ek.3) yer alan elementlerin elde edilmesi, işlenmesi veya yüksek katma değer sağlayacak süreçlerden geçirilmesini hedefleyen projeler.

(2) Aracı bankalara finansman başvurusu öncesinde Bakanlıktan Öncelikli Finansman Belgesi almak üzere yapılacak başvurular, imalat sanayine yönelik bir teşvik belgesi sahibi olan yatırımcılar tarafından yapılabilir.

(3) Yatırım teşvik mevzuatı kapsamındaki desteklerden yararlanma imkânı bulunmayan yatırımcılar için ilgili projeye yönelik halihazırda düzenlenmiş bir yatırım teşvik belgesi olmadan birinci fıkranın (b) bendi kapsamında başvuru yapılabilmesi mümkündür. Ayrıca, birinci fıkranın (a) bendi kapsamında davet mektubu verilenler ile destek kararı alınmış olan projeler için teşvik belgesi düzenlenmemiş olsa dahi başvuru yapılabilmesi ve ön başvurunun değerlendirilmesi mümkün olup bu projeler için teşvik belgesi düzenlendikten sonra kesin başvuru değerlendirmesi yürütülür.

(4) Finansman Programından yararlanmak isteyen yatırımcıların, Bakanlık değerlendirmesini müteakip Bakanlıktan alacakları TSP Belgesi veya Öncelikli Finansman Belgesi ile birlikte aracı bankaya finansman başvurusu yapması gerekir.

(5) Finansman başvurusu öncesinde projelerine ilişkin Bakanlık değerlendirmesini almak üzere başvuruda bulunmak isteyen yatırımcılar, başvurularını Bakanlık tarafından oluşturulan elektronik portal üzerinden yapar.

(6) Başvuru tarihi itibarıyla Ar-Ge harcamaları dahil öngörülen toplam yatırım tutarının; TSP Belgesine yönelik başvurularda en az 1 milyar TL, Öncelikli Finansman Belgesine yönelik yapılacak başvurularda ise en az 100 milyon TL olması şartı aranır. Ayrıca, TSP Belgesi için yapılan başvurularda, son verilen mali yıl bilançosunda yer alan özkaynak ya da ödenmiş sermaye tutarının en az 50 milyon TL olması gerekir.

(7) Finansman Programından yararlanan yatırımcılara, söz konusu finansman kullanımlarından doğan faiz veya kâr payı ödemeleri için ilgili teşvik belgesi kapsamında herhangi bir faiz veya kâr payı desteği sağlanmaz.

(8) Teknik Komite tarafından uygun görülmesi halinde, proje sahibinin yatırım konusu nihai ürün veya ara girdilere yönelik stratejik stoklara yapacağı yatırım tutarı da TSP proje büyüklüğünün belirlenmesi aşamasında hesaplamaya dahil edilebilir.

(9) Bu Tebliğ kapsamında aynı anda birden çok Finansman Programı için teknik değerlendirme süreci yürütülmesi halinde bu programlardan yalnızca birine başvuru yapılabilir.”

MADDE 3- Aynı Tebliğin 5 inci maddesinin birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, beşinci fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiş, diğer fıkralar buna göre teselsül ettirilmiş ve aynı maddenin mevcut yedinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(1) Finansman başvurusu öncesinde yatırım projesine ilişkin Bakanlık TSP Belgesine yönelik başvurular, Teknik Komite tarafından puanlanır ve başvuru sahibi yatırımcıya bildirimde bulunulur.”

“(6) Bakanlığa yapılacak Öncelikli Finansman Belgesi başvurularında birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralarda yer alan değerlendirme süreci uygulanmaz. Ek-5’te belirlenen teşvik programları kapsamında düzenlenmiş teşvik belgesine sahip yatırımlar için ek bir değerlendirme yapılmaksızın Öncelikli Finansman Belgesi düzenlenir. Öncelikli Finansman Belgesi için diğer başvurularda, Ek-6’da yer alan kriterlere göre puan hesaplanarak 50 veya üzerinde puan alanlar için Öncelikli Finansman Belgesi düzenlenir.”

“(8) Finansman Programının sona ermesi, durdurulması veya programa tahsis edilmiş olan limitlerinin dolması durumunda yapılan duyuru kapsamında başvuru alınmasına son verilir; gerektiğinde mevcut Öncelikli Finansman Belgesi başvurularından puanlama yapılanlar arasında puana göre sıralama yapılarak yüksek puandan başlamak suretiyle başvurular değerlendirilebilir.”

MADDE 4- Aynı Tebliğe ekteki ekler eklenmiştir.

MADDE 5- Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 6- Bu Tebliğ hükümlerini Sanayi ve Teknoloji Bakanı yürütür.

Ekleri için tıklayınız.

ANKARA HACI BAYRAM VELİ ÜNİVERSİTESİ HACI BAYRAM VELİ VE TASAVVUF ÇALIŞMALARI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

BİRİNCİ BÖLÜM

Başlangıç Hükümleri

Amaç

MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hacı Bayram Veli ve Tasavvuf Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezinin amaçlarına, faaliyet alanlarına, yönetim organlarına, yönetim organlarının görevlerine ve çalışma şekline ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam

MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik; Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hacı Bayram Veli ve Tasavvuf Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezinin amaçlarına, faaliyet alanlarına, yönetim organlarına, yönetim organlarının görevlerine ve çalışma şekline ilişkin hükümleri kapsar.

Dayanak

MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin (2) numaralı alt bendi ile 14 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Danışma Kurulu: Merkezin Danışma Kurulunu,

b) Merkez: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hacı Bayram Veli ve Tasavvuf Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezini,

c) Müdür: Merkezin Müdürünü,

ç) Rektör: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Rektörünü,

d) Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesini,

e) Yönetim Kurulu: Merkezin Yönetim Kurulunu,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Merkezin Amaçları ve Faaliyet Alanları

Merkezin amaçları ve faaliyet alanları

MADDE 5- (1) Merkezin amaçları ve faaliyet alanları şunlardır:

a) Hacı Bayram Veli’nin hayatını, eserlerini, ilmi kişiliğini, düşüncelerini, çevresindeki şahsiyetleri, Türk ve dünya tarihindeki, kültürlerindeki yerini, etkilerini ve konumunu araştırmak.

b) Hacı Bayram Veli’nin temsil ettiği değerler ekseninde temsil ettiği medeniyetin anlaşılması ve değerlendirilebilmesi için araştırmalar yapmak.

c) Tasavvuf düşüncesi ve kültürünün Türk tarihinde ve dünyasındaki etkilerini, diğer topluluklarla etkileşimlerini, bu alanda üretilen maddi ve manevi değerleri araştırmak.

ç) Hacı Bayram Veli’nin yaşamı ve fikirleri etrafında oluşan kültür tarihini aydınlatmak.

d) Türk tasavvuf kültürü ve Hacı Bayram Veli ile ilgili tüm yazılı ve görsel kaynakları Merkez bünyesinde toplayarak kaynakların doğru ve etkin bir şekilde kullanımını sağlamak.

e) Türk tasavvufunu ve Hacı Bayram Veli’nin tasavvufi görüşlerini bilimsel yöntemlerle doğru anlayarak gelecek nesillere de doğru bilgi aktarımında bulunmak, tasavvuf düşüncesi etrafında oluşan milli ve manevi değerleri kamuoyu ile paylaşmak.

f) Hacı Bayram Veli’nin ve yetiştirdiği talebelerin ve takipçilerinin Osmanlı İmparatorluğunda İslamlaşma ve Türkleşme konusundaki etkisine vurgu yapmak.

g) Hacı Bayram Veli ile diğer erenler ve veliler arasındaki bağlantıyı ortaya koyarak Anadolu’nun manevi ikliminin kökenlerini anlaşılır kılmak.

ğ) Türk tasavvuf kültürü ve Hacı Bayram Veli hakkında yapılacak çalışmalarla Üniversitenin bilimsel etkinliğinin nitelik ve nicelik açısından artırılmasına katkı sağlamak.

h) Türk tasavvuf kültürü ve Hacı Bayram Veli’nin hayatı ile etkileri kapsamındaki şahsiyetler hakkında projeler hazırlamak; konferans, çalıştay, panel, sempozyum, kongre, sergi gibi bilimsel etkinlik ve toplantılar düzenlemek.

ı) Merkezin yurt içinde ve yurt dışında tanıtımını yapmak.

i) Merkezin faaliyet alanları ile ilgili ulusal ve uluslararası kamu kurum ve özel sektör kuruluşlarıyla iş birliği yapmak ve ortak çalışmalar yürütmek.

j) Hacı Bayram Veli ve Türk tasavvufu hakkında çalışmalar yapacak olan araştırmacıları desteklemek, araştırmacılara danışmanlık hizmeti sunmak ve yapılan araştırmaların yayımlanmasına katkıda bulunmak.

k) Merkez bünyesinde veya Üniversite genel kütüphanesi içerisinde Merkezin araştırma alanlarına yönelik özel bir kitaplık ve dijital arşiv oluşturmak, internet sayfası açmak.

l) Türk tasavvuf kültürü alanında yayınlar yapmak, Hacı Bayram Veli adıyla Türk tasavvuf kültürü ve başta Hacı Bayram Veli olmak üzere tasavvuf tarihi hakkında yayın yapacak olan bir dergi hazırlamak.

m) Merkezin amaçlarına yönelik diğer faaliyetleri gerçekleştirmek.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Merkezin Yönetim Organları ve Görevleri

Merkezin yönetim organları

MADDE 6- (1) Merkezin yönetim organları şunlardır:

a) Müdür.

b) Yönetim Kurulu.

c) Danışma Kurulu.

Müdür

MADDE 7- (1) Müdür, Merkezin faaliyet alanlarıyla ilgili çalışmaları bulunan Üniversitenin öğretim üyeleri arasından Rektör tarafından üç yıllık süre için görevlendirilir. Süresi sona eren Müdür yeniden görevlendirilebilir veya görevlendirildiği usul ile görevden alınabilir.

(2) Müdüre çalışmalarında yardımcı olmak üzere, Merkezin faaliyet alanlarıyla ilgili çalışmaları bulunan Üniversitenin öğretim elemanları arasından iki kişi Müdürün önerisi üzerine Rektör tarafından üç yıllık süre için müdür yardımcısı olarak görevlendirilebilir. Müdür görevi başında bulunmadığı zamanlarda yardımcılarından birini vekil olarak bırakır. Müdürün görevi sona erdiğinde yardımcılarının da görevi sona erer.

Müdürün görevleri

MADDE 8- (1) Müdürün görevleri şunlardır:

a) Merkezi temsil etmek.

b) Yönetim Kurulunu ve Danışma Kurulunu toplantıya çağırmak, toplantıların gündemini hazırlamak, toplantılara başkanlık etmek ve Yönetim Kurulunda alınan kararların uygulanmasını sağlamak.

c) Merkezin idari işlerini yürütmek ve denetimini sağlamak.

ç) Merkezin personel ihtiyacını belirlemek ve Rektöre sunmak.

d) Merkezin yürütme, bilim, yayın, inceleme birimlerine başkanlık etmek ve bu birimlerin işleyiş ve düzenini sağlamak.

e) Merkezin yıllık faaliyet raporunu ve bir sonraki yıla ait çalışma programını hazırlamak ve Yönetim Kurulunun görüşünü aldıktan sonra Rektörün onayına sunmak.

f) Merkezin bütçe ile ilgili önerilerini hazırlamak ve Yönetim Kurulunun görüşünü aldıktan sonra Rektörün onayına sunmak.

g) Yönetim Kurulunca hazırlanan ve uygulamaya konulan etkinlikler hakkında Rektöre bilgi vermek.

ğ) Yurt içi ve yurt dışındaki kamu kurum ve özel sektör kuruluşlarıyla iletişimi ve iş birliğini sağlamak.

h) Merkezce gerçekleştirilecek etkinlikleri koordine etmek ve uygulanmasını sağlamak.

ı) İlgili mevzuat hükümleri kapsamında verilen diğer görevleri yerine getirmek.

Yönetim Kurulu

MADDE 9- (1) Yönetim Kurulu; Müdürün başkanlığında, müdür yardımcıları ve Merkezin faaliyet alanlarıyla ilgili çalışmaları bulunan Üniversitenin öğretim elemanları arasından Müdürün önerisi üzerine Rektör tarafından üç yıllık süre için görevlendirilen dört üye ile birlikte toplam en fazla yedi üyeden oluşur. Görev süresi biten üyeler tekrar görevlendirilebilir. Üyeliğin herhangi bir nedenle boşalması halinde kalan süreyi tamamlamak üzere aynı usulle yeni bir üye görevlendirilir.

(2) Yönetim Kurulu, Müdürün çağrısı üzerine yılda en az iki kez üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve kararlar toplantıya katılanların oy çokluğu ile alınır. Oyların eşitliği halinde Müdürün kullandığı oy yönünde karar alınmış sayılır.

Yönetim Kurulunun görevleri

MADDE 10- (1) Yönetim Kurulunun görevleri şunlardır:

a) Merkezin yönetimi ile ilgili kararlar almak.

b) Müdürün teklif edeceği konuları karara bağlamak.

c) Merkezde gerçekleştirilecek olan faaliyetleri belirlemek.

ç) Merkezin yıllık faaliyet raporunu ve çalışma programını görüşüp karara bağlamak.

d) Merkezin amaçlarına yönelik, ulusal ve uluslararası kamu kurum ve özel sektör kuruluşları ile yapılacak olan iş birliği esaslarını belirlemek.

e) Merkez bünyesinde çalışma birimleri oluşturmak.

f) İlgili mevzuat hükümleri kapsamında verilen diğer görevleri yerine getirmek.

Danışma Kurulu

MADDE 11- (1) Danışma Kurulu; Müdürün başkanlığında, müdür yardımcıları ve Merkezin faaliyet alanlarıyla ilgili Üniversitenin ve istekleri halinde diğer üniversitelerin öğretim elemanları ve/veya mensupları, kamu kurumları, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarındaki kişiler ile alanında diğer uzman kişiler arasından Yönetim Kurulunun önerisi üzerine Rektör tarafından üç yıllık süre için görevlendirilen en fazla dokuz üyeden oluşur.

(2) Danışma Kurulu, Müdürün çağrısı üzerine yılda en az bir defa çoğunluk şartı aranmaksızın toplanır ve kararlar toplantıya katılanların oy çokluğu ile alınır. Oyların eşitliği halinde Müdürün kullandığı oy yönünde karar alınmış sayılır.

Danışma Kurulunun görevleri

MADDE 12- (1) Danışma Kurulunun görevleri şunlardır:

a) Merkezin yürüttüğü faaliyetleri değerlendirmek.

b) Merkezin amaçları ve faaliyet alanları doğrultusunda araştırma, inceleme, proje gibi etkinlik önerilerinde bulunmak.

c) Merkezin yürüttüğü faaliyetlerle ilgili kişi ve kuruluşlarla iş birliği kurulmasına ve geliştirilmesine katkı sağlamak.

ç) Merkezin faaliyet alanlarıyla ilgili çalışma birimlerinin oluşturulması ve bu birimlerde görev alacak kişiler konusunda tavsiyelerde bulunmak.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Personel ihtiyacı

MADDE 13- (1) Merkezin akademik, teknik ve idari personel ihtiyacı, 2547 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca Rektör tarafından görevlendirilen personel ile karşılanır.

Hüküm bulunmayan haller

MADDE 14- (1) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde, 2547 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanır.

Yürürlük

MADDE 15- (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 16- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Rektörü yürütür.

Avukatlar DavaTek'te neler yapabilir? İşte ayrıntılar...

NE SUNUYOR?

Avukatların UYAP kullanımını kolaylaştırmak için geliştirildi.

Dosya İşlemleri

UYAP'ın yoğun olduğu zamanlarda bile dava numarası veya taraf adıyla UYAP üzerindeki dosyalarınıza saniyeler içinde ulaşın ve çevrimdışı çalışın.

Duruşma Takibi

Yaklaşan duruşmalarınızı otomatik listeleyin, tarih ve saat bilgilerini kaçırmadan takip edin.

İcra Sorguları

Birden fazla dosya ve borçlu için MERNİS, TAKBİS, SGK ve diğer kurum sorgularını tek tek yapmak yerine, tek tıkla toplu olarak gerçekleştirin.

Evrak İçi Arama

Bilgisayarınıza indirdiğiniz evraklarda hızlı, kolay ve kapsamlı kelime araması gerçekleştirin.

Fark Takibi

UYAP dosyalarınızı güncellediğinizde, indirilen evrak ve safahat kayıtlarındaki değişiklikleri kolayca tespit edin.

Not ve Etiket

Son güncellenen, favoriye eklediğiniz ve sık açılan dosyalarınıza hızlı erişim sağlayın.

Uygulamanın Amacı

DavaTek'in temel amacı, Avukat Portal işlemlerinde ihtiyaç duyulan dosya takibi, sorgulama, evrak kontrolü ve arşivleme işlemlerinin daha kolay yönetebilmesini sağlamaktır. Uygulama, sık gerçekleştirilen işlemleri tek bir arayüz altında bir araya getirerek dosyaların daha düzenli takip edilmesine ve tekrarlayan işlemlerde kullanıcıya zaman kazandırılmasına yardımcı olur.

UYAP ile Entegre Çalışma

DavaTek, Avukat Portal üzerinden erişilebilen bilgilerin kullanıcı tarafından daha düzenli şekilde takip edilebilmesini sağlar. UYAP bağlantılı işlemlerde aktif bir kullanıcı oturumu kullanılır. Avukat Portal'a giriş işlemi resmi UYAP giriş ekranı üzerinden gerçekleştirilir.

DavaTek | Duruşma Sorgulama

DavaTek | Fark Takibi

Temel özellikler

Dosya Yönetimi

UYAP hesabınızda bulunan dava ve icra dosyalarını DavaTek'e aktarabilir, dosyalarınızı çeşitli kriterlere göre filtreleyebilir ve ihtiyaç duyduğunuz kayıtlara hızlı şekilde ulaşabilirsiniz. Dosya detaylarında taraflar, borçlu bilgileri, safahat kayıtları, mali bilgiler, evraklar, notlar ve etiketler gibi dosyayla ilişkili bilgiler bir arada görüntülenebilir.

Fark Takip Sistemi

DavaTek aracılığı ile daha önce bilgisayarınıza indirilen dosya bilgileri ile Avukat Portal'daki güncel kayıtlar karşılaştırılarak yeni safahat ve evrak bilgilerinin tespit edilmesine yardımcı olunur. Birden fazla dosya toplu olarak kontrol edilebilir, bulunan farklar dosya bazında incelenebilir ve sonuçlar excel formatında dışa aktarılabilir.

İcra Sorgulama

İcra dosyaları için desteklenen sorgular tekli veya toplu olarak gerçekleştirilebilir. Kullanıcı, sorgulanacak dosyaları uygulama içerisinden seçebileceği gibi desteklenen Excel şablonunu kullanarak çok sayıda dosyayı toplu sorgulama işlemine dahil edebilir. Sorgu işlemlerinin ilerleme durumu takip edilebilir.

Evrak Yönetimi

Avukat Portal aracılığıyla indirilen evraklar bilgisayarınızda belirlediğiniz klasörde dosya bazında saklanır. DavaTek içerisinden evrak klasörlerine erişebilir, belgeleri görüntüleyebilir, önizleyebilir ve içeriklerinde arama yapabilirsiniz. Evraklar ad veya tarih bilgisine göre sıralanabilir.

Kişisel Çalışma Düzeni

Dosyalara kullanıcı tarafından not ve etiket eklenebilir, sık takip edilen kayıtlar favorilere alınabilir ve yakın zamanda görüntülenen dosyalara hızlı şekilde erişilebilir. Bu özellikler kullanıcının kendi çalışma düzenini oluşturmasına yardımcı olur.

Evrak ve Veri Yönetimi

İndirilen evrakların hangi klasörde saklanacağı kullanıcı tarafından belirlenebilir. Uygulamadaki kayıtlar yedeklenebilir ve ihtiyaç halinde başka bir bilgisayara aktarılabilir. Bu sayede bilgisayar değişikliği gibi durumlarda çalışma düzeninin yeni sisteme taşınması kolaylaştırılır.

Nasıl Çalışır?

4 adımda başlayın

1- Sisteme Giriş Yapın

UHAP bilgileriniz ile sisteme giriş yapıp profil sayfanıza ulaşın.

2- İndirin

Profil sayfasında yer alan Windows veya macOS masaüstü sürümünü bilgisayarınıza indirin.

3- Kurun

Kurulum sihirbazını çalıştırın.

4- Bağlanın ve Kullanın

Portalde kimlik bilgilerinizle oturum açın. Dosya, evrak ve duruşma takibinizi masaüstü uygulamasından yönetin.

Güvenlik ve veri yönetimi

Güvenli Oturum Kullanımı

Kullanıcı doğrulaması resmi UYAP giriş ekranı üzerinden gerçekleştirilir. DavaTek, kullanıcı adı veya parola ile bağımsız bir UYAP doğrulama sistemi oluşturmaz. UYAP bağlantılı işlemler aktif kullanıcı oturumu üzerinden yürütülür. Oturumun sona ermesi veya geçerliliğini kaybetmesi durumunda kullanıcıdan yeniden Avukat Portal'a giriş yapması istenir.

Verilerin Kullanıcı Kontrolünde Yönetilmesi

DavaTek içerisinde oluşturulan notlar, etiketler, dosya kayıtları ve indirilen evraklara ilişkin bilgiler kullanıcının çalışma ortamının bir parçası olarak yönetilir. Kullanıcı, Ayarlar bölümünden verilerini dışa aktarabilir, daha önce oluşturulan bir yedeği geri yükleyebilir veya aktif kullanıcıya ait uygulama kayıtlarını temizleyebilir. Kalıcı silme işlemleri geri alınamayacağından gerekli verilerin önceden yedeklenmesi önerilir.

Kılavuz ve teknik destek

Kullanım Kılavuzu

Bilgi Merkezi içerisinde bulunan Kullanım Kılavuzu, DavaTek'in temel modüllerini ve bu modüllerde gerçekleştirilebilecek işlemleri açıklamak amacıyla hazırlanmıştır. UYAP oturumu açma, dosya aktarımı, fark takibi, evrak yönetimi, icra sorgulama ve ayarlar gibi uygulamanın temel işlevleri hakkında kullanıcıya açıklayıcı bilgiler sunar.

Teknik Destek

DavaTek kullanımı sırasında karşılaştığınız teknik sorunları Bilgi Merkezi içerisindeki Teknik Destek bölümünde bulunan form üzerinden iletebilirsiniz. Ad, soyad, iletişim bilgileri, baro bilgileri, destek konusu ve yaşadığınız soruna ilişkin açıklama bilgileri talebin değerlendirilebilmesi amacıyla form üzerinden alınır.

Sorunun daha hızlı incelenebilmesi için gerçekleştirdiğiniz işlemi, karşılaştığınız hata mesajını ve sorunun hangi ekranda oluştuğunu açıklama alanında mümkün olduğunca ayrıntılı belirtmeniz önerilir.

Şirketler hukuku uygulamasında en işlevsel araçlardan biri iç yönergelerdir. Bir avukatın şirket bünyesinde kurumsal bir yapı ve sağlıklı bir işleyiş mimarisi oluşturabilmesi, çoğu zaman bu yönergelerin doğru, açık ve uygulanabilir biçimde hazırlanmasına bağlıdır. Zira kanun hükümlerinin ticaret hayatında ortaya çıkabilecek bütün sorunları önceden öngörmesi yahut birbirinden farklı yapı ve ihtiyaçlara sahip şirketlerin tamamına aynı ayrıntı düzeyinde cevap vermesi beklenemez. Öte yandan kanunda düzenlenmemiş her hususun esas sözleşmeyle düzenlenmesi de mümkün değildir. Esas sözleşmenin değiştirilmesinin belirli şekil ve karar şartlarına bağlanmış olması hızla değişen ticari ihtiyaçlar karşısında her meselenin esas sözleşme üzerinden çözülmesini pratik olmaktan çıkarmaktadır.

Fakat şirket içi düzenleme alanından söz edildiğinde, diğer bütün hukukî yapılarda olduğu gibi, ilk sorulması gereken soru emredici hükümlerin bu serbestiyi nerede sınırladığıdır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uygulayıcıya ne ölçüde bir düzenleme serbestisi tanımaktadır? Bu serbestinin sınırları nasıl tespit edilecektir? Kanunun açıkça düzenlemediği veya esas sözleşmeye farklı bir düzenleme alanı bıraktığı düşünülen hâllerde hangi yorum yöntemi izlenmelidir?

İç yönerge meselesini daha ayrıntılı ele almadan önce, bu soruların cevabını yeniden düşünme ve bilgilerimi tazeleme ihtiyacı hissettim ve bu hususu da bir HGK kararından yola çıkarak yapmanın faydalı olacağını düşündüm. Zira HGK kararları bir İBK niteliği taşımıyor olsa da uygulama açısından ciddi bir önem arz etmektedir.[1]

Bu minvalde bahse konu meselelerin çıkış noktası TTK 340’tır. Nitekim 6762 sayılı TTK döneminde, Kanunda açıkça yasaklanmayan hususların kural olarak esas sözleşmeyle düzenlenebilmesi mümkün iken, 6102 sayılı TTK’nın 340. maddesiyle farklı bir sistem benimsenmiştir. Buna göre esas sözleşme, Kanunun anonim şirketlere ilişkin hükümlerinden ancak Kanunda buna açıkça izin verilmişse sapabilir. Böylece anonim şirketlerde esas sözleşme serbestisinin sınırlarının belirlenmesi bakımından “emredici hükümler ilkesi” merkezi bir konuma yerleşmiştir.

Bu meseleleri ele alırken, sonradan değişikliğe uğramış bir TTK hükmünü ve bu hükmün uygulanma biçimini konu alan bir Hukuk Genel Kurulu kararını merkeze almayı tercih ettim. İlk bakışta, bugün ilgili kanun hükmü değişmiş olduğundan karara konu somut uyuşmazlığın da önemini büyük ölçüde yitirdiği düşünülebilir. Oysa kanaatimce kararın asıl değeri, ulaştığı somut sonuçtan ziyade, emredici hükümler ilkesinin belirli bir kanun hükmü ve esas sözleşme düzenlemesi karşısında nasıl işletildiğini göstermesidir. Bu sebeple söz konusu kararın incelenmesi, yalnız eski TTK m. 366/1’in nasıl uygulandığını anlamak bakımından değil bununla birlikte Kanunun esas sözleşmeye veya şirket içi düzenlemelere bıraktığı alanın sınırlarının nasıl belirleneceğini görmek bakımından da uygulayıcı için öğretici bir örnek sunmaktadır.

Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeleri Türk Ticaret Kanunu’nun 362. maddesi uyarınca en çok üç yıl süreyle görev yapmak üzere seçilebilir. Buna karşılık TTK m. 366’nın 7511 sayılı Kanun’la değiştirilmeden önceki hâlinde, yönetim kurulunun “her yıl” üyeleri arasından bir başkan ve en az bir başkan vekili seçmesi öngörülmekteydi. Aynı fıkranın ikinci cümlesi ise esas sözleşmede hüküm bulunması hâlinde başkanın ve başkan vekilinin veya bunlardan birinin genel kurul tarafından seçilebilmesine imkân tanıyordu. Bu iki cümlenin birlikte uygulanması, görünüşte dar fakat anonim şirketlerde esas sözleşme serbestisinin sınırları bakımından önemli bir uyuşmazlık doğurmuştur.

Esas sözleşmede yönetim kurulu başkanının genel kurul tarafından üç yıl için seçileceğinin öngörülmesi hâlinde, eski m. 366/1’in ilk cümlesindeki “her yıl” kaydı bu seçime de uygulanacak mıdır? Yoksa “her yıl” ibaresi yalnız yönetim kurulunun kendi üyeleri arasından yapacağı başkan seçimine mi ilişkindir?

Sorunun güçlüğü yalnızca m. 366’nın lafzından kaynaklanmamaktadır. Meselenin arka planında TTK m. 340’ta kabul edilen emredici hükümler ilkesi bulunmaktadır. Zira anonim şirket esas sözleşmesi, Kanunun anonim şirketlere ilişkin hükümlerinden ancak Kanunda buna açıkça izin verilmişse sapabilir. Bu sebeple eski m. 366/1’deki iki cümlenin birbiriyle ilişkisinin belirlenmesi, aynı zamanda Kanunun esas sözleşmeye bıraktığı düzenleme alanının sınırlarının belirlenmesini gerektirmektedir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1.3.2023 tarihli, E. 2022/65, K. 2023/144 [2] sayılı kararı bu sorunu ayrıntılı biçimde incelemiştir. Kararın önemi yalnızca “yönetim kurulu başkanı bir yıl mı, üç yıl mı seçilebilir?” sorusuna verdiği cevapta değildir.

Bölge Adliye Mahkemesinin ilk kararı, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin bozması, BAM’ın direnme gerekçesi, Hukuk Genel Kurulu çoğunluğu ve karşı oy birlikte okunduğunda; bir kanun hükmündeki emrediciliğin hangi unsura ilişkin olduğu, esas sözleşmeyle sapma imkânının nasıl tespit edileceği ve kıyas ile yorum arasındaki sınır bakımından oldukça öğretici bir tartışma ortaya çıkmaktadır.[3]

Kararın verilmesinden sonra, 23.5.2024 tarihli 7511 sayılı Kanun’la eski m. 366/1’deki “her yıl” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır. Bu değişiklik, kararın tarihsel ve dogmatik önemini ortadan kaldırmamakla birlikte, yönetim kurulu başkanının görev süresine ilişkin bugünkü pozitif hukuk bakımından farklı bir durum meydana getirmiştir. Bu nedenle mesele, önce değişiklik öncesi normatif yapı ve yargılama süreci, ardından TTK m. 340 çerçevesindeki yorum tartışması ve son olarak 7511 sayılı Kanun’un meydana getirdiği yeni hukukî durum üzerinden incelenmelidir.

I. Normatif Çerçeve: TTK m. 340, m. 362 ve Eski m. 366

Uyuşmazlığın doğru anlaşılabilmesi için üç hükmün birlikte ele alınması gerekir.

TTK m. 362/1: “Yönetim kurulu üyeleri en çok üç yıl süreyle görev yapmak üzere seçilir. Esas sözleşmede aksine hüküm yoksa, aynı kişi yeniden seçilebilir.”

Uyuşmazlık tarihinde yürürlükte bulunan eski TTK m. 366/1: “Yönetim kurulu her yıl üyeleri arasından bir başkan ve bulunmadığı zamanlarda ona vekâlet etmek üzere, en az bir başkan vekili seçer. Esas sözleşmede, başkanın ve başkan vekilinin veya bunlardan birinin, genel kurul tarafından seçilmesi öngörülebilir.”

TTK m. 340: “Esas sözleşme, bu Kanunun anonim şirketlere ilişkin hükümlerinden ancak Kanunda buna açıkça izin verilmişse sapabilir. Diğer kanunların, öngörülmesine izin verdiği tamamlayıcı esas sözleşme hükümleri o kanuna özgülenmiş olarak hüküm doğururlar.”

6102 Türk Ticaret Kanunu

Burada ilk olarak yönetim kurulu üyeliği ile yönetim kurulu başkanlığı birbirinden ayrılmalıdır. TTK m. 362 yönetim kurulu üyeliğinin görev süresini düzenlemekte; eski m. 366 ise yönetim kurulunun iç organizasyonu kapsamında başkan ve başkan vekilinin belirlenmesini konu edinmektedir. Bir kişinin üç yıllığına yönetim kurulu üyesi seçilmesi, değişiklik öncesi hukuk bakımından aynı kişinin başkanlık sıfatını da üç yıl boyunca taşıyacağının kendiliğinden kabul edilmesi sonucunu doğurmamaktaydı.

İkinci olarak m. 366/1’in ikinci cümlesinin hukukî işlevi doğru belirlenmelidir. Bu hüküm, genel kurula doğrudan ve her durumda kullanılabilecek bir kanunî başkan seçme yetkisi tanımlamamaktadır. Kanunun yaptığı,(her iki halinde de) esas sözleşmede başkanın ve başkan vekilinin veya bunlardan birinin genel kurul tarafından seçileceğinin öngörülebilmesine imkân tanımaktır. Somut olayda genel kurulun yönetim kurulu başkanını seçme yetkisi de doğrudan Kanundan değil, Kanunun cevaz verdiği çerçevede düzenlenmiş bulunan şirket esas sözleşmesinin 8. maddesinden kaynaklanmaktadır.

Bu nedenle iki düzey birbirinden ayrılmalıdır: Kanun, esas sözleşmenin seçim usulünü genel kurula bırakabilmesine cevaz vermekte; uyuşmazlığa konu şirketin esas sözleşmesinin 8. maddesi ise bu imkândan yararlanarak yönetim kurulu başkanının genel kurul tarafından üç yıl süreyle seçileceğini düzenlemektedir. Uyuşmazlık da bu esas sözleşme hükmünün görev süresine ilişkin kısmının, eski TTK m. 366/1’deki “her yıl” kaydı karşısında geçerli olup olmadığı noktasında doğmuştur.

Bu nokta TTK m. 340 bakımından ayrıca önem taşır. Rauf Karasu’nun da belirttiği üzere, 6102 sayılı Kanun’la anonim şirketlerde esas sözleşme özgürlüğü bakımından 6762 sayılı Kanun döneminden farklı bir sistem kabul edilmiştir. Önceki sistemde kanunda açıkça yasaklanmamış bir düzenlemenin esas sözleşmeye konulabilmesi kural olarak mümkün iken, m. 340 uyarınca anonim şirketlere ilişkin kanun hükümlerinden farklılaşma ancak Kanunun buna izin verdiği ölçüde mümkündür. Karasu bu nedenle anonim şirket hukukunda bir “emredici hükümler ilkesi” bulunduğunu ifade etmektedir.[4]

Uyuşmazlığın merkezindeki soru böylece daha belirgin hâle gelir: Eski m. 366/1’in ikinci cümlesi, esas sözleşmeyle başkanın genel kurul tarafından seçilebilmesini mümkün kıldığına göre, ilk cümlede yer alan “her yıl” kaydı genel kurul tarafından gerçekleştirilen seçime de uygulanacak mıdır? Başka bir ifadeyle, “her yıl” ibaresi yönetim kurulunun kendi içinden yapacağı seçime bağlı bir organizasyon kuralı mıdır; yoksa seçimi yapan organdan bağımsız biçimde bütün yönetim kurulu başkanları için geçerli emredici bir süre kuralı mıdır? Yargılama boyunca verilen kararlar arasındaki temel ayrılık bu soruya verilen farklı cevaplardan doğmuştur.

II. Somut Olay ve Ticaret Sicili Müdürlüğünün Yaklaşımı

Davacı şirketin esas sözleşmesinin 8. maddesinde yönetim kurulu başkanının genel kurul tarafından üç yıl süreyle seçileceği düzenlenmiştir. Şirketin 22.3.2019 tarihli olağan genel kurulunda da bu esas sözleşme hükmüne dayanılarak bir yönetim kurulu üyesi üç yıllığına yönetim kurulu başkanı olarak seçilmiştir.

Genel kurul kararlarının tescili için ticaret sicili müdürlüğüne başvurulmuş; ancak başkanın üç yıllık görev süresi ticaret siciline bu şekilde geçirilmemiştir. Ticaret sicili müdürlüğü, eski m. 366/1’deki “her yıl” ibaresini esas alarak seçimi bir yıllık süre yönünden tescil etmiştir.

Şirket bunun üzerine TTK m. 34 uyarınca tescilin düzeltilmesini talep etmiştir. Davalı sicil müdürlüğü ise bir taraftan önceden müdürlüğe düzeltme başvurusu yapılmadığını, diğer taraftan eski m. 366/1 gereği yönetim kurulu başkanının her yıl seçilmesi gerektiğini savunmuştur. İlk derece mahkemesi uyuşmazlığın maddî hukuk boyutuna girmemiş; ticaret sicili müdürlüğüne önceden bir düzeltme başvurusu yapılmasını dava şartı kabul ederek davayı usulden reddetmiştir.

III. Bölge Adliye Mahkemesinin İlk Kararı: “Bir Yıllık Süre”nin Yönetim Kurulu Tarafından Yapılan Seçime Özgülenmesi

Bölge Adliye Mahkemesi öncelikle ilk derece mahkemesinin usule ilişkin gerekçesini kabul etmemiştir. TTK m. 34 kapsamında sicil müdürlüğü kararına karşı dava açılabilmesi için önceden ayrıca sicil müdürlüğüne itiraz edilmesi gerektiğine ilişkin bir düzenleme bulunmadığını belirterek uyuşmazlığın esasına girmiştir.

BAM’ın maddî hukuka ilişkin değerlendirmesi ise son derece önemlidir. Mahkeme, eski m. 366/1’deki bir yıllık süreyi bütün başkanlık seçimleri için geçerli genel bir süre kuralı olarak kabul etmemiştir. Kararda açıkça, m. 366/1’de belirtilen bir yıllık sürenin “yönetim kurulu başkanının yönetim kurulu tarafından seçilmesi hâlinde” uygulanacağı belirtilmiştir. Somut olayda ise genel kurulun seçim yetkisi şirket esas sözleşmesinin 8. maddesinden kaynaklanmakta ve aynı hüküm başkanın üç yıl süreyle seçilmesini öngörmektedir. BAM, bu nedenle genel kurulun esas sözleşmenin 8. maddesine dayanarak yaptığı üç yıllık seçimin ticaret sicili müdürlüğünce bir yıllık süreyle sınırlandırılmasını hatalı bulmuştur.

BAM’ın ilk kararındaki yaklaşım dikkatle okunmalıdır. Mahkeme bu aşamada henüz ayrıntılı bir TTK m. 340 teorisi kurmamaktadır. Öncelikle m. 366/1’in kendi iç yapısını yorumlamakta ve “her yıl” ibaresini, aynı cümlenin öznesi olan yönetim kurulunun gerçekleştireceği seçime bağlamaktadır.

Bu okumada iki ayrı hâl söz konusudur. Kanunî temel modelde yönetim kurulu kendi üyeleri arasından başkanını seçmekte ve bu seçim her yıl yapılmaktadır. Buna karşılık esas sözleşmenin 8. maddesi uyarınca başkanın genel kurul tarafından seçildiği somut olayda, BAM’a göre ilk cümlede yönetim kurulunun seçimi bakımından konulmuş olan yıllık süre kaydı genel kurul seçimine taşınmamaktadır.

Dolayısıyla BAM’ın yaklaşımını “Kanun genel kurula üç yıllık başkan seçme yetkisi vermiştir” şeklinde ifade etmek isabetli olmaz. Somut olayda genel kurulun seçim yetkisinin kaynağı esas sözleşmenin 8. maddesidir. BAM’ın hareket noktası daha dar ve daha tekniktir: Kanunun yönetim kurulunun kendi başkanını seçmesine ilişkin olarak öngördüğü yıllık seçim kuralı, esas sözleşme uyarınca genel kurul tarafından gerçekleştirilen seçime uygulanmaz.

IV. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Bozması: TTK m. 340’ın Doğrudan Uygulanması

Bölge Adliye Mahkemesi kararının temyizi üzerine Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 22.6.2021 tarihli, E. 2020/6310, K. 2021/5300 sayılı kararıyla hükmü bozmuştur.[5]

Özel Daire değerlendirmesine doğrudan TTK m. 340’taki emredici hükümler ilkesinden başlamıştır. Kararda, anonim şirketlere ilişkin TTK hükümlerinin “kaideten emredici” nitelikte olduğu ve esas sözleşmeyle bu hükümlerden ancak TTK hükümlerince izin verilmesi hâlinde sapılabileceği belirtilmiştir.

Daire daha sonra eski m. 366/1’e atıf yapmış ve yönetim kurulu başkanının üç yıl süreyle genel kurul tarafından seçilmesini öngören esas sözleşme hükmünün bir yıldan fazla süreler yönünden geçerli olamayacağı sonucuna ulaşmıştır. Ticaret sicili müdürlüğünün başkanlık seçimini bir yıllık süre yönünden tescil etmesi bu nedenle hukuka uygun kabul edilmiştir.

11. Hukuk Dairesinin gerekçesinde BAM’ın yaptığı “bir yıllık süre yalnız yönetim kurulunun yapacağı seçime ilişkindir” ayrımı ayrıca ve ayrıntılı biçimde tartışılmamıştır.(En azından elimizdeki HGK karar metninde buna dair bir ifade bulunmamaktadır.) Daire, m. 340 ile eski m. 366/1’i birlikte uygulayarak daha doğrudan bir sonuca ulaşmıştır: Kanunda “her yıl” seçime ilişkin bir hüküm bulunmakta ve esas sözleşmeyle bundan ayrılmaya izin veren bir düzenleme görülmemektedir; bu nedenle üç yıllık başkanlık öngören esas sözleşme hükmü bir yılı aşan kısmı yönünden geçerli değildir.

V. Bölge Adliye Mahkemesinin Direnme Kararı: Emredicilik ve Kıyas İtirazı

Bölge Adliye Mahkemesi, Özel Dairenin bozma kararına direnirken önceki gerekçesini korumuş, ancak Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin m. 340 temelli yaklaşımına cevap verecek şekilde gerekçesini genişletmiştir.

Direnme kararında üç husus öne çıkmaktadır.

İlk olarak BAM, eski m. 366/1’in emredici bir düzenleme olmadığının madde metninden anlaşılabildiğini belirtmiştir. Mahkemenin dayanağı, aynı fıkranın ikinci cümlesinde esas sözleşmeye konulacak bir hükümle başkanın veya başkan vekilinin genel kurul tarafından seçilebilmesinin öngörülebilmiş olmasıdır. Başka bir ifadeyle ilk cümledeki organizasyon modelinin Kanun tarafından mutlaklaştırılmadığına dikkat çekilmiştir.

İkinci ve daha belirleyici gerekçe kıyas meselesidir. BAM’a göre yönetim kurulunun başkanını bir yıl süreyle seçmesine ilişkin düzenlemenin, esas sözleşmenin 8. maddesi uyarınca genel kurul tarafından seçilecek başkanın görev süresine kıyas yoluyla uygulanması mümkün değildir.

Üçüncü olarak, somut olayda genel kurulun başkan seçme yetkisi esas sözleşmenin 8. maddesinden kaynaklandığından ve aynı hüküm başkanın üç yıl süreyle seçileceğini düzenlediğinden, genel kurulun bu esas sözleşme hükmüne uygun olarak üç yıllık seçim yapabileceği kabul edilmiştir.

Direnme kararındaki bu gerekçe, ilk BAM kararının altında yatan normatif okumayı daha görünür hâle getirmektedir. BAM bakımından “her yıl” kaydı, yönetim kurulunun kendi başkanını belirlemesine ilişkin seçim modelinin unsurudur. Bu unsurun, esas sözleşmenin 8. maddesi uyarınca genel kurul tarafından gerçekleştirilecek seçime uygulanması ise, BAM’a göre ilk cümledeki kuralın kapsamının ikinci cümlede mümkün kılınan farklı seçim modeline genişletilmesi anlamına gelmektedir.

VI. Hukuk Genel Kurulunun Uyuşmazlığı Kurma Biçimi

Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlığı iki aşamalı olarak formüle etmiştir. Kurul önce eski m. 366/1’in birinci cümlesinin emredici nitelikte olup olmadığını sormuş; ardından bu soruya verilecek cevaba bağlı olarak, m. 340’taki emredici hükümler ilkesi karşısında yönetim kurulunun kendi üyeleri arasından seçtiği başkana ilişkin bir yıllık sürenin, başkanın esas sözleşme uyarınca genel kurul tarafından seçildiği durumda da uygulanıp uygulanmayacağını uyuşmazlığın merkezine yerleştirmiştir.

Bu formülasyon, HGK’nın meseleyi BAM’dan farklı bir düzlemde çözümlemeye hazırlandığını göstermektedir. BAM bakımından “her yıl” ibaresi yönetim kurulunun gerçekleştirdiği seçimin unsurudur. HGK çoğunluğu bakımından ise incelenmesi gereken şey, ilk cümlede yer alan “yönetim kurulu tarafından seçilme” ile “her yıl seçilme” unsurlarının birbirinden bağımsız normatif değer taşıyıp taşımadığıdır.

VII. HGK Çoğunluğunun İncelemesi: Hükmün Unsurlarının Ayrıştırılması

Hukuk Genel Kurulu öncelikle anonim şirkette yönetim kurulunun konumundan ve organizasyonundan hareket etmiştir. Yönetim kurulunun şirketin zorunlu ve sürekli organı olduğu, kanun ve esas sözleşmeyle genel kurula bırakılmış hususlar dışında şirketin işletme konusunun gerçekleştirilmesi için gerekli iş ve işlemler hakkında karar almaya yetkili bulunduğu belirtilmiştir.

Ardından m. 366’nın yönetim kurulunun iç organizasyonunu düzenlediği tespit edilmiştir. Birden fazla üyeden oluşan yönetim kurulunda başkanlık ve başkan vekilliğinin kurulun çalışması bakımından gerekli olduğu; eski hükmün temel modelinin ise başkanın her yıl yönetim kurulunca kendi üyeleri arasından seçilmesi olduğu kabul ve ifade edilmiştir.

HGK daha sonra m. 366/1’in ikinci cümlesini ele almıştır. Kurula göre ikinci cümle, başkanın yönetim kurulu tarafından seçilmesine ilişkin temel kurala istisna getirmektedir. Esas sözleşmede hüküm bulunması şartıyla başkanın veya başkan vekilinin seçimi genel kurula bırakılabilir. Burada da somut olay bakımından genel kurulun seçim yetkisinin kaynağı esas sözleşmenin 8. maddesidir; m. 366/1’in ikinci cümlesi ise böyle bir esas sözleşme düzenlemesine kanunî cevaz sağlamaktadır.

Tam bu noktada TTK m. 340 devreye girmektedir. HGK’ya göre ikinci cümle, esas sözleşmenin Kanunun öngördüğü organizasyon modelinden ayrılabilmesi bakımından açık bir izin oluşturmaktadır. Ancak bu iznin hangi unsur bakımından verildiğinin belirlenmesi gerekir.

Kurul, ilk cümlenin içerdiği unsurları birbirinden ayırmaktadır: Başkan ve başkan vekili yönetim kurulu üyeleri arasından, yönetim kurulu tarafından ve her yıl seçilecektir. İkinci cümle, esas sözleşmeyle bu unsurlardan “yönetim kurulu tarafından seçilme” unsurunun değiştirilmesine izin vermektedir; buna karşılık HGK çoğunluğuna göre “her yıl seçilme” unsurundan ayrılmaya yönelik bir izin içermemektedir.

Kararın düğüm noktası burasıdır. HGK, ilk cümlede başkanın “yönetim kurulu” tarafından ve “her yıl” seçilmesini emredici unsurlar olarak değerlendirmiş; 366. Maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesinin yalnız yönetim kurulu tarafından seçilme şartından sapılmasına imkân verdiğini, her yıl seçim şartından sapılabilmesine yönelik ayrıca bir izin bulunmadığını kabul etmiştir.

Bu nedenle HGK çoğunluğu bakımından, somut olayda genel kurulun seçim yetkisinin esas sözleşmenin 8. maddesinden kaynaklanması süre sorununu değiştirmemektedir. Çoğunluğa göre esas sözleşmenin 8. maddesi başkanı seçecek organı genel kurul olarak belirleyebilir; fakat “her yıl” seçilme şartından ayrılmasına Kanunda ayrıca izin verilmediği için, aynı esas sözleşme hükmünün üç yıllık görev süresi öngören kısmı bir yılı aşan süre yönünden geçerli değildir.

Böylece BAM ile HGK çoğunluğu arasındaki temel ayrılık açıkça ortaya çıkmaktadır: BAM “her yıl” kaydını yönetim kurulunun gerçekleştirdiği seçime bağlı görürken, HGK çoğunluğu bu kaydı seçimi yapan organdan bağımsız, başkanlık seçimine ilişkin genel ve emredici bir süre kuralı olarak değerlendirmektedir.

VIII. HGK’nın TTK m. 340’a Verdiği İşlev

Kararın bu noktası yalnız m. 366 bakımından değil, m. 340 bakımından da önemlidir. HGK çoğunluğu açısından soru, “Kanun üç yıllık başkanlığı açıkça yasaklamış mıdır?” değildir. TTK m. 340 nedeniyle soru tersinden kurulmaktadır: Kanun, bir yıllık seçim kuralından esas sözleşmeyle ayrılmaya izin vermiş midir? Çoğunluğun cevabı olumsuzdur.

Bu yaklaşım, emredici hükümler ilkesinin anonim şirket hukukunda esas sözleşme özgürlüğünü nasıl dönüştürdüğünü somut biçimde göstermektedir. Esas sözleşme serbestisinin sınırı yalnız açık yasakların aranmasıyla belirlenmemekte; Kanunda düzenlenmiş bir husustan farklı bir esas sözleşme rejimi kurulmak isteniyorsa bunun Kanunun tanıdığı serbesti alanı içinde kalıp kalmadığının ayrıca incelenmesi gerekmektedir.

Karasu’nun çalışması burada kararın teorik arka planını anlamak bakımından özellikle faydalıdır. Yazar, TTK m. 340’ta anonim şirket hükümlerinden sapma imkânının genellikle “esas sözleşme ile kararlaştırılabilir/öngörülebilir” veya “esas sözleşmede aksine bir hüküm yoksa” gibi ifadelerle ortaya çıktığını belirtmektedir. Bununla birlikte “açıkça” ibaresinin yorum faaliyetini yalnız hükmün sözlerine hapsetmediğini; hükmün anlamı ve amacından da sapma iznine ulaşılabileceğini kabul etmektedir.[6]

Karasu’nun yaklaşımı sınırsız değildir. Yazara göre yorum sonucunda sapma izninin hiçbir tereddüde yer bırakmayacak açıklıkta anlaşılması gerekir; aksi hâlde sapmaya izin verilmediği kabul edilmelidir. Ayrıca anonim şirket hükümlerinden sapma değerlendirilirken genel yorum kurallarına göre daha dikkatli davranılmalı ve özellikle kıyas anlamına gelecek yorumlardan kaçınılmalıdır.

Bu ölçütler somut karar bakımından özellikle dikkat çekicidir. BAM, yönetim kurulunun kendi başkanını yıllık olarak seçmesine ilişkin kuralın esas sözleşmenin 8. maddesi uyarınca genel kurul tarafından seçilecek başkana uygulanmasını kıyas olarak görmektedir. HGK çoğunluğu ise böyle bir kıyas yapıldığı kanaatinde değildir; çünkü çoğunluğa göre “her yıl” unsuru baştan itibaren yalnız yönetim kurulu seçimine ilişkin özel bir unsur değil, başkanın seçimini yapan organdan bağımsız genel bir emredici süre normudur. Dolayısıyla iki yaklaşım arasındaki uyuşmazlık yalnız yorum sonucunda değil, yorumun başlangıç noktasında bulunmaktadır.

IX. HGK’nın İşlevsel Gerekçeleri

HGK çoğunluğu yalnız lafız ve m. 340 sistematiği ile yetinmemiş; yıllık seçim zorunluluğunun şirket bakımından doğurabileceği pratik sonuçları da değerlendirmiştir. Kurul, başkanın esas sözleşme uyarınca genel kurul tarafından seçildiği şirketlerde her yıl yeniden seçim yapılmasının pratik olmayan sonuçlara yol açabileceğini kabul etmektedir.

Buna rağmen yıllık seçimin bazı işlevlerinin bulunabileceği belirtilmiştir. Bir önceki başkanı seçen genel kurulun yapısının değişmiş olması hâlinde yeni genel kurulun başkan tercihini yeniden değerlendirmesi; başkanın ayrıca azledilmesine gerek kalmaksızın değiştirilmesine imkân bulunması ve yeniden seçilme ihtimalinin başkanı daha özenli davranmaya sevk edebilmesi bunlar arasında sayılmıştır.

Ayrıca genel kurulun yeni başkan seçmemesi ihtimalinde şirketin zorunlu olarak işlemez duruma düşmeyeceği kabul edilmiş; yönetim kurulunun genel kurulu bu amaçla toplantıya çağırabileceği, genel kurulun toplanamaması veya başkan seçmemesi hâlinde ise şirketin işleyişinin sürdürülmesi amacıyla genel kurul seçim yapıncaya kadar başkanın yönetim kurulu tarafından belirlenebileceği ifade edilmiştir.

Bu nedenle HGK çoğunluğunu yalnızca lafzî yorum yapan bir yaklaşım olarak nitelendirmek eksik kalır. Çoğunluk işlevsel itirazları görmüş; ancak bunları m. 340 ve eski m. 366/1’den çıkardığı emredici süre sonucunu değiştirecek ağırlıkta bulmamıştır.

X. Karşı Oy: “Açıkça İzin” Kavramının Amaçsal ve Sistematik Yorumu

Hukuk Genel Kurulundaki karşı oy, BAM’ın ulaştığı sonuca yakın olmakla birlikte gerekçeyi daha ayrıntılı bir hukuk metodolojisi üzerine kurmaktadır. Karşı oyda da m. 340’ın anonim şirket esas sözleşmelerinde sözleşme özgürlüğüne önemli bir sınır getirdiği kabul edilmektedir. Dolayısıyla çoğunluk ile karşı oy arasındaki ayrılık, emredici hükümler ilkesinin varlığı konusunda değildir.

Temel ayrılık, “Kanunda açıkça izin verilmiş olma” şartının nasıl anlaşılacağı üzerindedir. Karşı oy, Karasu’ya ve TTK m. 340’ın gerekçesine atıfla, sapma izninin bulunup bulunmadığının yalnız hükmün lafzına bakılarak belirlenemeyeceğini; gerektiğinde hükmün amacı, sistem içindeki yeri ve ortaya çıkaracağı sonuçların da dikkate alınması gerektiğini ifade etmektedir.

