Bu noktada Yargıtay’ın yaklaşımı nettir. 1 yıllık kira sözleşmesi dolduğunda ilişki belirsiz süreli hâle gelmiş sayılmaz; TBK 347 uyarınca uzama rejimi içinde devam eder. Bu ayrım önemlidir. Çünkü ihtiyaç nedeniyle tahliye davasında süre hesabı, belirsiz süreli sözleşme mantığıyla değil, sözleşmenin uzama dönemi esas alınarak yapılır.

İhtar ne zaman zorunludur, ne zaman değildir?

İhtiyaç sebebiyle tahliye davasında ihtar her durumda zorunlu değildir. Belirli süreli sözleşmelerde kiraya veren, kural olarak sözleşme süresinin sonunda ve TBK 350’de öngörülen bir aylık süre içinde dava açabilir. Bu durumda, sözleşmenin sona ereceği tarihi bekleyip süre içinde dava açmak çoğu zaman yeterlidir.

Ancak bazı hâllerde ihtar önem kazanır. Özellikle sözleşmede taraflarca kararlaştırılmış bir bildirim şartı varsa, bu şarta uyulup uyulmadığı ayrıca incelenir. Bunun yanında yeni malik bakımından TBK 351 çerçevesinde bir aylık yazılı bildirim şartı özel olarak düzenlenmiştir. Yani her tahliye sebebinin bildirim rejimi aynı değildir.

Belirsiz süreli kira sözleşmesinde dava açma süresi

Belirsiz süreli konut kira sözleşmelerinde kiraya verenin, genel hükümlere göre (TBK .328 vd.) fesih ihbar sürelerine uyulmak suretiyle belirlenecek sona erme tarihinden itibaren 1 ay içinde dava açması gerekir. Ancak önce zorunlu dava şartı olan arabuluculuk kurumuna başvuru zorunludur. Arabuluculukta geçen süre dava açma süresine eklenir.

Sözleşmenin başlangıcı belirli, süresi belirsiz ise fesih bildirimi için öngörülen sürelere uyularak belirlenecek tarihten başlayarak bir ay içerisinde dava açılmalıdır. TBK 329 hükmü gereği taraflar, yerel adetlere göre belirlenen kira döneminin sonu için veya böyle bir adet yok ise altı aylık kira dönemi sonu için üç aylık fesih bildirim süresine uyarak feshedebilir. Sözleşme ister yazılı ister sözlü yapılmış olsun, süresi kanıtlanamadığında bu sözleşme belirsiz süreli sözleşme olarak kabul edilir. Uygulamada en çok karıştırılan husus altı aylık kira dönemlerinin tespiti ile üç aylık fesih bildirim sürelerinin tayinidir. Çoğu dava bu sürelere uyulmadığından reddolunmaktadır. Bu hususta bir örneklendirme ile konuyu netleştirmek isteriz. Örneğin: Kira başlangıcı 01.01.2026 olsun, fesih dönemleri 1. Dönem sonu 30.06.2026, 2. Dönem sonu 31.12.2026 tir. Bu dönem sonları için sözleşmeye son verilmek istenir ise 1. Dönem sonu için üç ay öncesine tekabül eden 31.03.2026 , 2. Dönem sonu için ise 31.09.2026 tarihi öncesinde fesih bildiriminin yazılı olarak yapılması ile dönem sonu tarihlerinden itibaren bir ay içinde tahliye davalarının açılması gerekir.

İhtiyaç kimler için ileri sürülebilir? Birden fazla konutun varlığı davayı engeller mi?

TBK 350, ihtiyacın kimler için ileri sürülebileceğini sınırlı biçimde saymıştır. Kiraya verenin kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu ve kanunen bakmakla yükümlü olduğu kişiler için konut veya işyeri ihtiyacı ileri sürülebilir. Bu sayım dışına çıkılamaz.

İhtiyacın ayrıca gerçek, samimi ve zorunlu olması gerekir. Geçici, ileride doğabilecek veya salt tahliye amacıyla ileri sürülen ihtiyaç yeterli değildir. Davanın açıldığı tarihte ihtiyaç mevcut olmalı ve yargılama sırasında da devam etmelidir.

Kiraya verenin birden fazla evi bulunması ise tek başına davayı otomatik olarak engellemez. Önemli olan, kiraya verenin elindeki diğer taşınmazın ihtiyacı gerçekten karşılayıp karşılamadığıdır. Eğer kiraya verenin başka taşınmazı olsa bile o taşınmaz ihtiyaca elverişli değilse, ihtiyaç iddiası yine kabul görebilir. Buna karşılık, kiraya verenin mevcut taşınmazı ihtiyaçla bağdaşan bir seçenek olarak duruyorsa, mahkeme ihtiyaç iddiasını daha sıkı değerlendirir.

Sonuç

İhtiyaç sebebiyle tahliye davasında başarı, yalnızca “ihtiyacım var” demekle sağlanmaz. Sözleşmenin belirli mi belirsiz mi olduğu, ihtarın ne zaman yapıldığı, tebliğin ne zaman gerçekleştiği, dava açma süresinin kaçırılıp kaçırılmadığı ve ihtiyacın gerçekten zorunlu olup olmadığı birlikte değerlendirilir.

Kısaca söylemek gerekirse: 1 yıllık konut kira sözleşmesi süresi dolunca kendiliğinden belirsiz süreliye dönüşmez; birer yıllık uzama düzeni içinde devam eder. İhtarın zorunlu olup olmadığı, hangi tahliye sebebine dayanıldığına göre değişir. İhtar gerekiyorsa posta tarihi değil, kiracının eline ulaşma tarihi önemlidir. İhtiyaç ise soyut değil, somut; geçici değil, gerçek ve devam eden bir ihtiyaç olmalıdır.

Bu nedenle ihtiyaç sebebiyle tahliye davası açılmadan önce sözleşme tarihi, tebliğ tarihi ve dava tarihi birlikte kontrol edilmelidir. En küçük tarih hatası, doğru bir ihtiyacı bile usulen sonuçsuz bırakabilir.

Av. Kardelen DURMUŞ

Teklif henüz bağlayıcı değil. Ancak kabul edilmesi halinde yapay zekâ kullanımı; avukatın mesleki yetkinliği, müvekkille iletişimi, sır saklama yükümlülüğü, mahkemeye karşı dürüstlüğü ve hukuk bürolarındaki gözetim sorumluluğu bakımından mevcut meslek kurallarının doğrudan konusu haline gelecek. Nihai değişikliklerin yürürlüğe girebilmesi için Kaliforniya Yüksek Mahkemesi'nin onayı gerekiyor.

Baronun önerisi yapay zekâ kullanımını yasaklamıyor. Bunun yerine temel yaklaşım, teknolojinin değişmesine rağmen avukatın mesleki sorumluluğunun değişmediği varsayımına dayanıyor.

Revize taslağa göre avukatın, yapay zekâ kullanımının girdiler ve çıktılar dahil bütün yönleri üzerinde mesleki muhakemesini kullanması gerekiyor. Müvekkillere, mahkemelere veya diğer taraflara hukuki kaynak gösterildiğinde ise atıf yapılan karar ve diğer kaynakların gerçekten var olduğu ve doğru biçimde aktarıldığı doğrulanmalı.

Bu yaklaşım, son yıllarda ABD mahkemelerinde üretken yapay zekâ sistemlerinin uydurduğu karar ve içtihatların dilekçelere girmesiyle görünür hale gelen bir mesleki sorumluluk sorununa yanıt niteliği taşıyor.

Gizli verinin AI sistemine verilmesi ayrıca değerlendirilecek

Teklifin dikkat çeken bölümlerinden biri avukat-müvekkil gizliliğine ilişkin.

Taslak, gizli bilginin bir teknoloji veya yapay zekâ sistemi tarafından avukatın sır saklama yükümlülüğüyle bağdaşmayacak biçimde erişilmesi, saklanması veya kullanılması konusunda önemli bir risk yaratılmasını da hukuki değerlendirmeye dahil ediyor.

Avukatın değerlendirmesi gereken unsurlar arasında hizmet sağlayıcının veriyi saklayıp saklamadığı, verilerin model eğitimi amacıyla kullanılıp kullanılmadığı, sistemin güvenlik önlemleri ve bilgilere yetkisiz kişiler veya üçüncü tarafların erişebilme ihtimali bulunuyor.

Böylece düzenleme, “gizli bilgiyi yapay zekâya verme” sorununu yalnızca kullanıcının ekrana ne yazdığı üzerinden değil, kullanılan hizmetin arkasındaki veri işleme mimarisi üzerinden ele alıyor.

Taslak ayrıca avukatların yapay zekâ kullanımı nedeniyle müvekkillerini ne zaman bilgilendirmeleri gerektiğini değerlendirirken teknolojinin yeniliğini, kullanımın risk ve yararlarını, hukuki işin kapsamını ve müvekkilin konuya ilişkin bilgi düzeyini dikkate almalarını öngörüyor.

Hukuk bürolarına kurum düzeyinde sorumluluk

Öneri bireysel avukatın davranışıyla sınırlı değil.

Yönetici ve gözetici konumdaki avukatların, hukuk bürolarında yapay zekânın uygun kullanımı için iç politika ve prosedürler oluşturması; avukat olmayan çalışanların teknoloji kullanımının da gerekli talimat ve gözetim altında tutulması öngörülüyor.

Bu hüküm, yapay zekâyı yalnızca bir avukatın kullandığı kelime işlemci veya arama motoruyla eşdeğer gören yaklaşımdan ayrılıyor. Özellikle araştırma yapabilen, dosya okuyabilen, belge hazırlayabilen ve başka yazılım sistemleriyle işlem yapabilen yapay zekâ ajanlarının yaygınlaşması, teknoloji kullanımını hukuk büroları açısından kurumsal bir risk yönetimi konusu haline getiriyor.

Kaliforniya Yüksek Mahkemesi de 2025'te Barodan mevcut yapay zekâ rehberinin meslek kurallarına aktarılmasını değerlendirirken “agentic”, yani belirli görevleri daha bağımsız biçimde yerine getirebilen yapay zekâ sistemlerini de dikkate almasını istemişti.

İlke yeni değil, kurallara aktarılması önemli

Teklifin dayandığı “AI kullanılabilir ancak mesleki sorumluluk avukatta kalır” ilkesi ABD hukuk sistemi için bütünüyle yeni değil.

Amerikan Barolar Birliği (ABA), Temmuz 2024'te yayımladığı ilk resmî üretken yapay zekâ etik görüşünde yetkinlik, gizlilik, müvekkilin bilgilendirilmesi ve ücretlendirme dahil mevcut meslek kurallarının AI kullanımında da uygulanacağını açıklamıştı. Kaliforniya da 2023'ten beri avukatlar için üretken yapay zekâ rehberine sahip.

Yeni olan, bu ilkelerin rehber niteliğindeki tavsiyelerin ötesine geçerek meslek kurallarının yetkinlikten sır saklamaya, mahkemeye karşı dürüstlükten büro içi gözetim yükümlülüğüne kadar altı ayrı alanına yerleştirilmesinin tartışılması.

Kaliforniya bu konuda tek örnek de değil. Rhode Island Yüksek Mahkemesi Haziran ayında avukatların üretken yapay zekâ kullanımına ilişkin meslek kurallarında değişiklik yaparak ABD'de giderek genişleyen düzenleyici eğilime katıldı.

İlk taslaktaki sert doğrulama dili değişti

Kaliforniya'daki sürecin bir başka dikkat çekici yönü, ilk kamuoyu görüşlerinden sonra metnin değiştirilmesi oldu.

İlk taslak, yapay zekâ çıktılarının avukat tarafından bağımsız biçimde incelenmesi ve doğrulanmasına daha genel bir yükümlülük getiriyordu. Haziran ayında ikinci görüş sürecine çıkarılan metin ise avukatın girdiler ve çıktılar dahil bütün AI kullanımı üzerinde mesleki muhakemesini kullanmasını esas alırken, açık doğrulama yükümlülüğünü özellikle hukuki kaynak ve atıflar bakımından belirginleştirdi.

Değişiklik, yapay zekâ kullanan avukatın her teknik çıktıyı aynı yöntemle denetlemesi yerine, mesleki riskin niteliğine göre insan muhakemesi ve doğrulama sorumluluğunu öne çıkaran daha esnek bir düzenlemeye yönelimi gösteriyor.

Türkiye'deki tartışmayla dikkat çekici paralellik

Kaliforniya'daki çalışma Türkiye bakımından elbette çok uzak. Ancak Türkiye Barolar Birliği'nin daha iki ay önce açıkladığı yapay zekâ çalışmalarıyla önemli paralellikler taşıyor.

TBB'nin 20 Haziran'da kamuoyuyla paylaştığı “Avukatlar İçin Yapay Zekâ Kullanımı Tavsiye Rehberi” ile çalıştay sonuçlarında insan denetimi, AI çıktılarının doğrulanması, meslek sırrının korunması, kişisel veri güvenliği, şeffaflık ve nihai mesleki sorumluluğun avukatta kalması temel ilkeler arasında sıralandı.

TBB ayrıca hukuk alanında yapay zekâ kullanımına özgü meslek kuralları ve etki standartlarının geliştirilmesini önerdi.

Türkiye'de avukatların özen ve güven yükümlülüğü ile meslek sırrının korunması gibi temel sorumlulukları zaten Avukatlık Kanunu ve meslek kurallarından kaynaklanıyor. Kişisel verilerin yapay zekâ sistemlerinde işlenmesi ise KVKK mevzuatına tabi. Kişisel Verileri Koruma Kurumu da 2025 sonunda üretken yapay zekâ ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin özel bir rehber yayımladı.

Bu nedenle Türkiye açısından temel düzenleme sorusu, yapay zekâ kullanımında mesleki sorumluluğun bulunup bulunmadığından çok, mevcut genel yükümlülüklerin yeni teknolojiler karşısında hangi somut davranış standartlarına çevrileceği olabilir.

Kaliforniya önerisi bu açıdan; hukuki kaynakların doğrulanması, kullanılan yapay zekâ hizmetinin veri saklama ve model eğitimi politikalarının incelenmesi, müvekkile yapılacak açıklamanın koşullarının belirlenmesi ve hukuk bürolarında yazılı AI kullanım politikalarının oluşturulması gibi daha operasyonel kurallar için örnek oluşturabilir.

Taslak doğrudan bir kayıt tutma yükümlülüğü getirmiyor. Ancak bu yaklaşımın ileride hukuk bürolarında bir tür “AI denetim izi” uygulamasını teşvik etmesi mümkün.

Böyle bir sistemde hangi yapay zekâ aracının kullanıldığı, gizli veya kişisel verilerin hangi koşullarda işlendiği, hangi hukuki kaynakların insan tarafından doğrulandığı ve nihai belgenin kim tarafından denetlendiği kayıt altına alınabilir.

Bu tür kayıtlar yalnızca hata önleme aracı değil, bir uyuşmazlık halinde avukatın gerekli mesleki özeni gösterip göstermediğinin ortaya konulmasında da önem kazanabilir.

Kaliforniya'daki düzenleme sürecinin ortaya koyduğu temel çizgi ise şimdilik daha yalın: Yapay zekâ işi hızlandırabilir ve bazı görevleri üstlenebilir; fakat mesleki muhakeme, gizlilik ve nihai sorumluluk avukattan yapay zekâ sistemine devredilemiyor.

Av. Şamil DEMİR

Ancak bu kural mutlak değildir. Bazı istisnai durumlarda kardeşlerin velayeti bölünebilir. Videoda; çocuklar arasındaki ciddi yaş farkı, özel sağlık veya bakım ihtiyacı bulunan çocuklar, çocuk ile ebeveyn arasında güçlü ve belirleyici duygusal bağlar, kardeşler arasında ciddi uyumsuzluk veya birlikte yaşamayı imkânsız kılan durumlar gibi hallerde velayetin nasıl değerlendirildiğini ayrıntılı şekilde anlatıyorum.

Velayet kararlarında hâkimin anne ya da babanın taleplerine değil, her bir çocuğun güvenliği, sağlığı ve psikolojik gelişimine odaklandığını; sosyal inceleme raporları, pedagog ve psikolog değerlendirmelerinin neden belirleyici olduğunu bu videoda net şekilde açıklıyorum.

Boşanma davasında velayet, kardeşlerin ayrılması, velayet bölünmesi hangi durumlarda olur, hâkim velayet kararını neye göre verir gibi sık sorulan soruların cevaplarını bu içerikte bulabilirsiniz.

Süre dolduğunda ne olur? Kanunun cevabı nettir: reddetmeyen mirasçı, mirası borçlarıyla birlikte kayıtsız şartsız kazanmış sayılır.

3 Aylık Süre Ne Zaman Başlar?

Kural olarak süre, yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihte işlemeye başlar. Çoğu aile için bu, vefat günüdür. Mirasçı olduğunuzu daha sonra öğrendiğinizi ispat edebiliyorsanız (örneğin uzak bir akrabanın mirasçısı olduğunuzu aylar sonra fark ettiyseniz), süre öğrenme tarihinden itibaren hesaplanır.

Somut örnek: Bahçelievler'de yaşayan Meltem, babasını mart ayında kaybetti. Cenazeden haftalar sonra kapıya gelen ödeme emriyle babasının kredi ve kefalet borçlarını öğrendi. Meltem'in 3 aylık süresi borçları öğrendiği gün değil, ölümü öğrendiği gün başladı, yani takvim, o farkında olmadan zaten işliyordu.

Vasiyetnameyle mirasçı atanan kişiler içinse süre, vasiyetin kendilerine resmen bildirildiği tarihten itibaren işler. Önemli bir sebep varsa (örneğin terekenin karmaşık olması, yurt dışında yaşamanız) sulh hukuk hâkiminden sürenin uzatılmasını da isteyebilirsiniz;

Ret kararı vermeden önce terekenin gerçek tablosunu, mal, alacak ve borçları, çıkarmak ilk adımdır.

Ret Beyanı Nasıl Yapılır? Adım Adım

Mirasın reddi bir dilekçeyle biter ama öncesinde küçük bir araştırma gerektirir. Ret beyanı, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yazılı veya sözlü olarak yapılır ve kayıtsız şartsız olmalıdır, "borç çıkarsa reddediyorum" gibi şartlı beyan geçersizdir.

Adım Adım Ret Süreci

1. Terekenin fotoğrafını çekin: Bankalar, tapu, araç kaydı, icra dosyaları ve vergi borçlarını araştırın; borç mu mal mı ağır basıyor görün

2. Süreyi işaretleyin: Ölümü öğrendiğiniz tarihten itibaren 3 ay içinde başvurmalısınız

3. Sulh hukuk mahkemesine beyan verin: Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine kayıtsız şartsız ret beyanınızı sunun

4. Kaydı ve belgeyi alın: Ret beyanı mahkemenin özel kütüğüne işlenir; talep ederseniz reddi gösteren belge verilir

Şöyle bir soru sorun kendinize: "Reddetmek gerçekten kârlı mı?" Tereke her zaman göründüğü kadar borçlu olmayabilir. Örneğin ölen yakınınız işçiyse, ödenmemiş kıdem tazminatı alacağı da terekeye dahildir ve mirasçılara geçer. Bu yüzden karar vermeden önce aktif ve pasifin tam listesini çıkarmak, aceleyle reddetmekten çok daha güvenlidir.

Süreyi Kaçırırsanız Ne Olur?

Sürenin dolması sessiz ama ağır bir sonuç doğurur: mirası kayıtsız şartsız kabul etmiş sayılırsınız. Bu andan itibaren mirasbırakanın borçlarından yalnızca kalan mallarla değil, kendi kişisel malvarlığınızla da sorumlu olursunuz. Yani babanızdan kalan borç için sizin maaşınıza ve evinize haciz gündeme gelebilir.

Peki her şey bitti mi? Hayır. Kanun bir istisna tanır: hükmen ret. Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise miras, hiçbir beyana gerek olmadan reddedilmiş sayılır. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre bu durum süreye bağlı olmadan tespit davasıyla ileri sürülebilir; alacaklının açtığı davada savunma olarak da dile getirilebilir.

Hükmen Ret İçin Aranan Tablo

• Borca batıklık ölüm anında mevcut olmalı: Tereke borçları, malvarlığını açıkça aşıyor olmalı

• Açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olmalı: Çevrece bilinen ödeme güçlüğü ya da aciz belgesi, sonuçsuz icra takipleri gibi resmi kayıtlar

• Mirasçı terekeyi sahiplenmemiş olmalı: Tereke mallarını kullanan, benimseyen mirasçı bu korumayı kaybeder

Ret mi, hükmen ret mi, yoksa kabul mü? Doğru strateji terekenin tablosuna göre dosya bazında belirlenir.

Dikkat: Ret Hakkınızı Düşüren Davranışlar

Kanunun en az bilinen tuzağı budur: 3 aylık süre dolmasa bile, tereke işlerine karışan mirasçı ret hakkını kaybeder. Terekenin olağan yönetimini aşan işler yapan, tereke mallarını gizleyen veya kendine mal eden mirasçı artık mirası reddedemez.

Buna karşılık her işlem hakkı düşürmez. Cenaze masraflarını karşılamak, terekeyi korumaya yönelik acil önlemler almak veya bozulacak malları satmak gibi olağan işlemler, Yargıtay uygulamasında ret hakkını ortadan kaldırmaz. Kritik çizgi şudur: koruyan işlem serbest, sahiplenen işlem yasak.

Reddettiğinizde Miras Kime Geçer?

Ret bencilce bir kaçış değil, zincirleme sonuç doğuran bir işlemdir. Yasal mirasçılardan biri reddederse payı, kendisi hiç sağ değilmiş gibi kendi mirasçılarına, çoğu zaman çocuklarına, geçer. Yani siz reddettiğinizde borçlu tereke bu kez çocuğunuzun kapısını çalar.

Bunu Biliyor Muydunuz?

Anne-baba borçlu bir mirası reddettiğinde süreç bitmez: pay çocuklara, hatta torunlara geçer. Küçük çocuklar adına ret beyanını veli olarak anne-baba birlikte verir; ihmal edilirse borç, aile içinde kuşak kuşak dolaşabilir. En yakın yasal mirasçıların tamamı reddederse tereke, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir ve borçlar kalan mallardan ödenir.

Bir uyarı da alacaklılar cephesinden: kendi borcunu ödeyemeyecek durumda olan mirasçı, alacaklılarından mal kaçırmak için mirası reddederse, alacaklılar 6 ay içinde reddin iptalini dava edebilir. Ret kararını "borçtan kurtulma taktiği" olarak değil, terekenin gerçek tablosuna dayanan bir tercih olarak kurgulamak gerekir.

Son olarak şunu hatırlatalım: miras meseleleri çoğu zaman kardeşler arasında gerilim üretir. Kimin reddedeceği, kimin taşınmazı devralacağı, borçların nasıl paylaşılacağı gibi konularda arabuluculuk yoluyla aile içi bir mutabakat kurmak, yıllarca sürecek davalardan çok daha kalıcı bir çözümdür.

3 aylık süre uzatılabilir mi?

Evet. Önemli sebeplerin varlığı hâlinde sulh hukuk hâkimi, yasal süreyi uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir. Terekenin dağınık olması, yurt dışında yaşamak veya borçların geç ortaya çıkması bu kapsamda değerlendirilebilir.

Reddetmek için tüm mirasçıların anlaşması gerekir mi?

Hayır. Ret kişisel bir haktır; her mirasçı kendi adına karar verir. Bir kardeş reddederken diğeri mirası kabul edebilir, reddedenin payı kendi altsoyuna geçer, o da yoksa diğer mirasçılara kalır.