Bu bakımdan m. 366/1’in ikinci cümlesinde esas sözleşmenin başkan seçimini genel kurula bırakabilmesine izin verilmiş olması, karşı oya göre birinci cümledeki bir yıllık sürenin, esas sözleşmenin 8. maddesine dayanılarak (yine kanunen verilen cevaza istinaden) genel kurul tarafından gerçekleştirilen seçim bakımından da zorunlu ve emredici olduğunu göstermez.

Karşı oy ayrıca düzenlemenin şirketin işleyişi üzerindeki sonuçlarına özel önem vermektedir. Başkanın esas sözleşme uyarınca genel kurul tarafından seçildiği bir şirkette her yıl yeniden genel kurul kararı gerekmesi; genel kurulun sonraki yıl hiç veya gereği gibi toplanamaması hâlinde başkanlık makamının boş kalması; buna bağlı olarak yönetim kurulunun çalışmasının ve şirketin yönetim ve temsilinin sorunlu hâle gelmesi ihtimalleri dikkate alınmıştır.

Karşı oy bakımından bir başka gerekçe de görevden alma yetkisidir. Yönetim kurulunun kendi seçtiği başkanı değiştirebilmesine karşılık, esas sözleşme gereği başkan genel kurul tarafından seçilmişse başkanın görevden alınması da genel kurulun yetki alanındadır. Dolayısıyla başkanın denetlenmesini veya gerektiğinde değiştirilmesini sağlama bakımından yıllık sürenin genel kurul tarafından seçilen başkan yönünden aynı işleve sahip olmadığı belirtilmiştir.

Karşı oyun ulaştığı sonuç, esas sözleşmenin başkan seçimini genel kurula bıraktığı durumda bir yıllık sürenin emredici olmadığı ve genel kurulun, somut olayda esas sözleşmenin 8. maddesine dayanarak başkanın görev süresini TTK m. 362’de yönetim kurulu üyeliği için öngörülen üç yıllık azami süre içerisinde belirleyebileceği yönündedir.

XI. Karasu’nun Yaklaşımı Açısından Kararın Yeri

Karasu’nun emredici hükümler ilkesine ilişkin çalışması, kararın taraflarından herhangi birini doğrudan “doğru” ilan etmek için değil, tartışmanın hangi metodolojik sınırlar içinde yürüdüğünü anlamak bakımından kullanılmalıdır.

Karasu bir taraftan m. 340’taki “açıkça izin” şartının salt gramatik yorumla sınırlandırılmasına karşı çıkmaktadır. Hükmün sözü yanında özü, amacı ve menfaatler dengesi de dikkate alınabilir. Diğer taraftan ise bunun ters yönde sınırsız bir esas sözleşme serbestisine dönüşmesini engelleyen kuvvetli bir sınır koymaktadır: yorum yoluyla tespit edilen sapma izni tereddütsüz olmalı ve kıyas yoluyla yeni bir istisna üretilmemelidir.

Bu iki ölçüt, somut uyuşmazlıkta her iki yönde de tartışmaya elverişlidir. BAM ve karşı oy açısından ikinci cümlenin esas sözleşmeye genel kurul tarafından seçim modelini kurma imkânı tanıması ve bu seçim modelinin yapısal özellikleri, ilk cümledeki yıllık sürenin ikinci hâle taşınmaması sonucunu destekleyebilir. HGK çoğunluğu açısından ise tam tersine, Kanunun ikinci cümlede yalnız seçimi yapan organı değiştirecek bir esas sözleşme düzenlemesine açıkça cevaz verdiği; “her yıl” unsurundan ayrılmaya ilişkin benzer bir açıklık bulunmadığı ileri sürülebilir.

Karasu’nun ayrıca Kanundan sapma ile Kanunu tamamlama arasında yaptığı ayrım da burada önemlidir. Yazara göre m. 340 esas olarak Kanunun anonim şirketlere ilişkin hükümlerinden sapmayı sınırlar. Kanun hükmünü yalnız somutlaştıran veya gerçek bir kanun boşluğunu dolduran esas sözleşme düzenlemeleri için aynı anlamda açık bir sapma izni aranması gerekmez. Buna karşılık Kanun belirli bir konuyu tüketici veya tahdidi şekilde düzenlemişse esas sözleşmenin farklı bir rejim oluşturması mümkün değildir.[7]

Somut olayda ise esas sözleşmenin 8. maddesindeki üç yıllık başkanlık hükmünün basitçe “tamamlayıcı” bir hüküm sayılması kolay değildir. Çünkü eski m. 366/1’de açıkça “her yıl” ibaresi yer almaktadır. Bu sebeple tartışma gerçek anlamda bir kanun boşluğunu doldurma probleminden ziyade, mevcut kanun hükmündeki sürenin hangi seçime uygulandığı ve esas sözleşmenin bu düzenlemeden ayrılıp ayrılamayacağı problemidir denilebilir.

XII. 7511 Sayılı Kanun: “Her Yıl” İbaresinin Metinden Çıkarılması

Hukuk Genel Kurulu kararı 1.3.2023 tarihinde verilmiştir. 23.5.2024 tarihli ve 7511 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 13. maddesiyle TTK m. 366/1’in birinci cümlesindeki “Yönetim kurulu her yıl üyeleri arasından” ibaresi “Yönetim kurulu, üyeleri arasından” şeklinde değiştirilmiştir. Böylece “her yıl” kaydı Kanun metninden çıkarılmıştır.[8]

Değişikliğin gerekçesinde, yönetim kurulu üyelerinin en çok üç yıl için seçilebilmesine karşılık başkan ve başkan vekilinin her yıl seçilmesi zorunluluğunun yönetim organizasyonunun her yıl yeniden belirlenmesini gerektirdiği; başkan veya başkan vekilinin sonraki yıl seçilmemesi hâlinde bu kişilere Kanun tarafından verilen görev ve yetkilerin kim tarafından kullanılacağı konusunda uygulamada tereddütler meydana geldiği belirtilmiştir. Değişiklikle başkan ve başkan vekilinin yönetim kurulunun görev süresiyle uyumlu olarak seçilebilmesine imkân sağlanması amaçlanmıştır.[9]

XIII. Değişiklik Sonrası Hukukî Durum

Bugünkü TTK m. 366/1: “Yönetim kurulu, üyeleri arasından bir başkan ve bulunmadığı zamanlarda ona vekâlet etmek üzere, en az bir başkan vekili seçer. Esas sözleşmede, başkanın ve başkan vekilinin veya bunlardan birinin, genel kurul tarafından seçilmesi öngörülebilir.”

Dolayısıyla eski HGK kararının merkezindeki “her yıl” unsuru artık mevcut değildir. Bunun sonucu olarak yönetim kurulu başkanı ve başkan vekilinin her yıl yeniden seçilmesine ilişkin bağımsız kanunî zorunluluk ortadan kalkmıştır. Yönetim kurulu başkanlığı üyelik sıfatına bağlı bulunduğundan, başkanlık süresi yönetim kurulu üyeliği süresini aşamaz; TTK m. 362 gereği yönetim kurulu üyeliğinin azami süresi ise üç yıldır. Bir başka şekilde tekrar söylemek gerekirse başkanlık sıfatı yönetim kurulu üyeliğine bağlı olduğundan, başkanın görev süresi içinde bulunulan yönetim kurulu üyeliği dönemini aşamaz. [10]

Başkanın yönetim kurulu tarafından seçildiği olağan modelde de, esas sözleşme uyarınca genel kurul tarafından seçildiği modelde de artık eski m. 366/1’den kaynaklanan yıllık yeniden seçim zorunluluğu bulunmamaktadır. Bununla birlikte ikinci cümlenin yapısı değişmemiştir. Dolayısıyla başkanın genel kurul tarafından seçilebilmesi bakımından hâlen esas sözleşmede bu yönde bir düzenleme bulunması gerekir. Kanun bugün de genel kurula, esas sözleşmeden bağımsız ve kendiliğinden kullanılabilecek bir başkan seçme yetkisi tanımlamamaktadır.

XIV. Kararın Bugün İçin Taşıdığı Değer

7511 sayılı Kanun sonrasında HGK E. 2022/65, K. 2023/144 sayılı kararının somut sonucu güncel m. 366 bakımından aynen uygulanamaz. Kararda bir yıllık süreye ulaşılmasını sağlayan “her yıl” ibaresi artık Kanun metninde bulunmamaktadır.

Bununla birlikte kararın TTK m. 340 bakımından taşıdığı değer devam etmektedir. Karar, bir anonim şirket hükmünün tek bir cümle içerisinde birden fazla normatif unsur içerebileceğini ve Kanunun esas sözleşmeye bunlardan biri bakımından farklılaşma imkânı tanımasının, diğerlerinden de zorunlu olarak sapılabileceği anlamına gelmeyebileceğini göstermektedir.

BAM’ın yaklaşımı ise aynı hükme başka bir yönden bakılabileceğini ortaya koymaktadır: Bir normdaki belirli bir unsurun, hükmün öznesine ve düzenlediği hukukî duruma bağlı olması hâlinde, bu unsurun Kanunun ayrıca mümkün kıldığı farklı bir seçim modeline taşınması kıyas niteliği taşıyabilir.

Karşı oy ve Karasu’nun yaklaşımı da m. 340’taki “açıkça izin” şartının yalnızca kelimelerin mekanik karşılaştırılmasıyla uygulanamayacağını; anlam, amaç ve menfaat dengesinin de yorum faaliyetinde yerinin bulunduğunu hatırlatmaktadır. Ancak aynı zamanda bu yorumun m. 340’ın getirdiği esas sözleşme sınırlamasını ortadan kaldıracak ölçüde genişletilemeyeceği açıktır.

Uyuşmazlık boyunca beş ayrı hukukî okuma peş peşe ortaya çıkmıştır:

a- Bölge Adliye Mahkemesi ilk kararında “her yıl” ibaresini yönetim kurulunun yaptığı seçime özgü kabul etmiş;

b- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi m. 340’taki emredici hükümler ilkesinden hareketle üç yıllık esas sözleşme hükmünü bir yılı aşan kısmı bakımından geçersiz saymış;

c- BAM direnme kararında ilk yorumunu koruyarak buna emredicilik ve özellikle kıyas itirazını eklemiş;

d- Hukuk Genel Kurulu çoğunluğu ise ilk cümledeki “seçen organ” ve “her yıl seçim” unsurlarını birbirinden ayırarak ikinci cümlenin yalnız ilk unsurdan sapmaya izin verdiğini kabul etmiş ve Özel Dairenin vardığı sonucu ayrıntılı biçimde temellendirmiştir.

e- Karşı oy ise aynı m. 340 ve m. 366 hükümlerini amaçsal ve sistematik yorumla farklı sonuca ulaştırmıştır.

Sonuç

7511 sayılı Kanun’la “her yıl” ibaresinin kaldırılması, bu somut görev süresi tartışmasını bugünkü hukuk bakımından sona erdirmiştir. Fakat kararın ortaya koyduğu daha genel meseleler - emredici hükmün unsurlarının belirlenmesi, esas sözleşmeyle farklılaşmanın kapsamı, kanunî iznin yorumlanması ve kıyas sınırı vd - anonim şirketler hukukunda m. 340’ın uygulanması bakımından önemini korumaktadır.

Bu kararın asıl öğretici yönü de burada ortaya çıkmaktadır. Diğer tüm ilkelerde olduğu gibi anonim şirketler hukukundaki emredici hükümler ilkesi sadece birtakım yasakların toplamı olarak görülemez, bu ilke sahası itibariyle aynı zamanda esas sözleşme serbestisinin ve şirket içi düzenlemelerin Kanun karşısındaki hareket alanını tayin eden bir yorum rejimidir.

Uygulayıcı bakımından mesele, yalnızca hangi hükmün emredici olduğunu tespit etmekten ibaret de değildir. Asıl maharet, hükmün hangi unsurunun emredici olduğunu, hangi noktada farklılaşmaya cevaz verildiğini ve yorumun nerede kıyasa dönüşmeye başladığını ayırt edebilmektedir. Şirketler hukuku pratiğinde avukatın rolü de tam bu noktada belirginleşmektedir. İyi hazırlanmış bir esas sözleşme, iç yönerge veya yönetim modeli yalnız mevzuat hükümlerinin yan yana getirilmesinden doğmaz; Kanunun çizdiği sınırlar içinde şirketin ihtiyaçlarına uygun bir hukukî mimari kurulmasını gerektirir. Bu sebeple önümüze gelen bir mevzuyu doğru okumak, nitelikli bir muhakemeye tabi tutmak ve mevzuyu teorik-doktriner bağlamıyla ele almak bu yazıda göstermeye çalıştığım ve HGK kararındaki atıflardan da görüleceği üzere doğrudan doğruya kurumsal yapı tasarlama kabiliyetinin de bir parçasıdır.

Ezcümle, TTK m. 366’nın eski hâline ilişkin somut uyuşmazlık bugün tarihsel bir meseleye dönüşmüş olabilir. Fakat o uyuşmazlıkta yapılan tartışma tarihsel değildir. Değişen hüküm “her yıl” ibaresini ortadan kaldırmıştır; geride kalan karar ise hukukçuya bir hükmün nasıl uygulanacağını, uygulamada doğabilecek zenginliği/ihtilafı ve anonim şirketler hukukunda Kanunun bıraktığı hareket alanının nasıl aranması gerektiğini göstermektedir.

Av. Muhammed Ali ÖZTÜRK

-----------

[1] Hukuk daireleri arasında içtihat uyuşmazlığı bulunursa (2797 s.lı K.m. 15/2,b) ya da Yargıtay dairelerinden biri, yerleşmiş içtihadından dönmek isterse veya sözü edilen dairelerden biri benzer olaylarda birbirine uymayan kararlar vermiş bulunursa, bir içtihat uyuşmazlığı söz konusu olacak ve bunları içtihatların birleştirilmesi yoluyla kesin olarak karara baglama görevi Hukuk Genel Kuruluna ait olacaktır (2797 s.lı K.m. 15/2,c).

[2] https://www.hukukihaber.net/hukuk-genel-kurulunun-202265-e-2023144-k-sayili-karari

[3] Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 1.3.2023, E. 2022/65, K. 2023/144. Kararda uyuşmazlık, TTK m. 366/1’in birinci cümlesinin emredici olup olmadığı ve burada öngörülen bir yıllık sürenin başkanın genel kurul tarafından seçildiği durumda da uygulanıp uygulanmayacağı noktasında belirlenmiştir.

[4] Rauf Karasu, “6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’na Göre Anonim Şirketlerde Emredici Hükümler İlkesi”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 18, S. 2, 2012, s. 311-332, özellikle s. 311-313.

[5] Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 22.6.2021, E. 2020/6310, K. 2021/5300. Özel Daire, TTK m. 340 ile eski m. 366/1’i birlikte değerlendirerek üç yıllık başkanlık öngören esas sözleşme hükmünün bir yılı aşan kısmı bakımından geçerli olamayacağını kabul etmiştir.

[6] Karasu, s. 315-316. Yazar, TTK m. 340’taki “açıkça” ibaresinin salt lafzî yorumu zorunlu kılmadığını; hükmün anlam ve amacından da sapma iznine ulaşılabileceğini, ancak yorum sonucunda bu iznin tereddüde yer bırakmayacak açıklıkta anlaşılması gerektiğini ve kıyas anlamına gelecek yorumlardan kaçınılmasını savunmaktadır.

[7] Karasu, s. 320-321. Yazar, Kanun hükmünden sapan esas sözleşme kayıtları ile Kanunu yalnız somutlaştıran veya gerçek bir kanun boşluğunu dolduran tamamlayıcı esas sözleşme hükümlerini birbirinden ayırmakta; tahdidi düzenleme bulunan hâllerde esas sözleşmeyle farklı bir rejim kurulamayacağını belirtmektedir.

[8] 7511 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, m. 13, kabul tarihi 23.05.2024, RG, 29.05.2024, S. 32560. Söz konusu madde ile TTK m. 366/1’in birinci cümlesindeki “Yönetim kurulu her yıl üyeleri arasından” ibaresi “Yönetim kurulu, üyeleri arasından” şeklinde değiştirilmiştir.

Kanunun kabul ve yayım bilgileri için bkz :

https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/Kanun/4db8038a-23d7-4980-981a-018f3e77c773

[9] Türk Ticaret Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, Esas No. 2/2138, m. 12 gerekçesi, TBMM, 28. Dönem, 2. Yasama Yılı, Sıra Sayısı 110, s. 12. Gerekçede, yönetim kurulu üyelerinin üç yıla kadar seçilebilmesine karşılık başkan ve başkan vekilinin her yıl seçilmesi zorunluluğunun yönetim organizasyonunun her yıl yeniden belirlenmesine yol açtığı ve uygulamada tereddüt oluşturduğu; değişiklikle başkan ve başkan vekilinin yönetim kurulunun görev süresine uyumlu olarak seçilebilmesine imkân tanınmasının amaçlandığı belirtilmiştir.

TBMM – Kanun Teklifi ve madde gerekçeleri :

https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D28/Y2/T2/WebOnergeMetni/73c0fde0-ad2a-4cd5-bb4b-be3552d2014b.pdf

TBMM–Sıra Sayısı 110 Komisyon Raporu:

https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D28/Y2/T2/DosyaKomisyonRaporunuVerdi/522510f1-0e11-460a-a638-928ff8a12684.pdf

[10] Kafa karışıklığına mahal vermemek adına şu hususları ilave etmek gerekir, şöyle ki:
Yönetim kurulu başkanının yönetim kurulu üyeleri arasından seçilmesi gerektiğinden, başkanlık sıfatı yönetim kurulu üyeliğinin devamına bağlıdır ve belirli bir üyelik dönemi bakımından başkanlık süresi üyelik süresini aşamaz. TTK m. 362 uyarınca yönetim kurulu üyeleri en çok üç yıl süreyle görev yapmak üzere seçilebildiğinden, aynı üyelik dönemi için başkanlık süresi de üç yılı aşamaz. Bununla birlikte, yönetim kurulu üyeliğine ve başkanlığa yeniden seçilme hâlinde toplam başkanlık süresinin üç yılı aşması mümkündür.

Esas Sayısı : 2023/174

Karar Sayısı : 2025/224

Karar Tarihi : 6/11/2025

R.G. Tarih - Sayı : 17/2/2026-33171

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR: 1. Danıştay 13. Dairesi (E.2023/174)

2. Ankara 11. İdare Mahkemesi (E.2025/82)

İTİRAZLARIN KONUSU: 7/12/1994 tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un;

A. 15. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…gerekli gördüğü hallerde,...” ibaresinin,

B. 15. maddesine 1/8/2003 tarihli ve 4971 sayılı Kanun’un 25. maddesiyle eklenen üçüncü fıkranın ikinci cümlesinin,

Anayasa’nın 2., 13. ve 21. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.

OLAY: İdari para cezalarının iptalleri talebiyle açılan davalarda itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeler, iptalleri için başvurmuşlardır.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ

Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı 15. maddesi şöyledir:

“Yerinde İnceleme

Madde 15 – Kurul, bu Kanunun kendisine verdiği görevleri yerine getirirken gerekli gördüğü hallerde, teşebbüs ve teşebbüs birliklerinde incelemelerde bulunabilir. Bu amaçla teşebbüslerin veya teşebbüs birliklerinin:

a) (Değişik:16/6/2020-7246/4 md.) Defterlerini, fiziki ve elektronik ortam ile bilişim sistemlerinde tutulan her türlü verilerini ve belgelerini inceleyebilir, bunların kopyalarını ve fiziki örneklerini alabilir,

b) Belirli konularda yazılı veya sözlü açıklama isteyebilir,

c) Teşebbüslerin her türlü mal varlığına ilişkin mahallinde incelemeler yapabilir.

İnceleme, Kurul emrinde çalışan uzmanlar tarafından yapılır. Uzmanlar incelemeye giderken yanlarında incelemenin konusunu, amacını ve yanlış bilgi verilmesi halinde idari para cezası uygulanacağını gösteren bir yetki belgesi bulundururlar.

(Ek fıkra: 1/8/2003-4971/25 md.) İlgililer istenen bilgi, belge, defter ve sair vasıtaların suretlerini vermekle yükümlüdür. Yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması durumunda sulh ceza hakimi kararı ile yerinde inceleme yapılır.”

II. İLK İNCELEME

A. E.2023/174 Sayılı Başvuru Yönünden

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 30/11/2023 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

B. E.2025/82 Sayılı Başvuru Yönünden

2. Anılan İçtüzük hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın katılımlarıyla 27/3/2025 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. BİRLEŞTİRME KARARI

3. 7/12/1994 tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un;

A. 15. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…gerekli gördüğü hallerde,...” ibaresinin,

B. 15. maddesine 1/8/2003 tarihli ve 4971 sayılı Kanun’un 25. maddesiyle eklenen üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinin,

iptallerine karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin E.2025/82 sayılı davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2023/174 sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas incelemenin E.2023/174 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine 27/3/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

IV. ESASIN İNCELENMESİ

4. Başvuru kararları ve ekleri, Raportör Abdullah ATAY tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükümleri dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Uygulanacak Kural Sorunu

5. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.

6. İtiraz yoluna başvuran Mahkemelerce 4054 sayılı Kanun’un 15. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinin iptali talep edilmiştir. Anılan maddede Rekabet Kurulunun (Kurul) görevini yerine getirirken gerekli gördüğü hâllerde, teşebbüs ve teşebbüs birliklerinde incelemelerde bulunma yetkisi düzenlenmiştir. Maddenin üçüncü fıkrasının itiraz konusu ikinci cümlesinde ise yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması durumunda Kurulun sulh ceza hâkimi kararıyla yerinde inceleme yapabileceği hükme bağlanmıştır.

7. Bakılmakta olan davaların konusu ise anılan Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca teşebbüslere verilen idari para cezalarının iptalleri talebine ilişkin olup davalara konu olaylarda yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması nedeniyle alınmış bir sulh ceza hâkimi kararı bulunmamaktadır. Bu itibarla itiraz konusu kuralın davaların çözümünde veya davaları sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bir kural olduğu söylenemez.

8. Açıklanan nedenle Kanun’un 15. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemelerin bakmakta oldukları davalarda uygulanma imkânı bulunmadığından anılan cümleye ilişkin başvuruların Mahkemelerin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Selahaddin MENTEŞ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.

B. İtirazların Gerekçeleri

9. Başvuru kararlarında özetle; itiraz konusu kuralla Kurulun yerinde inceleme yetkisinin gecikmesinde sakınca bulunan hâllerle sınırlı tutulmadığı, bu yöndeki kararın yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulma zorunluluğunun da öngörülmediği, bu itibarla anayasal güvencelerin sağlanmadığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 13. ve 21. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

10. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 167. maddesi yönünden de incelenmiştir.

11. 4054 sayılı Kanun’un 15. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde Kurulun, söz konusu Kanun’un kendisine verdiği görevleri yerine getirirken gerekli gördüğü hâllerde teşebbüs veya teşebbüs birliklerinde incelemelerde bulunabileceği öngörülmüştür. Anılan cümlede yer alan “…gerekli gördüğü hallerde,...” ibaresi itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır.

12. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuki güvenliği sağlayan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.

13. Hukuk devletinin temel unsurlarından biri de belirlilik ilkesidir. Bu ilkeye göre yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup kişinin kanundan belirli bir kesinlik içinde hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini verdiğini bilmesini zorunlu kılmaktadır. Kişi ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir. Hukuki güvenlik ilkesi bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2020/80, K.2021/34, 29/4/2021, § 25; E.2022/9, K.2022/80, 21/6/2022, § 11).

14. İtiraz konusu kuralla Kurulun gerekli gördüğü hâllerde, teşebbüs ve teşebbüs birliklerinde incelemelerde bulunabileceği düzenlenirken kuralın da yer aldığı cümlede yerinde inceleme yetkisinin kapsamının anılan Kanun’un Kurula verdiği görevlerin yerine getirilmesiyle sınırlı olduğu belirtilmiştir.

15. Ayrıca yerinde inceleme işlemi söz konusu maddenin ikinci fıkrası uyarınca Kurul emrinde çalışan uzmanlar eliyle ve incelemenin konusu ile amacını gösteren bir yetki belgesi ibrazı suretiyle yapılacaktır. Yine maddenin üçüncü fıkrasına göre yerinde incelemenin engellenmesi veya engelleme olasılığının doğması hâlinde yerinde inceleme ancak sulh ceza hâkiminin kararı ile mümkün olup Kurulun kendiliğinden zor kullanma yetkisi bulunmamaktadır.

16. Öte yandan Kurulun Kanun’un kendisine verdiği görevleri yerine getirirken teşebbüs ve teşebbüs birliklerinde incelemede bulunma gerekliliği çok farklı hâllerde ortaya çıkabileceğinden bu kavramın kapsamına giren tüm hâllerin kanun koyucu tarafından önceden belirlenmesi ve tek tek sayılması zorunluluğundan söz edilemez. Bu durum kanun yapma tekniğinin doğasından kaynaklanmaktadır. Zira kanun hükümlerinin genel olması, somut olayın özelliğine göre değişen durumlara karşı tüm çözümlerini bünyesinde barındırmasını sağlama, bir başka ifadeyle hükmün amacına uygun bir şekilde sonuca ulaştırabilecek herhangi bir çözümü dışlamasını önleme ihtiyacından kaynaklanmaktadır. Bu itibarla kural kapsamında Kurulun kendisine verilen görevlerin yerine getirilmesi amacıyla yerinde inceleme yapmasını gerekli kılan hâlin bulunup bulunmadığı, somut olayın koşulları gözetilerek tespit edilecektir.

17. Dolayısıyla yerinde inceleme yetkisinin kapsamı ile Kurulca bu yetkinin kullanılabileceği hâllerin ve sebeplerin kanunla herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralın belirsiz olduğu söylenemez.

18. Hukuk devleti ilkesi gereğince kanunların kamu yararı amacını gerçekleştirmek amacıyla yapılması gerekir. Anayasa Mahkemesince kamu yararı konusunda yapılacak inceleme, kanunun kamu yararı amacıyla yapılıp yapılmadığının araştırılmasıyla sınırlıdır. Anayasa’nın çeşitli hükümlerinde yer alan kamu yararı kavramının Anayasa’da bir tanımı yapılmamıştır. Ancak Anayasa Mahkemesinin kararlarında da belirtildiği gibi kamu yararı; bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yarardır. Kamu yararı düşüncesi olmaksızın yalnız özel çıkarlar için veya yalnız belli kişilerin yararına olarak kanun hükmü konulamaz. Böyle bir durumun açık bir biçimde ve kesin olarak saptanması hâlinde söz konusu kanun hükmü Anayasa’nın 2. maddesine aykırı düşer. Açıklanan istisnai hâl dışında bir kanun hükmünün gereksinimlere uygun olup olmadığı, hangi araç ve yöntemlerle kamu yararının sağlanabileceği kanun koyucunun takdirinde olduğundan bu kapsamda kamu yararı değerlendirmesi yapmak anayasa yargısıyla bağdaşmaz (AYM, E.2018/138, K.2019/94, 24/12/2019, § 7; E.2022/34, K.2024/16, 23/1/2024, § 40).

19. Anayasa’nın 167. maddesinin birinci fıkrasında “Devlet, para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alır; piyasalarda fiilî veya anlaşma sonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önler.” düzenlemesine yer verilmiştir.

20. Anılan maddeye ilişkin olarak Danışma Meclisinin kabul ettiği metnin gerekçesinde “Bu madde Devlete üç görev yüklemektedir./ Birincisi, özel teşebbüsün rekabet koşulları içinde yararlı yönde gelişmesine yardımcı olacaktır. Rekabet koşullarını sağlamanın tabiî sonucu ise, buna bağlı olan diğer iki görevdir./ İkincisi, Devletin piyasada fiilî ve anlaşma sonucu tekelleri önlemesidir. Bu görev hem özel hem de kamu kesimi için öngörülmektedir. Tekeller ve tekel benzeri gruplaşmaları, hem tüketim hem de hizmet sektöründe önlemek, konzernler hâkimiyetini dağıtmak sağlıklı bir toplum, sağlıklı bir demokrasi için vazgeçilmez şartlardır. Tekelciliğin her türlüsünün zararından fertleri ve toplumu korumak, toplumun huzur ve refahı ile de ilgilidir./ Üçüncüsü, Tekel teşkil etmemekle beraber, tekel oluşturamayan üretim ve hizmet kuruluşlarının fiyat anlaşmaları, üretim hataları, coğrafî bölge paylaşma ve benzeri suretlerde gerçekleştirecekleri karterler de yasaklanmıştır./ Piyasaların bu şekilde denetlenmesindeki zorunluk, bu denetlemenin Anayasal bir direktif olarak düzenlenmesini zorunlu kılmaktadır./ Rekabetin ortadan kalktığı, tekellerin ve kartellerin fiyatları oluşturduğu ve etkilediği üretim-fiyat çizgisinin dışına da taşırabildiği bir toplum olmanın sakıncaları önlenmek istenmiştir.” denilmiştir.

21. Bu itibarla anayasa koyucu para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemesini sağlayıcı ve geliştirici önlemlerin alınmasını, piyasalarda fiilî veya anlaşma sonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önlemeyi bir ödev olarak devlete yüklemiştir (AYM, E.2019/32, K.2021/54, 14/7/2021, § 61). Bu yükümlülüğün yerine getirilmesi çerçevesinde kanun koyucunun Anayasa’ya aykırı olmamak kaydıyla seçeceği araçların ve uygulayacağı usullerin belirlenmesinde takdir yetkisi bulunmaktadır.

22. Mal ve hizmet üretiminde verimliliğin artırılması, kaynak dağılımında etkinliğin sağlanması ve teknolojiden yararlanmanın azami düzeye çıkarılabilmesi bakımından rekabetin esas olduğu bir serbest piyasa modelinin varlığı zorunludur. Rekabetin hüküm sürdüğü bir ortam, üretilen ve tüketicilere sunulan mal ve hizmetlerin belirli bir kalitede olmasını ve fiyatının makul düzeylerde kalmasını sağladığından aynı zamanda tüketicinin korunmasına da hizmet etmektedir. Ayrıca rekabet, ekonomik gücün tek bir elde toplanmasını önleyip topluma yayarak iktisadi güce sahip olanların siyasi hayata da egemen olmasını engellediğinden demokratik sistemin işlevsellik kazanabilmesi için gerekli bir nitelik taşımaktadır. Anayasa’nın 167. maddesinin gerekçesinde, tekeller ve tekel benzeri gruplaşmaları hem tüketim hem de hizmet sektöründe önlemenin sağlıklı bir toplum ve demokrasi için vazgeçilmez olduğu ifade edilerek bu gerçeğe işaret edilmektedir (AYM, E.2013/50, K.2015/38, 1/4/2015; E.2020/67, K.2022/139, 9/11/2022, § 29).

23. Kuralın Anayasa’nın anılan maddesinin birinci fıkrasıyla devlete yüklenen piyasaların sağlıklı ve düzenli işlemesini sağlama, piyasalarda hukuki veya fiilî bir şekilde oluşabilecek tekel ve kartelleşmeyi önleme yükümlülüğü kapsamında piyasada rekabete aykırı davranış ya da işlemlerin tespit edilmesine yönelik delil elde edilmesi amacıyla ihdas edildiği anlaşılmaktadır.

24. Bu bağlamda piyasalarda hukuki veya fiilî bir şekilde oluşacak tekelleşme ve kartelleşmenin önlenmesi hususunda başvurulabilecek araç ve yöntemleri belirlemede kanun koyucunun takdir yetkisine sahip olduğu, başka bir deyişle bu konuda kanun koyucunun belli bir yönde düzenleme yapmasını zorunlu kılan anayasal bir hükmün bulunmadığı gözetildiğinde Kurula gerekli gördüğü hâllerde yerinde inceleme yapma yetkisi tanıyan kuralın, Anayasa’nın 167. maddesiyle devlete yüklenen pozitif yükümlülüğün bir gereği olan söz konusu takdir yetkisi kapsamında kaldığı anlaşılmaktadır.

25. Bu itibarla kamu yararı amacına yönelik olduğu anlaşılan kuralda hukuk devleti ilkesine aykırı bir yön bulunmadığı gibi kural, devletin Anayasa’nın 167. maddesinden kaynaklanan pozitif yükümlülüğüyle çelişmemektedir.

26. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 167. maddelerine aykırı değildir. İtirazların reddi gerekir.

Kuralın Anayasa’nın 13. ve 21. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Selahaddin MENTEŞ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.

V. HÜKÜM

7/12/1994 tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un;

A. 15. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…gerekli gördüğü hallerde,...” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,

B. 15. maddesine 1/8/2003 tarihli ve 4971 sayılı Kanun’un 25. maddesiyle eklenen üçüncü fıkranın ikinci cümlesinin iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,

Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Selahaddin MENTEŞ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA 6/11/2025 tarihinde karar verildi.

​

​

​

​

​

​

​

​

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. Mahkeme çoğunluğunun gerekçesine göre, incelenen 15. maddenin ilk fıkrası ile fıkrada yer alan “gerekli gördüğü hallerde” ibaresinin Kurul’a verdiği yetkinin amacı ve şartları açık ve belirli bir biçimde düzenlenmiş olup belirsizlik de bulunmadığından hukuk devleti ilkesine aykırılık söz konusu değildir. Ayrıca devletin piyasalar üzerindeki pozitif yükümlülüklerine de uygun olan kuralın Anayasa’nın 2. maddesi ile 167. maddesine aykırılığı bulunmamaktadır. Yine çoğunluk gerekçesinde kuralın Anayasa’nın 21. maddesiyle bir ilgisi de görülememiştir.

2. Çoğunluğun ilgi kuramamasına karşın konunun tam da Anayasa’nın 21. maddesiyle ilgili olduğu ifade edilmelidir. Kural ile teşebbüs ve teşebbüs birliklerinde fiilen bilgi, belge ve kayıtlar üzerinde inceleme yapma ve örnek alma yetkisi verilmektedir. Nitekim 15. maddenin devam eden bentlerine göre anılan yetki teşebbüslerin defterlerini, bilişim sistemlerinde tutulan belgelerini inceleme ve örneklerini almayı kapsamaktadır. Belirtilen yetkiler tümüyle işyerinde arama ve el koyma faaliyetini kapsamaktadır. Örneğin bir suç soruşturması kapsamında elektronik sistemlerde yapılacak inceleme ve aramanın yöntemi de hard diskin kopyasının alınması biçimindedir, bilgisayara fiili el koyma ise istisnaen söz konusudur. (CMK m. 134/1,2).

3. Öte yandan Anayasa Mahkemesi işyerlerinin herkesin girmesine açık olmayan yönetim ofisleri ve çalışma odalarının konut niteliğinde olduğunu kabul etmiştir (B. No: 2019/40991, 23.3.2023, par. 54-68). Esasen Sözleşme uygulamasıyla ilgili AİHM içtihadına göre de tüzel kişilerin iş yerlerinde yapılacak incelemelerin Sözleşme’nin 8/1. maddesini ihlal edeceği kabul edilmiştir (AİHM Société Colas Est ve diğerleri v. Fransa, B. No: 37971/97). Nitekim iç hukukumuzda 5237 sayılı TCK madde 116/2’de işyerlerinin girilmesi mutad olmayan yerleri konut dokunulmazlığı kapsamında görülmektedir.

4. Konut dokunulmazlığı, anayasal güvence kapsamındadır. Anayasa’nın 21/1. maddesinde belirtilen meşru amaçlar çerçevesinde hakim kararı olmaksızın, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise yetkili merciin yazılı emri bulunmaksızın kimsenin konutuna girilemeyeceği, arama yapılamayacağı, buradaki eşyaya el konulamayacağı güvence altına alınmıştır. Yine maddede gecikmede sakınca bulunan hallere özgü yetkili merci emrinin yirmi dört saat içerisinde hakim onayına sunulması, hakimin kararını kırksekiz saat içerisinde açıklamadığı durumda el koymanın kendiliğinden kalkacağı belirtilmektedir.

5. Anayasa Mahkemesi daha önceki bir kararında da işyerlerindeki resmi inceleme ve bilgi ve belgelere el konulmasına ilişkin kuralı konut dokunulmazlığına ilişkin anayasal kural kapsamında incelemiş ve anayasal güvencelere aykırı olduğu için iptaline karar verilmiştir (bkz. AYM Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. 2019/40991, 23.3.2023, par. 54-68).

6. İncelemeye konu ibarenin bağlantılı olduğu kural bütününde Kurul kararı ile görevlendirilen yetkililere, hakim kararı olmaksızın denetim kapsamındaki işyerinin konut niteliğinde kabul edilen alanlarına girme, kayıt ve verileri inceleme, örnek alma yetkisi verilmektedir. Öte yandan doğrudan Kurul kararı ile bu denetim ve incelemenin yapılması gecikmesinde sakınca olan hallere özgülenmemiş, her durumda yapılabileceği düzenlenmiştir. Hakim kararı alınması için ise ilgililerin denetimi kabul etmemesi veya direnmesi aranmaktadır. Kurul’un gecikmede sakınca olan hallere özgü bu uygulamayı yapacağı yorumlanabilse dahi, karar ve uygulama sonrasındaki anayasal hakim kararı güvencesine de yer verilmemiştir.

7. Diğer taraftan kuralın iptalini talep eden Danıştay Dairesi önündeki davada Kurul’un inceleme talebine karşı gelindiği için uyuşmazlık çıktığı görülmekle, incelemeye konu 15. maddenin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinin de uygulanacak kural kapsamında görülmesi gerektiğini düşünmekteyim. Bununla birlikte aksi değerlendirilse dahi ilk fıkradaki ibarenin iptal edilmesi gerektiğinden, üçüncü fıkranın ikinci cümlesinin de 6216 sayılı Kanunun 44/3. maddesi uyarınca iptaline karar verilmesi gerekir.

8. Yukarıda belirtilen anayasal güvenceler karşısında Kuralın Anayasa’nın sözüne, daha açık ifadeyle Anayasa’nın 13. ve 21. maddelerinde öngörülen güvencelere aykırı olması nedeniyle iptal edilmesi gerekmektedir.

​

​

​

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. Mahkeme çoğunluğu, 4054 sayılı Kanun’un 15. maddesinde yer alan “…gerekli gördüğü hâllerde…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığı sonucuna ulaşmış; aynı maddenin üçüncü fıkrasındaki “Yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması durumunda sulh ceza hâkimi kararı ile yerinde inceleme yapılır.” cümlesini ise “uygulanacak kural olmadığı” gerekçesiyle incelemeye konu etmemiştir. Aşağıdaki açıklanan nedenlerle çoğunluğun her iki yönlü değerlendirmesine iştirak edilmemiştir.

2. Yerinde inceleme yetkisi, teşebbüslerin herkesin serbestçe giremediği mahrem işyeri bölümlerine, yönetim alanlarına, çalışma odalarına ve elektronik veri sistemlerine doğrudan erişim imkânı tanımaktadır.

3. Konut kavramı genellikle özel yaşamın ve aile yaşamının geliştiği maddi olarak belirlenmiş yer olarak tanımlanmaktadır. Öte yandan konut kavramı işyerlerini de kapsamakta; bu bağlamda bir kişinin mesleğini sürdürdüğü bürosu, özel bir kişinin işlettiği şirketin faaliyetlerinin yürütüldüğü kayıtlı merkezi, tüzel kişilerin kayıtlı merkezleri, şubeleri ve diğer işyerleri de bu kapsamda değerlendirilebilmektedir (Günay Dağ ve diğerleri [GK], B. No: 2013/1631, 17/12/2015, § 133; Mehmet Taşdemir, B. No: 2013/3436, 18/5/2016, § 55). Bununla birlikte işyerlerinin mahrem bir unsur içermeyen, herkese açık, aleni alanları konut kavramı kapsamında görülmeyebilir (Ford Otomotiv Sanayi A.Ş., § 54).

4. Bu alanların, Anayasa’nın 21. maddesi kapsamında konut olarak kabul edildiği Mahkemenin yerleşik içtihatlarında açıkça ifade edilmiştir. Bu nedenle söz konusu yetkinin kullanılması, konut dokunulmazlığına müdahale niteliğindedir ve Anayasa’nın 21. maddesinde düzenlenen güvencelere tâbidir.

5. İtiraz konusu “…gerekli gördüğü hâllerde…” ibaresi, temel haklara müdahaleyi Kurulun tamamen kendi değerlendirmesine bırakmaktadır. Bu ibare; gecikmesinde sakınca bulunan hâlleri tanımlamamakta, objektif bir kriter öngörmemekte, hangi durumda hâkim kararı gerekeceğini belirginleştirmemektedir. Bu nedenle Anayasa’nın 13. ve 2. maddelerinde güvence altına alınan kanunilik, belirlilik ve keyfîliği önleme ilkelerine uygun değildir. Söz konusu ibare, Kurulun kendi takdirine dayanarak hâkim kararı olmaksızın konut niteliğindeki alanlara girmesine imkân tanımakta, böylece Anayasa’nın 21. maddesinde bir temel hak olarak özel şekilde güvence altına alınmış olan hâkim kararının zorunluluğunu fiilen işlevsiz hâle getirmektedir.

6. Anayasa'nın 13. maddesinde temel hak ve özgürlüklere yönelik sınırlamaların Anayasa'nın sözüne aykırı olamayacağı hükme bağlanmıştır. Buna göre Anayasa'nın anılan maddesinde yer alan hak ve özgürlüklerin sınırlanması ölçütlerinden biri de Anayasa'nın sözüne uygunluktur.

7. Anayasa'nın anılan maddesinde yer alan "Anayasa'nın sözü" ifadesi Anayasa'nın metnini yani lafzını ifade etmektedir. Temel hak ve özgürlüklere yapılan sınırlamaların Anayasa'nın sözüne uygun olması şartı özellikle Anayasa'nın çeşitli maddeleriyle getirilen ek güvenceler söz konusu olduğunda önem taşımaktadır. Anayasa, çoğu durumda bir hak veya özgürlüğü yalnızca tanımakla yetinmeyerek onun kullanılmasını garanti altına almak için bazı yönlerini ayrıca vurgulayarak veya bazı yönlerine belli bir önem atfederek koruma altına alır. Anayasa koyucunun bir hakkı tanımanın yanında o hakkın norm alanına giren bir boyutunu ayrıca ve özel olarak ifade etmesi, buna ilişkin ek bir güvence getirmesi de mümkün olabilmektedir (Ford Otomotiv Sanayi A.Ş., § 61; Kadri Enis Berberoğlu (2) [GK], B. No: 2018/30030, 17/9/2020, § 69; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, § 79).

8. 19. Anayasa’nın 21. maddesinin birinci fıkrasının ikinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerinde “Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin konutuna girilemez, arama yapılamaz ve buradaki eşyaya el konulamaz. Yetkili merciin kararı yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını el koymadan itibaren kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden kalkar.” denilmektedir. Bu suretle usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça kimsenin konutuna girilemeyeceği, konutunda arama yapılamayacağı, buradaki eşyaya el konulamayacağı özellikle belirtilmiştir. Ancak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise doğrudan hâkim kararı yerine kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emrinin yeterli görülebileceği ifade edilmiştir. Bununla birlikte bu durumda yetkili merciin kararının yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulması zorunluluğu öngörülmüştür.

9. Öte yandan, teşebbüslerin yerinde incelemeyi engellemesi veya engelleme ihtimali olması hâlinde sulh ceza hâkimi kararı alınmasını öngören cümlenin “uygulanacak kural olmadığı” gerekçesiyle inceleme dışı bırakılması da isabetli değildir. Zira bu cümle de somut olayda uygulanacak nitelikte olup konut dokunulmazlığına müdahale eden hukuki rejimin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu cümlenin uygulanabilir olmadığı söylenemez; aksine, yerinde incelemenin engellendiği veya engellenme ihtimali bulunduğu her durumda doğrudan devreye giren, dolayısıyla normun uygulanma alanı ile sonuçlarını belirleyen bir hükümdür. Bu nedenle çoğunluk tarafından inceleme dışı bırakılması, Mahkemenin yerleşik “uygulanacak kural” ölçütüyle de bağdaşmamaktadır.

10. Dahası, anılan cümlede hâkim kararının yalnızca “engelleme” veya “engelleme olasılığı” hâllerine bağlanması, Anayasa’nın 21. maddesindeki özel güvenceyle açıkça çelişmektedir. Anayasa, konuta rıza dışında girilmesini kural olarak hâkim kararına bağlamış; yalnızca gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kanunla yetkili merciin yazılı emrini yeterli görmüş; bunun da 24 saat içinde hâkim onayına sunulmasını zorunlu kılmıştır. Bu açık anayasal düzenlemeye rağmen, sulh ceza hâkimi kararının yalnızca engelleme ihtimaline özgülenmesi, hâkim güvencesinin kapsamını daraltmakta ve Anayasa’nın sözüne aykırı bir sonuç doğurmaktadır. Üstelik Kurul kararıyla yapılan yerinde incelemelerde 24 saat içinde hâkim denetimi öngörülmemesi, Anayasa’nın açık lafzıyla bağdaşmamaktadır.

11. Teşebbüslerin incelemeyi engellememesinin rıza olarak kabul edilmesi de gerçeği yansıtmamaktadır. Zira Kanun’un 16. ve 17. maddelerinde yerinde incelemenin engellenmesi hâlinde ağır idari yaptırımlar öngörülmüş olup bu tehdit altında verilen bir “kabul” serbest irade beyanı olarak değerlendirilemez. Bu nedenle müdahale, teşebbüsün gerçek rızasına dayanmamakta; kamu gücü kullanılarak yapılan bir arama niteliği taşımaktadır.

12. Sonuç olarak, hem “…gerekli gördüğü hâllerde…” ibaresi hem de “yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması durumunda sulh ceza hâkimi kararı ile yerinde inceleme yapılır.” cümlesi, konut dokunulmazlığına yönelik müdahaleyi Anayasa’nın 21. maddesiyle güvence altına alınan hâkim güvencesinden yoksun bırakmakta; müdahaleyi gecikmesinde sakınca bulunan hâllerle sınırlamamakta; hâkim kararının devreye girmesini istisnai hâllere özgülemek suretiyle anayasal koruma alanını daraltmaktadır.

13. Bu hükümler hem kanunilik hem de ölçülülük ilkeleri bakımından Anayasa’nın 13., ve 21. maddelerine aykırıdır. Çoğunluğun hem ilk ibareyi Anayasa’ya uygun bulmasına hem de ikinci ibareyi uygulanacak kural olarak görmemesine katılmıyor; her iki ibarenin de iptali gerektiği kanaati ile çoğunluk görüşüne iştirak edilmemiştir.

​

​

​

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. Mahkememiz çoğunluğunun 7/12/1994 tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 15. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…gerekli gördüğü hallerde,...” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığı ve 15. maddesine 1/8/2003 tarihli ve 4971 sayılı Kanun’un 25. maddesiyle eklenen üçüncü fıkranın ikinci cümlesinin iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerektiği şeklindeki kararına katılmamaktayım.

2. Yerinde incelemenin zorlaştırıldığı ve engellendiği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasının iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Danıştay Onuçüncü Dairesinin itiraz yolu ile Anayasa Mahkemesi önüne getirdiği dava konusu kuralların içinde yer aldığı 15. maddede “yerinde inceleme” konusu düzenlenmektedir.

3. Dava konusu ibarenin yer aldığı Kanun’un 15. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde Rekabet Kurulu’nun bu Kanun’un kendisine verdiği görevleri yerine getirirken gerekli gördüğü hallerde teşebbüs ve teşebbüs birliklerinde incelemelerde bulunabileceği öngörülmektedir.

4. Kanun’un 15. maddesinin üçüncü fıkrasının iptali talep edilen ikinci cümlesinde ise yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması durumunda sulh ceza hakimi kararı ile yerinde inceleme yapılacağı hüküm altına alınmaktadır.

A. Uygulanacak Kural Sorunu

5. Kanun’un 15. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinin iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunda Mahkememiz çoğunluğu, bakılmakta olan davaların konusunun anılan Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca teşebbüslere verilen idari para cezalarının iptalleri talebine ilişkin olup davalara konu olaylarda yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması nedeniyle alınmış bir sulh ceza hâkimi kararı bulunmaması nedeniyle bu cümleye ilişkin başvurunun ilk inceleme aşamasında Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine karar vermiştir (bkz.: §§ 7-8).

6. Oysa Anayasa Mahkemesinin itiraz yolu ile yapılan başvurularda davada uygulanacak kural ile ilgili yaklaşımı boyutuyla bakıldığında bu görüşe katılmak mümkün değildir. Zira Anayasa Mahkemesi somut norm denetimi yolu ile yapılan başvurularda sadece mahkemeler önündeki uyuşmazlığın esasını çözen, davanın çözümünde doğrudan uygulanan kanun hükümlerini değil, davanın usulü ve esası ile ilgili olabilecek tüm kuralları uygulanacak kural olarak kabul etmektedir. Dolayısıyla ifade etmek gerekir ki somut norm denetimi yolundaki yaptığı incelemeye ilişkin Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadında “davada uygulanacak kural” ile ilgili ilk inceleme aşamasındaki temel yaklaşım genel olarak uygulanacak kuralı geniş biçimde yorumlama şeklindedir.

7. Nitekim Anayasa Mahkemesi kararlarına göre “davada uygulanacak kural” sadece o davanın esasını çözecek hükmü değil, “bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallar”ın tümünü kapsamaktadır (örnek olarak bkz.: E. S.: 2018/8, K. S.: 2018/85, K.T.: 11/07/2018).

8. Dolayısıyla bu perspektiften yaklaşıldığında somut başvuruda yerinde incelemenin zorlaştırıldığı ve engellendiği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasının iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralların ikisi birlikte davada uygulanacak kural niteliği taşımaktadır. Mahkememiz çoğunluk kararının aksine yerinde incelemenin zorlaştırıldığı ve engellendiği gerekçesiyle uygulanan para cezasının iptali talebiyle açılan davada dava konusu cümle, Mahkeme önündeki davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan ve davanın çözümünde olumlu veya olumsuz yönde etki yapacak niteliğe sahiptir.

9. Bu nedenle çoğunluğun ilk inceleme aşamasındaki bu görüşüne katılmak mümkün değildir.

B. Kuralların Esas Yönünden Anayasa’ya Uygunluğunun Değerlendirilmesi

10. Kuralların esas açısından denetiminde ise düzenlediği konular dikkate alındığında iki kuralı birlikte ele alıp değerlendirmenin daha uygun olacağı kanaatindeyim. Zira dava konusu ibarenin yer aldığı ilk fıkrada Kurul’un görevin ifası bağlamında gerekli gördüğü hallerde teşebbüs ve teşebbüs birliklerinde incelemelerde bulunabileceği, üçüncü fıkranın ikinci cümlesinde ise yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması durumunda sulh ceza hakimi kararı ile bu incelemenin yapılacağı öngörülmektedir.

11. Çoğunluk kararının aksine, kuralların Anayasa’ya uygunluk denetiminde ölçüt alınması gereken Anayasa hükmü, Anayasa’nın 21. maddesindeki konut dokunulmazlığıdır. Mahkememiz çoğunluğu ise kuralın Anayasa’nın 2. ve 167. maddelerine aykırı olmadığı sonucuna ulaşırken kuralın Anayasa’nın 13. ve 21. maddeleriyle ilgisinin görülmediğini belirtmiştir.

12. Oysa her iki kural da kişinin işyerindeki özel alanında “yerinde inceleme” yetkisi ile ilgili hususları düzenlemektedir. Bu yönü ile bakıldığında kuralların Anayasa’ya uygunluğunun Anayasa’nın 13. ve 21. maddeleri çerçevesinde yapılması gerekmektedir.

13. Nitekim Anayasa Mahkemesi benzer bir konu ile ilgili olarak yakın geçmişte ele aldığı ve Anayasa'nın 21. maddesi uyarınca konut dokunulmazlığı hakkına ancak hâkim kararıyla müdahale edilebileceğini; işyerinde gerçekleştirilen yerinde incelemenin yeterli kanuni güvenceleri içermediğini ileri süren bir bireysel başvuruyu Anayasa’nın 21. maddesi bağlamında inceleyerek ihlal sonucuna ulaşmıştır (bkz.: Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. [GK], B. No: 2019/40991, 23/3/2023).

14. Bu nedenle konut dokunulmazlığına müdahalede bulunan dava konusu kuralların Anayasa’ya uygunluğunun Anayasa’nın 21. maddesi bağlamında yapılmaması Anayasa Mahkemesi kararlarının istikrarı açısından önemli bir sorundur. Bu sorun aşağıda ayrıca ele alınacaktır.

15. Anayasa Mahkemesi, Anayasa’nın 21. maddesindeki konut dokunulmazlığına sadece kişilerin konutunun değil aynı zamanda işyerinin de belli şartlar dahilinde girmekte olduğunu kabul etmektedir. Anayasa Mahkemesine göre konut kavramı, genellikle özel yaşamın ve aile yaşamının geliştiği maddi olarak belirlenmiş yer olarak tanımlanmaktadır. Bununla birlikte konut kavramı işyerlerini de kapsamakta; bu bağlamda bir kişinin mesleğini sürdürdüğü bürosu, özel bir kişinin işlettiği şirketin faaliyetlerinin yürütüldüğü kayıtlı merkezi, tüzel kişilerin kayıtlı merkezleri, şubeleri ve diğer işyerleri de bu kapsamda değerlendirilebilmektedir (Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. [GK], § 54; Günay Dağ ve diğerleri [GK], B. No: 2013/1631, 17/12/2015, § 133). İşyerlerinin mahrem bir unsur içermeyen, herkese açık, aleni alanları ise konut kavramı kapsamında görülmeyebilir (Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. [GK], § 54).