Cenaze masrafını ödemek ret hakkımı düşürür mü?

Hayır. Cenaze ve defin giderlerini karşılamak ahlaki bir görev sayılır ve terekeyi sahiplenme olarak değerlendirilmez. Buna karşılık tereke malını satmak, kiraya vermek veya üzerinize geçirmek ret hakkını düşürebilir.

Özetle akılda tutulması gerekenler:

- Mirası reddetme süresi 3 aydır ve kural olarak ölümü öğrendiğiniz gün başlar.

- Ret beyanı, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine kayıtsız şartsız yapılır.

- Süre kaçarsa miras borçlarıyla birlikte kabul edilmiş sayılır; tek istisna, borca batık terekede hükmen rettir.

- Tereke malını sahiplenen mirasçı (satan, üzerine geçiren) ret hakkını kaybeder; cenaze masrafı gibi olağan işlemler hakkı düşürmez.

- Reddedilen pay çocuklara geçer, gerekiyorsa küçükler adına da ret beyanı verilmelidir.

- Aile içi paylaşım gerilimlerinde arabuluculukla kalıcı çözüm her zaman masada tutulmalıdır.

Av. Aysel ABA KESİCİ

Yargıtay

3. Hukuk Dairesi

2026/2876 E., 2026/2703 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (Tüketici) Mahkemesi
SAYISI : 2024/399 E., 2025/229 K.

İlk Derece Mahkemesince kesin olarak verilen kararın kanun yararına temyizen incelenmesi Adalet Bakanlığı tarafından istenilmiş olmakla; Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; davacı ile davalı arasında 30.09.2023 tarihinde 33.000,00 TL organizasyon ücreti ödemeli, 300.000,00 TL finansman tutarlı sözleşme yapıldığını, davalının sözleşme uyarınca davacı şirkete 33.000,00 TL organizasyon ücreti ve 24.000,00 TL taksit bedeli olmak üzere toplam 57.000,00 TL ödeme yaptığını, davalı tarafından 23.10.2024 tarihli fesih talepli Hakem Heyeti başvurusu uyarınca ayrılma işlemleri başlatıldığını, sözleşme ve tasarruf finansman mevzuatı uyarınca sözleşmeyi fesheden üyeye organizasyon ücreti kesintisi yapılarak yasal 6 aylık süresi içerisinde iade ödemesi yapıldığını, iade ödemesi bakımından henüz muaccel olmuş bir borç bulunmadığını, ... İl Tüketici Hakem Heyetinin 0...7 66 numaralı kararında uyuşmazlığa ilişkin hiçbir inceleme yapılmadan kabul kararı verildiğini belirterek, ... İl Tüketici Hakem Heyetinin 27.11.2024 tarihli ve 0...7 66 karar sayılı kararının iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı, cevap dilekçesi sunmamıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyl; taraflar arasındaki sözleşmede organizasyon hizmet bedelinin haricinde kalan bedellerin iadesi yönünden ayrılma dilekçesinin verildiği tarihten itibaren 6 aylık bir süre öngörülmüş ise de sözleşmenin matbu şekilde tek yanlı davalı şirket tarafından düzenlendiği ve taraflarca müzakere edildiğinin davalı tarafından ispat edilemediği, tüketicinin katlanması beklenemeyecek uzunlukta ve aleyhine olacak şekilde iade süresinin belirlendiği, söz konusu sözleşme hükmünün haksız şart kapsamında kaldığı ve geçersiz olduğu, bu sebeple dava tarihi itibariyle davalı şirkete yapılan ödemeler yönünden davacının alacağı muaccel olduğu, organizasyon bedeli olan 33.000,00 TL'ye oranlanması neticesi hesaplanan 57.000-8.700,61=48.299,39 TL dışındaki ödenmiş bedelin davalı tüketiciye iadesine karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle, davanın kısmen kabulü ile Giresun İl Tüketici Hakem Heyetinin 27.11.2024 tarihli ve 0...7 66 sayılı kabul kararının 48.299,39 TL yönünden onanmasına, bakiye kısım yönünden kararın iptaline, kararın bir örneğinin ... İl Tüketici Hakem Heyetine gönderilmesine karar verilmiştir.

IV. KANUN YARARINA TEMYİZ

A. Kanun Yararına Temyiz Sebepleri

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına yönelik Adalet Bakanlığınca; Mahkemece, haksız şart olduğu kabul edilen hükümlerin haksız şart niteliğinde olmayıp yasal düzenlemelere dayandığı, taraflar arasındaki sözleşmenin 30.09.2023 tarihinde imzalanıp hakeme başvuru tarihi olan 23.10.2024 tarihinde feshedildiği, imza ve fesih tarihinde yürürlükte bulunan 6361 sayılı Kanunun 39/A maddesinin 4. fıkrası hükmüne göre organizasyon ücretinin kısmen de olsa iadesine karar verilemeyeceği ve Hakem Heyetine başvuru tarihinde fesih hakkı kullanıldığı kabul edilen sözleşmede Hakem Heyetine başvuru tarihi itibarıyla talep edilebilir ve vadesi gelmiş tasarruf bedeli alacağının bulunmadığı dikkate alınarak davanın kabulü ile Hakem Heyeti kararının iptaline karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı bulunduğu ileri sürülerek, kanun yararına temyiz isteminde bulunulmuştur.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, taraflar arasında akdedilen tasarruf finansman sözleşmesinin feshi ile ödenen bedellerin iadesi talebinin Tüketici Hakem Heyetince kabul edilmesi sonucu Tüketici Hakem Heyeti kararının iptali istemine ilişkindir.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 5/1. maddesine göre, haksız şart; tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye dâhil edilen ve tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı düşecek biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan sözleşme şartlarıdır.
6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu'nun 07.03.2021 tarihinde yürürlüğe giren 7292 sayılı Kanunla değişik 39/A maddesinde;

"(1) Tasarruf finansman sözleşmesi, belirli bir tasarruf tutarı ve dönemine bağlı olarak önceden belirlenmiş koşulların gerçekleşmesi şartıyla konut, çatılı iş yeri veya taşıt edinimi için müşteriye finansman kullanma hakkı veren, şirkete ise müşteriye ait birikmiş tasarruf tutarını yönetme, geri ödeme ve finansman kullandırma yükümlülüğü ile organizasyon ücreti alma hakkı veren, faizsiz finansman esaslarına göre düzenlenen sözleşmedir.

(2) Tasarruf finansman sözleşmesi, yazılı veya uzaktan iletişim araçlarının kullanılması suretiyle mesafeli olarak ya da mesafeli olsun olmasın Kurulun yazılı şeklin yerine geçebileceğini belirlediği ve bir bilişim veya elektronik haberleşme cihazı üzerinden gerçekleştirilecek ve müşteri kimliğinin doğrulanmasına imkân verecek yöntemler yoluyla kurulacak şekilde düzenlenir.

(3) Müşteri, sözleşme imzalanmasını takip eden on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin tasarruf finansman sözleşmesinden cayma hakkına sahiptir. Müşterinin söz konusu cayma hakkını kullanması hâlinde şirket, organizasyon ücreti dâhil, müşteriden aldığı tutarın tamamını cayma kararının bildirilmesinden itibaren on dört gün içinde iade etmekle yükümlüdür.

(4) Müşteri, tasarruf finansman sözleşmesinin tasarruf dönemi bitimine kadar sözleşmede fesih hakkına sahiptir. Şirket, müşterinin sözleşmede fesih hakkını kullanması hâlinde organizasyon ücreti bedeli dışında kalan toplam birikim tutarını, Kurulca belirlenecek süre içerisinde müşteriye iade etmekle yükümlüdür. Müşterinin talebi ile tahsisat ileriki bir tarihe ertelenebilir, erteleme hâlinde müşterinin sözleşmedeki hak ve yükümlülükleri saklı kalır. Tasarruf finansman sözleşmeleri, müşterinin sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumu haricinde, şirket tarafından tek taraflı olarak feshedilemez.

(5) Tasarruf finansman sözleşmelerinde asgari olarak tutarlara, vadeye, organizasyon ücretine, gelir, maliyet ve masraflara, konut, çatılı iş yeri veya taşıt edinimine yönelik tasarruf etme ve finansman kullandırma dönem ve koşullarına, iade süre ve şartlarına, temerrüde, cayma hakkının kullanımına, sözleşmenin sona ermesine, feshine, mirasçılara intikaline, üçüncü taraflara devrine, tarafların hak ve yükümlülüklerine ilişkin hükümler yer alır. Şirketler tasarruf finansman sözleşmeleri kapsamında taahhüt ettikleri yükümlülükleri yerine getirmek zorundadır. Sözleşme kapsamında müşterinin bilgilendirilmesine ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir." düzenlemesine yer verilmiştir.

Tasarruf Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Yönetmeliği'nin 17/8. maddesinde "Müşterinin, Kanunun 39/A maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan sözleşmeden cayma hakkını kullanması durumunda organizasyon ücreti de dâhil hiçbir kesinti yapılmaksızın yaptığı tüm ödemeler cayma kararının şirkete bildirilmesinden itibaren on dört gün içinde müşteriye iade edilir. (Değişik cümle:RG-29/12/2023-32414) Müşterinin sözleşmede fesih hakkını kullanması durumunda tasarrufunun iadesi, iade talep tarihinden itibaren azami altı ay içerisinde müşterinin veya yasal temsilcisinin göstereceği kendi veya yasal temsilcisinin adına açılmış banka hesabına defaten yapılır." şeklindedir.

Dairemizin yerleşmiş içtihatlarında "07.03.2021 tarihli ve 31416 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7292 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun; 1. maddesi ile 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu’nun 3. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (j) bendi;“ j) Organizasyon ücreti: Müşterilerin tasarruf finansman sözleşmesi kapsamında tasarruf finansman faaliyeti ve tasarruf fon havuzunun yönetimi karşılığında ödeyecekleri tutarı,";7. maddesi ile aynı Kanun’a eklenen 39/A maddesinin birinci fıkrası; "Tasarruf finansman sözleşmesi, belirli bir tasarruf tutarı ve dönemine bağlı olarak önceden belirlenmiş koşulların gerçekleşmesi şartıyla konut, çatılı iş yeri veya taşıt edinimi için müşteriye finansman kullanma hakkı veren, şirkete ise müşteriye ait birikmiş tasarruf tutarını yönetme, geri ödeme ve finansman kullandırma yükümlülüğü ile organizasyon ücreti alma hakkı veren, faizsiz finansman esaslarına göre düzenlenen sözleşmedir." hükmünü içermektedir.
Açıklanan bu kanun hükümleri yürürlüğe girmeden önce, tüketici ile şirket arasında akdedilen tasarruf finansman sözleşmesinin feshedilmiş olması (veya feshi için mahkemeye başvurulmuş olması) koşuluyla, tüketici tarafından açılan (alacak veya itirazın iptali istemli) davalarda, tüketici tarafından şirkete ödenmiş olan organizasyon ücretinin iade edilmesi gerektiğine" karar verilmiştir (Emsal; Dairemizin 2020/3408 E. 2021/6024 K. sayılı onama kararı).

Dosyanın incelenmesinde, taraflar arasında imzalanan sözleşmede yer alan organizasyon ücretinin tamamının iade edilmeyeceğine ilişkin düzenleme ile bedel iadesi yönünden ayrılma dilekçesinin verildiği tarihten itibaren 6 aylık süre öngörülmesinin haksız şart niteliğinde olduğu kabul edilerek organizasyon ücretinin davalının sözleşmede kaldığı süreye göre oranlanarak kısmen iadesi ile ödenen taksit tutarının tamamına ilişkin alacağın muaccel olduğuna karar verildiği, taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 7.1.4. maddesinde müşterinin fesih hakkını kullanması hâlinde organizasyon ücreti bedeli dışında kalan toplam birikim tutarının yazılı fesih talebinin ulaştığı tarihten itibaren 6 ay içerisinde iade edileceğinin düzenlendiği, söz konusu sözleşme hükmünün yukarıda yer alan yasal düzenlemeler ışığında haksız şart olarak kabul edilemeyeceği anlaşılmıştır (Emsal: Dairemizin 07.04.2025 tarihli ve 2024/2697 E., 2025/1925 K. sayılı onama ilamı, 09.02.2026 tarihli ve 2025/3435 E., 2026/490 K. sayılı onama ilamı, 30.03.2026 tarihli ve 2025/4564 E., 2026/1722 K. sayılı ilamı, 02.03.2026 tarihli ve 2025/4004 E., 2026/1098 K. sayılı ilamı).

O halde Mahkemece, haksız şart olduğu kabul edilen hükümlerin haksız şart niteliğinde olmayıp yasal düzenlemelere dayandığı, taraflar arasındaki sözleşmenin 30.09.2023 tarihinde imzalanıp Hakeme başvuru tarihi olan 23.10.2024 tarihinde feshedildiği, imza ve fesih tarihinde yürürlükte bulunan 6361 sayılı Kanunun 39/A maddesinin 4. fıkrası hükmüne göre organizasyon ücretinin kısmen de olsa iadesine karar verilemeyeceği ve Hakem Heyetine başvuru tarihinde fesih hakkı kullanıldığı kabul edilen sözleşmede hakem heyetine başvuru tarihi itibarıyla talep edilebilir ve vadesi gelmiş tasarruf bedeli alacağının bulunmadığı, muaccel hale gelmemiş alacak için dava açılmasında hukuki yararın olmadığı dikkate alınarak davanın kabulü ile Hakem Heyeti Kararının iptaline karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı bulunduğundan Adalet Bakanlığının bu yöne ilişen kanun yararına temyiz isteminin kabulüne karar verilmiştir.

V. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Adalet Bakanlığının HMK’nın 363/1 hükmüne dayalı kanun yararına temyiz isteminin kabulü ile kararın sonuca etkili olmamak üzere HMK'nın 362/2 maddesi gereği KANUN YARARINA BOZULMASINA,

Dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına gönderilmesine,

04.05.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

YARGITAY

2. HUKUK DAİRESİ

Esas Numarası: 2024/9995

Karar Numarası: 2025/5421

Karar Tarihi: 28.05.2025

DELİLLERİN HUKUKA AYKIRI OLUP OLMADIĞININ DEĞERLENDİRİLMESİ

EŞLERDEN BİRİNİN BİLGİSAYARDAN ELDE ETTİĞİ DELİLİN HUKUKA UYGUNLUĞU

ŞİFRE KORUMASI

EKSİK İNCELEME SONUCU HÜKÜM TESİSİ

ÖZETİ: Somut uyuşmazlıkta; Bölge Adliye Mahkemesince her ne kadar erkek tarafından sunulan delillerin hukuka uygun yollarla elde edilmediği kabul edilerek hüküm kurulmuş ise de dosyanın incelenmesinde dilekçelerin karşılıklı verilmesi aşamasında davalı -karşı davacı erkeğin "...kadının çocukluk aşkı olan N. E. isimli kişi ile onu aldattığını, kadın ile ortak kullandıkları bilgisayarda çalışırken ortak bilgisayarda kayıtlı şifreleri üzerinden açılan mail kutusunda fotoğraf önizlemesinin gözüne iliştiğini, açtığında kadının N. E. ile dudak dudağa fotoğrafını gördüğünü ..." beyan ettiği, davacı -karşı davalı kadının da "... erkeğin kendi telefonunda bulunan bahse konu fotoğrafları ve ses kayıtlarını kendisinin haberi olmadan ve iznini almadan aldığını, ortada özel hayatın gizliliğinin ihlalinin söz konusu olduğunu, erkeğin söz konusu fotoğraflarda ve ses kayıtlarında oynama yaptığını..." beyan etmesi karşısında dosyaya ibraz edilen fotoğrafların nasıl elde edildiğinin, bilgisayardan elde edildiği iddiası dikkate alındığında bilgisayarın tarafların ortak kullanımda olup olmadığının, ortak kullanımda değilse kimin kullanımında olduğunun, şifresinin bulunup bulunmadığının, şifresi var ise eşler tarafından bilinip bilinmediğinin araştırılarak, çıkarılacak sonuca göre delillerin hukuka aykırı olup olmadığı değerlendirilerek erkeğin davası hakkında karar verilmesi gerekirken eksik inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm tesisi doğru görülmemiş ve bozmayı gerektirmiştir.

SAYISI : 2023/1253 E., 2024/1334 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : İstanbul Anadolu 16. Aile Mahkemesi

SAYISI : 2019/487 E., 2022/1746 K.

Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Dairesince verilen, yukarıda tarihi ve numarası gösterilen hüküm davalı-karşı davacı erkek vekili tarafından karşı davasının reddi, kusur belirlemesi ve reddedilen manevî tazminat talebi yönünden temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

Evlilik birliğinin sarsılması hukuki sebebine dayalı olarak karşılıklı açılan boşanma davalarının İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılaması sonucunda boşanmaya sebep olan olaylarda kadının ağır, erkeğin ise az kusurlu olduğu belirtilerek her iki davanın da kabulüyle tarafların boşanmalarına ve boşanmanın fer'îlerine karar verilmiştir. Kararın davacı -davalı kadın vekili tarafından; kusur belirlemesi, erkeğin davasının kabulü, aleyhine hükmedilen manevi tazminat, kendi tazminat ve yoksulluk nafakası talebinin reddine yönelik olarak davalı - davacı erkek tarafından ise; kusur belirlemesi, lehine hükmedilen manevi tazminatın miktarı ve kadın lehine hükmedilen tedbir nafakasına yönelik olarak istinafı üzerine istinaf incelemesi yapan Bölge Adliye Mahkemesince; kadına izafe edilen "sadakatsizlik" vakıasına yönelik erkeğin, ses kayıtlarına, kadının bilgisayarından elde ettiğini beyan ettiği rezervasyon kayıtları ile fotoğraflara hukuka uygun şekilde eriştiğinin görgüye dayalı tanık anlatımları ve dosya kapsamı ile ispat edilemediği, bu delillerin hukuka aykırı yolla elde edildiği, yine kadın tanıklarının tarafların ayrılmalarına neden olan son olaylara ilişkin görgüye dayalı bilgilerinin bulunmadığı, beyanlarının genel, soyut, yer ve zaman belirtilmeyen, duyuma dayalı beyanlar oluğu, bu nedenle kadın tanıklarının beyanlarının da hükme esas alınmasının doğru olmadığı, bu durumda her iki davanın da reddi gerekirken kabulüne karar verilmesi doğru değil ise de; kadının kabul edilen davasında kurulan boşanmaya ilişkin hüküm istinafa getirilmediğinden hükmün boşanmaya ilişkin bölümünün kesinleştiği belirtilerek başvurunun kısmen kabulü ile yeniden hüküm tesisine, erkeğin karşı davasının ve manevi tazminat talebinin reddine, karşı dava yönünden harç, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin kadına yükletilmesine karar verilmiş, karar davalı- karşı davacı erkek vekili tarafından yukarıda sınırlandırıldığı şekilde temyiz edilmiştir.

01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “İspat hakkı” başlığını taşıyan 189.maddesinin 2.fıkrasında yer alan; “Hukuka aykırı olarak elde edilmiş olan deliller mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz” hükmü ile açıkça hukuka aykırı olarak elde edilmiş delillerin ispat gücü olamayacağı kabul edilmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 15.02.2012 gün ve 2011/2-703 E- 2012/70 K. sayılı ilamına göre; "... Bir davada ileri sürülebilecek her türlü delilin mutlaka hukuka uygun yollardan elde edilmiş olması ve hukuka aykırı olarak elde edildiği anlaşılan delillerin, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamayacağı, yargılama sırasında taraflarca sunulan delillerin elde ediliş biçiminin mahkeme tarafından re’sen göz önüne alınması ve delilin her ne surette olursa olsun hukuka aykırı olarak elde edildiğinin tespit edilmesi halinde, diğer tarafça bir itiraz ileri sürülmese dahi mahkemece caiz olmadığına karar verilerek, dosya kapsamında değerlendirilmemesi ilkesi benimsenmiştir.Bir delilin mahkemece kabul edilebilmesi için, gerek öğretide yer alan ağırlıklı görüş, gerekse de Hukuk Genel Kurulu Kararlarında ortaya konulan ölçüt; o delilin usulsüz olarak yaratılmamış olması ve hukuka aykırı biçimde elde edilmemesidir. Bir delilin usulsüz olarak elde edilmesi ayrı, usulsüz olarak yaratılması ayrı bir olaydır. Usulsüz olarak elde edilen bir delil somut olayın özelliğine göre değerlendirilebilirse de; usulsüz olarak yaratılan bir delilin hiçbir şekilde delil olarak kabulü olanaklı değildir..."

Somut uyuşmazlıkta; Bölge Adliye Mahkemesince her ne kadar erkek tarafından sunulan delillerin hukuka uygun yollarla elde edilmediği kabul edilerek hüküm kurulmuş ise de dosyanın incelenmesinde dilekçelerin karşılıklı verilmesi aşamasında davalı -karşı davacı erkeğin "...kadının çocukluk aşkı olan N. E. isimli kişi ile onu aldattığını, kadın ile ortak kullandıkları bilgisayarda çalışırken ortak bilgisayarda kayıtlı şifreleri üzerinden açılan mail kutusunda fotoğraf önizlemesinin gözüne iliştiğini, açtığında kadının N. E. ile dudak dudağa fotoğrafını gördüğünü ..." beyan ettiği, davacı -karşı davalı kadının da "... erkeğin kendi telefonunda bulunan bahse konu fotoğrafları ve ses kayıtlarını kendisinin haberi olmadan ve iznini almadan aldığını, ortada özel hayatın gizliliğinin ihlalinin söz konusu olduğunu, erkeğin söz konusu fotoğraflarda ve ses kayıtlarında oynama yaptığını..." beyan etmesi karşısında dosyaya ibraz edilen fotoğrafların nasıl elde edildiğinin, bilgisayardan elde edildiği iddiası dikkate alındığında bilgisayarın tarafların ortak kullanımda olup olmadığının, ortak kullanımda değilse kimin kullanımında olduğunun, şifresinin bulunup bulunmadığının, şifresi var ise eşler tarafından bilinip bilinmediğinin araştırılarak, çıkarılacak sonuca göre delillerin hukuka aykırı olup olmadığı değerlendirilerek erkeğin davası hakkında karar verilmesi gerekirken eksik inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm tesisi doğru görülmemiş ve bozmayı gerektirmiştir.

KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA, bozma sebebine göre sair temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine,

Dosyanın Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

28.05.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

legalbank.net

KİRACI 9 BİN 822 LİRA İADE İSTEDİ

Polatlı 2. Sulh Hukuk Mahkemesi’ne açılan davada kiracı, 3 Ağustos 2022 başlangıç tarihli kira sözleşmesi kapsamında kira ödemelerini düzenli olarak yaptığını belirtti.

Kiracı, kiraya verenin eşinin bildirdiği hesaba ve taraflar arasındaki fiili mutabakata göre her ayın 15’inde ödeme yaptığını savundu. Ancak davalı tarafın ekonomik gerekçelerle tahliye ve elektrik kesme tehditlerinde bulunduğunu, kira dönemi içinde hukuka aykırı şekilde sürekli artış talep ederek kendisinden fazla ödeme aldığını ileri sürdü.

Kiracı ayrıca, Ağustos 2024 kira bedelinin ödenmediği iddiasıyla hakkında tahliye talepli icra takibi başlatıldığını belirtti.

2024 Kasım ayına kadar yapılan ödemeler dikkate alınarak 9 bin 822 lira fazla ödeme yaptığını savunan kiracı, bu tutarın 15 Ekim 2024 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte kendisine iade edilmesini istedi.

Davalı taraf ise ödemelerin rızaen yapıldığını ve davacının dava açmakta hukuki yararının bulunmadığını ileri sürerek davanın reddini talep etti.

İLK DERECE MAHKEMESİ DAVAYI REDDETTİ

Polatlı 2. Sulh Hukuk Mahkemesi, davacının talebini “istirdat davası” olarak değerlendirdi.

Mahkeme, istirdat davasının ancak kesinleşmiş bir icra takibi kapsamında ve cebri icra tehdidi altında yapılan ödemeler için açılabileceği görüşüne vardı.

Kiracının son ödemeyi ödeme emri henüz tebliğ edilmeden ve takip kesinleşmeden yaptığı gerekçesiyle dava reddedildi.

Mahkeme ayrıca, dava değeri 9 bin 822 lira olmasına rağmen davalı lehine 18 bin lira vekalet ücretine hükmetti.

YARGITAY: TALEBİN ADI MAHKEMEYİ BAĞLAMAZ

Adalet Bakanlığı’nın kanun yararına temyiz istemini inceleyen Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 5 Mayıs 2026 tarihli kararında ilk derece mahkemesinin yaklaşımını hukuka aykırı buldu.

Daire, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 26 ve 33. maddelerine dikkat çekerek, hakimin tarafların talep sonucuyla bağlı olduğunu ancak olayların hukuki nitelendirmesini ve uygulanacak hukuk kurallarını kendisinin belirlemek zorunda olduğunu vurguladı.

Yargıtay’a göre burada söz konusu olan, kesinleşmiş bir icra takibi kapsamında cebri icra tehdidi altında ödenen paranın geri alınması değil.

Uyuşmazlık, kira ilişkisi kapsamında hukuki bir sebep olmaksızın fazla tahsil edildiği ileri sürülen kira bedellerinin iadesine ilişkin.

Bu nedenle kiracının talebini “istirdat” olarak adlandırması mahkemeyi bağlamıyor.

“SEBEPSİZ ZENGİNLEŞME” OLARAK DEĞERLENDİRİLMELİ

Yargıtay, söz konusu talebin İcra ve İflas Kanunu’nun 72. maddesinde düzenlenen istirdat davası kapsamında değil, sebepsiz zenginleşme ve fazla ödemenin iadesine dayalı genel hükümlere tabi bir alacak davası olarak değerlendirilmesi gerektiğine karar verdi.

Daire, ilk derece mahkemesinin davanın esasını incelemesi, tarafların delillerini değerlendirmesi ve sonucuna göre karar vermesi gerektiğini belirtti.

Yargıtay, yalnızca istirdat davasının şartlarının oluşmadığı gerekçesiyle davanın reddedilmesini ise usul ve yasaya aykırı buldu.

18 BİN LİRALIK VEKALET ÜCRETİNE DE İTİRAZ

Yargıtay kararında dikkat çeken bir diğer nokta ise vekalet ücretine ilişkin oldu.

Dava değerinin 9 bin 822 lira olmasına karşın davalı lehine 18 bin lira vekalet ücreti verilmesinin, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne aykırı olduğu belirtildi.

KARAR KANUN YARARINA BOZULDU

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, Adalet Bakanlığı’nın kanun yararına temyiz istemini kabul ederek Polatlı 2. Sulh Hukuk Mahkemesi’nin kararını sonuca etkili olmamak üzere kanun yararına bozdu.

Kararın bir örneği Adalet Bakanlığı’na gönderilirken dosya da ilk derece mahkemesine gönderildi.

Yargıtay’ın kararı, 19 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı.

---

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 05.05.2026 tarihli, 2026/3039 E., 2026/2767 K. sayılı kararı

T.C.

Yargıtay

3. Hukuk Dairesi

2026/3039 E., 2026/2767 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Sulh Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2025/248 E., 2025/626 K.

İlk Derece Mahkemesince kesin olarak verilen kararın kanun yararına temyizen incelenmesi Adalet Bakanlığı tarafından istenilmiş olmakla; Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; müvekkilinin 03.08.2022 başlangıç tarihli kira sözleşmesi kapsamında kira bedellerini kiraya veren davalının eşi tarafından bildirilen hesaba ve taraflar arasındaki fiilî mutabakat gereği her ayın 15’inde ödediğini, davalı tarafın ekonomik gerekçeler ile tahliye ve elektrik kesme tehditleriyle dönem içinde hukuka aykırı şekilde sürekli artış talep ederek fazla ödeme aldığını, ardından Ağustos 2024 kira bedelinin ödenmediği iddiasıyla usulsüz tebligata dayalı tahliye talepli icra takibi başlattığını, kira bedellerini uzun süre tahsil eden davalının eşinin sonradan “kiraya veren değilim” diyerek ödenen bedelleri iade etmeye çalıştığını, davalının ödeme kabul etmemesi nedeniyle alacaklının temerrüdünün oluştuğunu ve tevdi yeri tayin edildiğini ileri sürerek; bu süreçte 2024 Kasım ayına kadar yapılan ödemeler yönünden davalıya fazla ödenen 9.822,00 TL’nin 15.10.2024 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte istirdadına karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; davanın süresinde açılmadığını, rızaen ödeme yapılmış olması nedeniyle açılan davada hukuki yarar bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; istirdat davası açılabilmesi için ödemenin kesinleşmiş bir icra takibi kapsamında ve cebri icra tehdidi altında yapılmış olması gerektiği, somut olayda ise davacının istirdadını talep ettiği son ödemeyi 15.10.2024 tarihinde henüz ödeme emri kendisine tebliğ edilmeden ve hakkında kesinleşmiş bir icra takibi bulunmadan yaptığı, bu nedenle 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (2004 sayılı Kanun) kapsamında istirdat davasının takip hukukuna ilişkin şartlarının oluşmadığı gerekçesiyle; davanın reddine karar verilmiştir.

IV. KANUN YARARINA TEMYİZ

A. Kanun Yararına Temyiz Sebepleri

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına yönelik Adalet Bakanlığınca; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 26... . maddeleri uyarınca hâkimin tarafların talep sonucu ile bağlı olmakla birlikte vakıaların hukuki tavsifini ve uygulanacak hukuk kurallarını resen belirlemekle yükümlü olduğu, somut olayda dava dilekçesindeki istemin 2004 sayılı Kanunun 72. maddesi kapsamında bir istirdat davası olmayıp, fazla ödenen kira bedelinin tahsiline ilişkin alacak davası niteliğinde bulunduğu gözetilmeksizin ve ayrıca dava değeri 9.822,00 TL olmasına rağmen davalı lehine bu miktarı aşacak şekilde 18.000,00 TL vekâlet ücretine hükmedilmesinin usul ve yasaya aykırı bulunduğu ileri sürülerek, kanun yararına temyiz isteminde bulunulmuştur.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, istirdat istemine ilişkindir.

6100 sayılı Kanunun 33. maddesi uyarınca; taraflar yalnızca maddi vakıaları ileri sürmekle yükümlü olup, bu vakıaların hukuki tavsifini yapmak ve uygulanacak hukuk kurallarını belirlemek hâkimin görevidir. Bu kapsamda hâkim, ileri sürülen vakıaların hukuki mahiyetini resen belirlemekle yükümlüdür.

Öte yandan aynı Kanunun 26. maddesi gereğince hâkim talep sonucu ile bağlı ise de, talebin hangi hukuki sebebe dayandığını tarafların kullandığı kavramlarla sınırlı şekilde değerlendiremez.

Somut uyuşmazlıkta; davacının talebi, kesinleşmiş bir icra takibi kapsamında cebri icra tehdidi altında ödenen bir paranın geri alınmasına değil, kira ilişkisi kapsamında hukuki sebep olmaksızın fazla tahsil edildiği ileri sürülen kira bedellerinin iadesine ilişkindir. Davacının dava dilekçesinde talebini “istirdat” olarak nitelendirmiş olması mahkemeyi bağlamayacak olup, istemin hukuki niteliğinin, 2004 sayılı Kanunun 72. maddesinde düzenlenen istirdat davası olarak değil, sebepsiz zenginleşmeye ve fazla ödemenin iadesine dayalı genel hükümler çerçevesinde bir alacak davası olarak değerlendirilmesi gerekir.

Hal böyle olunca Mahkemece; davacının amacının fazla ödendiği ileri sürülen kira bedellerinin iadesinin sağlanması olduğu, bu kapsamda uyuşmazlığın esası incelenerek taraf delilleri değerlendirilmek suretiyle karar verilmesi gerekirken, yalnızca 2004 sayılı Kanunun 72. maddesi kapsamında düzenlenen istirdat davasının şartlarının oluşmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olduğundan, Adalet Bakanlığının kanun yararına temyiz talebinin kabulüne karar verilmiştir.

Kabule göre de; dava değeri 9.822,00 TL olmasına rağmen davalı lehine 18.000,00 TL vekâlet ücretine hükmedilmesi de, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi hükümlerine aykırılık teşkil etmekte olup, vekâlet ücretinin, reddedilen dava değerini aşacak şekilde belirlenmesi de usul ve yasaya aykırıdır.

Açıklanan sebeplerle;

Adalet Bakanlığının 6100 sayılı Kanunun 363/1 maddesine dayalı kanun yararına temyiz isteminin kabulü ile kararın sonuca etkili olmamak üzere aynı Kanunun 363/2 maddesi uyarınca KANUN YARARINA BOZULMASINA,

Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına, dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,
05.05.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Yargıtay

3. Hukuk Dairesi

2025/5682 E., 2026/2834 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2025/817 E., 2025/1418 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2024/105 E., 2025/63 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili; müvekkilinin murisi eşi ...'dan ... Merkez ... Köyü 1 44... parsel sayılı taşınmazın 2/8 hissesinin müvekkiline, kalan hisselerin ise dava dışı çocukları ... ve ...'e miras yolu ile kaldığını, dava dışı ...'in hissesini bedeli karşılığında 05.03.2018 tarihinde müvekkiline sattığını, taşınmazın tapuda arsa olarak görünmesine rağmen üzerinde 2 katlı bahçeli villa tarzında yazlık olarak kullanılan bir yapı bulunduğunu, binanın giriş katının uzun zamandan beri müvekkili, üst katını da oğlu ... tarafından kullanıldığını, müvekkili oğlu ...'in hissesini satın aldıktan birkaç ay sonra diğer oğlu ...'ın müvekkiline aralarında husumet ve küslük bulunan kardeşi ...'in kullanmasına mani olmak üzere bu yerin üst katının kendi intifasında kalması için baskı yapmaya başladığını, ailenin uzun zamandan beri muhasebeciliğini ve mali müşavirliğini yapan davalının ofisinde ve ailenin uzun yıllardan beri avukatlığını yapan dava dışı avukatın ofisinde taşınmazın hukuki konumunu konuşup tartıştıklarını, en sonunda müvekkilinin vefatından sonra bu yerin intifa hakkının ...'a bırakılması için müvekkilinin ikna edildiğini, intifa hakkının verilmesi için tapuya gittiklerinde dava dışı avukat ile oğluna ve davalı mali müşavire güvendiği için evrakları okumadan imzaladığını, tapudan geldikten sonra davalı ile oğlu ...'ın bu işin bir de adi sözleşmesi var diyerek bilmediği, okumadığı ve içeriğinde ne yazılı olduğu anlatılmayan bir A4 kağıdına yazılı başka bir evrakı da müvekkiline imzalattırdıklarını, müvekkilinin 74 yaşında olduğunu, kendisine olaylar anlatılsa idrak edecek yapıda olduğunu, ancak hiçbir ücret almadan baskı ve hile neticesinde intifa hakkını değil kendi üstündeki hissesinin tamamının davalıya satış işlemi yapıldığını, müvekkiline satış işlemi olacağının tapuda dahi söylenmediğini, müvekkilinin satış işlemden herhangi bir haberi ve bilgisinin olmadığını, iki kardeş arasında ileride niza ve huzursuzluk çıkmasın diye üst katın intifa hakkını oğlu ...'a verilmesi hususunda işlem yaptığını sanarak tapuya gittiğini, yaptıkları araştırma ile dava dışı oğlu ... tarafından davalı aleyhine ... Asliye Hukuk Mahkemesinde şufa hakkı davası açıldığını ve davaya konu yerin hisselerinin tamamının ...'a geçtiğini öğrendiklerini ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere, şimdilik 1.000,00 TL taşınmaz bedelinin yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, taşınmazın güncel bedelinin denkleştirici adalet ilkesi gereğince belirlenerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere, şimdilik 1.000,00 TL'nin devir tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiş, 15.01.2021 tarihli ıslah dilekçesiyle dava değerini 428.125,00 TL'ye yükseltmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili; davaya konu satış işleminin 28.06.2018 tarihinde yapıldığını, davanın ise 22.08.2019 tarihinde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 39. maddesinde öngörülen bir yıllık hak düşürücü sürenin dolmasından sonra açıldığını, dava değerinin 2.000,00 TL olarak gösterildiğini, satış işleminin ise 100.000,00 TL bedelle yapıldığını, eksik harcın tamamlaması için kesin süre verilmesi gerektiğini, davacının iddialarının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, davacının 28.06.2018 tarihli tapu resmi senedindeki imzasını ve yazısını inkar etmediğini, tapu müdürlüklerinde yapılan işlemlerin belirli usul ve esaslar dahilinde tarafların her konuda resmi görevlilerce aydınlatılması ile yapıldığını, davacının taşınmazını müvekkiline sattığını bildiğini, taşınmaz hakkında davacının dava dışı oğlu diğer taşınmaz hissedarının ön alım davası açtığını, taşınmazın müvekkilinin elinden rızası hilafına gittiğini ve taşınmazla ilgili bir tasarrufta bulunamadığını, müvekkilinin hile yapmasını gerektirecek bir niyetinin olmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 25.06.2021 tarihli kararıyla; davacının aldatıldığını ileri sürmesi karşısında davalının hak düşürücü süre itirazında bulunduğu, davacının dava tarihinden önce bu hususu öğrenmiş olduğuna dair davalı tarafından herhangi bir delil sunulmadığı ve savunmasını ispat edemediği, davanın 1 yıllık hak düşürücü süre içerisinde açıldığı, dinlenen davacı tanıklarından ve taraf beyanlarından murisin vefatından sonra dava dışı oğullar ... ve ...'in arasının iyi olmadığı, ancak yaz tatili için taşınmaza geldikleri, taşınmaz nedeniyle oluşan hasımlık nedeni ile ortaklığın giderilmesi davası açıldığı, davacının işlem tarihinde 74 yaşında olduğu, yaşının aldatılmaya ve yanıltılmaya uygun olduğu, davacıya eşinden emekli maaşı kaldığı ve herhangi bir ekonomik sıkıntısının olmadığı, yazlık evindeki payını satması için herhangi bir nedeninin bulunmadığı, ailenin muhasebecisi olup aile fertlerince yıllardan beri tanınan davalının taşınmazın 2 ayrı kat olmasına rağmen paylaşılmadığını bildiği yada bilebilecek durumda olduğu, yazlık bir evin 5/8 payını satın alması için bir nedeninin bulunmadığı, satın aldıktan sonra da yazlık evi hiç kullanmadığı ve oturmadığı, yine 2017 yılındaki ortaklığın giderilmesi davasında taşınmazın tamamına 580.000,00 TL fiyat biçilmiş iken hiç kimsenin 5/8 payını 1 yıl sonra 100,000,00 TL bedelle satmayacağı, dava konusu işlemden sonra taşınmazda 3/8 payı bulunan dava dışı ...'ın, davalıya davacının paylarının satışını sağladıktan sonra açtığı ön alım davası ile taşınmazın tamamına sahip olduğu, davacının iradesinin davalı ve dava dışı oğlu tarafından hile yapılıp hataya düşürülerek fesada uğratıldığı, davacının gerçek iradesinin yaşlı olmasını da gözeterek oğullarının ve kendisinin 2 katlı evin ayrı ayrı kullanımını sağlamak amacıyla intifa hakkı devri olduğu, bu hususta resmi memur önünde yapılsa dahi hata/hile hukuksal nedeninin ileri sürülebileceği, dava dışı oğlu ...'ın amacının ise taşınmazın mülkiyetinin tamamını alarak davacı annesi ve arasının bozuk olduğu kardeşi ...'in yazlıktan yararlanmasının önüne geçmek olduğu, alınan oluşa uygun bilirkişi raporunda dava konusu taşınmazın dava tarihi itibariyle değerinin 685.000,00 TL olarak belirlendiği, davacı 5/8 oranındaki payına isabet eden bedelin 428.125,00 TL'nin olduğu gerekçesiyle, davanın kabulü ile, 2.000,00 TL'nin dava ve 426.125,00 TL'nin ıslah tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesinin 27.02.2024 tarihli kararıyla; aşırı yararlanma ve aldatma nedenlerine ilişkin öğrenme olgusunun maddi bir durumu ifade ettiği ve öğrenmenin ne zaman gerçekleştiği hususunun tanıkla ispat edilebileceği, tapudaki resmi senet tarihi 28.06.2018 ve dava tarihinin 22.08.2019 olduğu, davacı gerçekte satım sözleşmesi imzaladığını 2019 yılında bayramlaşmaya gelen yakınlarından öğrendiğini belirttiği, davacı tanığı ...'in ise; dava dışı abisi ile tartışmalarının karakola intikal etmesi neticesinde, karakolda abisinin evin tapusunu aldığını söylemesi üzerine satımdan haberdar olduklarını belirttiği, ancak öğrenme tarihini belirtmediği, Mahkemece tanıktan söz konusu tarih sorulmadığı gibi belirtilen karakol ifadelerinin de araştırılmadığı, Mahkemece davacı tanığı yeniden dinlenilerek davacı tarafın tapuda satım yaptığını ne zaman öğrendiği tarih belirtilmek suretiyle sorularak, tanığın bir önceki ifadesinde geçen ilgili karakol/jandarma evrakları celp edilerek, taşınmazın devrini gösterir akit tablosu, tapu kütüğü sayfası, resmi senet sureti varsa sağlık kurulu raporunun ilgili tapu müdürlüğünden celp edilerek, ilgili Belediye Başkanlığından taşınmaza ilişkin 2018 yılından itibaren yapılan ödemelere ilişkin kayıtlar celp edilerek, şufa davasına ilişkin dosya celp edilerek, davacı tarafça aşamalarda davalı ve dava dışı oğlu hakkında hileye dayalı olarak Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğu belirtildiğinden varsa soruşturma dosyası celp edilerek sonucuna göre hüküm tesis edilmesi gerektiği gerekçesiyle, istinaf başvurusunun kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; dava dışı ...'ın 27.07.2019 tarihli kolluk ifadesinde "Babam rahmetli olduktan sonra ben bu evi bedelini ödeyerek satın aldım, evin tapusu benim üzerimedir" şeklinde beyanda bulunduğu, davacı tanığı ...'in 27.07.2019 tarihli kolluk ifadesinde; "Burası benim annemin evi, ben istediğim zaman gelirim. Kardeşim ...'ın bahsettiği gibi orası sadece kendi üzerine tapulu yeri değil." şeklinde beyanda bulunduğu, davacının 27.07.2019 tarihli kolluk ifadesinde; "Burası benim evim, istediğim zaman torunum buraya gelip gidebilir, seni ilgilendirmez." şeklinde beyanda bulunduğu, davacının ifade tarihi itibariyle dava konusu yerdeki hissesini devrettiğinden haberdar olmadığı, davacı tanığı ...'in, bu olaydan sonra tapuda yaptıkları araştırmada devir işlemini öğrendiklerini beyan ettiği, dava dışı ... hakkında dolandırıcılık suçundan ... Cumhuriyet Başsavcılığının 2019/11905 E. soruşturma sayılı dosyasında kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiği, davacının dava konusu taşınmazın sadece dava dışı oğlu ... adına kayıtlı olduğunu öğrendiği en erken tarihin 27.07.2019 olarak kabul edilmesi halinde, davanın 22.08.2019 tarihinde bir yıllık hak düşürücü süre içinde açıldığı, davaya konu satış tarihinde davacının yetmiş yaşının üzerinde olduğu, satış işlemi esnasında tapu idaresince herhangi bir sağlık raporu aldırılmadığı, dinlenen tanık beyanlarıyla da sabit olduğu üzere; davacının taşınmazın alt katını, dava dışı oğlu ...'ın ise üst katını kullandığı, davacının oğulları arasındaki anlaşmazlığın yine tanık beyanlarıyla doğrulandığı, davacının tapuda yapılan işleme ilişkin iradesinin taşınmazın üst katında dava dışı oğlu ...'a intifa hakkı tanınmasına ilişkin olduğu hususunun da yine tanık beyanlarıyla doğrulandığı, davalı yanca her ne kadar davacının satış işleminden haberdar olduğu ve işlemin resmi belge niteliğinde olduğu savunulmuş ise de, işlemin karşı tarafı olan davalının aile dostları ve muhasebecileri olduğu, işlem sırasında davacının dava dışı oğlu ...'ın da yanlarında olduğu, davacının yaşı, beraberinde gelen oğlunun varlığı ve davalının aile dostları ve muhasebecileri oluşu, davalının dava konusu taşınmaza ilişkin vergi gibi hiçbir ödemede bulunmayışı, taşınmazın devir tarihinden sonra da kesintisiz şekilde davacı yanca kullanılmaya devam edildiği, davalı yanca davacıya satış bedeli olarak ödemede bulunulduğunun davalı yanca ispatlanamadığı, davacının davalı yan ve dava dışı oğlu ...'ın intifa hakkı tesis edileceğine ilişkin hileli hareketleri sonucu aldatılarak iradesinin sakatlandığı, 28.06.2018 tarihli satış işleminden tam bir hafta sonra dava dışı ... tarafından davalı aleyhine ön alım davası ikame edildiği ve davalının bu davaya cevap vermediği gibi duruşmalara da katılmadığı, davalı ile dava dışı ...'ın taşınmazın tamamının dava dışı ...'a geçişini sağlamak veya kolaylaştırmak maksadıyla danışıklı şekilde hileli hareketler sergiledikleri gerekçesiyle, davanın kabulü ile, 1.000,00 TL'nin dava ve 427.125,00 TL'nin ıslah tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