16. Esasında eldeki dosyada dava konusu ibare ve cümlenin içinde yer aldığı 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 15. maddesi Anayasa Mahkemesinin yukarıda zikredilen Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. ([GK], B. No: 2019/40991, 23/3/2023) kararında başvurucunun konut dokunulmazlığı hakkının ihlal iddiası ele alınırken detaylı biçimde değerlendirilmiştir.

17. Bu kararda Anayasa Mahkemesi, 4054 sayılı Kanun'un 15. maddesinde sayılan yetkiler gözetildiğinde yerinde incelemenin teşebbüsün yönetim işlerini yürüttüğü merkez, şube ve tesislerinde yapılan bir faaliyet olduğunu ve teşebbüslerin yönetim işlerinin yürütüldüğü kısımlar ile çalışma odaları gibi herkesin serbestçe giremediği alanların konut sayılacağı hususunda tereddüt bulunmadığını belirtmiştir. Buradan hareketle de şirket yetkililerinin bilgisayarlarından belge temin edildiği hususu da gözetildiğinde başvurucunun işyerinde yapılan incelemenin konut dokunulmazlığı hakkına müdahale teşkil ettiği sonucuna ulaşmıştır (bkz.: Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. [GK], §§ 57, 59).

18. Sonrasında ise konut dokunulmazlığı ile ilgili sınırlandırmayı Anayasa’nın 13. maddesindeki güvenceler yönü ile değerlendirme aşamasına geçmiş ve Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan Anayasa'nın sözü ifadesinin Anayasa'nın metnini yani lafzını ifade etmekte olduğunu belirterek, temel hak ve özgürlüklere yapılan müdahalelerin Anayasa'nın sözüne uygun olması şartının özellikle Anayasa'nın çeşitli maddeleriyle getirilen ek güvenceler söz konusu olduğunda önem taşımakta olduğuna işaret etmiştir (bkz.: Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. [GK], § 61).

19. Bu vurguya bağlı olarak aynı kararda Anayasa'nın 21. maddesinin konumuzla ilgili sözünün ne olduğu bu maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesindeki usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça kimsenin konutuna girilemeyeceği, konutunda arama yapılamayacağı, buradaki eşyaya el konulamayacağı ve yine aynı fıkradaki gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise doğrudan hâkim kararı yerine kanunla yetkili kılınmış mercinin yazılı emrinin yeterli görülebileceği şeklinde kararda ifade edilmiştir (bkz.: Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. [GK], § 62).

20. Akabinde ise tam da norm denetimi bağlamında eldeki dosyada yapılması gereken Anayasa’ya uygunluk değerlendirmesini, bireysel başvuruya konu olayda müdahaleye dayanak olan kanun hükmünü incelerken, şu şekilde ortaya koymuştur:

“4054 sayılı Kanun'un 15. maddesi incelendiğinde rekabet uzmanlarının yerinde inceleme yapabilmesinin kural olarak hâkim kararına bağlı kılınmadığı görülmektedir. Yukarıda açıklandığı üzere yerinde inceleme, çoğunlukla müteşebbisin herkese açık olan tesislerinde değil Anayasa'nın 21. maddesi uyarınca konut kapsamında değerlendirilen merkez, şube ve tesislerinde yapılan bir faaliyettir. Dolayısıyla kural, rekabet uzmanlarına hâkim kararı olmadan da konut sayılan alanlara girebilme yetkisi tanımaktadır. Kuralda hâkim kararı, yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması hâlleriyle sınırlı olarak öngörülmektedir. Anayasa'nın 21. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde düzenlenen özel güvence, kamu görevlilerinin kişilerin konutlarına rızaları dışında girmek istediği her durumu kapsamakta olup hâkim kararını, engellemenin veya engelleme ihtimalinin varlığına münhasır kılan düzenleme sözü edilen güvenceye aykırılık teşkil etmektedir.

Öte yandan 4054 sayılı Kanun'un 15. maddesinde yerinde incelemenin Kurul kararıyla yapılabileceği anlaşılmakta ise de yerinde incelemenin Kurulun emriyle yapılmasının gecikmesinde sakınca bulunan hâllere münhasır kılınmadığı görülmüştür. Anayasa'nın 21. maddesinin birinci fıkrasında, gecikmesinde ancak sakınca bulunan hâllerde doğrudan hâkim kararı yerine kanunla yetkili kılınmış mercinin yazılı emrinin yeterli görülebileceği belirtilmiştir. Kurulun emriyle yerinde inceleme yapılabilmesini gecikmesinde sakınca bulunan hâllere münhasır kılmayan düzenlemenin Anayasa'nın 21. maddesine uygun olduğu söylenemeyecektir.

Kaldı ki bir an için Kurulun yerinde inceleme yapılması kararının gecikmesinde sakınca bulunan hâllere münhasır olduğu kabul edilse bile Kurul kararının yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulması zorunluluğunun bulunmaması da Anayasa'nın 21. maddesindeki ek güvenceyle uyumlu değildir.” (bkz.: Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. [GK], §§ 63-65).

21. Esasında alıntı yapılan karar gerekçesi eldeki dosyada denetlenen dava konusu ibare ve cümle için de aynen geçerlidir. Bu nedenle de dava konusu kuralların aynı gerekçelerle iptal edilmesi gerektiği kanaatindeyim.

22. Bireysel başvuru inceleme sürecinde Anayasa Mahkemesinin konumuz bağlamında Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. [GK] kararında ortaya koyduğu Anayasa’nın 21. maddesine aykırılık bu derece açık ve net biçimde ifade edilmiş olmasına rağmen eldeki dosyada Mahkememiz çoğunluğunun ulaştığı sonuç ise anayasa yargısı bağlamında ciddi sorunlar bünyesinde barındırmaktadır.

23. Anayasa Mahkemesi Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. ([GK] kararında açıkça işyerlerinin belli şartlar dahilinde konut dokunulmazlığı güvencesinden faydalanmasına imkan sağlayan kararda Anayasa’nın sözüne aykırı güvence eksikliğine oldukça net biçimde vurgu yaparak ihlal sonuca ulaşırken, eldeki dosyada Mahkememiz çoğunluğu dava konusu kuralların Anayasa’nın 13. ve 21. maddeleri boyutu ile denetimini niçin yapmadığını kararda hiçbir şekilde izah etmiş değildir.

24. Çoğunluk kararında dava konusu ibare Anayasa’nın 2. ve 167. maddeleri yönünden incelenerek iptal istemi reddedilirken, konut dokunulmazlığı yönü ile ilgili olarak sadece “Kuralın Anayasa’nın 13. ve 21. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.” şeklinde bir gerekçeye yer verilmiştir.

25. Elbette ki mahkemeler belli konularda zaman içerisinde görüş değiştirebilirler ve hatta hayattaki gelişmelere paralel olarak mahkemelerin görüş değiştirmeleri zorunlu hale de gelebilir. Hukukun durağan olmadığı gerçeği karşısında bu biçimdeki gelişmeler olumlu kabul edilir.

26. Bununla birlikte, eldeki dosyada olduğu gibi, bu derece önemli bir içtihat değişikliği olduğunda kararda önceki içtihattan niçin vazgeçildiğinin gerekçesinin de ikna edici biçimde ortaya konulması beklenir. Zira oldukça yakın bir zaman içerisinde aynı konuyla ilgili olarak bireysel başvuru ve norm denetimi dosyasında birbirinden farklı sonuçlara ulaşılması hukuki istikrar ve öngörülebilirlik boyutu ile fevkalade sorunludur. Anayasa Mahkemesinin oldukça kısa aralıklarla aynı konuda birbiri ile temelden çelişen iki farklı karar vermesi yargıya olan güvenin zedelenmesine yol açmaktadır.

27. Nitekim Anayasa Mahkemesi de bir kararında, yargısal kararlardaki değişikliklerin hukukun dinamizmini ve mahkemelerin yaklaşımlarını yaşanan gelişmelere uyarlama kabiliyetlerini yansıtması yönüyle olumlu olduğunu ve bu değişikliklerin yargı organlarının takdir yetkisi kapsamında olup öz itibarıyla önceki çözümün tatminkâr bulunmaması anlamına gelmekte olduğunu belirtmiştir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesine göre aynı hususta daha önce çıkan kararlardan farklı bir hüküm kurulması hâlinde mahkemelerce bu farklılaşmaya ilişkin makul bir açıklamanın getirilmesi gerekmektedir (bkz.: Faruk Büyük [2. B.], B. No: 2015/17044, 11/12/2018, § 39; Türkan Bal [GK], B. No: 2013/6932, 6/1/2015, § 64).

28. Nitekim bireysel başvuru bağlamında Anayasa Mahkemesine yapılan başvurularda da derece mahkemelerinin gerekçesiz biçimde içtihat değişikliğine gitmelerinin hak ihlaline sebebiyet verdiği şeklindeki iddialarla karşılaşılmakta olup bu biçimdeki iddialar Anayasa Mahkemesince değerlendirilmektedir.

29. Bu bağlamdaki bir kararında yaptığı incelemede Anayasa Mahkemesi ilgili mahkeme kararlarında mevcut içtihattan ayrılmayı haklı kılacak olguların tartışılmamasını ve bu konuda başvurucuların iddialarını karşılayan ilgili ve yeterli gerekçelerin sunulmamasını hak ihlali olarak görmüştür (bkz.: Hayrettin Kayahan Tangör ve Neslişah Tangör [GK], B. No: 2020/11324, 6/2/2025, §§ 61-62).

30. Bunun gibi derece mahkemelerinin önceki kararlarından farklı bir sonuca neden ulaşıldığının başvurucu ve üçüncü kişiler tarafından objektif olarak anlaşılmasına imkân verecek düzeyde yeterli açıklama yapılmamasını başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamında gerekçeli karar hakkının ihlali olarak değerlendirmiştir (bkz.: Faruk Büyük [2. B.], §§ 48-49. Benzer başka ihlal kararları için bkz.: Nail Hacıimamoğlu [2. B.], B. No: 2016/8362, 30/9/2020, §§ 42-43).

31. Yine bazı kararlarında Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuruya konu kararlarında bir yüksek mahkemenin önceki kararlarından farklı bir sonuca neden ulaşıldığının başvurucu ve üçüncü kişiler tarafından objektif olarak anlaşılmasına imkân verecek düzeyde yeterli açıklama yapılmaması ve önceki kararlardan ayrılmayı gerektirecek farklılıklar olduğu ya da alternatif bir yaklaşım sağlayan farklı gerekçelere dayanıldığı hususlarına dair herhangi bir açıklamada bulunulmamasını, başvurucuların Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlali olarak görmüştür (bkz.: Akın Tekkurt [1. B.], B. No: 2016/8451, 20/10/2020, §§ 43-45; Emre Ekin [1. B.], B. No: 2016/7568, 27/2/2020, §§ 27-29).

32. Bu yaklaşımla eldeki dosya değerlendirildiğinde, burada da aynen Anayasa Mahkemesinin yukarıda örnek gösterilen bireysel başvuru kararlarındaki gibi bir adil yargılanma hakkı sorunu göze çarpmaktadır. Zira bireysel başvuru bağlamında somut konu ile ilgili yaptığı değerlendirmede müdahalenin kanuni dayanağı olan 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 15. maddesindeki temel Anayasa’ya aykırılık, Anayasa Mahkemesi tarafından başvurucunun Anayasa'nın 21. maddesinde güvence altına alınan konut dokunulmazlığı hakkının ihlal gerekçesi olarak ortaya konulmuştur.

33. Hatta bahse konu bireysel başvuru kararında Anayasa Mahkemesi Kanun’un 15. maddesindeki yerinde incelemenin konut dokunulmazlığı kapsamına girdiğini şu net tespitle ortaya koymaktaydı: “4054 sayılı Kanun'un 15. maddesinde sayılan yetkiler gözetildiğinde yerinde incelemenin teşebbüsün yönetim işlerini yürüttüğü merkez, şube ve tesislerinde yapılan bir faaliyet olduğu anlaşılmaktadır. Teşebbüslerin yönetim işlerinin yürütüldüğü kısımlar ile çalışma odaları gibi herkesin serbestçe giremediği alanların konut sayılacağı hususunda tereddüt bulunmamaktadır” (bkz.: Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. [GK], § 57).

34. Hal böyle olmakla birlikte Kanun’un 15. maddesindeki bazı kuralların defi yolu ile önüne gelmesi üzerine Anayasa Mahkemesi, üç yıldan daha kısa bir süre geçmiş olmasına rağmen bireysel başvurudaki yaklaşımı terk etmiş ve kuralı Anayasa’nın 2. ve 167. maddeleri bağlamında denetleyerek iptal talebinin reddi sonucuna ulaşmıştır. Bununla birlikte Mahkememiz çoğunluğu önceki karardan ayrılmayı gerektirecek farklılıkların neler olduğuna dair herhangi bir açıklamada bulunmuş değildir.

35. Öte yandan, Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. kararındaki temel hak ve özgürlükler lehine olan yaklaşım ortada iken eldeki dosyada olduğu gibi Anayasa’nın sözüne açıkça aykırı biçimde konut dokunulmazlığına müdahale eden bir kuralla ilgili olarak Mahkememiz çoğunluğunun Anayasa’nın 21. maddesinden denetim yapmayıp iptal istemini reddetmesi, özellikle bireysel başvurunun kabulünden sonra daha net biçimde kendisini gösteren Anayasa Mahkemesinin temel hak ve özgürlüklerin güvencesi olma şeklindeki işlevi ile de temelden çelişmektedir.

36. Zira temel hak ve özgürlüklere Anayasa’ya aykırı müdahale yönü çok bariz olan ve bu durumun Anayasa Mahkemesinin önceki kararı ile de tespit edilmiş olduğu bir konuda Mahkememiz çoğunluğu bu hususu hiçbir şekilde değerlendirmeden, kuralda Anayasa’nın 2. ve 167. maddelerine bir aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır.

37. Sonuç olarak, belli şartlar dahilinde işyerlerinin de Anayasa’nın 21. maddesindeki konut dokunulmazlığı güvencesinden faydalanmasına kapıları açan içtihattan ayrılan Mahkememiz çoğunluk kararı temel hak ve özgürlükler açısından önemli bir geri gidiş niteliğindedir. Dolayısıyla bu yaklaşım Anayasa Mahkemesinin temel hak ve özgürlüklerin güvencesi olma işlevinden önemli bir sapma olarak görülmektedir.

38. Yukarıda sıralanan gerekçelerle 7/12/1994 tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 15. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…gerekli gördüğü hallerde,...” ibaresinin ve 15. maddesine 1/8/2003 tarihli ve 4971 sayılı Kanun’un 25. maddesiyle eklenen üçüncü fıkranın ikinci cümlesinin Anayasa’nın 13. ve 21. maddelerine aykırı olduğu için iptali gerektiği gerekçesiyle çoğunluk kararına katılmamaktayım.

​

​

​

KARŞI OY GEREKÇESİ

1. Anayasa Mahkemesinin sayın çoğunluğunca; 7/12/1994 tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un; 15. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…gerekli gördüğü hallerde,...” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine ve 15. maddesine 1/8/2003 tarihli ve 4971 sayılı Kanun’un 25. maddesiyle eklenen üçüncü fıkranın ikinci cümlesinin iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine karar verilmiştir. Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in yazdığı gerekçelerle sayın çoğunluğun görüşüne katılmadım.

(AYM Kararları Işığında Yerinde İnceleme Yetkisinin Sınırları)

GİRİŞ

Rekabet hukukunun etkin biçimde uygulanabilmesi, rekabet ihlallerinin ortaya çıkarılmasına imkan sağlayacak güçlü denetim araçlarının varlığını gerektirmektedir. Özellikle kartel niteliğindeki anlaşmalar ve diğer rekabeti sınırlayıcı uygulamalar çoğu zaman açık ve kolay ulaşılabilir delillere dayanmadığından, yalnızca teşebbüslerden bilgi ve belge istenmesi ihlallerin tespiti bakımından yeterli olmayabilmektedir. Bu nedenle yerinde inceleme yetkisi, Rekabet Kurumunun rekabet ihlallerini araştırırken kullandığı en önemli araçlardan birini oluşturmaktadır.

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 15. maddesi, Rekabet Kuruluna teşebbüsler nezdinde geniş bir yerinde inceleme yetkisi tanımaktadır. Kurul uzmanları, teşebbüslerin defterlerini, fiziki ve elektronik ortam ile bilişim sistemlerinde tutulan her türlü veri ve belgelerini inceleyebilmekte; bunların kopyalarını ve fiziki örneklerini alabilmekte, belirli konularda yazılı veya sözlü açıklama isteyebilmekte ve teşebbüslerin malvarlığına ilişkin mahallinde inceleme yapabilmektedir (4054 sayılı Kanun m. 15).

Dijitalleşmeyle birlikte bu yetkinin kapsamı ve temel haklarla ilişkisi daha da önemli hale gelmiştir. Günümüzde yerinde inceleme yalnızca şirketin fiziki evrakının incelenmesi anlamına gelmemekte; bilgisayarlar, elektronik postalar, sunucular ve şartları oluştuğunda çalışanların iş amacıyla kullandıkları taşınabilir iletişim cihazları da incelemenin kapsamına girebilmektedir. Rekabet Kurulunun 08.10.2020 tarihli ve 20-45/617 sayılı kararıyla kabul edilen Yerinde İncelemelerde Dijital Verilerin İncelenmesine İlişkin Kılavuz, dijital verilerin incelenmesine ilişkin usul ve esasları ayrıca düzenlemektedir.

Yerinde inceleme yetkisinin bu denli genişlemesi, idarenin denetim yetkisinin sınırları ile temel hakların korunması arasındaki ilişkinin yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Rekabet Kurumu uzmanlarının bir şirketin işyerine girmesi, çalışma odalarını incelemesi, bilgisayarlarda arama yapması ve elektronik yazışmalardan örnekler alması yalnızca bir idari denetim olarak mı değerlendirilmelidir? Yoksa gerçekleştirilen işlemin kapsamı ve yoğunluğu, Anayasa'nın 21. maddesinde güvence altına alınan konut dokunulmazlığı hakkına müdahale niteliği taşıyabilir mi? Böyle bir müdahalenin söz konusu olması halinde, hakim kararı olmaksızın gerçekleştirilen yerinde incelemenin anayasal sınırları nelerdir?

Bu sorular, Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. kararında ayrıntılı biçimde ele alınmış ve Mahkeme, somut olayda hakim kararı olmaksızın gerçekleştirilen yerinde inceleme nedeniyle konut dokunulmazlığı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (AYM, Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. [GK], B. No: 2019/40991, 23.03.2023). Tartışma, Anayasa Mahkemesinin 06.11.2025 tarihli ve E.2023/174, K.2025/224 sayılı norm denetimi kararıyla yeni bir boyut kazanmıştır.

Bu çalışmada Rekabet Kurumunun yerinde inceleme yetkisi, Ford Otomotiv kararı ile 2025 tarihli norm denetimi kararı birlikte değerlendirilerek incelenecek; işyerlerinin konut dokunulmazlığı hakkından yararlanması, yerinde inceleme ile arama arasındaki hukuki sınır, hakim kararı güvencesi, dijital verilerin incelenmesi, avukat-müvekkil gizliliği ve incelemenin engellenmesinin sonuçları güncel mevzuat, yargı ve Kurul kararları ile öğretideki görüşler çerçevesinde ele alınacaktır.

1. AYM'nin Ford Otomotiv Kararı Işığında Rekabet Kurumunun Yerinde İnceleme Yetkisi

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. başvurusu üzerine verdiği 23.03.2023 tarihli ve B. No: 2019/40991 sayılı karara konu olayda Rekabet Kurulu, otomotiv sektöründe faaliyet gösteren bazı teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun'u ihlal edip etmediğinin belirlenmesi amacıyla ön araştırma yapılmasına karar vermiştir. Bu kapsamda görevlendirilen Rekabet Kurumu uzmanları, 29.07.2009 tarihinde Ford Otomotiv'in Kocaeli Gölcük'teki işyerinde yerinde inceleme gerçekleştirmiştir.

İnceleme sırasında şirket personeline ait bilgisayarlarda bulunan elektronik postalar incelenmiş ve bunlardan oluşan belgeler alınmıştır. Yerinde incelemede elde edilen belgeler daha sonra yürütülen rekabet soruşturmasında delil olarak kullanılmış ve başvurucu şirket hakkında idari para cezası uygulanmıştır (AYM, Ford Otomotiv, p. 11 vd.).

Ford Otomotiv, bireysel başvurusunda diğer iddialarının yanı sıra işyerinde hakim kararı bulunmaksızın gerçekleştirilen yerinde incelemenin Anayasa'nın 21. maddesinde güvence altına alınan konut dokunulmazlığı hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.

Uyuşmazlığın anayasal bakımdan ilk düğüm noktası, Anayasa'nın 21. maddesindeki “konut” kavramının bir anonim şirketin işyerini de kapsayıp kapsamadığıdır.

2. Bir Şirketin İşyerinin “Konut” Sayılması Mümkün müdür?

Anayasa Mahkemesi, konut kavramını yalnızca kişinin özel yaşamını sürdürdüğü evle sınırlı yorumlamamıştır. Mahkemeye göre kişinin mesleğini yürüttüğü büro ile özel bir şirketin faaliyetlerinin yürütüldüğü kayıtlı merkez, şube ve diğer işyerleri de belirli koşullarda Anayasa'nın 21. maddesindeki korumadan yararlanabilir.

Bu koruma bütün işyeri alanlarını aynı ölçüde kapsamaz. AYM, işyerlerinin herkesin serbestçe girebildiği ve mahremiyet beklentisinin bulunmadığı bölümleri ile yönetim faaliyetlerinin yürütüldüğü, çalışma odalarının bulunduğu ve herkesin serbestçe giremediği bölümleri arasında ayrım yapmaktadır. İkinci gruptaki alanlar konut dokunulmazlığı hakkının korumasından yararlanabilmektedir (AYM, Ford Otomotiv, p. 54).

Bir yerin işyeri olması, o yerin Anayasa'nın 21. maddesindeki korumanın dışında kaldığı anlamına gelmez. Keza, idarenin bir işyerini denetleme yetkisine sahip olması da işyerinin anayasal koruma altındaki bölümlerine rıza dışında girebileceği anlamına gelmez.

Öğretide de Rekabet Kurumunun yerinde inceleme yetkisinin işyerlerinin konut dokunulmazlığı ve diğer temel haklarıyla ilişkisi ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Ford kararından sonra tartışmanın özellikle hakim güvencesi, dijital incelemelerin kapsamı ve elde edilen delillerin hukuki niteliği üzerinde yoğunlaştığı görülmektedir (Özdemir, 2024; Yavuzdoğan Okumuş, 2025, s. 21-44; Sanıvar/Özbek, 2026, s. 951-995).

3. “Yerinde İnceleme” mi, “Arama” mı?

Ford kararının temel meselelerinden biri, 4054 sayılı Kanun'da “yerinde inceleme” olarak adlandırılan işlemin anayasal anlamda nasıl nitelendirileceğidir.

Rekabet Kurumunun gerçekleştirdiği işlem, bir ceza soruşturması kapsamında CMK hükümlerine göre yapılan adli arama değildir. Bununla birlikte AYM, işlemin kanundaki adından ziyade fiilen ne tür bir müdahale oluşturduğuna bakmıştır.

AYM; Kurum uzmanlarının teşebbüsün yönetim faaliyetlerinin yürütüldüğü, herkese açık olmayan alanlarına girebildiğini, dolapları ve bilgisayarları inceleyebildiğini ve gerekli gördükleri belgelerin örneklerini alabildiğini dikkate almıştır. Bu özellikleri nedeniyle yerinde incelemenin Anayasa'nın 21. maddesi anlamında konut dokunulmazlığı hakkına müdahale teşkil ettiği sonucuna ulaşmıştır (AYM, Ford Otomotiv, p. 58-59).

Bir işlemin “denetim”, “kontrol” veya “yerinde inceleme” olarak adlandırılması tek başına yeterli değildir; önemli olan, idarenin fiilen hangi yetkileri kullandığı ve bu yetkilerin temel haklara müdahale edip etmediğidir. Müdahalenin hukuki niteliği belirlenirken kamu görevlilerinin hangi alana girdiği, hangi bilgi ve belgelere eriştiği, hangi verileri incelediği ve ilgilinin müdahaleye katlanma yükümlülüğünün bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilmelidir. Sanıvar ve Özbek de yerinde incelemenin idari kolluk faaliyeti niteliğinin temel haklara müdahale boyutunu ortadan kaldırmadığını; işlemin ceza muhakemesi hukukundaki arama tedbiriyle benzerliklerinin anayasal güvenceler bakımından dikkate alınması gerektiğini belirtmektedir (Sanıvar/Özbek, 2026, s. 953).

4. Rekabet Kurumunun Yerinde İnceleme Yetkisinde Hakim Kararı Güvencesi

Anayasa'nın 21. maddesi uyarınca, maddede sayılan sebeplerden birine bağlı olarak usulüne göre verilmiş hakim kararı olmadıkça kimsenin konutuna girilemez, arama yapılamaz ve buradaki eşyaya el konulamaz. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emriyle müdahale mümkündür; bu kararın yirmi dört saat içinde görevli hakimin onayına sunulması gerekir.

4054 sayılı Kanun'un 15. maddesindeki sistem farklıdır. Kurul, gerekli gördüğü hallerde teşebbüsler nezdinde yerinde inceleme yapılmasına karar verebilmekte; sulh ceza hakimi kararı ise yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması halinde gündeme gelmektedir.

AYM, Ford kararında hakim kararı güvencesinin yalnızca işyeri sahibinin kamu görevlilerinin girişini fiilen engellediği durumlara özgülenemeyeceği görüşünü benimsemiştir. Konut dokunulmazlığı kapsamındaki bir alana kamu gücü kullanılarak gerçekleştirilen müdahalenin anayasal şartları, ilgilinin denetime direnip direnmemesine göre ortadan kalkmamaktadır.

Somut olayda Ford Otomotiv yerinde incelemeyi engellemediği için hakim kararı alınmamış ve inceleme doğrudan gerçekleştirilmiştir. AYM, hakim kararını yalnızca incelemenin engellendiği veya engellenme ihtimalinin bulunduğu durumlarda öngören yapının Anayasa'nın 21. maddesindeki güvenceyi karşılamadığı sonucuna ulaşmış ve konut dokunulmazlığı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (AYM, Ford Otomotiv, p. 63-66).

Mahkeme ayrıca ihlalin münferit bir uygulama hatasından değil, kanuni düzenlemeden kaynaklandığını belirterek kararın bir örneğinin gerekli yasal düzenlemenin değerlendirilmesi amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisine gönderilmesine hükmetmiştir (AYM, Ford Otomotiv, p. 184-185).

5. Ford Otomotiv Kararı ile 2025 Tarihli Norm Denetimi Kararının Birlikte Değerlendirilmesi

Ford Otomotiv kararından sonra 4054 sayılı Kanun'un 15. maddesi yürürlükte kalmış ve Rekabet Kurumu yerinde inceleme uygulamasına devam etmiştir. Bu durum öğretide, bireysel başvuruda tespit edilen ihlal ile yürürlükteki kanuni düzenleme arasındaki ilişkinin nasıl kurulacağı konusunda tartışmaya yol açmıştır (Yavuzdoğan Okumuş, 2025, s. 21-44).