IV. İSTİNAF
Bölge Adliye Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; dinlenen tanık beyanlarına göre, davacı ile davalının eskiye dayalı olarak davalının muhasebecileri olmasından kaynaklı tanışıklıklarının bulunduğu, davacının dava dışı oğlu ...'la kullanım hakkı ile ilgili tapu sicil müdürlüğünde işlem yaptığını zannettiği, gerçekte davalıya taşınmaz hissesinin devrinin yapıldığını bilmediğinin ileri sürüldüğü, dinlenen tanık beyanlarına göre de davacının kullanım hakkının kendisinde olduğunu beyan ettiği, 27.07.2019 tarihinde Jandarmada alınan beyanında da davacının evin kendisine ait olduğunu beyan ettiği, bu itibarla davacının tapuda yapılan işlemin davalıya hisse devrine ilişkin olduğunu bilmediği, tapuda belirtilen satım bedeli, bilirkişi tarafından satım tarihi itibariyle taşınmazın belirlenen rayiç değeri, davalının söz konusu rayiç bedeli ödediğine ilişkin bir savunmada bulunmadığı gibi tapuda belirtilen 100.000,00 TL bedeli resmi senette ispat edildiği üzere ödediğini iddia ettiği söz konusu devir bedelinin taşınmazın belirlenen rayiç bedelinin oldukça altında olduğu, hayatın olağan akışında söz konusu bedel ile alım satımın yapılmayacağı, tapudaki devir işleminden sonra davacının dava konusu taşınmazı kullanmaya devam ettiği, taşınmazın davalı tarafça kullanılmadığı gibi taşınmazın boşaltılması yönünde davacıya ihtar yapıldığının da iddia edilmediği, böylece davacının hile iddiasını ispat ettiği, Mahkemece belirlenen rayiç bedelin tahsiline ilişkin kurulan hükümde bir isabetsizlik bulunmadığı, bilirkişi tarafından dava tarihi itibariyle belirlenen bedelin makul olduğu, ancak Mahkemece taşınmazın dava dışı ...'a geçişini sağlamak ve kolaylaştırmak maksadıyla danışıklı şekilde davalı ile dava dışı ...'ın hileli işlem yaptığı kabul edilerek hüküm tesis edilmiş ise de, dosyada dava dışı ...'ın taraf olarak bulunmadığı, davada taraf sıfatı bulunmayan kişinin de davaya dahil edilerek gerekçe oluşturulmasının yerinde olmadığı gerekçesiyle, istinaf başvurusunun kabulü ile, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, gerekçenin mezkur şekilde düzeltilmesi ve davanın kabulü ile, 1.000,00 TL'nin dava ve 427.125,00 TL'nin ıslah tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili temyiz başvurusunda bulunmuştur.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri
Davalı vekili; davacının 14.08.2020 tarihinde verdiği ifadesinde "Evin kendime ait hissemi oğlum ...'a verdim." dediğini, davacıya işlemin satış olduğuna dair tapu müdürlüğünden kısa mesaj gönderildiğini, davacının bu mesaja rağmen işlemin satış olduğunu bilmediği iddiasının inandırıcı olmadığını, müvekkilinin taşınmazı aldıktan hemen sonra kendisine şufa davası açıldığından, emlak vergisi yatırma, evde düzenleme yapma ya da ikamet etmek gibi bir fırsatının olmadığını, şufa davasında davayı takip etmeme hakkını kullanmasının aleyhine değerlendirilemeyeceğini, davacının tasarruf

ehliyeti olmadığı yönünde iddiasının bulunmadığını, müvekkilinin dava konusu evde oturmamasının gerekçe yapılamayacağını, davacının imzaladığı tapu senedinde satış parasını aldığını açıkça beyan ettiğini, ödeme hususunda ispat yükünün Mahkemece hatalı değerlendirildiğini, dinlenen tanıkların davacının dava dışı ...'tan oturma hakkı aldığını belirttiklerini, tanık ...'in konuta satılık tabelası asıldığında, davacının "Nasılsa oturma hakkı bende, ben oturma hakkını aldım" dediğini, dava dilekçesinde davacının ...'a intifa hakkı vermek için tapuya gittiğinin iddia edildiğini, Mahkemenin bu şekilde çelişkili beyanlardan hangisine itibar ettiğini gerekçesinde açıklamadığını, davacının hile nedeni olarak sunduğu olayın belirsiz olduğunu, davacının tapu dairesine oğlu ...'a intifa hakkı vermek için mi, kendisine intifa hakkı almak için mi gittiğinin çelişkili olduğunu, davacının 2019 yılı Kurban Bayramında bayramlaşmaya gelen komşularından taşınmazın satıldığını öğrendiği beyan etmesine rağmen tanıkların ...'ın karakolda biz bu taşınmazı satın aldık demesi üzerine davacının taşınmazın satıldığını öğrendiğini beyan ettiklerini, davacının resmi senetteki imzayı inkar etmediğini, resmi senet tanzimi esnasında mevzuat gereği resmi görevlinin irade beyanlarından tarafların karşılıklı olarak bilgi sahibi olduğundan emin olması gerektiğini, tarafların resmi senet altını okudum yazarak imzaladıklarını, davacının oğlu diğer taşınmaz hissedarının, müvekkili hakkında ön alım davası açtığını, taşınmazın zaten müvekkilinin elinden rızası hilafına çıktığını, müvekkilinin taşınmazla ilgili bir tasarrufta bulunamadığını, müvekkilinin hile yapmasını gerektirecek bir niyeti olmadığını, müvekkilinin işlemler sonrasında zenginleşmediğini, davacının taşınmazın piyasa bedelinin talep etmesinin mümkün olmadığını, gerekçeli karara göre bu işlemden haksız kazanç elde eden, tüm hile ve aldatmaları yaptığı iddia edilen kişinin davacının oğlu dava dışı ... olduğunu, davacının kendisini aldattığını iddia ettiği oğluna karşı dava açmadığını, davanın belirsiz alacak davası olmadığını ve ıslahın hak düşürücü süre içerisinde yapılmadığını, hak düşürücü süre itirazlarının değerlendirilmediğini, taşınmazın tapuda arsa olarak kayıtlı olduğunu, intifa hakkının verilmesinin söz konusu olmadığını, konutun değerine yaptıkları itirazın haksız olarak reddedildiğini, belirlenen değerin fahiş olduğunu ileri sürerek, kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, hileyle iradesi sakatlanarak tapuda devir yapıldığı iddiasıyla rayiç bedel iadesi istemine ilişkindir.
Temyiz edilen kararda belirtilen gerekçeye, özellikle davacının taşınmazdaki hissesinin rayiç değerinin çok altında davalıya devredildiği, taşınmazın davalı tarafça kullanılmadığı gibi taşınmazın boşaltılması yönünde davacıya herhangi bir ihtar da yapılmadığı, taşınmazın davalıya devir tarihinden sonra da davacının kesintisiz kullanımında olduğu, davalının satış bedelini ödediğini ispat edemediği, dava dışı ... tarafından davalı aleyhine açılan ön alım davasında davalının davaya cevap vermediği gibi duruşmalara da katılmadığı, hisseli taşınmazın davalı tarafça rayiç değerinin çok altında alınmasının ve taşınmazı hiç kullanılmadan hisselerini ön alım davası takip edilmeyerek dava dışı ...'a geçmesine sebebiyet vermesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğu, dosyaya kazandırılan bilirkişi raporunun denetime ve hüküm kurmaya elverişli olduğu, dava konusu taşınmazın davacının elinden hile ile çıktığının ispat edildiğinin anlaşılmasına göre, davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun bulunan kararın onanmasına karar verilmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 370. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı bakiye temyiz karar harcının temyiz edene yükletilmesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
06.05.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Çalışma hayatının dijitalleşmesi, işverenlerin kurumsal veri güvenliğini sağlamak amacıyla çalışanların kişisel telefonlarında mobil cihaz yönetimi (MDM) uygulamaları kullanmasını gündeme getirmiştir. Bu sistemler, teknik kurulum modeline göre cihazın güvenlik durumunun denetlenmesi, kurumsal uygulamaların yönetilmesi, belirli kayıtların oluşturulması, konum verisinin işlenmesi, cihazın uzaktan kilitlenmesi veya kurumsal verilerin silinmesi gibi yetkiler sağlayabilir. Ancak "MDM" adı, işverenin hangi verileri görebileceğini tek başına göstermez. Şirkete ait ve tam yönetilen cihaz, işçiye ait telefonda oluşturulan çalışma profili ile yalnızca kurumsal uygulamaları yöneten modellerin müdahale yoğunluğu birbirinden farklıdır. İşverenin yönetim hakkı, kurumsal bilgileri ve ticari sırları koruma yükümlülüğü ile işçinin özel hayatı, haberleşme hürriyeti ve kişisel verilerinin korunması arasında somut bir denge kurulmasını gerektirir. Bu makalede işçinin kişisel telefonuna MDM uygulaması kurulmasının zorunlu tutulup tutulamayacağı; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 4857 sayılı İş Kanunu, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, Anayasa Mahkemesi kararları ve Kişisel Verileri Koruma Kurulu uygulaması çerçevesinde incelenmektedir. Özellikle açık rızanın geçerliliği, aydınlatma yükümlülüğü, konum takibi, kişisel uygulama envanteri, uzaktan silme, yurt dışına veri aktarımı, uygulamayı reddeden işçinin durumu ve MDM kayıtlarının iş yargılamasında delil niteliği değerlendirilmektedir.

1. GİRİŞ

Kurumsal e-posta, müşteri yönetimi, mesajlaşma, dosya paylaşımı, çok faktörlü kimlik doğrulama ve vardiya takibi uygulamalarının cep telefonlarında kullanılması çalışma hayatının olağan unsurlarından biri hâline gelmiştir. İşverenler bu erişimin güvenliğini sağlamak, ticari sırları korumak ve kayıp veya çalıntı cihazlardan doğabilecek veri ihlallerini önlemek amacıyla çalışanlardan mobil cihaz yönetimi uygulamasına kaydolmalarını isteyebilmektedir.

İşçiye ait bir telefonun kurumsal yönetime açılması, yalnızca bir iş uygulamasının yüklenmesinden farklıdır. Sistemin teknik kurulumuna göre işveren veya hizmet aldığı teknoloji sağlayıcısı cihaz modeli, işletim sistemi sürümü, güvenlik uyumluluğu, kurumsal uygulama hareketleri ve oturum kayıtları gibi verilere erişebilir; kurumsal erişimi uzaktan sonlandırabilir veya belirli verileri silebilir. Bazı yapılandırmalarda ise daha geniş yetkiler söz konusu olabilir. Bu nedenle hukuki değerlendirme, ürünün "MDM" adıyla tanıtılmasına değil, somut sistemin gerçek yetki ve veri akışına dayanmalıdır.[1]

Bu çalışmanın temel sorusu şudur: İşveren, işin yürütülmesi veya bilgi güvenliği gerekçesiyle işçinin kişisel telefonuna MDM uygulaması yüklenmesini zorunlu tutabilir mi? Sorunun tek kelimelik bir cevabı yoktur. Cihazın kime ait olduğu, işin niteliği, uygulamanın topladığı veriler, yönetici panelindeki yetkiler, mesai dışı izleme ihtimali, sunulan alternatifler ve işçinin önceden bilgilendirilip bilgilendirilmediği birlikte değerlendirilmelidir.

MDM/BYOD uygulamalarını doğrudan ve bütün yönleriyle düzenleyen özel bir kanun hükmü bulunmadığından, değerlendirme genel iş hukuku ve kişisel verilerin korunması kuralları ile çalışan denetimine ilişkin benzer yargı ve Kurul kararları üzerinden yapılmaktadır. Bu nedenle makaledeki sonuçlar, somut teknik yapılandırma ve uyuşmazlık koşulları dikkate alınarak uygulanmalıdır.

2. MDM VE BYOD KAVRAMLARI: AYNI AD ALTINDA FARKLI MÜDAHALE DÜZEYLERİ

MDM (Mobile Device Management), mobil cihazların kurumsal güvenlik politikalarına uygun biçimde merkezi olarak yönetilmesini sağlayan sistemleri ifade eder. BYOD (Bring Your Own Device) ise çalışanın kendisine ait cihazı iş amacıyla kullanması modelidir. Uygulamada bu iki kavram çoğu zaman birlikte kullanılsa da her BYOD düzeni cihazın tamamının işveren tarafından yönetildiği anlamına gelmez.

Teknik açıdan en az dört farklı modelle karşılaşılabilir: işverene ait ve tamamen yönetilen cihaz; işçiye ait telefonun cihaz düzeyinde kaydedilmesi; işçiye ait telefonda kişisel alandan ayrılmış bir çalışma profili veya kurumsal konteyner oluşturulması; yalnızca kurumsal uygulamalara yönelik uygulama yönetimi. İşverenin görebileceği bilgiler ve uygulayabileceği işlemler bu modellere göre önemli ölçüde değişir. Bazı kişisel cihaz kayıtlarında işveren yalnızca kurumsal uygulamaları ve güvenlik uyumluluğunu görebilirken, tam cihaz yönetiminde daha geniş yetkiler oluşabilir.[2]

Dolayısıyla "işveren telefondaki her şeyi görebilir" veya "MDM kişisel verilere hiç erişmez" biçimindeki genel ifadeler hukuken de teknik olarak da isabetli değildir. İlk aşamada cihaz kayıt türü, işletim sistemi, yönetim profili, uygulama izinleri, yönetici rolleri ve hizmet sağlayıcının erişimleri somut olarak belirlenmelidir.

3. İŞVERENİN YÖNETİM HAKKI İLE İŞÇİNİN KİŞİLİK VE MAHREMİYET ALANI

Türk Borçlar Kanunu’nun 399. maddesi işverene işin görülmesi ve işçilerin işyerindeki davranışları hakkında genel düzenlemeler yapma ve özel talimat verme yetkisi tanımaktadır. İşçi de dürüstlük kurallarının gerektirdiği ölçüde bu talimatlara uymakla yükümlüdür. Bilgi güvenliği, müşteri sırlarının korunması ve kurumsal sistemlere yetkisiz erişimin önlenmesi, yönetim hakkı kapsamında meşru amaçlar oluşturabilir.

Bununla birlikte yönetim hakkı, işçinin mülkiyetindeki telefon üzerinde sınırsız bir denetim yetkisi vermez. Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesi işverene işçinin kişiliğini koruma ve ona saygı gösterme borcu yüklemekte; 419. madde ise işçiye ait kişisel verilerin ancak işçinin işe yatkınlığıyla ilgili veya hizmet sözleşmesinin ifası için zorunlu olduğu ölçüde kullanılabileceğini düzenlemektedir. İşçinin sadakat ve sır saklama borcu da işverene, gereksiz ve sınırsız veri toplama yetkisi sağlamaz. Anayasa’nın 20. ve 22. maddeleri kapsamındaki özel hayat, kişisel verilerin korunması ve haberleşme hürriyeti de bu dengeye dâhildir.[3]

Türk Borçlar Kanunu’nun 413. maddesi uyarınca, aksine anlaşma veya yerel âdet bulunmadıkça iş için gerekli araç ve malzemeleri işveren sağlamakla yükümlüdür. İşçi, işverenle anlaşarak kendi aracını kullanırsa, aksine anlaşma veya yerel âdet bulunmadıkça uygun bir karşılık ödenmesi gerekir. Telefonun işin sürekli ve zorunlu aracı hâline geldiği durumlarda, işçiye kurumsal cihaz sağlanması daha az müdahaleci ve hukuken daha güvenli bir seçenektir. Kişisel cihazın kullanılması kararlaştırılacaksa cihaz ve internet giderleri, güvenlik kuralları, teknik yetkiler ve iş ilişkisinin sona ermesinde uygulanacak işlemler açıkça düzenlenmelidir.

4. HUKUKİ NİTELENDİRMEDEN ÖNCE TEKNİK İŞLEYİŞ BELİRLENMELİDİR

Bir izleme veya cihaz yönetimi sisteminin hukuka uygunluğuna yalnızca politika metni ya da ürün adı üzerinden karar verilemez. Sistemin hangi verileri fiilen topladığı, hangi saatlerde çalıştığı, hangi alanlarda aktif olduğu, verilerin nerede ve ne kadar süreyle saklandığı, kimlerin erişebildiği ve hangi işlemlerin uzaktan yapılabildiği teknik olarak ortaya konulmalıdır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin RFID tabanlı çalışan izleme sistemine ilişkin 22.02.2024 tarihli kararı bu bakımdan önemlidir. Daire çoğunluğu, sistemin hukuka uygun veya aykırı olduğuna doğrudan karar vermemiş; cihazın teknik çalışma şekli, elde edilen veriler, aktif olduğu yer ve zaman, veri işleme ve saklama amaçları ile hukuki sebebin uzman bilirkişi heyetince araştırılması gerektiğini belirterek eksik incelemeye dayalı hükmü bozmuştur. Karar MDM ile ilgili olmasa da kişisel veri işleyen işyeri teknolojilerinde teknik mimarinin hukuki değerlendirmenin ön şartı olduğunu göstermektedir.[4]

Bu yaklaşım MDM uygulamalarına uyarlandığında, işverenin öncelikle bir "amaç-veri-yetki" matrisi hazırlaması gerekir. Her işleme amacı için gerekli veri kategorisi, erişecek kişi, saklama süresi, teknik işlem ve hukuki sebep ayrı ayrı gösterilmelidir. Böyle bir inceleme yapılmadan alınan genel onay, uygulamanın bütün özelliklerini hukuka uygun hâle getirmez.

5. ANAYASA MAHKEMESİNİN ÇALIŞAN DENETİMİNE İLİŞKİN ÖLÇÜTLERİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, E.Ü. kararında işveren tarafından kurumsal e-posta hesabının incelenmesini kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı ve haberleşme hürriyeti yönünden değerlendirmiştir. Mahkeme; denetimi haklı gösteren meşru bir neden bulunmasını, çalışanın önceden açık biçimde bilgilendirilmesini, müdahalenin amaca elverişli ve gerekli olmasını, aynı amaca daha az müdahaleci yöntemle ulaşılamamasını, kullanılan verilerin amaçla sınırlı kalmasını ve tarafların menfaatleri arasında adil denge kurulmasını temel ölçütler olarak ele almıştır.[5]

Celal Oraj Altunörgü kararında ise iş sözleşmesinde kurumsal e-postanın yalnızca iş amacıyla kullanılacağı ve işveren tarafından denetlenebileceği yönünde açık düzenlemeler bulunması dikkate alınmıştır. Kararın önemi, önceden bilgilendirmenin denetimin öngörülebilirliği bakımından taşıdığı ağırlıktır. Bununla birlikte her iki karar da işveren tarafından sağlanan kurumsal iletişim araçlarına ilişkindir. İşçiye ait kişisel telefonun cihaz düzeyinde yönetilmesi, kural olarak daha yoğun bir müdahale oluşturabileceğinden ölçülülük incelemesi de daha sıkı yapılmalıdır.[6]

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Bărbulescu/Romanya kararında da çalışan iletişiminin denetlenmesinde önceden bildirim, izlemenin kapsamı, işvereni haklı kılan somut neden, daha az müdahaleci yöntemler ve elde edilen verilerin kullanım sonuçları üzerinde durulmuştur. Türk hukukundaki değerlendirme, Anayasa Mahkemesi kararlarıyla birlikte bu ölçütler doğrultusunda somutlaştırılabilir.[7]

6. MDM KAYDI KAPSAMINDAKİ KİŞİSEL VERİ İŞLEME FAALİYETLERİ

MDM sistemi üzerinden işlenen cihaz kimliği, telefon modeli, işletim sistemi sürümü, IP adresi, kullanıcı hesabı, güvenlik ve uyumluluk durumu, kurumsal uygulama kayıtları, oturum hareketleri ve varsa konum bilgisi, kimliği belirli veya belirlenebilir çalışanla ilişkilendirilebildiği ölçüde kişisel veridir. Bu verilerin elde edilmesi, kaydedilmesi, saklanması, kullanılması, aktarılması, silinmesi veya erişimin kısıtlanması da veri işleme faaliyeti oluşturur.

İşveren her bir veri kategorisi ve amaç için 6698 sayılı Kanun’un 5. maddesinde yer alan işleme şartlarından hangisine dayandığını belirlemelidir. İş sözleşmesinin ifası için zorunluluk, hukuki yükümlülük, bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması ya da ilgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla meşru menfaat bazı işlemler bakımından gündeme gelebilir. Ancak bir verinin yararlı veya yönetimi kolaylaştırıcı olması, o verinin işlenmesini zorunlu kılmaz.

Geçerli bir işleme şartının bulunması da tek başına yeterli değildir. Verilerin belirli, açık ve meşru amaçlarla; amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü biçimde işlenmesi ve gerekli süre kadar muhafaza edilmesi gerekir. Örneğin kurumsal sisteme bağlanacak cihazın güncel işletim sistemi kullanıp kullanmadığının kontrolü ile telefondaki bütün kişisel uygulamaların listesinin sürekli kaydedilmesi aynı gereklilik düzeyinde değildir.[8]

İşveren, veri sorumlusu sıfatıyla, hizmet aldığı MDM sağlayıcısının rolünü ayrıca belirlemelidir. Sağlayıcının veri işleyen olduğu hâllerde, 6698 sayılı Kanun’un 12. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca veri sorumlusu ile veri işleyen, kişisel verilerin güvenliğine ilişkin tedbirlerin alınması bakımından müştereken sorumludur. Sağlayıcının belirli işlemler bakımından veri işleme amaç ve vasıtalarını kendisinin belirlemesi hâlinde ise ayrıca veri sorumlusu sıfatı gündeme gelebilir. Bu nedenle veri envanteri, erişim yetkileri, veri işleyen sözleşmeleri, alt hizmet sağlayıcılar, ihlal bildirim süreci ve hizmet sona erdiğinde silme prosedürü birlikte planlanmalıdır.

7. AÇIK RIZA VE AYDINLATMA: TEK İMZA YETERLİ DEĞİLDİR

Açık rıza, işverenin bütün MDM işlemlerini topluca dayandırması gereken varsayılan hukuki sebep değildir. İşçi ile işveren arasındaki ekonomik ve yönetsel bağımlılık, rızanın özgür iradeyle verilip verilmediği incelemesini zorunlu kılar. Uygulamanın kurulmasının işe giriş veya işin devamı için koşul hâline getirilmesi, işçiye gerçek bir alternatif tanınmaması durumunda rızanın geçerliliği tartışmalı hâle gelebilir.

Kişisel Verileri Koruma Kurulunun kurumsal e-posta denetimine ilişkin kararları aynı sonuca ulaşmamaktadır. Kurul, 2021/1187 sayılı kararda eski çalışanın kurumsal e-posta hesabına önceden tam ve açık bilgilendirme yapılmaksızın erişilmesini hukuka aykırı değerlendirirken; 2023/86 sayılı kararda işyeri politikalarını, incelemenin feshe konu olayla bağlantısını, işverenin ispat hakkını ve amaçla sınırlılığı dikkate alarak veri sorumlusu hakkında işlem tesis edilmesine gerek görmemiştir. Bu iki karar birlikte değerlendirildiğinde sonucun yalnızca iletişim aracının işverene ait olmasına değil; önceden bilgilendirme, gereklilik, kapsam, saklama süresi ve amaçla sınırlılık ölçütlerine bağlı olduğu görülmektedir. Bu yaklaşım, işverene ait olmayan kişisel telefonlarda daha da önemlidir.[9]

Aydınlatma yükümlülüğü ile açık rıza birbirinden ayrı işlemlerdir. Kurulun 2020/404 sayılı kararı ile 2026/347 sayılı İlke Kararı; aydınlatma metni ile açık rıza beyanının birbirine karıştırılmaması, hangi verinin hangi amaç ve hukuki sebeple işlendiğinin anlaşılır biçimde açıklanması gerektiğini ortaya koymaktadır. İşçiye tek sayfalık, bütün süreçleri kapsadığı ileri sürülen genel bir "onay ve taahhüt" belgesi imzalatılması bu şartları kendiliğinden karşılamaz. Veri işleme faaliyeti Kanun’un 5. veya 6. maddesindeki açık rıza dışındaki bir şarta dayanıyorsa, aynı faaliyet için ayrıca açık rıza talep edilmemelidir.[10]

Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 29.04.2026 tarihli ve 2026/921 sayılı İlke Kararı doğrudan biyometrik mesai takibine ilişkindir. Bununla birlikte iş ilişkisindeki yapısal güç dengesizliği, rıza göstermeyen işçiye gerçek bir alternatif sunulması ve aynı amaca daha az müdahaleci yöntemle ulaşılıp ulaşılamayacağı yönündeki ölçütler MDM uygulamalarının değerlendirilmesinde de yol göstericidir. Bu karar, MDM bakımından doğrudan bir yasak veya izin hükmü olarak değil, ölçülülük yorumunun güncel bir örneği olarak ele alınmalıdır.[11]

8. MDM AYDINLATMASININ KAPSAMI: KANUNİ ZORUNLULUKLAR VE TEKNİK ŞEFFAFLIK

6698 sayılı Kanun’un 10. maddesi ve Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ uyarınca veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliği, işleme amacı, aktarım yapılacak alıcı grupları ve aktarım amaçları, veri toplama yöntemi ve hukuki sebep ile ilgili kişinin Kanun’un 11. maddesindeki hakları açıklanmalıdır. MDM uygulamasının teknik müdahale yoğunluğu nedeniyle bu zorunlu unsurların faaliyet bazlı olarak somutlaştırılması ve işçinin uygulamanın etkilerini kurulumdan önce öngörebilmesi gerekir. Bu kapsamda aşağıdaki hususlar açık, anlaşılır ve sade biçimde belirtilmelidir:

• Veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliği;

• İşlenecek cihaz, kullanıcı, güvenlik, uygulama ve varsa konum verileri;

• İşverenin görebileceği ve teknik olarak göremeyeceği bilgiler;

• Cihazın uzaktan kilitlenip kilitlenemeyeceği ve hangi silme işlemlerinin yapılabileceği;

• Her veri kategorisinin işlenme amacı ve hukuki sebebi;

• Verilerin hangi yöntemle elde edildiği, kimlere ve hangi amaçlarla aktarılabileceği;

• Konum verisinin hangi görevlerde, hangi saatlerde ve hangi sıklıkta alınacağı;

• Kişisel uygulama listesinin, rehberin, fotoğrafların veya mesajların erişime açık olup olmadığı;

• Verilerin saklama süreleri, erişecek birimler ve denetim kayıtları;

• MDM sağlayıcısı, alt hizmet sağlayıcılar ve varsa yurt dışı aktarımlar;

• Uygulamayı kurmamanın veya belirli izinleri vermemenin iş ilişkisine etkisi;

• İş ilişkisinin sona ermesinde kurumsal profilin ve verilerin nasıl kaldırılacağı.

• İşçinin 6698 sayılı Kanun’un 11. maddesi kapsamındaki hakları ve veri sorumlusuna başvuru yöntemi.

Uygulama güncellemesiyle izinlerin veya yönetici yetkilerinin genişlemesi hâlinde ilk aydınlatma metnine dayanılması yeterli olmayabilir. Amaç, veri kategorisi veya teknik müdahale düzeyi değiştiğinde veri işleme şartı yeniden değerlendirilmeli ve çalışanlara güncel bilgi verilmelidir.

9. İŞVEREN KİŞİSEL TELEFONDA HANGİ BİLGİLERİ GÖREBİLİR?

Bu sorunun cevabı kurulum modeline bağlıdır. Kişisel cihazlara yönelik modern çalışma profili veya uygulama yönetimi çözümleri, kurumsal alanı kişisel alandan ayırabilir ve işverene yalnızca iş uygulamaları hakkında yetki verebilir. Buna karşılık tam cihaz yönetimi daha geniş erişim ve müdahale imkânları doğurabilir. İşverenin "bu verilere bakmayacağı" yönündeki iç politika beyanı, gereksiz erişim yetkisinin teknik olarak açık tutulmasını tek başına meşru hâle getirmez.

Microsoft Intune’un güncel kullanıcı dokümantasyonuna göre kişisel cihaz kaydında kuruluş; arama ve internet gezinme geçmişini, e-posta ve kısa mesajları, kişileri, takvimi, parolaları, fotoğrafları ve kullanıcı tarafından oluşturulan belgelerin içeriğini göremez; kişisel cihazın konumunu da görüntüleyemez. Kişisel cihazlarda görülebilen uygulama envanteri kural olarak yönetilen iş ve okul uygulamalarıyla sınırlıdır; bazı yapılandırmalar daha geniş görünürlük sağlayabilir. Android Work Profile ve Apple User Enrollment modellerinde de yönetim esas olarak kurumsal profil, hesap ve yönetilen uygulamalarla sınırlandırılır. Bununla birlikte tam cihaz yönetimi, ek güvenlik uygulamaları, VPN veya sertifika altyapısı ve uygulama izinleri farklı veri akışları doğurabileceğinden somut yapılandırma ayrıca incelenmelidir.[12]

Bu teknik sınırlamalar her ürün ve kayıt türü için aynı değildir. Kullanılan çözümün veya ek uygulama izinlerinin kişisel mesajlar, fotoğraflar, rehber, arama geçmişi, kişisel e-posta hesapları, mikrofon ya da kamera gibi alanlara erişim sağlaması hâlinde bu yetkiler olağan bilgi güvenliği ihtiyacının dışına çıkar. Son derece istisnai, somut ve açık bir hukuki dayanak bulunmadıkça bu erişimler teknik olarak kapalı tutulmalı; sistemin erişemediği alanlar da işçiye açıkça bildirilmelidir.

Kişisel uygulama envanteri de ayrıca değerlendirilmelidir. Bir uygulama listesi, çalışanın sağlık, finans, din, sendika veya siyasi görüşü hakkında dolaylı çıkarımlar yapılmasına imkân verebilir. İşveren yalnız belirli güvenlik risklerini önlemek istiyorsa, bütün uygulama listesini kaydetmek yerine kurumsal alana veri aktarımını sınırlayan veya yalnız uyumsuzluk sonucunu gösteren teknik yöntemleri tercih etmelidir.

10. KONUM TAKİBİ: MDM KAYDI OTOMATİK İZLEME YETKİSİ DEĞİLDİR

Bir cihazın MDM sistemine kaydedilmiş olması, işverenin otomatik olarak çalışanın anlık konumunu görebildiği anlamına gelmez. Konum erişimi; işletim sistemi, kayıt türü, yönetici yetkisi ve ayrıca kullanılan iş uygulamasının izinlerine göre değişir. Bu nedenle konum işleniyorsa kaynağı ve teknik yöntemi ayrıca gösterilmelidir.

Saha personelinin göreve yönlendirilmesi, araç veya değerli yük güvenliği, tek başına çalışan personelin iş sağlığı ve güvenliği ya da acil durum yönetimi somut olayda meşru amaç oluşturabilir. Buna karşılık "çalışanı genel olarak kontrol etmek", "verimliliğini sürekli izlemek" veya "işverenin istediği anda nerede olduğunu görebilmesi" gibi soyut amaçlar sınırsız ve kesintisiz konum takibini haklı kılmaz.

Kişisel Verileri Koruma Kurumunun işyeri kamera sistemlerine ilişkin 2026 tarihli duyurusu doğrudan konum verisi hakkında değildir. Bununla birlikte genel kontrol şeklindeki soyut amaçların yeterli sayılmaması, çalışanın makul mahremiyet beklentisi ve izlemenin kapsamı genişledikçe müdahalenin ağırlaşması yönündeki ilkeler konum takibi bakımından da kıyasen dikkate alınabilir.[13]

Hukuka uygunluk riskini azaltmak için konum takibi görev ve çalışma saatleriyle sınırlandırılmalı; sürekli takip yerine mümkünse görev başlangıcı, teslimat veya acil durum gibi belirli olaylara bağlı kayıt kullanılmalı; yaklaşık konum yeterliyse hassas konum alınmamalı; mesai dışında takip teknik olarak durmalı; kayıtlar kısa ve belirli sürelerle saklanmalı; çalışan takip aktifken bunu görebilmelidir. Konum verisi tek başına özel nitelikli kişisel veri sayılmasa bile sağlık kuruluşu, sendika, ibadethane veya siyasi kuruluş ziyaretleri hakkında hassas çıkarımlar doğurabileceğinden risk değerlendirmesi daha sıkı yapılmalıdır. Bu tür çıkarımların sağlık, din, sendika üyeliği veya siyasi düşünceye ilişkin bir profil hâline getirilip ayrıca kaydedilmesi durumunda, ortaya çıkan veri bakımından 6698 sayılı Kanun’un 6. maddesindeki özel nitelikli kişisel veri rejimi de değerlendirilmelidir.

11. UZAKTAN KİLİTLEME VE SİLME YETKİSİNİN SINIRLARI

MDM sistemlerinin en ağır müdahale doğurabilen özelliği cihazı uzaktan kilitleme veya silme yetkisidir. İşverene ait kurumsal telefonun kaybolması hâlinde cihazın tamamen silinmesi ile işçinin şahsi telefonundaki aile fotoğrafları, kişisel yazışmalar, banka uygulamaları, sağlık kayıtları ve belgelerin silinmesi aynı hukuki düzlemde değildir.

Kişisel telefonlarda öncelikle kurumsal çalışma alanının ayrılması, kurumsal verilerin şifrelenmesi, uygulama düzeyinde erişimin kesilmesi ve yalnızca kurumsal verilerin seçici olarak silinmesi yöntemleri kullanılmalıdır. Nitekim Android Work Profile kaldırıldığında iş profili içindeki uygulama ve veriler silinirken kişisel profil korunur; Apple User Enrollment’da ise yönetim kuruluşun sağladığı hesap, ayar ve bilgilerle sınırlıdır ve kayıt kaldırıldığında kurumsal unsurlar kişisel hesaba dokunulmadan kaldırılabilir. Bu modeller, tam cihaz silmeye göre daha az müdahaleci çözümlerdir.[14]

Bütün cihazı fabrika ayarlarına döndüren tam silme işlemi, daha hafif teknik yöntemlerin yetersiz kaldığı ve ağır bir güvenlik riskinin somutlaştırıldığı istisnai hâller dışında ölçüsüz sayılma riski taşır. Böyle bir yetki teknik olarak mevcutsa kullanım olayları önceden belirlenmeli, işlem tek kişinin kararına bırakılmamalı, çok aşamalı onay ve kimlik doğrulama uygulanmalı, bütün yönetici işlemleri kaydedilmeli ve mümkünse işçiye önceden bildirim yapılmalıdır. Hatalı tam silme; somut olayın özelliklerine göre sözleşmeye aykırılık, haksız fiil, kişilik hakkının ihlali ve kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi kapsamında sorumluluk doğurabilir.

12. MDM SAĞLAYICISI, ALT HİZMET SAĞLAYICILAR VE YURT DIŞINA AKTARIM

MDM sistemleri çoğunlukla bulut tabanlı hizmetler üzerinden çalışır. İşveren, teknoloji şirketinin yalnızca teknik aracı olduğunu ileri sürerek veri sorumlusu sıfatından doğan yükümlülüklerinden kurtulamaz. Sağlayıcının veri işleyen mi, belirli işlemler bakımından ayrıca veri sorumlusu mu olduğu; hangi alt hizmet sağlayıcıların kullanıldığı; destek personelinin verilere nereden eriştiği; ihlal bildirim süreleri ve sözleşme sona erdiğinde verilerin nasıl silineceği belirlenmelidir.

Verilerin veya uzaktan destek erişimlerinin yurt dışına yönelmesi hâlinde 6698 sayılı Kanun’un 9. maddesindeki güncel aktarım rejimine uyulmalıdır. Yeterlilik kararı bulunmaması hâlinde uygun güvencelerden biri sağlanmalı; bunların da sağlanamadığı durumlarda yalnız arızi olmak ve Kanun’un 9. maddesinin altıncı fıkrasında sayılan sınırlı hâllerden biri bulunmak kaydıyla istisnai aktarım yapılabilir. Standart sözleşme kullanılıyorsa, imzaların tamamlanmasından itibaren beş iş günü içinde Kişisel Verileri Koruma Kurumuna bildirim yapılmalıdır.[15]

13. UYGULAMAYI KURMAYI REDDEDEN İŞÇİ İŞTEN ÇIKARILABİLİR Mİ?

Bu soruya bütün işyerleri için geçerli tek bir cevap verilemez. Öncelikle işveren talimatının hukuka uygun, işle bağlantılı, gerekli ve ölçülü olup olmadığı belirlenmelidir. Mesai dışında konum takibi yapan, kişisel uygulama listesini gereksiz biçimde toplayan, kişisel içeriklere erişim ihtimali doğuran veya cihazın tamamını uzaktan silme yetkisi veren ölçüsüz bir uygulamanın reddedilmesi, tek başına İş Kanunu’nun 25/II-h bendi kapsamında haklı nedenle feshi haklı kılmaya yeterli görülmemelidir. Talimatın hukuka uygunluğu, işçinin yapmakla ödevli olduğu görevle bağlantısı, uyarıya rağmen ısrarın bulunup bulunmadığı ve daha hafif seçenekler somut olayda ayrıca incelenmelidir.

Sonradan getirilen ve işçinin kişisel cihazı üzerinde sürekli ve kapsamlı kontrol doğuran bir MDM zorunluluğu, somut olayın koşullarına göre İş Kanunu’nun 22. maddesi kapsamında çalışma koşullarında esaslı değişiklik oluşturabilir. Bu durumda değişiklik önerisinin işçiye yazılı olarak bildirilmesi gerekir; işçi tarafından altı iş günü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklik işçiyi bağlamaz. İşveren, değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını veya fesih için başka bir geçerli neden bulunduğunu yazılı olarak açıklayıp bildirim süresine uyarak sözleşmeyi feshedebilir; bu işlem yargı denetimine tabidir. Ancak her güvenlik uygulamasının kendiliğinden esaslı değişiklik sayılması da doğru değildir. Uygulamanın cihaz üzerindeki gerçek etkisi, işçinin özel alanına müdahalesi, mali yükü ve daha önceki çalışma koşulları birlikte incelenmelidir.

İş Kanunu’nun 25/II-h bendinde işçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı hâlde yapmamakta ısrar etmesi haklı fesih sebebi olarak düzenlenmiştir. Bu hükmün uygulanabilmesi için reddedilen talimatın öncelikle hukuka uygun ve işçinin göreviyle ilgili olması gerekir. İşverenin kendi bilgi güvenliği ihtiyacını işçinin kişisel cihazı üzerinde sınırsız yönetim yetkisine dönüştüren bir talimat bu şartı karşılamayabilir.

Buna karşılık işin niteliği gereği mobil kurumsal erişim zorunluysa, sistem yalnızca kurumsal çalışma profiliyle sınırlıysa, çalışan açıkça bilgilendirilmişse, kişisel veriler teknik olarak ayrılmışsa ve kurumsal cihaz veya eşdeğer bir alternatif sunulmasına rağmen işçi haklı bir neden olmaksızın gerekli güvenlik tedbirini sürekli reddediyorsa durum farklı değerlendirilebilir. Koşullara göre işçinin davranışından kaynaklanan geçerli neden gündeme gelebilir; haklı neden için ise İş Kanunu’nun 25. maddesindeki daha ağır ve dar şartların oluşması gerekir. İş güvencesi kapsamındaki işçiler bakımından İş Kanunu’nun 18 ve 19. maddeleri uyarınca fesih sebebinin açık ve kesin biçimde bildirilmesi, davranış veya verim nedeniyle fesihte savunma alınması, ölçülülük ve feshin son çare olması ilkesi somut olayda dikkate alınmalıdır. [16]

14. MDM KAYITLARININ İŞ DAVASINDA DELİL NİTELİĞİ

MDM sistemi tarafından oluşturulan konum kayıtları, cihaz uyumluluk raporları, oturum hareketleri, uygulama logları ve yönetici işlem kayıtları Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 199. maddesi kapsamında elektronik belge niteliği taşıyabilir. Bununla birlikte bir kontrol panelinde kaydın görünmesi, kaydın kendiliğinden kesin, doğru ve hukuka uygun delil olduğu anlamına gelmez.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 189/2. maddesine göre hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Bu nedenle kayıtların hangi hukuki sebebe dayanılarak toplandığı, işçinin önceden bilgilendirilip bilgilendirilmediği, verinin amaçla sınırlı olup olmadığı ve mesai dışı alanın izlenip izlenmediği delilin değerlendirilmesini etkiler.[17]

Teknik güvenilirlik bakımından da kayıt kaynağı, cihaz ve uygulama sürümü, zaman dilimi, zaman damgası, kullanıcı kimliği, yönetici yetkileri, değişiklik ihtimali, saklama zinciri ve denetim izi araştırılmalıdır. Yalnızca işveren tarafından alınmış ekran görüntüsü veya özet raporla yetinilmesi, verinin bütünlüğü konusunda uyuşmazlık yaratabilir. Gerekirse sunucu kayıtları ve yönetim paneli uzman bilirkişi incelemesine konu edilmelidir.

15. HUKUKA UYGUN BİR MDM/BYOD MODELİ İÇİN UYGULAMA ESASLARI

15.1. Öncelikle Kurumsal Cihaz veya Daha Hafif Teknik Model Değerlendirilmelidir

İşin sürekli mobil cihaz kullanımı gerektirdiği hâllerde kurumsal telefon sağlanması ilk seçenek olmalıdır. Kişisel cihaz kullanılacaksa tam cihaz yönetimi yerine çalışma profili veya yalnızca kurumsal uygulamaları yöneten bir çözüm tercih edilmelidir.

15.2. Amaç-Veri-Yetki Matrisi Hazırlanmalıdır

Her amaç için hangi verinin gerekli olduğu, kimlerin erişeceği, hangi teknik işlemin yapılabileceği, saklama süresi ve hukuki sebep yazılı olarak gösterilmelidir. Kullanılmayan veya ihtiyaç dışı özellikler yönetici panelinde kapatılmalıdır.

15.3. Kişisel ve Kurumsal Alan Teknik Olarak Ayrılmalıdır

Kurumsal verilerin ayrı bir profil veya konteyner içinde tutulması; kopyalama, ekran görüntüsü, yedekleme ve kişisel uygulamalara aktarım gibi risklerin kurumsal alan içinde yönetilmesini sağlar. İşverenin kişisel içeriğe erişmemesi yalnız politika metniyle değil, teknik mimariyle de güvence altına alınmalıdır.

15.4. Mesai Dışı İzleme Kapatılmalı, Tam Silme İstisnai Tutulmalıdır

Konum veya kullanım kaydı işin niteliği nedeniyle gerekliyse çalışma saatleriyle sınırlandırılmalı ve çalışan aktif takibi görebilmelidir. İş ilişkisinin sona ermesi, telefonun kaybolması veya güvenlik olayı hâlinde yalnızca kurumsal veri ve profil kaldırılmalı; kişisel cihazın tamamının silinmesi olağan prosedür olmamalıdır.

15.5. Erişim, Saklama ve Denetim Mekanizmaları Kurulmalıdır

MDM paneline erişim görevle sınırlı roller üzerinden sağlanmalı; konum görüntüleme, kilitleme ve silme işlemleri kayıt altına alınmalı; kritik işlemler çift onaya bağlanmalı; loglar amaç için gerekli süre sonunda otomatik olarak silinmelidir. Yetkilerin periyodik denetimi ve hizmet sağlayıcı güvenlik değerlendirmesi yapılmalıdır.

15.6. İşe Girişten İşten Ayrılışa Kadar Yaşam Döngüsü Düzenlenmelidir

Kurulum öncesi aydınlatma, varsa gerçek seçim imkânına dayanan açık rıza, cihaz kaydı, izin değişiklikleri, güvenlik olayları, cihaz değişikliği ve işten ayrılma adımları tek bir yaşam döngüsü prosedüründe düzenlenmelidir. İşten ayrılmada kurumsal profil kaldırılmalı, yönetim sertifikaları iptal edilmeli ve kişisel verilere dokunulmadığı işleme kaydıyla gösterilebilmelidir.

SONUÇ

İşverenin kurumsal verileri, ticari sırları ve bilgi sistemlerini korumak için uygun teknik tedbirler alma hakkı ve yükümlülüğü vardır. Ancak bu yetki, işçiye ait kişisel telefonun tamamı üzerinde genel ve sürekli bir yönetim hakkına dönüşmez. MDM uygulamasının hukuka uygunluğu, uygulamanın adına veya tek bir onay belgesine göre değil; cihazın kime ait olduğu, teknik kayıt modeli, işlenen veri kategorileri, gerçek yönetici yetkileri, işleme amacı, hukuki sebep, aydınlatma, saklama süresi ve daha az müdahaleci seçenekler birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Kişisel telefonda yalnızca kurumsal çalışma alanının yönetildiği, kişisel ve kurumsal verilerin teknik olarak ayrıldığı, mesai dışında izleme yapılmadığı, tam silme yerine seçici silme kullanıldığı ve işçiye kurumsal cihaz gibi gerçek bir alternatif sunulduğu modeller hukuken daha savunulabilirdir. Buna karşılık kişisel uygulama envanterini gereksiz biçimde toplayan, özel içeriklere erişim ihtimali doğuran, kesintisiz konum takibi yapan veya cihazın tamamını uzaktan silebilen sistemlerde ölçülülük ve hukuka uygunluk riski belirgin biçimde artar.

Sonuç olarak, işverenin işçinin kişisel telefonuna MDM kurulmasını her durumda ve sınırsız biçimde zorunlu tutabileceği söylenemez. Hukuka uygunluk; somut iş için gereklilik, geçerli veri işleme şartı, önceden ve faaliyet bazlı aydınlatma, teknik sınırlama, daha az müdahaleci alternatifler, mesai dışı mahremiyet ve veri güvenliği tedbirlerinin birlikte sağlanmasına bağlıdır. Bu şartların bulunmaması, kişilik hakkı, kişisel verilerin korunması ve fesih uyuşmazlıkları bakımından önemli hukuki risk doğurur.

Av. Mete ŞAHİN

KAYNAKÇA

A. MEVZUAT

• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (2709 sayılı Kanun)

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

• 4857 sayılı İş Kanunu

• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

• Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik

• Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ

B. YARGI VE KURUL KARARLARI

• Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, E.Ü. Başvurusu, B. No: 2016/13010, 17.09.2020.

• Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, Celal Oraj Altunörgü Başvurusu, B. No: 2018/31036, 12.01.2021.

• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Daire, Bărbulescu/Romanya, B. No: 61496/08, 05.09.2017.

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2024/1311, K. 2024/3381, 22.02.2024.

• Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 20.05.2020 tarihli ve 2020/404 sayılı Karar.

• Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 25.11.2021 tarihli ve 2021/1187 sayılı Karar.

• Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 19.01.2023 tarihli ve 2023/86 sayılı Karar.

• Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 18.02.2026 tarihli ve 2026/347 sayılı İlke Kararı.

• Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 29.04.2026 tarihli ve 2026/921 sayılı İlke Kararı.

C. KURUMSAL VE TEKNİK KAYNAKLAR

• Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılması Rehberi (erişim: 18.08.2026).

• Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Yurt Dışına Kişisel Veri Aktarımında Kullanılacak Standart Sözleşmelerde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlara İlişkin Kamuoyu Duyurusu, 27.07.2026 (erişim: 18.08.2026).

• Kişisel Verileri Koruma Kurumu, İş Yerlerinde Güvenlik Kamerası Sistemi Kullanımında Dikkat Edilecek Hususlara Dair Kamuoyu Duyurusu (erişim: 18.08.2026).

• NIST, Guidelines for Managing the Security of Mobile Devices in the Enterprise, SP 800-124 Rev. 2 (erişim: 18.08.2026).

• NIST, Mobile Device Security: Bring Your Own Device (BYOD), SP 1800-22 (erişim: 18.08.2026).

• Microsoft, What information can my organization see when I enroll my device? (erişim: 18.08.2026).

• Microsoft Intune, Device action: Retire (erişim: 18.08.2026).

• Microsoft Intune, Device action: Wipe (erişim: 18.08.2026).

• Apple Platform Deployment, User Enrollment and device management (erişim: 18.08.2026).

• Google Android Enterprise, What is an Android Work Profile? (erişim: 18.08.2026).