Anayasa Mahkemesi, 06.11.2025 tarihli ve E.2023/174, K.2025/224 sayılı norm denetimi kararında, 4054 sayılı Kanun'un 15. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “...gerekli gördüğü hallerde...” ibaresini esastan incelemiş ve Anayasa'ya aykırı olmadığı sonucuna ulaşmıştır. Buna karşılık, yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığı halinde sulh ceza hakimi kararıyla inceleme yapılmasını öngören üçüncü fıkranın ikinci cümlesi hakkında esasa ilişkin bir değerlendirme yapmamıştır. Mahkeme, bu kuralın itiraz yoluna başvuran mahkemelerin önündeki davalarda uygulanacak kural niteliğinde olmadığı gerekçesiyle başvuruyu bu kısım yönünden yetkisizlik nedeniyle reddetmiştir. Karar, 17.02.2026 tarihli ve 33171 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır (AYM, E.2023/174, K.2025/224, 06.11.2025).

Ford Otomotiv kararı ile 2025 tarihli norm denetimi kararı ilk bakışta birbiriyle çelişir görünse de, 2025 tarihli kararda hakim kararı mekanizmasını düzenleyen üçüncü fıkranın ikinci cümlesi esastan incelenmemiştir. Bu nedenle 2025 tarihli karardan, Anayasa Mahkemesinin yerinde incelemenin engellenmesi halinde hakim kararı alınmasını öngören mevcut sistemi esastan inceleyerek Anayasa'ya uygun bulduğu sonucu çıkarılamaz. Ford kararında somut yerinde incelemenin Anayasa'nın 21. maddesine uygunluğu değerlendirilmiş; 2025 tarihli norm denetiminde ise “...gerekli gördüğü hallerde...” ibaresi esastan incelenmiş, hakim kararı mekanizmasına ilişkin hüküm yönünden esasa girilmemiştir.

Karşıoylarda, üçüncü fıkranın ikinci cümlesinin davada uygulanacak kural olmadığı yönündeki çoğunluk görüşü de eleştirilmiş ve Ford kararındaki hakim güvencesine ilişkin değerlendirmelere atıf yapılmıştır. Bu nedenle 2026 itibarıyla “Rekabet Kurumu hakim kararı olmadan yerinde inceleme yapamaz” biçiminde kategorik bir sonuca varmak da, Ford kararını uygulama bakımından etkisiz kabul etmek de isabetli değildir. Yürürlükteki kanuni yetki ile somut yerinde incelemenin temel haklara uygun kullanılıp kullanılmadığı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

6. Rekabet Kurumunun Yerinde İnceleme Yetkisinin Kapsamı ve Sınırları

4054 sayılı Kanun'un 15. maddesi, Rekabet Kuruluna geniş bir yerinde inceleme yetkisi tanımaktadır. Kurul uzmanları teşebbüslerin defterlerini, fiziki ve elektronik ortam ile bilişim sistemlerinde tutulan her türlü veri ve belgelerini inceleyebilir, bunların kopyalarını ve fiziki örneklerini alabilir, belirli konularda yazılı veya sözlü açıklama isteyebilir ve teşebbüslerin her türlü malvarlığına ilişkin mahallinde incelemeler yapabilir.

Günümüzde yerinde inceleme yalnızca şirket merkezindeki dosya ve klasörlerle sınırlı değildir. Şirket bilgisayarları, kurumsal e-posta hesapları, sunucular, dijital arşivler ve bulut sistemlerinde tutulan veriler de incelemeye konu olabilmektedir. Dijital verilerin incelenmesinde halen Rekabet Kurulunun 08.10.2020 tarihli ve 20-45/617 sayılı kararıyla kabul edilen Kılavuz temel uygulama metinlerinden biridir.

6.1. Çalışanların Cep Telefonları ve WhatsApp Yazışmaları

Kılavuz, cep telefonu ve tablet gibi taşınabilir iletişim cihazları bakımından cihazın teşebbüse ait dijital veri içerip içermediğinin belirlenmesi amacıyla hızlı gözden geçirme yapılmasına imkan tanımaktadır. Tümüyle şahsi kullanıma özgü olduğu tespit edilen cihazların incelemeye konu edilmemesi; teşebbüse ait veri içerdiği anlaşılan cihazlardaki işle ilgili verilerin ise inceleme kapsamına alınabilmesi öngörülmektedir.

Bu nedenle belirleyici olan yalnızca cihazın mülkiyetinin kime ait olduğu değildir. Kişisel bir telefonun aynı zamanda şirket faaliyetleri için kullanılması halinde, cihazdaki işle ilgili WhatsApp ve benzeri mesajlaşma verileri somut incelemenin konusu ve amacıyla bağlantılı olmak kaydıyla yerinde incelemeye konu olabilir.

Rekabet Kurulunun 09.09.2021 tarihli ve 21-42/618-305 sayılı LG Electronics kararında, yerinde inceleme sırasında WhatsApp yazışmalarının silinmesi ve uygulamanın silinip yeniden yüklenmesi yerinde incelemenin engellenmesi veya zorlaştırılması bakımından değerlendirilmiştir. Kurul uygulaması, yerinde inceleme başladıktan sonra elektronik posta, mesaj, dosya veya uygulamaların silinmesinin; telefonun sıfırlanmasının ya da inceleme kapsamındaki verilere erişimin başka şekilde engellenmesinin esas ihlalden bağımsız bir yaptırım riski doğurabileceğini göstermektedir.

6.2. Dijital Verilerin İncelenmesinin Sınırları

4054 sayılı Kanun'un 15. maddesindeki “her türlü veri ve belge” ifadesi geniş olmakla birlikte, yerinde inceleme yetkisi sınırsız bir veri araştırma yetkisi olarak yorumlanamaz. Uzmanların yanlarında bulundurdukları yetki belgesinde incelemenin konusu ve amacı gösterilmek zorundadır; inceleme ile soruşturmanın veya ön araştırmanın konusu arasında bağlantı bulunmalıdır.

Danıştay da Rekabet Kurumunun dijital ve elektronik belgeleri inceleme yetkisini çeşitli kararlarında kabul etmiştir (Danıştay 10. Daire, E.2000/5592, K.2002/4506, 25.11.2002; DİDDK, E.2003/315, K.2005/2177, 16.06.2005; Danıştay 13. Daire, E.2009/5890, K.2013/847, 26.03.2013; E.2010/543, K.2013/844, 26.03.2013). Bununla birlikte dijital incelemenin kanuni dayanağının bulunması, somut uygulamanın özel hayatın gizliliği, haberleşmenin gizliliği, kişisel verilerin korunması ve ölçülülük ilkesi bakımından ayrıca değerlendirilmesine engel değildir.

Özellikle kişisel cihazlarla kurumsal cihazların kullanımının iç içe geçtiği çalışma düzeninde, tek bir cihaz şirket faaliyetlerine ilişkin verilerin yanında çalışanın tamamen özel yazışmalarını ve kişisel verilerini de içerebilir. Bu nedenle dijital incelemede yalnızca “cihaz incelenebilir mi?” sorusu değil; hangi verilerin, hangi kişilerle yapılan iletişimlerin ve hangi zaman aralığının incelenebileceği de incelemenin konusu ve ölçülülük bakımından önem taşımaktadır (Özdemir, 2024; Sanıvar/Özbek, 2026, s. 951-995).

6.3. Avukat-Müvekkil Yazışmalarının Gizliliği

Yerinde incelemenin önemli sınırlarından biri avukat-müvekkil yazışmalarının gizliliğidir. Rekabet Kurulu uygulamasında bu korumanın, müvekkili ile arasında işçi-işveren ilişkisi bulunmayan bağımsız avukat ile müvekkil arasında savunma hakkının kullanılması amacıyla yapılan yazışmalar bakımından kabul edildiği görülmektedir. Savunma hakkıyla doğrudan ilgisi bulunmayan veya devam eden ya da ileride işlenecek bir ihlali gizlemeye yönelik yazışmalar korumadan yararlanmamaktadır (Rekabet Kurulu, 30.03.2023, 23-16/274-94; 20.12.2024, 24-54/1209-516).

Bu yaklaşım, şirket bünyesinde çalışan avukatlarla yapılan her yazışmanın veya bağımsız bir avukatın dahil olduğu her iletişimin otomatik olarak koruma altında olmadığı anlamına gelmektedir. Koruma iddiası somut belgenin niteliği, avukatın konumu ve iletişimin savunma hakkıyla bağlantısı üzerinden değerlendirilmelidir. Konu öğretide de özellikle mesleki hukuki imtiyazın kapsamı ve usulü bakımından tartışılmaktadır (Sarıaslan, 2022; Özdemir, 2024).

6.4. Avukatın Yerinde İncelemeye Katılması

Teşebbüsün avukatının yerinde incelemede hazır bulunmak istemesi, incelemenin belirsiz süreyle ertelenmesini sağlayan mutlak bir hak değildir. Uygulamada avukatın gelebilmesi için makul bir sürenin tanınabildiği, ancak incelemenin etkinliğini tehlikeye düşürecek gecikmelerin engelleme veya zorlaştırma kapsamında değerlendirilebildiği görülmektedir. Koçak Petrol uyuşmazlığında da şirket avukatının gelmesi için makul süre beklenmesine rağmen incelemeye izin verilmemiş; Rekabet Kurulu bunu yerinde incelemenin engellenmesi olarak değerlendirmiş ve Danıştay bu değerlendirmeyi hukuka uygun bulmuştur (Danıştay 13. Daire, E.2009/5890, K.2013/847, 26.03.2013).

Bu nedenle şirketlerin yerinde inceleme anında uygulanacak bir iç prosedürü önceden belirlemeleri; resepsiyon, bilgi işlem, üst yönetim ve hukuk biriminin görevlerini netleştirmeleri; çalışanların veri silmemeleri ve hukuki değerlendirme gerektiren hususları şirket avukatına yönlendirmeleri önem taşımaktadır.

6.5. Yerinde İncelemenin Engellenmesi veya Zorlaştırılmasının Sonuçları

Teşebbüsün Rekabet Kurumu uzmanlarını işyerine almaması veya incelemenin gerçekleştirilmesini başka şekilde engellemesi, 4054 sayılı Kanun bakımından ayrıca yaptırıma bağlanmıştır. Kanun'un 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca yerinde incelemenin engellenmesi veya zorlaştırılması halinde ilgili teşebbüsün yıllık gayrisafi gelirinin binde beşi oranında idari para cezası uygulanır. Mahkeme kararıyla inceleme yapılması, engelleme veya zorlaştırma nedeniyle bu cezanın uygulanmasına engel değildir.

Ayrıca Kanun'un 17. maddesi uyarınca engellemenin sürdüğü her gün için yıllık gayrisafi gelirin onbinde beşi oranında nispi idari para cezası uygulanabilmektedir. Yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması halinde 15. madde uyarınca sulh ceza hakimi kararıyla inceleme yapılması da mümkündür.

Bu yaptırım rejimi nedeniyle Ford kararının teşebbüslere “hakim kararı yoksa incelemeye izin vermeme hakkı” verdiği biçiminde yorumlanması hukuken risklidir. Anayasal güvencelere ilişkin itirazların usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi ile yürürlükteki Kanun uyarınca yerinde incelemenin fiilen engellenmesi birbirinden ayrılmalıdır.

SONUÇ

Rekabet Kurumu, 4054 sayılı Kanun'un 15. maddesi uyarınca teşebbüslerin işyerlerinde yerinde inceleme yapma konusunda geniş yetkilere sahiptir. Mevcut yasal düzenlemeye göre Kurum görevlilerinin olağan bir yerinde inceleme için önceden hakim kararı almaları gerekmemektedir. Görevliler yetki belgelerini göstererek işyerine gelebilir; şirketin fiziki ve elektronik kayıtlarını, bilgisayarlarını, kurumsal e-postalarını ve incelemenin konusuyla bağlantılı diğer verileri inceleyebilir ve gerekli gördükleri belgelerin kopyalarını alabilirler. İş amacıyla kullanılan mobil cihazlardaki veriler de belirli koşullarda inceleme kapsamına girebilir.

Bu noktada Ford Otomotiv kararının, teşebbüslere “hakim kararı yoksa incelemeye izin vermeyebiliriz” şeklinde genel bir hak tanıdığı düşünülmemelidir. Yerinde incelemeye izin verilmemesi, incelemenin geciktirilmesi veya inceleme başladıktan sonra veri silinmesi gibi davranışlar, incelemenin engellenmesi veya zorlaştırılması olarak değerlendirilerek ciddi idari para cezalarına yol açabilir. İncelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması halinde ise 4054 sayılı Kanun'un 15. maddesi uyarınca sulh ceza hakiminden karar alınarak incelemeye devam edilmesi mümkündür.

Bununla birlikte Rekabet Kurumunun yerinde inceleme yetkisinin sınırsız bir arama yetkisi olduğu da söylenemez. İncelemenin, görevlilerin yetki belgesinde belirtilen konu ve amaçla bağlantılı olması gerekir. Tamamen kişisel kullanıma özgü cihazlar, incelemenin konusuyla ilgisi bulunmayan kişisel veriler ve hukuki korumadan yararlanan avukat-müvekkil yazışmaları bakımından teşebbüsün itiraz hakkı bulunmaktadır. Şirket, incelemenin kapsamını aşan bir işlem yapıldığını düşünüyorsa bunu görevlilere bildirebilir, itirazının tutanağa geçirilmesini isteyebilir ve hukuka aykırı olduğunu düşündüğü işlemleri daha sonra yargı önüne taşıyabilir. Ancak bu itirazın, yerinde incelemeyi fiilen engelleyecek veya geciktirecek biçimde kullanılması şirket açısından ayrıca yaptırım riski doğurur.

Anayasa Mahkemesinin Ford Otomotiv kararı bu noktada önem taşımaktadır. AYM, şirketlerin herkesin serbestçe giremediği işyeri bölümlerinin de Anayasa'nın 21. maddesindeki konut dokunulmazlığı güvencesinden yararlanabileceğini ve hakim kararı olmaksızın gerçekleştirilen somut yerinde incelemenin bu hakkı ihlal ettiğini kabul etmiştir. 2025 tarihli norm denetimi kararında ise 4054 sayılı Kanun'un 15. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “...gerekli gördüğü hallerde...” ibaresi esastan incelenerek Anayasa'ya aykırı bulunmamış; buna karşılık yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığı halinde sulh ceza hakimi kararı alınmasını öngören üçüncü fıkranın ikinci cümlesi esastan incelenmemiş, uygulanacak kural niteliğinde olmadığı gerekçesiyle bu kısım yönünden başvuru yetkisizlik nedeniyle reddedilmiştir. Dolayısıyla bugün için Rekabet Kurumunun hakim kararı olmaksızın olağan yerinde inceleme yapma yetkisi devam etmektedir; ancak bu yetkinin somut olayda nasıl kullanıldığı anayasal denetimin dışında değildir.

Bu nedenle bir yerinde inceleme sırasında şirket açısından en güvenli yaklaşım, görevlilerin incelemesini doğrudan engellemek değil; yetki belgesini ve incelemenin kapsamını kontrol etmek, şirket avukatını derhal sürece dahil etmek, çalışanların herhangi bir veri silmesini veya incelemeyi geciktirecek davranışta bulunmasını önlemek, inceleme kapsamını aştığı düşünülen işlemlere ilişkin itirazları açıkça tutanağa geçirmek ve gerektiğinde hukuki yollara başvurmaktır.

Rekabet Kurumunun yerinde inceleme yetkisinde bugün gelinen noktada temel ayrım da budur: Kurumun hakim kararı olmaksızın yerinde inceleme yapabilmesi, işyerinde istediği her alana ve her veriye sınırsız biçimde erişebileceği anlamına gelmez; teşebbüsün temel haklara dayanabilmesi de yerinde incelemeyi fiilen engelleme hakkı vermez. Yerinde inceleme sırasında hem Kurumun yetkisinin sınırlarının hem de teşebbüsün yükümlülüklerinin doğru belirlenmesi, şirket açısından çoğu zaman soruşturmanın esası kadar önemli hale gelmektedir.

Av. Ayfer BAYER

KAYNAKÇA

Akademik Eserler

Özdemir, Olgu, Rekabet Kurumunun Yerinde İnceleme Yetkisi, 1. Baskı, İstanbul, On İki Levha Yayıncılık, 2024, ISBN 978-625-432-736-0.

Sarıaslan, Öykü, Rekabet Hukukunda Avukat Müvekkil Yazışmalarına Tanınan Mesleki Hukuki İmtiyaz, Rekabet Kurumu Uzmanlık Tezleri Serisi No: 194, Ankara, Temmuz 2022.

Sanıvar, Ramadan / Özbek, Bedriye Bilkay, “Rekabet Kurulunun Yerinde İnceleme Yetkisi: İdare Hukuku ve Ceza Muhakemesi Hukuku Bağlamında Bir Değerlendirme”, Anayasa Yargısı, C. 42, S. 2, 2025, s. 951-995, DOI: 10.55792/anayasayargisi.1863129.

Yavuzdoğan Okumuş, Begüm, “23/3/2023 Tarihli Anayasa Mahkemesi Kararı Işığında Rekabet Kurumu'nun Yerinde İnceleme Yetkisinin Anayasa'ya Uygunluğu”, FMR - Fikri Mülkiyet ve Rekabet Hukuku Dergisi, Yıl 26, C. 27, S. 2025/1, 2025, s. 21-44.

Mevzuat

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun,

Rekabet Kurulu, Yerinde İncelemelerde Dijital Verilerin İncelenmesine İlişkin Kılavuz, 08.10.2020 tarihli ve 20-45/617 sayılı Kurul kararıyla kabul edilmiştir.

Yargı ve Kurul Kararları

AYM, Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. [GK], B. No: 2019/40991, 23.03.2023.

AYM, E.2023/174, K.2025/224, 06.11.2025, RG 17.02.2026, S. 33171.

Danıştay 10. Daire, E.2000/5592, K.2002/4506, 25.11.2002.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E.2003/315, K.2005/2177, 16.06.2005.

Danıştay 13. Daire, E.2009/5890, K.2013/847, 26.03.2013.

Danıştay 13. Daire, E.2010/543, K.2013/844, 26.03.2013.

Rekabet Kurulu, 09.09.2021 tarihli ve 21-42/618-305 sayılı karar (LG Electronics).

Rekabet Kurulu, 30.03.2023 tarihli ve 23-16/274-94 sayılı karar (Storytel).

Rekabet Kurulu, 20.12.2024 tarihli ve 24-54/1209-516 sayılı karar (Tatko Lastik).

Peki eşinizin sadakatsizliğini, şiddetini veya hakaretlerini mahkemede nasıl kanıtlarsınız? Hangi deliller geçerli, hangileri hukuka aykırı sayılıp aleyhinize döner?

Kusur Neden Bu Kadar Belirleyici?

Çekişmeli boşanmanın en sık dayanağı, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesindeki “evlilik birliğinin temelinden sarsılması”dır. Bu maddeye göre hâkim yalnızca evliliğin çekilmez hâle geldiğine değil, hangi eşin ne oranda kusurlu olduğuna da karar verir, ve bu kusur derecesi davanın neredeyse bütün mali sonuçlarını şekillendirir.

Somut fark şöyle işler: Bahçelievler’de yaşayan Elif, eşinin uzun süredir devam eden sadakatsizliğini mesaj kayıtları ve tanıklarla ispatlarsa eşi ağır kusurlu bulunur; Elif maddi ve manevi tazminat ile koşulları varsa yoksulluk nafakası talep edebilir. Aynı olayları ispatlayamazsa dava reddedilebilir ya da kendisi eşit kusurlu sayılıp tazminat hakkını kaybedebilir.

Kusur Derecesi Neyi Etkiler?

• Boşanma kararının kendisi: Davacı ağır kusurluysa davası reddedilebilir

• Maddi-manevi tazminat: Kural olarak yalnızca daha az kusurlu eş talep edebilir

• Yoksulluk nafakası: Ağır kusurlu eş lehine hükmedilmez

• Velayet tartışması: Kusura konu davranışlar çocuğun üstün yararı değerlendirmesine de yansıyabilir

Mahkemenin Kabul Ettiği Delil Türleri

Aile mahkemelerinde kusur ispatının bel kemiği hâlâ tanık beyanıdır: komşular, ortak arkadaşlar, aile üyeleri, hatta apartman görevlisi, olayları doğrudan gördükleri ölçüde dinlenir. Yargıtay uygulamasında görgüye dayanmayan, “duyduk, öyle diyorlar” düzeyindeki aktarımlar ise kusur belirlemesinde yeterli görülmez.

Tanığın yanında yazılı ve elektronik deliller gelir: mesajlaşma kayıtları, e-postalar, fotoğraflar, banka ve kredi kartı ekstreleri, otel-rezervasyon kayıtları, darp durumunda alınan adli rapor ve varsa kolluk tutanakları. Örneğin eşi evin bütün birikimini kumarda eriten Murat’ın dosyasındaki en güçlü delil, tanık anlatımından çok bahis sitelerine giden düzenli banka transferleriydi.

Hangi delilin dosyaya gireceği, dava dilekçesinde nasıl sunulduğuna göre değişir; erken hukuki destek bu yüzden kritik.

Hukuka Aykırı Delil: Hangi Kayıtlar Aleyhinize Döner?

Buradaki temel kural Anayasa’nın 38. maddesinde yazar: kanuna aykırı elde edilmiş bulgular delil olarak kullanılamaz. Yani eşinizin kusurunu kanıtlamak isterken özel hayatın gizliliğini veya haberleşme hürriyetini ihlal ederseniz, elde ettiğiniz kayıt hem dosyadan dışlanır hem de hakkınızda ceza soruşturmasına konu olabilir.

Şöyle bir ayrımı akılda tutun: Yargıtay, ani gelişen ve bir daha elde edilme imkânı olmayan bir olayın (örneğin o anda yaşanan hakaret ve tehdidin) kaybolmasını önlemek için yapılan kayda daha ölçülü yaklaşırken; eşin telefonuna casus yazılım yüklemek, aracına takip cihazı takmak veya günlerce gizlice sistematik ses kaydı almak gibi planlı yöntemleri hukuka aykırı sayar. Geçen ay danışma talebiyle gelen bir okuyucumuzun “eşimin telefonunu yazılımla izlesem?” sorusunun kısa cevabı da buydu: yapmayın, delil kazanmazsınız, suç isnadıyla karşılaşabilirsiniz.

Bunu Biliyor Muydunuz?

Affedilen ya da hoş görülen olaylar kusur olarak ileri sürülemez. Yargıtay’a göre sadakatsizliği öğrendikten sonra evliliği olağan şekilde sürdüren eş, o olayı affetmiş sayılabilir ve aynı olaya dayanarak ağır kusur iddia edemez. Zina sebebine dayalı boşanmada ayrıca süre de vardır: öğrenmeden itibaren 6 ay, her hâlde olayın üzerinden 5 yıl.

WhatsApp Mesajları ve Sosyal Medya Delil Olur mu?

En sık aldığımız soru bu. Kısa cevap: evet, olabilir, elde ediliş biçimine bağlı olarak. Herkese açık bir Instagram paylaşımı, eşin kendi profilinden yaptığı bir yorum veya tarafların ortak kullandığı bilgisayarda şifresiz duran yazışmalar dosyaya girebilir; Yargıtay kararlarında sosyal medya içerikleri evlilik yükümlülüklerinin ihlaline karine oluşturan delil olarak değerlendirilmiştir.

Buna karşılık eşinizin telefonunu şifresini kırarak karıştırmanız, yazışmalarını habersizce başka cihaza yönlendirmeniz hukuka aykırı delil üretir. Somut örnek: Güngören’de yaşayan Selin, eşinin herkese açık hesabındaki tatil fotoğraflarını ve fotoğraflardaki üçüncü kişiyle uyumlu kredi kartı harcamalarını dosyaya sundu, bu paket geçerliydi; komşusunun “telefonunu gizlice al, yedeğini çıkar” önerisi ise onu suça sürükleyecekti. Delil sunarken ekran görüntüsünün yanında içeriğin tarih ve bağlamını da açıklamak, itiraz hâlinde bilirkişi incelemesini kolaylaştırır.

Elektronik delilde belirleyici soru içeriğin ne olduğu kadar, ona nasıl ulaşıldığıdır.

Delil Toplarken İzlenecek 4 Adım

Delil, dava açıldıktan sonra apar topar toplanmaz; dava dilekçesinde hangi olaya hangi delille dayanacağınızı bildirmeniz gerekir. Bu yüzden süreci planlı yürütmek gerekir, boşanma davasının süresini uzatan en yaygın nedenlerden biri de sonradan değiştirilen delil stratejileridir.

Adım Adım Delil Hazırlığı

1. Olay günlüğü tutun: Tarih, yer, olay ve varsa tanık, hafızaya değil kayda güvenin

2. Mevcut kayıtları güvenceye alın: Size gönderilmiş mesajları, ekstreleri, raporları yedekleyin; hukuka aykırı yeni kayıt peşine düşmeyin

3. Resmî kayıt oluşturun: Şiddet ve tehditte vakit kaybetmeden kolluğa başvurun, adli rapor alın

4. Avukatla delil listesi yapın: Hangi olayın hangi delille ispatlanacağını dilekçe aşamasında netleştirin; eksik kalan kayıtların mahkeme aracılığıyla celbini isteyin

Bir noktayı da dürüstçe söyleyelim: her çekişmeli başlayan dava mahkemede bitmek zorunda değildir. Mal paylaşımı, nafaka ve tazminat kalemleri, taraflar isterse ihtiyari arabuluculuk masasında da konuşulabilir; bu yol hem süreci hem de yıpranmayı azaltan kalıcı bir çözüm sunabilir.

Tanığım yok, sadece mesajlar var. Dava kaybedilir mi?

Hayır, tanık tek ispat yolu değildir. Hukuka uygun elde edilmiş mesajlar, ekstreler ve resmî kayıtlar tek başına veya birlikte kusuru ispatlayabilir; önemli olan delillerin birbirini destekleyen tutarlı bir bütün oluşturmasıdır.

Eşimin bana attığı hakaret mesajlarını kullanabilir miyim?

Evet. Size gönderilmiş mesajların muhatabı sizsiniz; bunları saklamak ve mahkemeye sunmak kural olarak özel hayat ihlali oluşturmaz. Sorun, size ait olmayan yazışmalara gizlice erişmeye çalıştığınızda başlar.

Karşı taraf delillerime itiraz ederse ne olur?

Mahkeme gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırır; elektronik kayıtların gerçekliği ve elde ediliş biçimi denetlenir. Bu yüzden delilin orijinalini (cihaz kaydı, yedek dosyası) silmeden saklamak önemlidir.

Özetle akılda tutulması gerekenler:

- Çekişmeli boşanmada sonucu kusur derecesi belirler; tazminat ve yoksulluk nafakası buna bağlıdır.