------------

[1]NIST, Guidelines for Managing the Security of Mobile Devices in the Enterprise, NIST Special Publication 800-124 Revision 2, Mayıs 2023; ayrıca bkz. NIST, Mobile Device Security: Bring Your Own Device (BYOD), NIST SP 1800-22, Eylül 2023.

[2] Teknik yetkilerin kayıt türüne göre değişmesine ilişkin bkz. Microsoft Intune, “What information can my organization see when I enroll my device?”; Apple Platform Deployment, “User Enrollment and device management”; Google Android Enterprise, “What is an Android Work Profile?” (erişim: 18.08.2026).

[3] Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.20 ve m.22; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.396, m.399, m.413, m.417 ve m.419; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.4.

[4]Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2024/1311, K. 2024/3381, 22.02.2024. Kararda çoğunluk, RFID tabanlı izleme sisteminin hukuka uygunluğu hakkında kategorik bir sonuca varmadan; sistemin teknik işleyişi, topladığı veriler, aktif olduğu yer ve zaman, saklama ve kullanım amaçları ile hukuki sebebin uzman bilirkişi heyetiyle araştırılması gerektiği gerekçesiyle eksik incelemeye dayalı hükmü bozmuştur.

[5]Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, E.Ü. Başvurusu, B. No: 2016/13010, 17.09.2020, R.G. 14.10.2020, Sayı 31274.

[6]Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, Celal Oraj Altunörgü Başvurusu, B. No: 2018/31036, 12.01.2021, R.G. 05.02.2021, Sayı 31386.

[7]Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Daire, Bărbulescu/Romanya, B. No: 61496/08, 05.09.2017. Kararda işveren denetiminin önceden bildirilmesi, kapsamı, gerekçesi ve daha az müdahaleci yöntemlerin bulunup bulunmadığı denetimin temel unsurları arasında sayılmıştır.

[8] 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.3, m.4, m.5, m.6, m.10 ve m.12.

[9] Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 25.11.2021 tarihli ve 2021/1187 sayılı Karar (önceden tam ve açık bilgilendirme yapılmaksızın eski çalışanın kurumsal e-posta hesabına erişilmesi); Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 19.01.2023 tarihli ve 2023/86 sayılı Karar (işyeri politikaları, feshe konu olayla bağlantı, bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması ve amaçla sınırlılık çerçevesinde yapılan kurumsal e-posta incelemesi).

[10] 6698 sayılı Kanun m.10; Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ m.4 ve m.5; Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 20.05.2020 tarihli ve 2020/404 sayılı Karar; Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 18.02.2026 tarihli ve 2026/347 sayılı İlke Kararı.

[11]Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 29.04.2026 tarihli ve 2026/921 sayılı İlke Kararı. Kararın doğrudan konusu biyometrik verilerle mesai takibidir. Bu çalışmada kararda vurgulanan güç dengesizliği, gerçek seçim hakkı ve daha az müdahaleci yöntem ölçütleri, MDM uygulamalarına doğrudan hüküm olarak değil, yorum bakımından yol gösterici olarak kullanılmıştır.

[12] Microsoft Intune, “What information can my organization see when I enroll my device?”; Google Android Enterprise, “What is an Android Work Profile?”; Apple Platform Deployment, “User Enrollment and device management” (erişim: 18.08.2026).

[13]Kişisel Verileri Koruma Kurumu, “İş Yerlerinde Güvenlik Kamerası Sistemi Kullanımında Dikkat Edilecek Hususlara Dair Kamuoyu Duyurusu”, 08.06.2026. Duyuru kamera sistemlerine ilişkin olmakla birlikte; genel kontrol şeklindeki soyut amaçların yeterli olmaması, makul mahremiyet beklentisi ve ölçülülük vurguları konum takibi bakımından da kıyasen değerlendirilebilir.

[14] Microsoft Intune, “Device action: Retire” ve “Device action: Wipe”; Apple Platform Deployment, “User Enrollment and device management”; Google Android Enterprise, “What is an Android Work Profile?” (erişim: 18.08.2026).

[15] 6698 sayılı Kanun m.9; Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılması Rehberi; Kişisel Verileri Koruma Kurumu, “Yurt Dışına Kişisel Veri Aktarımında Kullanılacak Standart Sözleşmelerde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlara İlişkin Kamuoyu Duyurusu”, 27.07.2026. Standart sözleşmenin, imzaların tamamlanmasından itibaren beş iş günü içinde Kuruma bildirilmesi gerekir.

[16]4857 sayılı İş Kanunu m.18, m.19, m.22 ve m.25/II-h; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.399 ve m.413.

[17]6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.189/2 ve m.199.

Yargıtay

9. Hukuk Dairesi

2024/1311 E., 2024/3381 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 41. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/1841 E., 2023/1611 K.
KARAR : İstinaf başvurusunun esastan reddi
İLK DERECE MAHKEMESİ : İstanbul Anadolu 8. İş Mahkemesi
SAYISI : 2023/64 E., 2023/416 K.

Taraflar arasındaki tespit davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin, Sendikanın toplu iş sözleşmesi imzacısı olduğu davalı işyerinde 2020 yılı Mayıs ayında RFID Takip Sistemi kullanılmaya başlandığını, RFID sisteminin, takip cihazının takıldığı eşyanın konumunu, spesifik olarak tüm kaldırma - indirme - döndürme hareketlerini raporlayan bir takip sistemi olduğunu, ürün tanıtımında ani düşme ve uzun süre hareketsiz kalma hâllerini algıladığı yazılı ise de aslında işveren tarafından işçinin performansını ve dinlenme aralarındaki eylemlerini takip için kullanılabildiğini, dağıtılan takip cihazları nedeniyle bir çok maddi ve manevi sorun yaşayan işçilerin sendikaya başvurarak şikâyetlerini ilettiklerini, somut olayda işçilerin kısa bir süre hareketsiz kalındığında takip cihazının titrediğini, bu nedenle de sürekli olarak cihazın titreyeceği dürtüsüyle hissiyat kontrolsüzlüğü yaşadıklarını, bunun sonuca olarak da sinirsel sağlık sorunlarının baş gösterdiğini, eşya takibinde kullanılan cihazın kendilerine zorla dağıtılmasının ve bir eşya gibi takip edilmelerinin ... kırıcı olduğunu, takip cihazını işyerinde bırakmak için çalınmasını engelleyecek şekilde güvenli bir emanet yeri bulunmadığını, bu nedenle iş çıkışında da yanlarında bulundurmak zorunda kaldıklarını, bu durumun özel hayatın gizliliğini ihlal ettiğini, takip cihazının oturup kalkma, esneme ve benzeri vücut hareketlerini algılayabilmesi nedeniyle işçilerin dinlenme molalarının ve tuvalette geçirdiği zamanın dahi takip edildiğini; bu durumun çalışma motivasyonunu yok ettiğini ifade ettiklerini, özellikle cep telefonlarının yaygınlaşmasıyla kamuoyunda hayalet titreşim sendromu (vibranxiety) olarak bilinen, vücutta taşınan titreşimli bir cihazın bilinçaltına bıraktığı duygu nedeniyle cihaz titremediği hâlde titriyormuş gibi hissetme rahatsızlığı baş gösterdiğini, davalı ile Sendika arasında 01.07.2018 -30.06.2021 yürürlük tarihli toplu iş sözleşmesi akdedildiğini, toplu iş sözleşmesinin 22 nci maddesinin (d) bendinde "İşçinin işe devamını ve mesai planlarına uygun çalışmasını belgelendirmek hususunda işyeri uygulamasına devam edilir." hükmü yer aldığını, sözleşmenin 25 inci maddesinde ise mesailerin işveren tarafından ilan edileceği ve düzenlenmesi konusunda 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerinin uygulanacağının yazılı olduğunu, mevzuatta takip cihazı uygulamasına izin veren hiçbir hüküm olmadığını, sözleşmenin 27 nci maddesinin (a) bendinde "Üyenin çalışma süresini tespit edecek belge, kendisine ait parmak izi kavdı saat kartı (işverence belirlenecek başka bir yöntem dahil) veya puantaj kaydıdır. Her üye işe başladığı ve işten çıktığı saati tevsik için parmak izi basmak veya kendi saat kartını bizzat basmakla veya ilgili formu imzalamakla yükümlüdür." hükmü olduğunu, konuyla ilgili müvekkili Sendikanın İstanbul 2 No.lu Şube Başkanlığı tarafından davalı işverene uygulamanın hukuka aykırı olup derhâl sonlandırılması talepli 08.05.2020 tarihli yazı gönderildiğini, Türkiye Cumhuriyeti’nin imzacısı olduğu Avrupa Sosyal Şartı'nın 2 nci bölümünde yer alan 1 inci maddesinde çalışma hakkının tanımlandığını, akit taraflarca çalışma hakkının etkin bir biçimde kullanılmasını sağlamak üzere çalışanların özgürce edindikleri bir işle yaşamlarını sağlama haklarının etkin biçimde korumanın taahhüt edildiğini, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun (6698 sayılı Kanun) teknolojinin gelişmesiyle birlikte vatandaşların kişisel verilerini rızasını almaksızın ve meşru bir amaç olmadan tek taraflı olarak işleyen veri sorumlularının yükümlülüklerinin düzenlenmesi amacıyla 2016 yılında yürürlüğe girdiğini belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle takip cihazı uygulamasının, sağlık sorunlarına yol açması ve işçinin onurunu zedelemesi nedeniyle mevzuata ve toplu iş sözleşmesine aykırı olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin, bünyesinde 1.000'in üzerinde işçi çalıştıran bir sanayi şirketi olduğunu, işçilerin güvenliği ile iş yönetimi bakımından bazı teknolojik desteklere ihtiyaç duyulduğunu, bunlardan birisinin de "Hassas Konum Tabanlı Mobil Personel Etiketi" adı verilen ve RFID teknolojisi kullanılan bir teknolojik konum bilgisi sisteminin olduğunu, bu teknolojinin konum belirleme işlemlerinde önemli rol oynadığını, alıcıdan uzaklaşan kartın konum bilgisi vermesinin söz konusu olmadığını, bahsi geçen sistemin yalnızca iş güvenliğini hedeflemekte olduğunu, kullanılan sistemin işverenin yönetim hakkının bir sonucu olduğunu, sistemin 6698 sayılı Kanun'a aykırılık teşkil etmediğini, RFID teknolojisinin 6698 sayılı Kanun'un genel ilkeleri arasında yer alan “İşlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma” ilkesiyle örtüştüğünü, kullanılan sistemin işçinin mental sağlığı açısından bir sakınca teşkil etmediğini, özel hayatı ihlal etmesi gibi durumlara sebep olmasının teknik açıdan imkânsız olduğunu belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; işyerinde yetkili sendikanın bulunduğu, RFID takip cihazı uygulaması getirilirken sendikanın görüşünün alınmadığı, toplu iş sözleşmesinin 27 nci maddesi ile "Üyenin çalışma süresini tespit edecek belge, kendisine ait parmak izi kaydı saat kartı (işverence belirlenecek başka bir yöntem dahil) veya puantaj kaydı olduğu"nun belirlendiği, işyerinde çalışma süresi boyunca takibine dair maddede hüküm bulunmadığı, tüm çalışma süresi boyunca gün içerisinde işçinin devamlı takip edilip her an nerede ne yaptığının kontrol edilmesinin çalışma barışına aykırı olduğu, tanık beyanlarına göre de söz konusu cihazın sağlık sorunlarına yol açtığı ve psikolojik olarak rahatsız ettiğinin anlaşıldığı, işyerinde takım lideri, posta başı ve kameralar ile bahsedilen önlemler alınabiliyorken takip cihazı uygulamasının mevzuata ve toplu iş sözleşmesine aykırı olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı vekili cevap dilekçesinde belirttiği sebeplerle kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; işverence RFID takip cihazının kişilik haklarını ihlal eder şekilde kullanıldığının dinlenen tanık beyanları ve dosya kapsamından anlaşıldığı, iş sağlığı ve güvenliği ile işçilerin çalışma düzeninde takibinin işveren tarafından alınabilecek başka tedbir ve uygulamalarla sağlanabilme imkânı varken çalışma barışını bozar şekilde söz konusu cihazın sürekli taşınmasını istemesinin insan haklarına ve hukuka aykırı olduğu, İlk Derece Mahkemesi kararının isabetli olduğu gerekçesiyle başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz başvurusunda bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı vekili; cevap ve istinaf dilekçelerinde belirttiği sebeplerle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozularak ortadan kaldırılması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, işveren tarafından işçilere kullandırılan RFID takip cihazı uygulamasının hukuka aykırı olup olmadığına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın (Anayasa) "Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" kenar başlıklı 17 nci maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir."

2. Anayasa'nın "Özel hayatın gizliliği" kenar başlıklı 20 nci maddesinin birinci ve üçüncü fıkraları şöyledir:
"Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.
...
Herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir."

3. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 417 nci maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:
"İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.
İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür."

4. 6098 sayılı Kanun'un 419 uncu maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"İşveren, işçiye ait kişisel verileri, ancak işçinin işe yatkınlığıyla ilgili veya hizmet sözleşmesinin ifası için zorunlu olduğu ölçüde kullanabilir."

5. 6098 sayılı Kanun'un "Düzenlemelere ve talimata uyma borcu" kenar başlıklı 399 uncu maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"İşveren, işin görülmesi ve işçilerin işyerindeki davranışlarıyla ilgili genel düzenlemeler yapabilir ve onlara özel talimat verebilir. İşçiler, bunlara dürüstlük kurallarının gerektirdiği ölçüde uymak zorundadırlar.
"

6. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun (6331 sayılı Kanun) "İşverenin genel yükümlülüğü" kenar başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi şöyledir:
"İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve
uygunsuzlukların giderilmesini sağlar."

7. 6698 sayılı Kanun.

3. Değerlendirme
1. Somut uyuşmazlıkta davacı vekili, işyerindeki takip cihazı uygulamasının sağlık sorunlarına yol açması ve işçinin onurunu zedelemesi nedeniyle mevzuata ve toplu iş sözleşmesine aykırı olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiş; davalı işveren iş sağlığı ve güvenliği önlemleri kapsamında uygulama yapıldığını belirterek davanın reddini istemiştir.

2. Dosya kapsamına göre dava konusu uygulama RFID takip cihazı aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. RFID yani Radyo Frekanslı Tanıma (Radio Frequency Identification) teknolojisi ile işçinin konum ve hareketinin takip edildiği, ayrıca cihazın belli bir süre hareketsizlikte titrediği anlaşılmaktadır.

3. Dava dilekçesinde; RFID cihazı ile işveren tarafından işçinin performansı ve dinlenme aralarındaki eylemlerinin takip edildiği, mesai takibi yapıldığı, iş çıkışında kullanılmaya devam edildiğinden özel hayatın gizliliğinin ihlal edildiği iddiaları ileri sürülmüştür. İşveren ise RFID cihazının; teknolojik konum bilgisi sistemi olduğunu, bu sistemin yalnızca iş güvenliğini hedeflediğini, zaten bu amacın dışında da hizmet vermediğini, kart sayesinde işçinin yüksek riskli alanlara izinsiz girişlerinin ve özel izin gerektiren bölümlere girişlerinin kontrol altına alındığını, işçinin mesai bitiminde fabrikayı terk etmesi hâlinde kartların hiçbir şekilde konum bilgisi vermediğini savunmuştur. Bununla birlikte Mahkemece uzman bilirkişilerden oluşan bir kurul aracılığı ile keşif suretiyle inceleme yapılmadığından, iddia ve savunmalar çerçevesinde RFID cihazının çalışma sistemi, toplanan veriler, cihazın aktif olduğu alanlar ve işveren tarafından cihazın ve toplanan verilerin hangi amaçlarla kullanıldığı hususu duraksamaya yer vermeyecek şekilde belirlenmemiştir.

4. Diğer taraftan davacı vekili, RFID cihazının çalışma sistemi ve titreşim özelliği sebebiyle işçilerin psikolojik sorun yaşadıklarını ve insan sağlığı bakımından tehlikeli olduğunu iddia etmektedir. Bununla birlikte bu husus hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan bir konu olmadığından ve bilirkişi görüşü alınmadığından, dosya kapsamı çerçevesinde bu iddia bakımından da bir kanaate ulaşmak olanaklı değildir.

5. Dava dilekçesinde, hareketsizlik durumunda RFID cihazının kısa bir süre sonra titrediği ve bu durumun sinirsel sağlık sorunlarına yol açtığı iddia edilmiştir. Davalı cevap dilekçesinde, cihazın uzun süre hareketsizlik durumunda titrediğini, bunun da işçinin bayılması ve düşmesi gibi durumlarda acil müdahale imkânı sağladığını belirtmiş, temyiz dilekçesinde de 15 dakika hareketsizlikte cihazın titrediğini ifade etmiştir. Titreşim için hareketsizlik süresi bakımından; davacı tanıkları, 2 ila 10 dakika arasında değişen süreler olarak, davalı tanıkları ise 5 ila 10 dakika arasında değişen süreler olarak beyanda bulunmuşlardır. Bununla birlikte Mahkemece cihazın ne kadar sürelik bir hareketsizlik sonucunda titrediği net bir şekilde tespit edilmemiş, bu konudaki çelişkiler de giderilmemiştir.

6. Bu noktada belirtmek gerekir ki dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre işçilerin konum ve hareket bilgisine dair kişisel verilerin işlenmesinin söz konusu olduğu anlaşılmaktadır. Kişisel veri -belirli veya kimliği belirlenebilir olmak şartıyla- bir kişiye ilişkin bütün bilgileri ifade etmekte olup işçinin konum bilgisi ve çalışma süreleri de bu kapsamda yer almaktadır.

7. Kişisel verilerin korunması ..., kişinin insan onurunun korunmasının ve kişiliğini serbestçe geliştirebilmesi hakkının özel bir biçimi olarak bireyin hak ve özgürlüklerini kişisel verilerin işlenmesi sırasında korumayı amaçlamaktadır. Kişisel verilerin işlenmesi bakımından uyulması gereken genel ilkeler 6698 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinde düzenlenmiştir. Hükme göre kişisel verilerin işlenmesinde "a) Hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun olma. b) Doğru ve gerektiğinde güncel olma. c) Belirli, açık ve meşru amaçlar için işlenme. ç) İşlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma. d) İlgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilme." ilkelerine uygun hareket edilmelidir.
8. 6698 sayılı Kanun'un 5 inci maddesinin birinci fıkrası gereğince de kural olarak kişisel veriler ilgili kişinin açık rızası olmaksızın işlenemez. Bununla birlikte aynı hükme göre "Kanunlarda açıkça öngörülmesi" veya "Bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan doğruya ilgili olması kaydıyla, sözleşmenin taraflarına ait kişisel verilerin işlenmesinin gerekli olması" durumlarında ilgili kişinin açık rızası aranmaksızın kişisel verilerinin işlenmesi mümkündür. Nitekim 6098 sayılı Kanun'un 417 nci maddesinin ikinci fıkrasında işverenin, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçilerin de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlü olduğu ve 6331 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinde de, işverenin, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğu ve bu çerçevede mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hâle getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapacağı belirtilmiştir. Belirtmek gerekir ki RFID cihazı ile toplanan kişisel verilerin niteliği ile hangi verilerin ne şekilde işlendiği, kişisel verilerin işlenmesi için ilgilinin açık rızasının gerekip gerekmediği ve bu konuda işçilerin rızasının bulunup bulunmadığı hususları araştırılmadığından, bu bağlamda hukuki bir sonuca ulaşmak da mümkün değildir.

9. Açıklanan bu maddi ve hukuki olgulara göre İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne ve Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş ise de yapılan araştırma eksik olup hüküm kurmaya yeterli bulunmamaktadır. Bu itibarla Mahkemece öncelikle uyuşmazlık konusu RFID takip cihazı bakımından uzman bir mühendis bilirkişi, iş sağlığı ve güvenliği uzmanı bilirkişi, işyerinde yürütülen faaliyet konusunda uzman bir bilirkişi ile ruhsal ve fiziksel sağlığa zarar tespiti bakımından tıp bilirkişisinden oluşan kurul teşkil edilmeli; takip cihazının çalışma yöntemi, hangi verilerin kaydedildiği, cihazın titreme sıklığı, hangi durumlarda cihazın devreye girdiği, çalışma saatleri dışında aktif olup olmadığı, çalışma saatleri dışında veya işyeri sınırları haricinde cihazı taşıma zorunluluğu bulunup bulunmadığı, cihazın aktif olduğu alanlar, elde edilen verilerin hangi yöntemle saklandığı ve kaydedildiği, tespit edilecek uygulamanın işçinin sağlığı üzerinde olumsuz bir etkiye sebebiyet verip vermediği gibi hususlar duraksamaya yer vermeyecek şekilde tespit edilmeli; söz konusu kişisel verilerin işlenmesi bakımından ilgilinin açık rızasının gerekip gerekmediği değerlendirilmeli ve bundan sonra işçilerin rızasının bulunup bulunmadığı araştırılarak işçilerin rızası alınmış ise buna dair imzalanmış onay metinleri dosya kapsamına dâhil edilmeli ve tüm bu hususlar araştırıldıktan sonra oluşacak sonuca göre karar verilmelidir. Eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
22.02.2024 tarihinde oy çokluğuyla karar verildi.

K A R Ş I O Y

Davacı Sendika vekili; davalı işyerinde 2020 yılı Mayıs ayından itibaren RFİD takip sisteminin kullanılmaya başlandığını, bu sistemin takıldığı eşyanın konumunu spesifik olarak tüm kaldırma-indirme -döndürme hareketlerini raporlayan bir sitem olduğunu ilk amacın taşınan eşyanın takibini kolaylaştırmak iken şimdi çalışanların performansını ve dinlenme aralarındaki eylemlerini takip için kullanıldığını, bu durumun işçilerde maddi ve manevi sıkıntılara neden olduğunu, çalışanların bu cihaz vasıtasıyla takibinin kişililik haklarına saldırı niteliği taşıdığını, çalışanın 5 ila 10 dakika gibi bir zamanda hareketsiz kalması hâlinde titreşime geçerek sisteme uyarı verdiğini, cihazın titrememesi için sürekli hareket hâlinde olma dürtüsü geliştiğini, hissiyat kontrolsüzlüğünün başladığını, motivasyonu azalttığını, işçilerin rızası alınmaksızın tek taraflı olarak toplu iş sözleşmesi hükümlerine aykırı olarak uygulanan bu takibin asıl amacının performans ölçümüne yönelik olduğunu ileri sürerek takip cihazı uygulamasının sağlık sorunlarına yol açması ve işçinin onurunu zedelemesi nedeniyle bu durumun mevzuat ve toplu iş sözleşmesi hükümlerine aykırı olduğunun tespitine karar verilmesini istemiştir.

Davalı vekili; davalı işyerinde 1.000'e yakın çalışanlarının bulunduğunu, işçilerin güvenliği ve iş yönetimi için bazı teknolojik desteklere ihtiyaç duyulduğunu, davaya konu edilen "Hassas Konum Tabanlı Mobil Personel Etiketi" adı verilen RFID teknolojisi kullanılan teknolojik konum bilgi sisteminin personel ve ekipmanın bu cihazla konumlarının belirlendiği bu yöntemle öncelikle işçilerin iş güvenliklerinin hedeflendiğini, bu sayede işçilerin yüksek riskli alanlara izinsiz girişlerini önlediklerini, özel izinle girilen alanlardaki girişlerin kontrolünü sağladıklarını, kartı taşıyan işçinin uzun süre hareketsiz kalması hâlinde sistemin devreye girerek işçinin bayılma ve düşmesi gibi durumlarda müdahale sağlandığını, 01.07.2018-30.06.2021 yürürlük süreli toplu iş sözleşmesinin 27 nci maddesinin (a) bendinin "Üyenin çalışma süresini tespit edecek belge, kendisine ait parmak izi kaydı, saat kartı (işverence tespit edilecek başka bir yöntem dahil) ve puantaj kaydı" hükmünü içerdiğini, toplu iş sözleşmesinin bu hükmünün işverene çalışma süresinin tespiti için kullanılacak belge ve sistemler konusunda yetki verdiğini, kullanılan sistemin yönetim hakkının bir sonucu olduğunu, hukuka aykırı bir durumun söz konusu olmadığını ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Mahkemece; takip cihazı uygulamasında davacı Sendikanın görüşünün alınmadığı, toplu iş sözleşmesinin 27 nci maddesinin (a) bendinin işyerinde çalışma süresi boyunca gün içersinde işçinin sürekli takibine imkân veren hükümler içermediği, işçinin sürekli takibinin ve kontrolünün çalışma barışına aykırı olduğu, tanık beyanlarına göre de bu sistemin işçilerde sağlık sorunlarına yol açtığı, kamera sistemi, ustabaşı ve takım liderleri eli ile bu takip imkânı varken bu yöntemle yönetim hakkının kullanılmasının mevzuata ve toplu iş sözleşmesi hükümlerine aykırılık teşkil ettiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiş; verilen kararın davalı tarafça istinaf edilmesi üzerine ilgili İstinaf Dairesi Mahkeme kararını yerinde bularak davalı tarafın istinaf talebini esastan reddetmiştir.

Dinlenen davacı tanıkları; sistem uygulamaya konulurken işçilerden ... alınmadığını, sistemin uygulanmaya başlaması ile birlikte çalışanlar üzerinde yoğun bir baskının oluştuğunu, 5 ila 10 dakika arasında hareketsizlik hâlinde cihazın titremeye başlayarak uyarı verdiğini, fabrikanını çoğu bölümünde işçilerin elleri ile üretime devam etmesine rağmen bedenleri hareketsiz olduğu için cihazın titrediğini, sisteme gönderilen uyarı uzerine posta başının gelerek kendilerini uyardığını, bu durumun işçileri psikolojik olarak rahatsız ettiğini, dinlenme aralarında bile cihazın titreşim verdiğini, kartı sürekli olarak üzerlerinde taşımak zorunda olduklarını, bu sistemle işveren ve ekip liderleri tarafından "Çalışmıyorsunuz, çalışın." şeklinde sürekli uyarılara maruz kaldıklarını, işverinin iş güvenliğini sağlamak için bu yöntemi uyguladıkları yönündeki savunmasının gerçeği yansıtmadığını, deprem anında uyarı verdiği iiddia edilmiş olsa da çıkışta kart okutulmadan geçiş mümkün olmadığından yığılmayı önleyemeyeceği, insani bir ihtiyaç olan lavabolarda bile sistemin harketsizlik hâlinde devreye girdiğini, her on dakikada bir ayağa kalkarak vücutlarını hareket ettirmek zorunda kaldıklarını, sürekli takip edilme hissi yaşadıklarını, cihazın psikolojik olarak kendilerini rahatsız ettiklerini belirtmişlerdir.

Davalı tanıkları anlatımlarında; cihaz kurulurken başlangıçta işçilerden onay alınmadığını, cihazın personelin iş güvenliğini sağlamak amacıyla kurulduğunu, düşme, bayılma gibi durumlarla çalışanların girmemesi gereken yerlere girilmesi hâlinde uyarı verdiğini, bu yolla iş güvenliği sağlandığını, işçinin öğle molasında uyurken uyarı verdiği için işçinin bayıldığı düşünülerek işçinin kontrolünün sağlandığını, cihazın hareketsizlik hâlinde 10 dakikalık sürelerde uyarı verdiğini, fabrika dışında bu uyarının olmadığını, uyarı durumunda işçinin kontrolü yapılarak bu durumun tutanak altına alındığını ancak tutulan tutanaklar nedeniyle herhangi bir işçiye yaptırım uygulanmadığını belirtmişlerdir.

Tüm dosya kapsamından davacı tanık anlatımlarına göre 5 ila 10 dakika, davalı tanık anlatımlarına göre ise 10 dakika hareketsizlik hâlinde sisteme uyarı gittiği, uyarı giden işçiler için haklarında hiç işlem yapılmamış olsa bile tutanaklar tutulduğu ya da ustabaşları tarafından uyarıldıkları, işçilerin bu uyarının gitmemesi için 10 dakikada bir harekete geçtikleri sabittir.

6098 sayılı Kanun'un 417 nci maddesi "İşçinin kişiliğinin korunması" başlığını taşımakta olup maddenin birinci fıkrasında "İşveren hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür." denilmektedir.

6098 sayılı Kanun'un 419 uncu maddesi ise "İşveren, işçiye ait kişisel verileri, ancak işçinin işe yatkınlığıyla ilgili veya hizmet sözleşmesinin ifası için zorunlu olduğu ölçüde kullanabilir." hükmünü içermektedir.

6098 sayılı Kanun'un 396 ncı maddesine göre de "İşçi yüklendiği işi özenle yapmak ve işverenin haklı menfaatinin korunmasında sadakatle davranmak zorundadır."

İşverenlerin iş dünyasında rekabet edebilmek ve ayakta kalabilmek için çalışanları hakkında düzenli bilgilere ihtiyaç duyması ve onları üretim sahasında kontrol etmesi doğaldır. Bu kontrol bazen kanuni zorunluluk ve sorumluluklardan kaynaklanabilir; bazen de performans değerlendirme verimlilik ölçümü ve iş güvenliği sebeplerinden kaynaklanabilir.

İşveren bu sebeplere dayanarak gerekli izlemelerde bulunabilir. Ancak bu izlemeler gerçekleştirilirken her zaman orantılılık ilkesine uygun davranmak zorundadır. Aksi durumda işçilerin özel hayatlarının ihlali söz konusu olacaktır. İzlenmenin işçiler üzerinde oluşturacağı etki yoğunlukla strestir. İzlenme, işçiler üzerinde depresyon ve anksiyete artışlarına sebep olabilecektir.

6698 sayılı Kanun kişisel veriyi kimliği belirli yada belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin "her türlü bilgi" olarak tanımlar.

6698 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde yer alan kişisel verilerin işlenmesine ilişkin ... ilkeler her türlü kişisel veri işleme faaliyetlerinin içinde bulunmalı ve veri işleme faaliyetleri bu ilkelere uygun olarak yürütülmelidir. Bu ilkeler; hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun davranma, doğru ve gerektiğinde güncel olma, belirli, açık ve meşru amaçlar için işlenme, işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma, ilgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhaza edilme olarak düzenlemiştir.

Kanun'un 5 inci maddesi ise kişisel verilerin işlenme şartlarını düzenlenmiş olup birinci fıkrası kişisel verilerin ilgili kişinin açık rızası olmaksızın işlenemeyeceğini, ikinci fıkrası rızanın aranmayacağı ayrık durumları düzenlemiş; ancak somut olayda ikinci fıkrada sayılan durumların söz konusu olmadığı anlaşılmıştır.

İşçinin taraf tanık anlatımlarına göre her on dakikada, hareketsiz kalması hâlinde bu durumun sisteme kaydedilerek titreşim gönderilmesi ve arkasından işlem yapılmasa bile ekip başları tarafından uyarılması ya da tutanak tutulması, 6698 sayılı Kanun kapsamında özel nitelikte kişisel veri olarak kabul edilmelidir. Bu hâliyle sürekli şekilde izlenmek doğaldır ki işçiyi stres altına sokarak işçi sağlığını olumsuz etkilemekte, kişilik haklarını zedelemektedir.

Davalı işyerinde işçilerin başlangıçta açık rızası alınmadan uygulamaya konulan Hassas Konum Tabanlı Personel Etiketi kısaca RFID adı verilen bu takip sistemi ister davacı tarafın ileri sürdüğü gibi işçilerin performans denetimine ilişkin olsun, ister davalı tarafın ileri sürdüğü gibi ihtilaflı dönemde yürürlükte bulunan toplu iş sözleşmesinin 27 nci maddesinin (a) bendinden hareketle üyenin çalışma süresini tespiti yanında birincil amaç olarak iş sağlığı ve güvenliği için kullanılmış olsun -ki işçilerin iş sağlığı ve güvenliğinin takip sistemi dışında başka yöntemlerle sağlanması mümkün iken- her on dakikada bir yerlerinde olup olmadıklarının, hareketsiz kalıp kalmadıklarının kontrolü insan psikolojisine, orantılılık ilkesine 6098 sayılı Kanun'un 417 ve 419 uncu maddelerine, 6698 sayılı Kanun'a ve ... insan haklarına aykırılık oluşturmaktadır.

Açıklanan nedenlerle RFID takip cihazı uygulamasının mevzuata ve toplu iş sözleşmesine aykırı olduğunun tespitine ilişkin İlk Derece Mahkemesi kararı ve davalı tarafın istinaf talebini esastan reddeden istinaf kararı usul ve kanuna uygun olmakla onanması gerekirken çoğunluğun bozma yönündeki kararına iştirak edilememiştir.

Zirvede Koç Üniversitesi var

2026-YKS'de hukuk fakülteleri arasında en yüksek başarı sırasıyla dolan program, Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nin burslu ve yüzde 30 İngilizce hazırlıklı programı oldu. Söz konusu programa 100'üncü sıradaki aday kadar yerleştirme yapılabildi. Koç'u sırasıyla Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nin Fransızca programı (300'üncü sıra), İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi'nin burslu ve yüzde 30 İngilizce programı (310'uncu sıra) ve TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi'nin burslu ve yüzde 30 İngilizce programı (500'üncü sıra) izledi.

Devlet üniversiteleri arasında en yüksek performans Galatasaray'da

Devlet üniversitelerinin hukuk fakülteleri arasında en seçici program, Fransızca eğitim veren Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi oldu; program 300'üncü sırada tamamen doldu. Galatasaray'ı yüzde 30 İngilizce hazırlıklı Boğaziçi Üniversitesi (1.150'inci sıra) izledi. Herhangi bir burs veya İngilizce hazırlık şartı aranmayan tam kapasiteli devlet hukuk fakülteleri arasında ise Ankara Üniversitesi 2.050'nci sırayla ilk sırada yer aldı. Ankara Üniversitesi'ni Hacettepe Üniversitesi (2.910), İstanbul Üniversitesi (3.100), Marmara Üniversitesi (4.390) ve Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi (4.700) takip etti.

En düşük sıralama Nuh Naci Yazgan Üniversitesi'nde

2026-YKS hukuk fakülteleri arasında kontenjanını tamamen dolduran programlar içinde en düşük başarı sıralamasıyla yerleştirme, Kayseri'deki Nuh Naci Yazgan Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nin yüzde 25 indirimli programında gerçekleşti. Söz konusu programa 99 bin 530'uncu sıradaki aday kadar yerleştirme yapıldı. Bu program, 2025'te 86.801'inci sırada dolmuştu; bir yılda yaklaşık 12.700 basamaklık bir gerileme yaşandı.
Devlet üniversiteleri arasında ise en düşük sıralamayla dolan program, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi oldu. Herhangi bir burs veya indirim uygulanmayan bu devlet programı, 180 kişilik kontenjanının tamamını 37.492'nci sıradaki adaya kadar doldurdu. Türk-Alman Üniversitesi'nin Almanca ağırlıklı özel programı ise 47.242'nci sırayla dolan devlet destekli en düşük sıralamalı program oldu.

KKTC üniversitelerinde tam ücretli programlara talep arttı

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ndeki üniversitelerin hukuk fakültelerinde de dikkat çekici bir tablo ortaya çıktı. Doğu Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nin herhangi bir indirim uygulanmayan tam ücretli programı, yıllık 890.862 TL eğitim ücretine rağmen 50 kişilik kontenjanının tamamını 96.740'ıncı sıradaki adaya kadar doldurdu. Bu program bir önceki yıl aynı kontenjanı sadece 108.149'uncu sıraya kadar doldurabilmişti; yani 2026'da programa olan ilgi belirgin şekilde arttı.

Vakıf üniversitelerinde burslu-ücretli makası

Vakıf üniversitelerinin hukuk fakültelerinde burslu ve ücretli programlar arasındaki talep farkı bu yıl da öne çıktı. Koç Üniversitesi'nin herhangi bir indirim uygulanmayan tam ücretli programı, yıllık 2 milyon 180 bin TL'lik eğitim bedeliyle 2026-YKS'nin en pahalı hukuk fakültesi programı oldu; program 59 kişilik kontenjanının 54'ünü doldurabildi ve 5 kontenjan boş kaldı. Buna karşılık aynı üniversitenin burslu programı saniyeler içinde dolan programlar arasında yer aldı.

Bazı vakıf ve yabancı üniversitelerin tam ücretli hukuk programları ise bu yıl hiç öğrenci alamadı. İstanbul Kültür Üniversitesi, Nuh Naci Yazgan Üniversitesi, Girne Amerikan Üniversitesi, Uluslararası Final Üniversitesi ve Arnavutluk'taki Tiran New York Üniversitesi'nin tam ücretli hukuk programlarına hiçbir aday yerleşmedi.

Buna karşılık bazı indirimli vakıf programlarında geçen yıla kıyasla ciddi bir talep artışı yaşandı. Bahçeşehir Üniversitesi'nin tam ücretli ve yüzde 30 İngilizce hazırlıklı programı 2025'te kontenjanının yalnızca yüzde 51'ini doldururken, 2026'da kontenjanının tamamını 91.000'inci sıradaki adaya kadar doldurdu. Benzer şekilde Altınbaş Üniversitesi'nin yüzde 50 indirimli programı da geçen yıl yüzde 29 doluluktan bu yıl yüzde 100 doluluğa yükseldi. İstanbul Ticaret Üniversitesi'nin yüzde 50 indirimli programında ise taban başarı sırası bir yılda 124.250'den 33.620'ye geriledi; bu da programa yönelik rekabetin belirgin biçimde arttığını gösteriyor. (memurlar.net)

Derin sahte (deepfake), insanların yüz, hareket ve sesini gerçeğe uygun olacak şekilde taklit etmek veya değiştirmek için yapay zekâ teknikleri aracılığıyla fotoğrafların, videoların veya seslerin kullanılmasıdır.[1] Kavram, Kasım 2017'de Reddit isimli sosyal medya platformunda bir kullanıcının derin sahtecilik üretiminde kullanılabilecek kodları paylaşmasının ardından ortaya çıkmış ve kısa sürede geniş kitlelere yayılmıştır.[2] Bu teknoloji, gerçek kişileri aslında hiçbir zaman söylemedikleri sözleri söylemiş ya da yapmadıkları eylemleri yapmış gibi gösteren ses ve video kayıtlarının oluşturulmasını mümkün kılmaktadır. Ceza muhakemesi bakımından meselenin kalbinde ise şu soru yer almaktadır: Bir ses veya görüntü kaydı, hangi koşullar altında gerçekliğin belgesi olarak hükme esas alınabilir?

Görsel ve işitsel medyanın nesnel bir gerçeklik belgesi olarak ele alınması, esasen on dokuzuncu yüzyıl hukukunun bir inşasıdır. Bilim insanı Tal Golan, 1850'lerden itibaren fotografik delillerin mahkemelerde kabul edilebilirliğinin olay bazında değerlendirildiğini ortaya koymuş; tanık anlatıları uzun süre boyunca mahkemelerde delillerin en güvenilir ve kıymetli ispat aracı olarak kabul edilmişken, fotoğraf ve yazılı kayıtlar giderek nesnel gerçekliğin belgesi statüsüne yükselmiştir.[3] İşte bu inşanın ne denli kırılgan olduğuna ilişkin Türk hukuk tarihindeki en erken ve kanaatimizce en dikkat çekici uyarılardan biri, Anayasa Mahkemesi'nin bundan yarım asrı aşkın bir süre önce, 1971 yılında verdiği bir kararda saklıdır. Söz konusu karar, tarihi itibariyle doğal olarak doğrudan derin sahtecilikle ilgili değildir. Fakat kararda, ses kayıtlarında montaj ya da ses taklidi yöntemleriyle, usta kişilerden alınacak yardım ile sahtecilik yapılabileceği hususu değerlendirilmiştir. Bir diğer ifadeyle Yüksek Mahkeme, günümüzde deepfake kavramı içinde değerlendirilen manipülasyon riskini, dijital sentezleme ve yapay zekâ algoritmalarının tahayyül dahi edilemediği bir dönemde delil hukuku düzlemine taşımıştır.

II. Kararın Arka Planı: Ses Bantlarına Dayanan Bir Dokunulmazlık Dosyası

Anayasa Mahkemesi'nin 1971 tarihinde verdiği 1971/41 Esas 1971/67 Karar sayılı ilamı,[4] Cumhuriyet Senatosu'nun Cumhurbaşkanınca seçilmiş üyesi Osman Köksal'ın yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulu kararının iptali istemine ilişkindir. Köksal'a yöneltilen suç isnadı ise; Anayasa'yı tağyir ve tebdil ile Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni iskata veya vazifesini yapmaktan men'e cebren teşebbüs gayesiyle gizlice ittifak kurmaktır.

Dönemin kamuoyunda geniş yankı uyandıran bu soruşturmada isnadın dayanağını ise büyük ölçüde tek bir Millî İstihbarat Teşkilâtı görevlisinin raporları ile bu görevlinin katılmadığı toplantılarda alındığı ileri sürülen ses bantları ve bunların çözümleri oluşturmaktadır.

Mahkeme, yasama dokunulmazlığının kaldırılması kararlarını denetlerken delilleri sübut yönünden değerlendirmeyeceğini, yalnızca isnadın ciddi olarak nitelendirilmesine olanak bulunup bulunmadığı bakımından ve bu yönde aydınlanacak kadar deliller üzerinde duracağını özenle vurgulamıştır. Bu çerçevede yürütülen inceleme, dosyanın omurgasını oluşturan ses bantlarının delillik gücü sorununu kaçınılmaz biçimde gündeme getirmiştir.

III. Kararın Ses Kayıtlarına İlişkin Değerlendirmesi

Kararın konumuz bakımından ilgi çekici kısmı aynen şöyledir:

“Ses alma alanındaki ilerleme ve gelişmeler bugün o evrededir ki bir sesin belirli bir kişiye ilişkin bulunduğunun hala parmak izlerinde olduğu gibi kuşkusuzca ve kesinlikle saptanamamasına karşılık birtakım montaj yollarıyla ve gerekirse ses taklit etmede usta kişilerin yardımlarından da yararlanılarak bantlar istenildiği gibi doldurulabilmektedir. Bir toplantıda hazır bulunanlar, zamanında ve usulünce tutanaklarla saptanarak o toplantıya ilişkin bulunduğu ileri sürülen ses bantlarına böylece destek ve güç kazandırılmadıkça bant çevirilerine hukuk yönünden tam bir güvenle bağlanıp dayanılamayacağı ortadadır.”

Bu paragraf dikkatle okunduğunda, Mahkemenin üç katmanlı bir hukuki şüphecilik geliştirdiği görülmektedir. İlk olarak ses, parmak izi gibi kuşkusuz ve kesin bir aidiyet tespitine elverişli değildir; teknik veri, kişiye aidiyet konusunda tek başına mutlak bir kanıt oluşturmaz. İkinci olarak kayıtlar, montaj ve ustalıklı taklit yöntemleriyle istenildiği gibi doldurulabilir niteliktedir; yani içerik, gerçekliğin pasif bir yansıması değil, aktif bir üretimin konusu olabilir. Üçüncü olarak, teknik verinin hukuk yönünden tam bir güvenle kabul edilebilmesi ancak dışsal ve usulüne uygun destekleyici unsurlarla, bir diğer ifadeyle zamanında ve usulünce düzenlenmiş tutanaklarla tahkim edilmesine bağlıdır.

Kararın devamı, bugünün adli bilişim terminolojisiyle okunduğunda daha da çarpıcıdır. Mahkeme; ses alma araçlarının ilgili ev ve bürolara kimlerce, ne vakit ve nasıl yerleştirildiğinin, nasıl uzun bir zaman korunup çalıştırılabildiğinin, bantların ne zaman ele alınıp nasıl değerlendirildiğinin, konuşanların kimliklerinin ve banda çekilmiş seslerle ilişkilerinin ne yolla saptandığının bilinmemesini, bantların isnada ciddilik verme gücünü gölgeleyen bir husus olarak değerlendirmiştir.[5]

Bu değerlendirme, günümüz ceza muhakemesinde elektronik delilin güvenilirliğinin ön şartı sayılan delil zinciri kavramının neredeyse kelimesi kelimesine tarifidir. Yine Mahkeme, ses bantlarını inceleyen bilirkişilerin kimliklerinin raporda açıklanmamış olması karşısında, incelemelerinde böylesine kesin bir sonuca varabilen bu kimselerin ses alma alanındaki bilimsel ve teknolojik yetenek ve yetkileri üzerinde bir fikir edinilemediğini belirterek, teknik bilirkişiliğin denetlenebilirliğini delil değerlendirmesinin merkezine yerleştirmiştir.[6]

Kararda yer alan bir başka ayrıntı ise adeta günümüz tartışmalarına ışık tutmaktadır. Osman Köksal, ses bantlarıyla saptandığı ileri sürülen 23/11/1970 ve 27/11/1970 tarihli toplantılara ilişkin olarak, ilgili günlerde İstanbul'da bulunduğunu Türk Hava Yolları'ndan aldığı belge ile; evinde konuklarını ağırladığını ise noter tasdikli yazılı ifadelerle ortaya koymuştur. Teknik kayıt ile fiziki gerçeklik arasındaki bu çelişki Mahkeme’nin ses bantlarına duyduğu güvensizliği besleyen somut olgulardan biri olmuştur. Nihayetinde Mahkeme, başkaca inandırıcı ve pekiştirici kanıtlar bulunmadıkça yalnızca ses bantlarının ve gizli ajan raporlarının böylesine ağır bir isnada ciddilik kazandırabilmesinin bir hukuk devletinde düşünülemeyeceği sonucuna ulaşmış ve dokunulmazlığın kaldırılmasına ilişkin Senato kararının Osman Köksal'a ilişkin bölümünü iptal etmiştir.[7]

IV. 1971'den Bugüne: Deepfake Çağında Kararın Anlamı

Söz konusu kararda ses kayıtları üzerinde yapılabilecek montaj ve ustalıklı taklit yöntemlerine yönelik yapılan vurgu, henüz dijital sentezleme ve yapay zekâ algoritmalarının tahayyül dahi edilemediği bir dönemde delilin otantikliği hususunda sağlıklı bir hukuki şüphecilik ortaya koymuştur. 1971'de ses taklit etmede usta kişilerin yardımını gerektiren sahtecilik, bugün Çekişmeli Üretici Ağlar (Generative Adversarial Networks) sayesinde teknik bilgisi sınırlı kişilerin dahi erişebileceği yazılımlarla gerçekleştirilebilmektedir. Değişen şey tehdidin niteliği değil; ölçeği, değişmezliği ve erişilebilirliğidir.