- Görgüye dayalı tanık, resmî kayıtlar ve hukuka uygun elektronik deliller ispatın omurgasıdır.

- Casus yazılım, şifre kırma ve planlı gizli kayıt hukuka aykırı delildir; dosyadan dışlanır ve suç oluşturabilir.

- Affedilen olaylar kusur olarak ileri sürülemez; zina sebebinde 6 ay / 5 yıl sürelerine dikkat edin.

- Delil stratejisi dava dilekçesi aşamasında kurulur; erken hukuki destek alın, uygun uyuşmazlıklarda arabuluculuğu değerlendirin.

Av. Aysel ABA KESİCİ

Yargıtay

11. Hukuk Dairesi

2020/6310 E., 2021/5300 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 12.HUKUK DAİRESİ

Taraflar arasında görülen davada İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesi'nce verilen 21.11.2019 tarih ve 2019/386 E- 2019/1458 K. sayılı kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, istinaf isteminin kabulüne dair İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi'nce verilen 21.05.2020 tarih ve 2020/408 E- 2020/517 K. sayılı kararın Yargıtay'ca incelenmesi davalı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, 6100 sayılı Kanun'un 369. maddesi gereğince miktar veya değer söz konusu olmaksızın duruşmalı olarak incelenmesi gereken dava ve işlerin dışında bulunduğundan duruşma isteğinin reddiyle dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçeler, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, davacı şirketin olağan genel kurul toplantısında esas sözleşmenin 8. maddesinin 3. fıkrasına göre ...'ın 3 yıllığına yönetim kurulu başkanı olarak seçildiğini, genel kurulda alınan kararların tescil ve ilanı için İstanbul Ticaret Sicil Müdürlüğüne başvuru yapıldığını, ancak 08.04.2019 tarihli İstanbul Ticaret Sicil Gazetesinde yayınlanan tescil kararı incelendiğinde, ...'ın 1 yıl için seçilmiş gibi tescil edildiği ileri sürerek ve TTK'nın 34. maddesi uyarınca tescilin düzeltilerek ...'ın 3 yıl için yönetim kurulu başkanı olarak seçildiğinin tescil edilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, davacının tescilin düzeltilmesine ilişkin TTK'nın 34. maddesi gereğince davalı kuruma herhangi bir başvuru ve davalının da bu başvuruyu kabul ya da ret kararının bulunmadığını, savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İlk Derece Mahkemesince, Bölge Adliye Mahkemesinin usule ilişkin gönderme kararına uygun olarak yapılan yargılamaya göre, TTK'nın 34. maddesi gereğince açılacak davalarda, davacının davalı kuruma tescilin düzeltilmesi için başvurması ve davalının da bu başvuruya ilişkin kabul ya da ret kararının bulunması gerektiğini, bu hususun dava şartı olduğu, ancak davacının öncelikle davalıya TTK 34 maddesi kapsamında başvurusu bulunmadığı gerekçesiyle davanın usulden reddine karar verilmiştir.
Karar, davacı vekili tarafından istinaf edilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesince yapılan yargılamaya göre; yerel mahkemenin gerekçesinde belirttiği gibi bir dava şartının bulunmadığı, davacı tarafından süresinde davanın açıldığı, davacı şirketin esas sözleşmesi, genel kurul karar tutanağı ve ticaret sicil gazetesinin tetkikinden davacının ...'ı 3 yıl için yönetim kurulu başkanı olarak seçmesine rağmen, davalı tarafından bu şahsın 3 yıl değil 1 yıl için yönetim kurulu başkanı olarak tescil edilmesinin hatalı olduğu, genel kurulun yönetim kurulu başkanını ancak 1 yıl süre için seçebileceğine ilişkin bir sınırlamanın olmadığı gerekçesiyle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, itirazın kabulüne, "Davacı şirket'in 22.3.2019 tarihli genel kurulunun 8 nolu kararı ile yönetim kurulu başkanı ...'ın 3 yıl süre ile seçildiği hususunun tesbiti ve ticaret siciline tesciline" karar verilmiştir.

Karar, davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava, ticaret sicili tescilinin düzeltilmesi istemine ilişkindir.

6102 sayılı TTK'nın 340. maddesi, ile getirilen "Emredici Hükümler İlkesi uyarınca TTK'da anonim şirketlere ilişkin hükümler kaideten "emredici" nitelikte olup, şirket ana sözleşmesi ile bu hükümlerden, "ancak TTK hükümlerince izin verilmesi halinde" sapılabilecektir.

Yönetim kurulu başkanının seçimine ilişkin aynı kanunun 366/1. maddesinde, ise yönetim kurulu üyelerinin her yıl kendi üyeleri arasından bir başkan ve bulunmadığı zamanlarda ona vekâlet etmek üzere, en az bir başkan vekili seçebileceği düzenlenmiş olup, bu hükümler karşısında, yönetim kurulu başkanının yönetim kurulu üyeleri arasından 3 yıl süre ile anonim şirket genel kurulu tarafından seçilmesine ilişkin esas sözleşme hükmünün 1 yıldan fazla süreler yönünden geçerliliğinden söz edilemez. Davalı ... Sicilinin yönetim kurulu başkanı seçimini 1 yıllık süre yönünden tescil etmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktır. O halde davanın reddi gerekirken bölge adliye mahkemesince yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamış, kararın bu nedenle bozulması gerektirmiştir.

SONUÇ: Yukarda açıklanan nedenlerle, davalının temyiz isteminin kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA, HMK'nın 373/2. maddesi uyarınca dava dosyasının Bölge Adliye Mahkemesi'ne gönderilmesine, ödediği peşin temyiz harcının isteği halinde temyiz eden davalıya iadesine, 22.06.2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Yargıtay

Hukuk Genel Kurulu

2022/65 E., 2023/144 K.

"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi

Taraflar arasındaki ticaret sicil müdürlüğü kararına itiraz davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince, başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 11. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

Direnme kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan gündem ve dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; müvekkili şirketin 22.03.2019 tarihli olağan genel kurul toplantısında esas sözleşmenin 8 inci maddesi gereğince ...'ın üç yıllığına yönetim kurulu başkanı olarak seçildiğini, genel kurulda alınan kararların tescil ve ilanı için ... Ticaret Sicil Müdürlüğüne başvuru yapıldığını, ancak 08.04.2019 tarihli Ticaret Sicil Gazetesi’nde ...'ın bir yıl için seçilmiş gibi tescil edildiğinin görüldüğünü, bu duruma 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (6102 sayılı Kanun) 34 üncü maddesi gereğince eldeki dava ile süresinde itiraz ettiklerini ileri sürerek ... Ticaret Sicil Müdürlüğünün tescil kararının “...'ın üç yıl için yönetim kurulu başkanı olarak seçilmiştir” şeklinde düzeltilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; davacının tescilin düzeltilmesine ilişkin 6102 sayılı Kanun'un 34 üncü maddesi gereğince müvekkiline herhangi bir başvurusunun bulunmadığını, öte yandan 6102 sayılı Kanun'un 366 ncı maddesinin ilk fıkrası gereğince yönetim kurulu başkanının her yıl seçilmesi gerektiğini, anılan hüküm karşısında davacı şirketin esas sözleşmesinde yer alan yönetim kurulu başkanının üç yıllığına seçilmesinin mümkün olmadığını ileri sürerek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 21.11.2019 tarihli ve 2019/386 Esas, 2019/1458 Karar sayılı kararı ile; 6102 sayılı Kanun'un 34 üncü maddesi gereğince açılacak davalarda davacının davalı ... müdürlüğüne tescilin düzeltilmesi için başvurması ve davalının da bu başvuruya ilişkin kabul ya da ret kararının bulunması gerektiği, ancak davacının davalıya anılan madde kapsamında bir başvurusu bulunmadığı, bu hususun dava şartı olduğu gerekçesiyle davanın usulden reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin 21.05.2020 tarihli ve 2020/408 Esas, 2020/517 Karar sayılı kararı ile; 6102 sayılı Kanun'un 34 üncü maddesi gereğince açılacak davalarda hatalı yapılan tescil kararına karşı öncelikle ticaret sicil müdürlüğü nezdinde itiraz edilmesine dair bir düzenleme öngörülmediği, dolayısıyla ilk derece mahkemesinin gerekçesinin yerinde olmadığı, ayrıca davacının eldeki davayı ticaret sicil müdürlüğünün 08.04.2019 tarihli Ticaret Sicil Gazetesi’nde yayımlanan tescil kararına karşı 6102 sayılı Kanun'un 34 üncü maddesi gereğince süresinde açtığı, davacı şirketin esas sözleşmesinin 8 inci maddesinde yönetim kurulu başkanının üç yıl süreyle genel kurul tarafından seçileceğinin düzenlendiği, 6102 sayılı Kanun'un 366 ncı maddesinin ilk fıkrasında belirtilen bir yıllık sürenin ise yönetim kurulu başkanının yönetim kurulu tarafından seçilmesi hâlinde uygulanacağı, dolayısıyla davacı şirketin genel kurulunca üç yıl için yönetim kurulu başkanı olarak seçilen ...'ın davalı tarafından bir yıl için yönetim kurulu başkanı olarak tescil edilmesinin hatalı olduğu gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, itirazın kabulü ile davacı şirketin 22.03.2019 tarihli genel kurulun kararı ile yönetim kurulu başkanı ...'ın üç yıl süre ile seçildiği hususunun tespiti ve ticaret siciline tesciline karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı
1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 22.06.2021 tarihli ve 2020/6310 Esas, 2021/5300 Karar sayılı kararı ile;
"...Dava, ticaret sicili tescilinin düzeltilmesi istemine ilişkindir.
6102 sayılı TTK'nın 340. maddesi, ile getirilen "Emredici Hükümler İlkesi uyarınca TTK'da anonim şirketlere ilişkin hükümler kaideten "emredici" nitelikte olup, şirket ana sözleşmesi ile bu hükümlerden, "ancak TTK hükümlerince izin verilmesi halinde" sapılabilecektir.
Yönetim kurulu başkanının seçimine ilişkin aynı kanunun 366/1. maddesinde, ise yönetim kurulu üyelerinin her yıl kendi üyeleri arasından bir başkan ve bulunmadığı zamanlarda ona vekâlet etmek üzere, en az bir başkan vekili seçebileceği düzenlenmiş olup, bu hükümler karşısında, yönetim kurulu başkanının yönetim kurulu üyeleri arasından 3 yıl süre ile anonim şirket genel kurulu tarafından seçilmesine ilişkin esas sözleşme hükmünün 1 yıldan fazla süreler yönünden geçerliliğinden söz edilemez. Davalı ... Sicilinin yönetim kurulu başkanı seçimini 1 yıllık süre yönünden tescil etmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktır. O halde davanın reddi gerekirken bölge adliye mahkemesince yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamış, kararın bu nedenle bozulması gerektirmiştir..."
gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. Bölge Adliye Mahkemesince Verilen Direnme Kararı
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile önceki gerekçeye ilaveten 6102 sayılı Kanun'un 366 ncı maddesinin ilk fıkrasının emredici düzenleme olmadığının madde metninden açıkça anlaşıldığı, zira anılan maddede esas sözleşmeye konulabilecek bir hükümle yönetim kurulu başkanı ve başkan vekilinin veya bunlardan birinin genel kurul tarafından seçilebileceğinin öngörüldüğü, yönetim kurulunun başkanını bir yıl süreyle seçebilme yetkisinin genel kurul tarafından seçilecek başkanın görev süresine kıyas yoluyla uygulanmasının mümkün görülmediği, davacı şirket genel kurulunca esas sözleşmede öngörüldüğü üzere yönetim kurulu başkanını üç yıl süreyle seçme hak ve yetkisi olduğu gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen direnme kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı vekili, davacının müvekkiline başvurmadan dava açtığını, oysa 6102 sayılı Kanun'un 34 üncü maddesi gereğince dava açılabilmesi ticaret sicil müdürlüğüne başvurulması gerektiğini, 6102 sayılı Kanun'un 366 ncı maddesinin ilk fıkrasının emredici hüküm niteliğinde olduğunu, anonim şirketlerin esas sözleşmelerinde anılan hükümden farklı bir düzenlemeye yer veremeyeceğini ve anonim şirket yönetim kurulu üyelerinin görev dağılımı ile ilgili hususların anılan madde gereğince her yıl yeniden görüşülerek karar altına alınması gerektiğini, müvekkili kararının usul ve yasaya uygun olduğunu, ayrıca mevzuat gereğince ve mevzuata uygun işlem yapan müvekkilinin davanın açılmasına sebebiyet vermediğini, bu nedenle yargılama giderlerinden sorumlu tutulmaması gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Uyuşmazlık
Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; 6102 sayılı Kanun'un 366 ncı maddesinin ilk fıkrasının birinci cümlesinin emredici nitelikte olup olmadığı, buradan varılacak sonuca göre aynı Kanun'un 340 ıncı maddesinde öngörülen emredici hükümler ilkesi gözetildiğinde yönetim kurulunun kendi üyeleri arasından seçeceği başkanın bir yıl süre ile seçileceğine dair düzenlemedeki bir yıllık sürenin yönetim kurulu başkanının genel kurul tarafından seçilmesi durumunda da uygulanıp uygulanamayacağı noktasında toplanmaktadır.

D. Gerekçe
1. İlgili Hukuk
1. 6102 sayılı Kanun'un 340 ıncı maddesi şöyledir:
"Esas sözleşme, bu Kanunun anonim şirketlere ilişkin hükümlerinden ancak Kanunda buna açıkça izin verilmişse sapabilir. Diğer kanunların, öngörülmesine izin verdiği tamamlayıcı esas sözleşme hükümleri o kanuna özgülenmiş olarak hüküm doğururlar."

2. 6102 sayılı Kanun'un 362 nci maddesinin ilk fıkrası şöyledir:
"(1) Yönetim kurulu üyeleri en çok üç yıl süreyle görev yapmak üzere seçilir. Esas sözleşmede aksine hüküm yoksa, aynı kişi yeniden seçilebilir."

3. 6102 sayılı Kanun'un 366 ncı maddesinin ilk fıkrası şöyledir:
"(1) Yönetim kurulu her yıl üyeleri arasından bir başkan ve bulunmadığı zamanlarda ona vekâlet etmek üzere, en az bir başkan vekili seçer. Esas sözleşmede, başkanın ve başkan vekilinin veya bunlardan birinin, genel kurul tarafından seçilmesi öngörülebilir. "

4. 6102 sayılı Kanun'un 421 inci maddesinin ilk fıkrası şöyledir:
"(1) Kanunda veya esas sözleşmede aksine hüküm bulunmadığı takdirde, esas sözleşmeyi değiştiren kararlar, şirket sermayesinin en az yarısının temsil edildiği genel kurulda, toplantıda mevcut bulunan oyların çoğunluğu ile alınır. İlk toplantıda öngörülen toplantı nisabı elde edilemediği takdirde, en geç bir ay içinde ikinci bir toplantı yapılabilir. İkinci toplantı için toplantı nisabı, şirket sermayesinin en az üçte birinin toplantıda temsil edilmesidir. Bu fıkrada öngörülen nisapları düşüren veya nispî çoğunluğu öngören esas sözleşme hükümleri geçersizdir."

2. Değerlendirme
1. Anonim şirketlerde yönetim kurulu, kanun ve esas sözleşme gereğince genel kurulun yetkisinde bırakılmış bulunanlar dışında, şirketin işletme konusunun gerçekleştirilmesi için gerekli olan her çeşit iş ve işlemler hakkında karar almaya yetkilidir. Bu bakımdan kurul, anonim şirketi yöneten ve temsil eden, şirketin yapısı bakımından zorunlu ve faaliyeti süreklilik arz eden bir organ olup yönetim işlevi bir bütün hâlinde, yönetim kurulunun sahip olduğu görev ve yetkilerin önemli bir bölümünü teşkil etmektedir.

2. Anonim şirket yönetim kurulunun organizasyonu 6102 sayılı Kanun'un 366 ncı maddesi ile belirlenmiş; özellikle yönetim kurulunun her yıl üyeleri arasından bir başkan ve bulunmadığı zamanlarda ona vekâlet etmek üzere, en az bir başkan vekili seçeceği düzenlenmiştir. Ayrıca esas sözleşmede kararlaştırılması hâlinde, başkanın ve başkan vekilinin veya bunlardan birinin, genel kurul tarafından seçilmesinin öngörülebileceği hükme bağlanmıştır.

3. Anonim şirket yönetim kurulu bir veya daha fazla üyeden oluşabilir. Başkan ve vekilin seçilmesine ilişkin gereklilik sadece yönetim kurulunun birden fazla üyeye sahip olduğu hâllerde ortaya çıkar; tek üyeli yönetim kurulunun söz konusu olduğu durumlarda işin niteliği gereği başkan veya vekilinin seçilmesine ihtiyaç bulunmamaktadır. Bu kapsamda yönetim kurulunun birden fazla üyeden oluştuğu durumlarda anonim şirketlerde yönetim kurulu başkanlığı gerekli bir unvan olarak kabul edilmiş; 6102 sayılı Kanun ile yönetim kurulu başkanına verilen görevlerin icra edilebilmesi için yönetim kurulu üyelerinden birinin başkan olarak seçilmesi zorunlu tutulmuştur.

4. 6102 sayılı Kanun'un 366 ncı maddesinin ilk fıkrasının birinci cümlesinde yönetim kurulu başkanının öncelikle ve temel kural olarak yönetim kurulu tarafından her yıl üyeleri arasından seçilmesi öngörülmüştür. Bu kapsamda anılan fıkrada yönetim kurulu başkanının seçilmesi açısından yönetim kurulunun toplanmasına ve karar almasına ilişkin özel bir düzenleme yer almadığından yönetim kurulu toplantısının çağrısı esas sözleşmede nasıl düzenlenmişse o usule göre, esas sözleşmede bir düzenleme bulunmadığı durumlarda ise iç yönergede nasıl düzenlenmişse o usule göre yapılacak; esas sözleşmede aksine ağırlaştırıcı bir hüküm bulunmadığı takdirde üye tam sayısının çoğunluğu ile toplanan yönetim kurulunda toplantıda hazır bulunan üyelerin çoğunluğunun olumlu oyuyla her yıl seçilecektir.

5. 6102 sayılı Kanun'un 366 ncı maddesinin ilk fıkrasının ikinci cümlesinde ise başkanın veya başkan vekilinin yönetim kurulu tarafından seçileceğine dair temel kurala istisna getirilerek esas sözleşmede, başkanın ve başkan vekilinin veya bunlardan birinin genel kurul tarafından seçilmesinin ön görülebileceği düzenlenmiştir. Buna göre esas sözleşmeye hüküm konulmak suretiyle yönetim kurulu başkanı ve vekili veya bunlardan birinin seçiminin genel kurula bırakılması mümkün hâle gelmiştir. Bu itibarla başkan ve vekilinin genel kurul tarafından seçimine ilişkin hüküm şirketin esas sözleşmesine kuruluşta yazılabileceği gibi sonradan da eklenebilir. Bu hükmün esas sözleşmeye ekleneceği değişiklik için Kanun’da özel bir toplantı ve karar nisabı öngörülmemiştir. Dolayısıyla 6102 sayılı Kanun'un 421 inci maddesinin ilk fıkrasında öngörülmüş nisaplar bu değişiklik için de uygulanır. Fakat esas sözleşmede kararlaştırılarak ilgili nisapların başkanın veya vekilin seçimi açısından birlikte ya da ayrı ayrı ağırlaştırılması da mümkündür.

6. Görüldüğü üzere 6102 sayılı Kanun'un 366 ncı maddesinin ilk fıkrasının birinci cümlesi ile başkan ve vekilinin seçilmesi noktasında yönetim kuruluna genel olarak kendisini organize etme serbestisi tanınmış; ancak anılan fıkranın ikinci cümlesi ile esas sözleşmede öngörülmesi şartıyla bu serbestinin genel kurul tarafından en azından başkan ve vekilinin seçimine ilişkin olarak kısıtlanabileceği düzenlenmiştir. Böylece 6102 sayılı Kanun'un 366 ncı maddesinin ilk fıkrasının ikinci cümlesi ile 6102 sayılı Kanun'un 340 ıncı maddesi ile öngörülen emredici hükümler ilkesi bağlamında esas sözleşmede Kanun'un anonim şirketlere ilişkin hükümlerinden sapabilmesine yönelik açık bir izin öngörülmektedir.

7. Hemen belirtilmesi gerekir ki 6102 sayılı Kanun ile mülga 6762 sayılı Kanun döneminde bulunmayan “emredici hükümler” ilkesi getirilmiştir. 6102 sayılı Kanun'un “emredici hükümler” başlıklı 340 ıncı maddesi gereğince esas sözleşmede yer alacak olan ihtiyari kayıtların geçerliliği, emredici hükümlere, ahlaka, kamu düzenine ve kişilik haklarına aykırılık veya imkânsızlık hâllerinin yanında ayrıca “Kanunda açıkça izin verilmiş olma” koşulu ile de sınırlanacaktır. Başka bir deyişle 6102 sayılı Kanun döneminde anonim şirketlere ilişkin bütün hükümler emredici nitelik taşımakta olup artık esas sözleşmeye konulacak ihtiyari kayıtlar, Kanun buna açıkça izin vermişse mümkün olabilecektir (Hasan Pulaşlı, Şirketler Hukuku Genel Esaslar, Ankara, Yedinci Baskı, 2017, s. 285). Bu itibarla esas sözleşmenin Kanundan ayrı bir düzenleme getirmesi ancak kanunun buna açıkça izin vermesi şartına bağlıdır. Kanun açıkça izin vermedikçe esas sözleşmede kanundan sapan bir düzenlemeye yer verilmesi mümkün değildir.

8. Dolayısıyla 6102 sayılı Kanun'un 340 ıncı maddesinin açık hükmü gereğince kanunda gösterilen bazı hususların esas sözleşmeye yazılması zorunludur; kanunun izin verdiği hususlarda pay sahiplerince öngörülen diğer bazı hususların geçerli olması da kural olarak esas sözleşmeye hüküm konulmasına bağlıdır. Esas sözleşmenin ihtiyari nitelikte hüküm içerebilmesi için dahi kanunun buna dair açıkça izin vermiş bulunması gerekir.

9. 6102 sayılı Kanun'un 366 ncı maddesinin ilk fıkrasının birinci cümlesi olarak yer alan "Yönetim kurulu her yıl üyeleri arasından bir başkan ve bulunmadığı zamanlarda ona vekâlet etmek üzere, en az bir başkan vekili seçer" şeklindeki hükmün gerek lafzı gerekse başkan olmaya bağlanan sonuçlar gözetildiğinde emredici niteliktedir (Ünal Tekinalp, Sermaye Ortaklıklarının Yeni Hukuku, ..., Dördüncü Baskı, 2015, s. 266). Başka bir deyişle burada emredici olan husus başkanın ve bulunmadığı zamanlarda ona vekâlet etmek üzere en az bir başkan vekilinin yönetim kurulu üyeleri arasından "yönetim kurulu" tarafından ve "her yıl" seçilmesidir. 6102 sayılı Kanun'un 366 ncı maddesinin ilk fıkrasının ikinci cümlesi ile 6102 sayılı Kanun'un 340 ıncı maddesi ile öngörülen emredici hükümler ilkesi bağlamında esas sözleşmede, başkanın ve başkan vekilinin veya bunlardan birinin, genel kurul tarafından seçilmesi öngörülerek başkanın ve başkan vekilinin "yönetim kurulu" tarafından seçileceğine dair emredici hükümden sapılmıştır. Dolayısıyla başkanın ve başkan vekilinin "her yıl" seçileceğine dair emredici hükümden sapılması noktasında açıkça bir izin öngörülmemiştir (Cafer Eminoğlu, Şirketler Hukuku Şerhi C. II, Editör Kemal Şenocak, Ankara, Birinci Baskı, 2023, s. 1743).

10. Bu itibarla 6102 sayılı Kanun'un 366 ncı maddenin ilk fıkrasının birinci cümlesinde belirlenmiş olan bir yıllık sürenin, başkanın ve başkan vekilinin seçim yetkisinin genel kurulda olduğu durumlar için de geçerli olduğu, 6102 sayılı Kanun'un 340 ıncı maddesinde öngörülen emredici hükümler ilkesinin daha uzun bir sürenin kararlaştırılmasına imkân sağlamadığı kabul edilmelidir. Başka bir deyişle bir yıllık süre, başkanın ve başkan vekilinin seçim yetkisinin hangi organda olduğuna bakılmaksızın uygulanması gereken genel bir süre olarak düzenlenmiştir. Bu sebeple bir yıllık süre, seçim yetkisi genel kurulda olduğu hâlde de uygulanması gerekir.

11. Öte yandan yönetim kurulu başkanının genel kurul tarafından seçileceğinin esas sözleşmede düzenlendiği durumlarda yönetim kurulu başkanının her yıl seçilmesi zorunluluğu şirket açısından pratik olmayan sonuçlar doğursa bile bir önceki başkanı seçmiş olan genel kurulun yapısında değişiklikler olması hâlinde fayda sağlayacağı, yine başkanın her yıl seçilmesinin azil müessesesi uygulamaya konulmadan başkanın değiştirilmesine fırsat sunabileceği ve başkanın devam eden yılda seçilmek motivasyonuyla daha özenli hareket ederek şirketin işleyişine katkıda bulunabileceği gözden kaçırılmamalıdır. Bununla birlikte genel kurulun başkanı seçmeyi ihmal etmesi hâlinde yönetim kurulunun öncelikle genel kurulu bu amaçla toplantıya çağırabileceği, genel kurulun toplanamaması ya da toplanmasına rağmen başkan seçmemesi hâlinde şirketin işleyişini teminen genel kurul seçene kadar başkanın yönetim kurulu tarafından belirleneceği kabul edilmelidir (Eminoğlu, s. 1742).

12. Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde, davacı şirketin esas sözleşmesinin 12.03.2015 tarihinde tescil edildiği, esas sözleşmenin 8 inci maddesinde yönetim kurulu başkanının üç yılda bir genel kurul tarafından seçileceğinin düzenlendiği, bu kapsamda davacı şirketin 22.03.2019 tarihli olağan genel kurul toplantısında esas sözleşmenin 8 inci maddesi gereğince ...'ın üç yıllığına yönetim kurulu başkanı olarak seçildiği anlaşılmaktadır.

13. Davacı şirketin esas sözleşmesinin 8 inci maddesinde yer alan yönetim kurulu başkanının genel kurul tarafından "üç yılda bir" seçileceğine dair düzenlemedeki "üç yılda bir" ibaresi, yukarıda da bahsedildiği üzere, 6102 sayılı Kanun'un 340 ıncı maddesi ile öngörülen emredici hükümler ilkesi bağlamında esas sözleşmede yer almaması gereken bir ibaredir. Zira 6102 sayılı Kanun'un 366 ncı maddesinin ilk fıkrasının birinci cümlesindeki "Yönetim kurulu her yıl üyeleri arasından bir başkan ve bulunmadığı zamanlarda ona vekâlet etmek üzere, en az bir başkan vekili seçer" şeklindeki hüküm emredici nitelikte düzenlenmiş olup yönetim kurulu başkanının genel kurul tarafından seçileceğinin esas sözleşmede düzenlendiği durumlarda başkanın ve başkan vekilinin "her yıl" seçileceğine dair emredici hükümden sapılması noktasında açıkça bir izin öngörülmemiştir. Dolayısıyla 6102 sayılı Kanun'un 340 ıncı maddesi ile öngörülen emredici hükümler ilkesi bağlamında bir yıllık süreden açıkça sapılacağı belirtilmediği için bir yıllık süre, seçim yetkisinin genel kurulda olduğu hâlde de uygulanması gereken emredici bir düzenlemedir.

14. Bu itibarla davacı şirketin esas sözleşmesinde yer alan yönetim kurulu başkanının yönetim kurulu üyeleri arasından üç yıl süre ile anonim şirket genel kurulu tarafından seçilmesine ilişkin düzenlemenin bir yıldan fazla süreler yönünden geçerliliğinden söz edilemeyeceği, dolayısıyla davalı ... müdürlüğünün yönetim kurulu başkanı seçimini bir yıllık süre yönünden tescil etmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı gözetilerek davanın reddine karar verilmesi gerekmektedir.

15. Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında, 6102 sayılı Kanun'un 340 ıncı maddesi kapsamında anonim şirketlere ilişkin bir hükmün aksinin düzenlenmesine izin verilip verilmediğinin tespitinde sadece hükmün lâfzına bakılamayacağı, maddi olguya uygulanacak soyut hukuk kuralının anlamını ve kapsamını belirlemek için yoruma başvurmanın kaçınılmaz olduğu, yönetim kurulunun başkanını bir yıl süreyle seçebilme yetkisinin genel kurul tarafından seçilecek başkanın görev süresine kıyas yoluyla uygulanmasının mümkün görülmediği, davacı şirket genel kurulunca esas sözleşmede öngörüldüğü üzere yönetim kurulu başkanını üç yıl süreyle seçme hak ve yetkisi olduğu, zira şirketin sıhhatli bir şekilde işleyişinin sağlanması açısından genel kurulun üç yıldan fazla olmamak üzere 6102 sayılı Kanun'un 366 ncı maddesinin ilk fıkrasının birinci cümlesinde belirtilen bir yıllık süreden daha uzun bir süreyi başkanın görev süresi olarak belirlenmesi maddenin hem lâfzı hem de özü gözetildiğinde emredici hükümler ilkesine aykırılık oluşturmayacağı, bu itibarla Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen direnme kararının usul ve yasaya uygun olduğu ve hükmün onanması gerektiği görüşü ileri sürülmüş ise de, bu görüş yukarıda açıklanan nedenlerle Kurul çoğunluğu tarafından benimsenmemiştir.

16. Hâl böyle olunca ... Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesince önceki kararda direnilmesi doğru olmadığından hükmün Özel Daire bozma kararında belirtilen nedenlerle bozulması gerekmiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle;
Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesi gereğince BOZULMASINA,

İstek hâlinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine,

Dosyanın 6100 sayılı Kanun’un 373 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ... Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesine gönderilmesine,

01.03.2023 tarihinde oy çokluğuyla kesin olarak karar verildi.

'' K A R Ş I O Y ''

Dava, TTK'nın 34 üncü maddesi gereğince ticaret sicil müdürlüğü kararına itiraza ilişkindir. Davacı vekili, müvekkili şirketin 22.03.2019 tarihli olağan genel kurul toplantısında esas sözleşme gereğince ...'ın üç yıllığına yönetim kurulu başkanı olarak seçilmesine rağmen ... Ticaret Sicil Müdürlüğünün yönetim kurulu başkanının görev süresini bir yıl olarak tescil etmesi nedeniyle tescil kararının “...'ın üç yıl için yönetim kurulu başkanı olarak seçilmiştir” şeklinde düzeltilmesini talep etmiş; ilk derece mahkemesinin davanın reddine ilişkin kararını kaldıran Bölge Adliye Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmesi üzerine Özel Dairece; anonim şirketlerde emredici hükümler ilkesinin düzenlendiği TTK’nın 340 ıncı maddesi karşısında TTK’nın 366/1 inci maddesinin emredici nitelikte olduğu, davacı şirketin yönetim kurulu başkanının yönetim kurulu üyeleri arasından üç yıl süre ile anonim şirket genel kurulu tarafından seçilmesine ilişkin esas sözleşme hükmünün bir yıldan fazla süreler yönünden geçerliliğinden söz olmadığı, ticaret sicili müdürlüğünün yönetim kurulu başkanı seçimini bir yıllık süre yönünden tescil etmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle karar bozulmuştur. Bölge Adliye Mahkemesince, TTK’nın 366/1 inci maddesinin emredici düzenleme olmadığının madde metninden açıkça anlaşıldığı, yönetim kurulunun başkanını bir yıl süreyle seçebilme yetkisinin genel kurul tarafından seçilecek başkanın görev süresine kıyas yoluyla uygulanmasının mümkün görülmediği, davacı şirket genel kurulunca esas sözleşmede öngörüldüğü üzere yönetim kurulu başkanını üç yıl süreyle seçme hak ve yetkisi olduğu gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Anonim şirketlerin yönetimi, yetki devredilmediği müddetçe yönetim kurulu tarafından gerçekleştirilir. Yönetim kurulu, genel kurulun yetki alanına bırakılmış hususlar dışındaki (TTK m. 408) bütün konularda karar almaya yetkilidir. TTK’nın 365 inci maddesi gereğince yönetim kurulu, sınırları kanunun emredici hükümleriyle belirlenmiş alanda şirketi yönetme yetki ve görevine sahiptir. TTK’nın 367/1 inci ve 370/2 nci maddeleri gereğince yönetim kurulu, yönetim ve temsil yetkilerini devretmeye de yetkili kılınmıştır. Yönetim kurulu, yetkilerini devretmediği takdirde bu yetkileri kurul olarak kullanır. Bu kapsamda TTK’nın 366/1 inci maddesi ile yönetim kurulunun organizasyonun belirlenmiş; yönetim kurulunun her yıl üyeleri arasından bir başkan ve bulunmadığı zamanlarda ona vekâlet etmek üzere, en az bir başkan vekili seçeceği düzenlenmiştir. Aynı maddede ayrıca esas sözleşmede kararlaştırılması hâlinde, başkanın ve başkan vekilinin veya bunlardan birinin, genel kurul tarafından seçilmesinin öngörülebileceği düzenlenmiştir.

TTK’nın “Görev Dağılımı” başlıklı 366 ncı maddesinin ilk fıkrasındaki “Yönetim kurulu her yıl üyeleri arasından bir başkan ve bulunmadığı zamanlarda ona vekâlet etmek üzere, en az bir başkan vekili seçer. Esas sözleşmede, başkanın ve başkan vekilinin veya bunlardan birinin, genel kurul tarafından seçilmesi öngörülebilir” şeklindeki düzenleme ile yönetim kuruluna başkan seçilmesinin özel olarak düzenlendiği görülmektedir. TTK’nın 366/1 inci maddesi birtakım farklılıklarla birlikte 6762 sayılı TTK’nın 318 inci maddesinden alınmıştır. Bu farklılıkların en önemlisi anılan fıkranın ikinci cümlesi ile esas sözleşmede başkanın ve başkan vekilinin veya bunlardan birinin, genel kurul tarafından seçilmesinin kararlaştırılabileceği hususunun düzenlenmiş olmasıdır. Bu kapsamda öncelikle TTK’nın 366/1 inci maddesinin ikinci cümlesi gereğince esas sözleşmede, başkanın genel kurul tarafından seçilmesinin öngörüldüğü durumda başkanın görev süresinin, anılan fıkranın ilk cümlesinde yer alan başkanın yönetim kurulu tarafından seçilmesi durumunda öngörülen bir yıl olarak belirlenip belirlenemeyeceği, bu durumun emredici nitelikte kabul edilip edilemeyeceği üzerinde durulması gerekir.

Hemen belirtilmelidir ki TTK’nın 340 ıncı maddesi ile anonim şirketlerde sözleşme özgürlüğüne önemli bir sınır getirilmiş; esas sözleşmenin bu Kanun’un anonim şirketlere ilişkin hükümlerinden ancak Kanunda buna “açıkça” izin verilmişse sapabileceği düzenlenmiştir. Bu kapsamda TTK’da anonim şirketlere ilişkin hükümlerden sapmaya izin veren hükümler; “Esas sözleşme ile kararlaştırılabilir/öngörülebilir” veya “Esas sözleşmede aksine bir hüküm yoksa/aksi öngörülmemişse” şeklinde ifade edilmiştir. TTK’nın 340 ıncı maddesinde “açıkça” ifadesi yer alsa da anonim şirketlere ilişkin bir hükümden sapma izninin verilip verilmediğinin tespitinde, sadece hükmün lâfzına bakılmaması, gerektiğinde hükmün yorumlanmasından elde edilen anlamın da dikkate alınması gerekmektedir (Karasu, Rauf: Anonim Şirketlerde Emredici Hükümler İlkesi, 2. Baskı, Ankara 2015, s. 51). Nitekim TTK’nın 340 ıncı maddesinin gerekçesinde de, “Kanunda buna açıkça izin verilmişse sapabilir” ifadesinin sadece hükmün lâfzına bakılması gerektiği anlamına gelmediği, hükümdeki “kanunda açıkça izin verilmişse” ibaresinin maddenin lâfzından “sapabilme” imkânının açıkça anlaşılmadığı durumlarda amaca uygun düşen, metodoloji öğretisine aykırı olmayan, tatmin edici gerekçelere dayanan, sonuçları adil olan ve menfaatler dengesini gözeten bir yorumla “sapabilme”nin haklılık kazandığı varsayımlarını da kapsadığı ifade edilmiştir. Dolayısıyla TTK’nın 340 ıncı maddesinde yer alan “açıkça” ifadesine rağmen, anonim şirketlere ilişkin bir hükmün aksinin düzenlenmesine izin verilip verilmediğinin tespitinde, sadece hükmün lâfzına bakılamaz; maddî olguya uygulanacak soyut hukuk kuralının anlamını ve kapsamını belirlemek için yoruma başvurmak kaçınılmazdır. Yorum yapılırken sadece hükmün lâfzıyla yetinmeyip özüne de bakılmalıdır ve hükmün sözü ve özünün birbirine uymaması hâlinde, hükmün özü esas alınmalıdır (Dural, Mustafa/ Sarı, Suat: Türk Özel Hukuku C. I, 14. Baskı, ... 2019, s. 126).

TTK’nın 366/1 inci maddesi ile başkan ve vekilinin seçilmesi şartıyla, yönetim kuruluna kural olarak kendisini organize etme serbestîsi tanınmış; ancak esas sözleşme ile genel kurulun yönetim kurulunun kendini organize etmesini başkan ve başkan vekilinin seçimine ilişkin olarak kısıtlayabileceği düzenlenmiştir. Dolayısıyla emredici hükümler ilkesini teşkil eden TTK’nın 340 ıncı maddesine uygun olarak açıkça esas sözleşme ile Kanun’da yer alan anonim şirketlere ilişkin hükümlerden sapılması mümkün hâle gelmiştir. Başka bir deyişle TTK’nın 366/1 inci maddesinin ikinci cümlesindeki “Esas sözleşmede, başkanın ve başkan vekilinin veya bunlardan birinin, genel kurul tarafından seçilmesi öngörülebilir” şeklindeki ifade, yukarıda belirtildiği üzere, TTK’nın 366/1 inci maddesinin birinci cümlesinde öngörülen bir yıllık süreye ilişkin düzenlemenin başkanın genel kurul tarafından seçilmesi durumunda emredici nitelikte olmadığını göstermektedir (Pulaşlı, Hasan: Şirketler Hukuku Şerhi C. II, 4. Baskı, Ankara 2022, s. 1354; Akdağ Güney, Necla: Anonim Şirket Yönetim Kurulu, 2. Baskı, ... 2016, s. 78).

Yönetim kurulu başkanının görevlerinin bir bölümü Kanun’da düzenlenmiş olup yönetim kurulu başkanının en önemli görevleri yönetim kurulu ve genel kurul toplantılarının hazırlanması, yönetim kurulu toplantılarının gerçekleştirilmesi, şeffaflığın sağlanması gibi işlemlerdir. Yönetim kurulu başkanının genel kurul tarafından seçildiği hâllerde, başkanın görev süresinin bir yıl olarak öngörüleceğinin zorunlu tutulması durumunda genel kurulun takip eden yılda hiç veya gereği gibi toplanamaması ihtimalinde şirketin işleyememesi sonucunun ortaya çıkacağı, şirketi geri dönülmesi güç zorluklarla karşı karşıya bırakacağı gözden uzak tutulmamalıdır. Zira başkan seçilmemesi nedeniyle yönetim kurulunun işleyememesi demek, şirketin yönetiminin ve temsilinin mümkün olmaması, fiil ehliyetinin kullanılamaması sonucunu doğuracak; nihayetinde yönetim kurulunun hiç toplanamaması ve organ yokluğuna ilişkin hükümler (TTK m. 530) işletilmek zorunda kalınabilecektir. Diğer taraftan başkansız işleyen yönetim kurullarının iş ve işlemleri ile bunlara dayalı olarak yapılan işlemlerin geçersizlik tehdidi ile karşı karşıya kalmasına ve bu da hukuki güvenirlilik ve belirlilik ilkelerinin zedelenmesine sebep olacaktır.

Dolayısıyla başkan seçme yetkisinin genel kurulda olduğu hâllerde kanunda belirtilen sürenin emredici nitelik taşımadığının ve başkanın görev süresinin en fazla üç yıl olmak üzere TTK’nın 362 nci maddesi gereğince genel kurula bırakılmış olan üyelerin görev süresinin kararlaştırılması yetkisi ile bağlantılı olduğunun kabul edilmesi gerekmektedir. Gerçekten de şirketin sıhhatli bir şekilde işleyişinin sağlanması açısından genel kurulun üç yıldan fazla olmamak üzere TTK’nın 366/1 inci maddesinin birinci cümlesinde belirtilen bir yıllık süreden daha uzun bir süreyi başkanın görev süresi olarak belirlenmesi maddenin hem lâfzı hem de özü gözetildiğinde emredici hükümler ilkesine aykırılık oluşturmayacaktır. Bu durum özellikle genel kurulun her yıl toplanabilmesine ilişkin sorunlar söz konusu olduğunda sağlıklı bir şirket işleyişi açısından da uygun bir çözüm olacaktır. Ayrıca anonim şirketin en üst organı olan ve tüm pay sahiplerinin yer aldığı genel kurulun yönetim kurulu başkanını seçtiği durumda, başkanın süresinin bir yıl ile kısıtlanması anonim şirkete ilişkin en hayati kararları alabilen genel kurulun yetkisinin kıyas yoluyla kısıtlanması anlamına da gelecektir.

Öte yandan yönetim kurulu kendi seçtiği başkan ve başkan vekilini genel olarak her zaman değiştirmeye ve görevden almaya yetkili iken esas sözleşmedeki hüküm gereğince başkan genel kurul tarafından seçilmişse yönetim kurulu başkanını görevden alma yetkisi yönetim kurulunda değil mutlak şekilde genel kurulun yetkisindedir (Pulaşlı, s. 1355). Dolayısıyla genel kurul tarafından seçilen yönetim kurulu başkanının her zaman genel kurul tarafından azledilebileceği hususu da gözetildiğinde başkanın denetimi için öngörüldüğü kabul edilen bir yıllık sürenin bu durumda uygulanmasının da bir etkisinin olmayacağı açıktır.

Bu itibarla TTK’nın 366/1 inci maddesinin ikinci cümlesi gereğince yönetim kurulu başkanının genel kurul tarafından seçildiği durumda anılan maddenin birinci cümlesinde öngörülen bir yıllık süreye ilişkin düzenlemenin emredici nitelikte olmadığı, genel kurulun başkanın görev süresini TTK’nın 362 nci maddesi gereğince en fazla üç yıl olmak üzere serbestçe kararlaştırabileceği gözetildiğinde davanın kabulüne dair direnme kararının onanması gerektiği görüşünde olduğumdan Sayın Çoğunluğun bozma görüşüne katılamıyorum.

Bu videoda 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde fazla çalışma kavramını, zorunlu fazla mesai şartlarını, yazılı onay gerekliliğini, fazla mesai ücretinin nasıl hesaplanacağını ve işçinin haklarını somut örneklerle açıklıyoruz.

İşverenin tek taraflı talimatının sınırlarını, fazla çalışmayı kabul etmemenin sonuçlarını ve fazla mesai alacağının nasıl talep edileceğini öğrenmek için videoyu izleyin.

Bu videoda; taşeron işçi ile asıl işveren arasındaki hukuki ilişki, müteselsil sorumluluk ilkesi, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin, ücret alacakları ve diğer işçilik alacaklarının hangi şartlarda taşeron firmadan veya asıl işverenden istenebileceği ayrıntılı ve sade bir dille ele alınmaktadır.

Alt işveren–asıl işveren ilişkisinde Yargıtay uygulamaları, muvazaa kavramı, bordro ve SGK kayıtlarının önemi, zamanaşımı süreleri ve dava sürecinde dikkat edilmesi gereken temel hususlar bu videoda açıklanmaktadır.

Taşeron işçilerin hak kaybı yaşamaması için hukuki çerçeve net ve anlaşılır şekilde aktarılmaktadır.

Uygulamada işverenler tarafından sıkça imzalatılan ibranamelerin hangi şartlarda geçerli sayıldığı, hangi durumlarda işçinin haklarını ortadan kaldırmadığı ve Yargıtay içtihatları doğrultusunda ibranamenin hukuki sonuçlarını ayrıntılı şekilde anlattım. İbranamenin tarihinin, içeriğinin, ödemenin banka yoluyla yapılıp yapılmadığının ve iş sözleşmesinin sona ermesinden sonra düzenlenip düzenlenmediğinin işçi alacakları açısından neden hayati önem taşıdığını bu videoda net örneklerle bulabilirsiniz.

Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ve diğer işçilik alacakları bakımından ibranameye rağmen hak kaybı yaşanıp yaşanmayacağı konusunda merak edilen tüm sorular bu yayında cevaplanmaktadır.

Bu videoda; boşanma davası açıldıktan sonra eşlerin fiilen ayrı yaşamasının hukuki sonucu, ayrı yaşamanın davaya etkisi, ortak konutta kalmanın zorunlu olup olmadığı, tedbir kararları, uzaklaştırma ve barınma düzenlemeleri sade ve anlaşılır bir dille ele alınmaktadır.

Çekişmeli ve anlaşmalı boşanma davalarında farklılık gösteren bu durumun, nafaka, kusur değerlendirmesi ve velayet sürecine etkileri de Yargıtay uygulaması çerçevesinde açıklanmaktadır.

Boşanma sürecinde hak kaybı yaşanmaması için bilinmesi gereken temel noktalar bu videoda yer almaktadır.

Haklı nedenle fesih, evlilik, askerlik ve emeklilik nedeniyle istifa eden işçilerin kıdem tazminatı hakkı bulunmaktadır. Ayrıca işverenin ücret ödememesi, sigortasız çalıştırması, fazla mesai ücretlerini ödememesi, mobbing ve hakaret gibi durumlar da işçi açısından haklı fesih sebebi sayılmaktadır.

Bu videoda istifa dilekçesinin önemi, işçinin hak kaybı yaşamaması için dikkat etmesi gereken hususlar ve uygulamadaki en sık yapılan hatalar sade ve anlaşılır bir dille anlatılmaktadır.

Anayasa Mahkemesine 2012 yılından bu yana toplam 633 bin 488 bireysel başvuru yapıldı, bunlardan 527 bin 803'ü sonuçlandırıldı. Yüksek Mahkemenin başvuruları karşılama oranı yüzde 83,3 oldu. Derdest dosya sayısı ise 105 bin 685 oldu.

AYM’nin hak ihlali kararı verdiği 76 bin 247 başvuruda ilk sırada makul sürede yargılanma hakkının ihlali var. Bunu adil yargılanma ve mülkiyet hakkı ihlalleri takip ediyor.

Bireysel başvuru istatistikleri üç aylık periyotlarla güncellenerek yayımlanıyor.

Meslekte 35 yılını dolduran 415, 30 yılını dolduran 432, 25 yılını dolduran avukat olmak üzere toplam 658 avukata plaketleri, 8-9 ve 10 Eylül günlerinde düzenlenen törenlerle takdim edildi.

Meslekte 35 ve 30 yılını dolduran avukatların plaket töreni 8 Eylül Cuma günü Cemal Reşit Rey Konser Salonu’nda, 25 yılı dolduran avukatların plaket töreni ise 9 Eylül Cumartesi ve 10 Eylül Pazar günleri İstanbul Barosu Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi.

Tören, İstiklal Marşı ve saygı duruşuyla başladı. Törende konuşan İstanbul Barosu Başkanı Av. Filiz Saraç, “Hak mücadelesine yüreğini ve emeğini koymuş tüm avukat meslektaşlarımız, hepinizi İstanbul Barosu Yönetim Kurulu adına saygıyla selamlıyorum. Avukatlık mesleğinde geride kalan yıllar, hak ve hukuk yolunda verilen mücadelenin de adıdır. 145 yıllık bir “Büyük Çınar” olan Baromuzun tarihi 35 yıllık emeğinizi ve mücadelenizi saygı ile saklayacaktır.

Bu töreni Baromuzun da 145. kuruluş yıl dönümü olan 5 Nisan Avukatlar Günü’nde yapacaktık. Ancak, 6 Şubat’ta meydana gelen ve büyük acılar ve kayıplara yol açan depremler nedeniyle törenimizi erteledik. Kaybettiğimiz yurttaş ve meslektaşlarımızı rahmetle ve saygıyla anıyoruz.

Cumhuriyetimizin 100. yılını kutladığımız bugünlerde, Cumhuriyetin kazanımlarını ve Atatürk ilke ve devrimlerini kendine rehber edinen İstanbul Barosu Cumhuriyetimizin sarsılmaz kalesi olmaya her daim devam edecektir.

Ülkemizde yaşanan hukuksuzluklara karşı çıkmaya ve hukuk devletini ve hukukun üstünlüğünü savunmaya devam edeceğiz” dedi.

Başkan Av. Filiz Saraç, meslekte 25, 30 ve 35 yılını dolduran avukatları kutladı ve hak ve hukuk mücadelesinde nice meslek yılları diledi.

Başkanın konuşmasının ardından Genel Sekreter Av. Burcu Öztoprak Alsulu, törenlerde avukatları 10’ar kişilik gruplar halinde plaket almaya davet etti. Başkan Av. Filiz Saraç, avukatlara plaketlerini tek tek sundu ve gruplar halinde fotoğraf çekimi gerçekleştirildi.

Plaket alan avukatlar arasında; İstanbul Barosu Başkan Yardımcısı Av. Ali Gürbüz (25 yıl), Yönetim Kurulu Sayman Üyesi Av. Bahar Güldaş (35 yıl), Yönetim Kurulu Üyesi Av. Gülderen Zerrin Kavak Yıldırım (25 yıl), CUMER Sözcüsü Av. Gülseren Aytaş (35 yıl), önceki Yönetim Kurulu Üyesi Av. Muazzez Yılmaz (35 yıl), Av. Cengiz Yaka (35 yıl), TÜKD Genel Başkanı Av. Tülay Çağlar(25 yıl), Kadıköy Belediye Başkanı Av. Şerdil Dara Odabaşı (25 yıl) da yer aldı.

"ŞEHİT SAVCIMIZ ADALET TEŞKİLATININ KAHRAMANLIK SEMBOLÜ OLMUŞTUR"     

Törene katılan Adalet Bakan Yardımcısı Zekeriya Birkan, "Şehit savcımız şerefli, adalet sancağının ölümsüz bir timsalidir. Aziz hatırası şahadetinden bu yana hiç unutulmamış ve adalet teşkilatının kahramanlık sembolü olmuştur. Mehmet Selim Kiraz bu vatanın fedakâr, kahraman bir evladıdır. Ömrünü devletine, milletine hizmete ve adaletin tecellisini adamıştı. O gün şehit savcımızı hedef alan kurşunlar aynı zamanda yargıya, adalete, hukukun üstünlüğüne ve demokrasiye sıkılmıştır. Bu menfur saldırıda adaleti ve ömrünü adalet yoluna adamış bir kahramanı hedef alanların asıl gayesi bellidir. Terör örgütlerinin asıl amacı ve hedefi şehit savcımızın şahsında milletimizin birliği ve bütünlüğüdür. Adalet teşkilatının gözünü korkutmak ve yıldırmaktır. Hamdolsun ki bu hainler bugüne kadar emellerine ulaşamadılar, bundan sonra da ulaşamayacaklar. Adalet camiamız köklü kurumsal yapısı ve gelenekleriyle bu hain saldırılar karşısında hiçbir zaman yılmamıştır" dedi.

"TERÖR ÖRGÜTLERİNE AMAÇLARINA ULAŞAMADIKLARINI GÖSTERMEK İÇİN BURADAYIZ"

İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı Şaban Yılmaz ise, "Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim Kiraz kardeşimizin şahadetinin üzerinden tam 8 yıl geçti. Bugün tüm terör örgütlerine, vatan ve millet düşmanlarına birlik beraberlik içinde olduğumuzu gösteriyoruz ve buradan haykırıyoruz. Mehmet Selim savcımız gibi masum kardeşlerimizi hedef alarak husumeti, düşmanlığı körükleyen terör örgütlerine bu amaçlarına ulaşamadıklarını göstermek için buradayız" diye konuştu.

" HEPİNİZİ OĞLUM SELİM OLARAK GÖRÜYORUM "  

Şehit Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim kiraz'ın babası Hakkı Kiraz ise, "8 yıl önce bugün bizim için gerçekten karanlık bir gündü. ama bir taraftan da imtihan günümüzdü bununla birlikte hamdolsun birlik ve beraberlik günümüz oldu. Şu anda o günkü tabloyu burada görüyorum. hepinizi oğlum Selim olarak görüyorum. Selim her sabah takvim yaprağını koparır okur benim de okumam için masaya koyardı. 31 Mart 2015 günü sabah Selim evden çıkmadan önce yine o günün takvim yaprağını masaya koymuştu ve oradaki dua şöyleydi: 'Rabbim beni, ailemi mümin olarak evime girenleri bağışla zalimler topluluğunu da daima kahrı perişan et' şeklindeydi"  dedi. 

Konuşmaların ardından şehit savcı Mehmet Selim Kiraz'ın makam odası ziyaret edildi; odasında Kur'an-ı Kerim okundu. Savcı Mehmet Selim Kiraz, 31 Mart 2015 tarihinde Çağlayan'daki İstanbul Adalet Sarayı'nda görevi başındayken DHKP-C'li teröristler tarafından odasında rehin alınmıştı. Savcı Kiraz, saatler süren müzakerelere rağmen makamında şehit edilmişti.