Bu yaklaşım, günümüzün manipülatif yapay zekâ çıktılarına karşı geliştirilen şeffaflık ve etiketleme yükümlülüğü doktrininin tarihsel bir izdüşümü niteliğindedir. Nitekim Avrupa Birliği'nin 2024 tarihli Yapay Zekâ Tüzüğü'nün (EU AI Act) 50/4. maddesi, derin sahtecilik teşkil eden görüntü, ses veya video içeriği üreten ya da manipüle eden yapay zekâ sistemlerinin kullanım sunucularını ilgili içeriğin yapay yöntemlerle oluşturulduğunu veya manipüle edildiğini ifşa etmekle yükümlü kılmaktadır.[8] Anayasa Mahkemesi'nin yarım asır önce aradığı dışsal ve usulüne uygun destekleyici unsurlar, bugün normatif düzlemde etiketleme, teknik işaretleme ve kaynak doğrulama yükümlülükleri biçiminde karşımıza çıkmaktadır. Mahkeme’nin sesin bir parmak izi kesinliğiyle saptanamayacağı gerçeğinden hareketle geliştirdiği usuli güvence arayışı ile Avrupa Birliği'nin yapay içeriklerin ayırt edilebilir biçimde işaretlenmesini zorunlu kılan tercihi, aynı hukuki kaygının farklı yüzyıllardaki tezahürleridir.

V. Sonuç

Tüm açıklamalar kapsamında denilebilir ki; 1971 tarihli Anayasa Mahkemesi kararında öngörüldüğü üzere, teknik veriye duyulan hukuki güven ancak katı usuli güvencelerle ve teknoloji-hukuk eş güdümüyle korunabilecektir. Suçun soruşturulması evresinde yalnızca yasal düzenlemelerin varlığı yeterli olmayıp elektronik delillerin otantikliğini saptayabilecek gelişmiş yazılımsal altyapıların inşası ve teknik kapasitesi yüksek uzman personelin istihdamı, suçun tespiti ve normların etkin tatbiki açısından stratejik bir zorunluluktur.[9] Yarım asır önce ses bantları için söylenenler, bugün deepfake içerikler için aynen ve daha güçlü biçimde geçerlidir: Delil, ancak doğrulanabildiği ölçüde delildir.

Av. Coşkun GENÇ

--------------

[1]Deepfake Bilgi Notu, Kişisel Verileri Koruma Kurulu, KVKK Yayınları, No: 75, Ankara, 2025, s. 7.

[2]Yavuz, Can, Deepfake (Derin Sahte): Yapay Zekâ Tarafından Üretilen Yeni Nesil Görsel-İşitsel İçerik, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2022, s. 37.

[3]Paris, B./Donovan, J., Deepfakes And Cheap Fakes: The Manipulation of Audio and Visual Evidence, Data & Society, 2019, s. 17-18.

[4]AYM'nin 17.8.1971 ve 19.8.1971 günlü, 1971/41 E., 1971/67 K. sayılı kararı (RG 15.1.1972, S. 14073). Kararın tam metni için bkz. Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası, https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/kbb/?id=e82cdd47-66b9-4b7d-b541-a79d8515c7fe

[5]AYM, 1971/41 E., 1971/67 K.

[6]AYM, 1971/41 E., 1971/67 K.

[7]AYM, 1971/41 E., 1971/67 K.

[8]Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council (EU AI Act), m. 50/4.

[9]Konuya ilişkin ayrıntılı değerlendirmelerimiz için bkz. Genç, Coşkun, Bilişim Suçlarının Soruşturulması ve Koruma Tedbirleri, Yetkin Yayınları, Ankara, 2026, s. 408 vd.

7594 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 9 Ağustos 2026 tarihinde kabul edilmiş ve 18 Ağustos 2026 tarihli ve 33344 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Kanun, sosyal güvenlik alanında çeşitli değişiklikler getirirken; özellikle şehit ana ve babalarına aylık bağlanması, vazife malullüğü aylıkları ve terörle mücadele sırasında yaralanan bazı kişilere yeni aylık imkânı sağlanması bakımından dikkat çekmektedir.

Düzenlemenin konumuz açısından en önemli yönlerinden biri, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’na eklenen Geçici 20. madde ile getirilen aylık hakkıdır. Madde; terörle mücadele görevinin ifası sırasında belirli nitelikte yaralanan, ancak malul sayılmayan veya vazife malullüğü bakımından derece tespiti yapılmayan belirli askerî personel, MİT ve Emniyet personeli ile güvenlik korucularını kapsamaktadır. Şartları taşıyanlara, başvuruları üzerine, 17.135 gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımı sonucunda bulunacak tutarda aylık bağlanması öngörülmektedir. Düzenleme, yürürlük tarihinden önce meydana gelen olaylar bakımından bir defaya mahsus uygulanacak ve başvuruların bir yıl içinde yapılması gerekecektir. Madde 1 Eylül 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir.

İlk bakışta teknik bir sosyal güvenlik düzenlemesi gibi görünen bu hüküm, aslında daha temel bir hukuk sorusunu gündeme getirmektedir:

Geçmişte meydana gelen bir olay nedeniyle ortaya çıkan mağduriyet, o tarihte yeterli hukuki korumaya kavuşmamışsa, yıllar sonra yeni bir kanunla giderilebilir mi?

Bize göre cevap açıktır:

Evet. Hukuk, geçmişte yeterince karşılanmamış bir mağduriyeti bugün tanıyabilir ve ona yeni bir hukuki sonuç bağlayabilir.

7594 sayılı Kanun’un asıl anlamı da burada ortaya çıkmaktadır.

Mevzuatın öngördüğü eşik, mağduriyetin kendisi değildir

Sosyal güvenlik hukukunda bazı hakların doğumu belirli şartlara ve ölçütlere bağlanmıştır. Maluliyet de bunlardan biridir.

Ancak burada temel bir ayrım yapmak gerekir:

Bir kişinin malul sayılmaması, onun zarar görmediği anlamına gelmez.

Mevzuatın öngördüğü eşik, mağduriyetin varlık eşiği değil, belirli bir sosyal güvenlik hakkının doğum eşiğidir.

Bir kişi görev sırasında yaralanmış, bu yaralanma hayatında ve çalışma gücünde çeşitli sonuçlar doğurmuş olabilir. Fakat mevcut mevzuatın belirlediği maluliyet derecesine ulaşılmadığı için belirli bir aylık veya sosyal güvenlik hakkından yararlanamamış olabilir.

Buradan çıkarılabilecek sonuç, yalnızca belirli bir hakkın mevcut mevzuata göre doğmadığıdır.

Bundan, kişinin mağdur olmadığı sonucu çıkarılamaz.

Çünkü bir zararın mevzuatın belirlediği eşiğin altında kalması, o zararın gerçekliğini ortadan kaldırmaz.

Mağduriyet vardır; fakat hukuk onu yeterince tanımamış olabilir.

Zarar ve mağduriyet zaman içinde değişebilir

Üstelik sosyal güvenlik hukukunu ilgilendiren zarar ve mağduriyetler her zaman meydana geldikleri anda bütün sonuçlarıyla ortaya çıkmayabilir.

Özellikle görev sırasında meydana gelen yaralanma ve buna bağlı maluliyetlerde, ilk anda mevzuatın öngördüğü eşiğin altında kalan bir durum zaman içerisinde ağırlaşabilir. Kişinin çalışma gücündeki kayıp artabilir, sağlık ve yaşam koşulları üzerindeki etkiler belirginleşebilir ve başlangıçta eşik altında bulunan maluliyet veya mağduriyet ilerleyen yıllarda bu eşiği dahi aşabilir.

Bu nedenle bir olayın gerçekleştiği tarihte mevzuatın öngördüğü ölçütün altında kalması, o olayın doğurduğu sosyal güvenlik riskinin gelecekte de aynı düzeyde kalacağı anlamına gelmez.

Zararın zaman içinde gelişebilen niteliği, sosyal güvenlik hukukunun da yalnızca olayın gerçekleştiği andaki görünümle sınırlı kalmamasını gerektirebilir.

Aksi hâlde başlangıçta mevzuatın öngördüğü eşiğin altında kalan bir mağduriyetin zaman içerisinde ağırlaşması ve kişinin hayatını giderek daha fazla etkilemesi, yalnızca ilk tespit esas alınarak göz ardı edilmiş olur.

Bu ise adalet duygusunu zedeleyebilecek bir sonuçtur.

Çünkü bir mağduriyetin belirli bir tarihte eşik altında bulunması, onun zaman içerisinde büyümeyeceği veya ağırlaşmayacağı anlamına gelmez.

7594 sayılı Kanun’un getirdiği düzenleme bu bakımdan, geçmişte yeterince karşılanmamış durumların bugün yeniden değerlendirilmesine imkân vermesi açısından ayrıca önem taşımaktadır.

Geçmişte karşılanmayan mağduriyet

Hukuk düzeni, hakların doğumu için ölçütler belirlemek zorundadır. Ancak zaman içinde bu ölçütlerin bazı gerçek hayat durumlarını yeterince karşılamadığı ortaya çıkabilir.

Özellikle sosyal güvenlik hukukunda hayatın bütün risklerini önceden ve eksiksiz biçimde kategorilere ayırmak kolay değildir.

Bir kişinin belirli bir maluliyet derecesine ulaşmaması, onun görev sırasında uğradığı zararın önemsiz olduğu anlamına gelmeyebilir.

Buradaki sorun çoğu zaman zararın yokluğu değil, zararın mevcut mevzuat içinde yeterli bir sosyal güvenlik sonucuna bağlanmamış olmasıdır.

İşte bu noktada kanun koyucunun sonradan müdahalesi önem kazanır.

Geçmişte mevzuatın öngördüğü eşiğe ulaşmadığı için koruma dışında kalan bir kişinin durumunun bugün yeniden değerlendirilmesi, geçmişte kazanılmış bir hakkın değiştirilmesi değildir.

Yeni kanun, geçmişte tamamlanmış bir hukuki sonucu bozmak yerine, geçmişte yeterince karşılanmamış bir sosyal güvenlik ihtiyacına yeni bir hukuki sonuç bağlamaktadır.

Bu yönüyle 7594 sayılı Kanun, geçmişte ortaya çıkmış ancak dönemin mevzuatı içinde yeterince karşılanmamış bir mağduriyetin bugün giderilmesine yönelik bir düzenleme olarak değerlendirilebilir.

Geçmişe temas etmek, geçmişe yürümek değildir

Kanunların zaman bakımından uygulanması bakımından da önemli bir ayrım bulunmaktadır.

Yeni kanunun geçmişte meydana gelmiş olayları esas alması, tek başına kanunun geçmişe yürüdüğü anlamına gelmez.

Asıl soru şudur:

Yeni kanun geçmişte tamamlanmış bir hukuki sonucu mu değiştiriyor, yoksa geçmişte meydana gelen bir olaydan hareketle bugün ve gelecek bakımından yeni bir hukuki sonuç mu öngörüyor?

Geçmişte kesinleşmiş ve kişiselleşmiş bir hakkın daha sonra kanunla ortadan kaldırılması ile geçmişte meydana gelen bir olay nedeniyle bugün yeni bir sosyal güvenlik hakkı tanınması aynı hukuki mesele değildir.

7594 sayılı Kanun bakımından düzenlemenin ağırlık noktası ikinci durumdur.

Kanun, geçmişte meydana gelen belirli olayları esas almakta; fakat bu olaylardan kaynaklanan ve daha önce yeterince karşılanmamış mağduriyetler bakımından bugün yeni bir sosyal güvenlik koruması oluşturmaktadır.

Dolayısıyla burada öncelikle geçmişe yürüyen bir kanun sorunundan değil, geçmişte eksik kalan hukuki korumanın bugün tamamlanmasından söz etmek gerekir.

Kazanılmış hakkın ötesinde: Eksik kalan hakkın teslimi

Kazanılmış hak, hukuk güvenliğinin önemli unsurlarındandır. Hukuk düzeni tarafından kazanılmış ve kişiselleşmiş bir hakkın sonradan keyfî biçimde ortadan kaldırılması kabul edilemez.

Ancak kazanılmış hakkın korunmasını yalnızca mevcut olanı korumak şeklinde anlamak da eksik olur.

Hukukun görevi yalnızca geçmişte kazanılmış hakları korumak değildir. Hukuk, aynı zamanda daha önce yeterince karşılanmamış ve haklı bir nedene dayanan mağduriyetleri giderebilecek imkânları da yaratabilmelidir.

Bu nedenle kazanılmış hakkın korunması, adalet düşüncesinden bağımsız düşünülemez.

Kazanılmış hakkın korunması, haklı bir nedene rağmen zamanında hakka dönüşememiş bir mağduriyetin hukuk düzenince sonradan giderilmesini de dışlamamalıdır.

Burada amaç, teknik anlamda hiç doğmamış her türlü menfaatin sonradan “kazanılmış hak” hâline getirilmesi değildir.

Söz konusu olan; haklı bir hukuki veya sosyal nedene dayanan bir mağduriyetin, dönemin mevzuatında yer alan bir eşik veya sınırlama nedeniyle yeterli bir hukuki korumaya dönüşememiş olmasıdır.

Böyle bir durumda sonradan yapılan düzenleme, geçmişte kazanılmış bir hakkı değiştirmemekte; geçmişte karşılanmamış mağduriyeti gidermektedir.

Bu nedenle mesele yalnızca kazanılmış hakkın korunması değildir.

Mesele aynı zamanda daha önce koruma dışında bırakılmış bir mağduriyetin bugün hakka dönüştürülmesidir.

Adalet bazen mevcut hakkı korumaktır; bazen de zamanında teslim edilmemiş hakkı teslim etmektir.

Eşitlik ve sosyal devlet

Düzenlemenin eşitlik boyutu da göz ardı edilmemelidir.

Anayasa’nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesi, her durumda herkese aynı kuralın uygulanmasını değil, benzer durumda bulunanların haklı bir neden olmaksızın farklı muameleye tabi tutulmamasını gerektirir.

Geçmişte aynı veya benzer sosyal riske maruz kalan, ancak yalnızca mevzuatın belirlediği bir eşik nedeniyle yeterli korumadan yararlanamayan kişilerin durumunun sonradan yeniden değerlendirilmesi, eşitlik düşüncesiyle de ilişkilidir.

Ancak burada eşitlikten daha geniş bir mesele vardır:

Daha önce yeterince karşılanmamış bir mağduriyetin sosyal devlet ilkesi doğrultusunda giderilmesi.

Sosyal devlet yalnızca mevcut sosyal güvenlik haklarını koruyan bir devlet anlayışından ibaret değildir. Sosyal devlet aynı zamanda ortaya çıkan sosyal riskleri görmek, mağduriyetleri değerlendirmek ve gerektiğinde yeni koruma mekanizmaları geliştirmek zorundadır.

Bu nedenle geçmişte yeterince korunmamış bir mağduriyet alanının bugün sosyal güvenlik sistemi içine alınması, sosyal devlet ilkesinin doğal bir sonucu olarak değerlendirilebilir.

Sosyal devlet, hukuk devletinin alternatifi değil; onun sosyal adalet boyutudur.

Geç gelen adalet, değersiz adalet değildir

Hukuk ve adalet tartışmalarında sıkça kullanılan bir söz vardır:

“Geç gelen adalet, adalet değildir.”

Bu sözün taşıdığı uyarı elbette önemlidir. Çünkü geciken adalet, bazen telafisi mümkün olmayan sonuçlar doğurabilir. Zamanında tanınmayan bir hak veya zamanında giderilmeyen bir mağduriyet, kişinin hayatında kalıcı kayıplara yol açabilir.

Ancak bize göre adaletin gecikmesi ile adaletin hiç tecelli etmemesi arasında önemli bir fark vardır.

Geç gelen adalet, zamanında gelen adaletin yerini tutmayabilir; fakat adalet olmaktan çıkmaz.

Çünkü hiç tecelli etmeyen adalet ile geç de olsa tecelli eden adalet aynı şey değildir.

Geç gelen bir hak, geçmişte yaşanan zararı bütünüyle ortadan kaldıramaz. Yaşananları geri alamaz. Fakat mağduriyetin hukuk tarafından tanınmasını ve mümkün olduğu ölçüde telafi edilmesini sağlar.

Bu nedenle bize göre:

Geç gelen adalet, gecikmiş adalettir; yok olmuş adalet değildir.

7594 sayılı Kanun da bu düşüncenin somut bir örneği olarak görülebilir.

Yıllar önce meydana gelen bir olay nedeniyle ortaya çıkan mağduriyet, o tarihte mevcut hukuk düzeni içerisinde yeterli bir sosyal güvenlik korumasına kavuşmamış olabilir. Ancak kanun koyucu bugün bu mağduriyeti fark ederek yeni bir hak tanıyorsa, bu düzenleme yalnızca geçmişe ilişkin bir eksikliği değil, bugünün adalet anlayışını da düzeltmektedir.

Geç kalmış olması, yapılan düzenlemeyi anlamsızlaştırmaz.

Tam tersine, gecikmiş de olsa hakkın teslim edilmesi, hukuk düzeninin kendi eksikliğini düzeltme iradesini gösterir.

Sonuç

7594 sayılı Kanun’un önemi, yalnızca sosyal güvenlik sistemine eklediği yeni bir aylık hakkından ibaret değildir.

Kanun, geçmişte meydana gelen olaylar nedeniyle ortaya çıkan; ancak dönemin mevzuatının öngördüğü eşikler nedeniyle yeterince korunamamış belirli bir mağduriyet alanını bugün yeniden değerlendirmektedir.

Burada temel ayrımı unutmamak gerekir:

Bir kişinin belirli bir sosyal güvenlik statüsünü kazanamaması ile hiçbir mağduriyet yaşamamış olması aynı şey değildir.

Mevzuatın öngördüğü eşik, mağduriyetin ölçüsü değildir.

Kazanılmış hakkın korunması da geçmişte karşılanmamış her mağduriyetin sonsuza kadar hukukun dışında kalacağı anlamına gelmez.

Kazanılmış hakkın korunması kadar, haklı bir nedene rağmen zamanında hakka dönüşememiş mağduriyetin giderilmesi de adaletin gereğidir.

Bu açıdan 7594 sayılı Kanun, yalnızca yeni bir sosyal güvenlik hakkı getirmemekte; geçmişte yeterince karşılanmamış bir mağduriyeti bugün hukuk düzeninin görmesini ve ona bir sonuç bağlamasını sağlamaktadır.

Çünkü bazı mağduriyetler ortaya çıktıkları gün bütün ağırlığıyla görünmeyebilir. Bazıları yıllar içinde büyüyebilir, derinleşebilir ve başlangıçta mevzuatın öngördüğü eşiğin altında kalan zarar, zamanla o eşiği dahi aşabilir.

Bu nedenle hukuk, geçmişteki bir olayın yalnızca gerçekleştiği andaki fotoğrafına değil, o olayın insan hayatında zaman içinde meydana getirdiği sonuçlara da bakabilmelidir.

Geçmiş değiştirilemez. Fakat geçmişte eksik kalan adalet bugün tamamlanabilir.

Geç gelen adalet, zamanında gelen adalet kadar kıymetli olmayabilir; fakat yine de adalettir.

Prof. Dr. Seyithan DELİDUMAN

BAROMUZ ÜYESİ AV. GÜLŞEN ÇELİK (48146) VEFAT ETMİŞTİR

22.05.2024 tarihinde avukatlık mesleğine başlayan Baromuz üyesi Av. Gülşen ÇELİK (48146) vefat etmiştir.

Cenazesi, 16.08.2026 tarihinde Karşıyaka Mezarlığı’na defnedilmiştir.

Meslektaşımıza Allah’tan rahmet, ailesine ve Baromuz üyelerine başsağlığı dileriz.

Yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile “Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı (2026-2030)” yürürlüğe girdi. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda kamu, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının ortak çalışmasıyla hazırlanan plan, ülkenin teknolojik egemenliğini güçlendirmeyi ve küresel rekabette öncü konum elde etmeyi amaçlıyor.

Önceki dönemde 20 Ağustos 2021 tarihli Genelge ile uygulamaya konulan “Ulusal Yapay Zeka Stratejisi (2021-2025)” önemli kazanımlar sağlamıştı. Yeni eylem planı ise bu temel üzerine; veriden değere, bilgiden üretime uzanan bir yol haritası çizerek farkındalık artırma, nitelikli insan kaynağı yetiştirme, altyapı güçlendirme ve güvenilir yapay zeka ekosistemi oluşturma hedeflerini ortaya koyuyor.

BAKAN KACIR: “SEYİRCİ DEĞİL, ÖNCÜ OLACAĞIZ”

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, X hesabından yaptığı paylaşımda planı şöyle değerlendirdi:

“2026-2030 Türkiye Yapay Zeka Eylem Planına ilişkin Genelge, Cumhurbaşkanı’nın imzasıyla Resmî Gazete’de yayımlandı.

Yapay zeka, yalnızca teknolojik bir alan değil; ekonomik refahın, rekabet gücünün ve egemenlik sınırlarının yeni belirleyicilerinden biri.

Türkiye olarak bu dönüşümün seyircisi değil, öncülerinden olacağız.

Kendi değerleriyle yapay zeka teknolojileri geliştiren, güvenilir ürün ve hizmetler üreten; sanayiden sağlığa, eğitimden kamu hizmetlerine kadar stratejik alanlarda yapay zeka çözümlerini ölçeklendiren bir Türkiye inşa edeceğiz.

Nitelikli insan kaynağımız, güçlü Ar-Ge altyapımız, girişimcilik ekosistemimiz ve üretim kabiliyetimizle Türkiye’yi yapay zeka alanında yatırımın, yeteneğin ve yenilikçi teknolojilerin merkezi haline getireceğiz.

Yapay zekayı Türkiye’nin teknolojik bağımsızlığının ve ekonomik kalkınmasının yeni güç alanlarından biri kılacağız.

Yapay zekanın sunduğu imkanlardan milletimizin refahı ve insanlığın ortak faydası için en üst düzeyde yararlanacağız. 2026-2030 Türkiye Yapay Zeka Eylem Planımız milletimize hayırlı olsun.”

DÖRT ANA AŞAMADAN OLUŞUYOR

Eylem planı dört temel aşama üzerine kurgulanıyor.

- FARK ET: aşamasında 81 ilde yapay zekâ okuryazarlığı atölyeleriyle 2 yılda 5 milyon vatandaşa eğitim verilecek. 10 bin ileri düzey yapay zekâ uzmanı ve 100 bin uygulama profesyoneli yetiştirilecek. En az 2 bin kamu veri seti hazırlanacak, kullanıcı haklarını koruyan ve yatırımcılara öngörülebilirlik sağlayan hukuki-etik çerçeve oluşturulacak.

- İSTİFADE ET: kapsamında 2030’a kadar toplam 1 GW’lık Veri Merkezi kurulu gücü hedefleniyor. Araştırmacılar, girişimler ve KOBİ’lere 20 milyon GPU-saat tahsis edilecek. Kamu yatırımlarından yapay zekâ projelerine en az yüzde 2 pay ayrılacak. Sağlık, enerji ve akıllı üretim başta olmak üzere öncelikli alanlarda sektörel pilot programlar hayata geçirilecek.

- ÜRET: aşamasında enerji ve altyapısı hazır kampüsler ile Yapay Zekâ Büyüme Bölgeleri kurulacak. Yapay Zekâ Araştırma Fonu ve Büyüme Fonu devreye alınacak. Türkçe sektörel dil modellerinin geliştirilmesi ve ihracı teşvik edilecek. İmalat ve katma değerli ürünlerde fiziksel yapay zekâ ile robotik çözümler geliştirilecek.

- YÖNET: başlığı altında en az 10 milyar dolar büyüklüğünde özel sektör ağırlıklı yapay zekâ ve veri merkezi yatırımı çekilmesi hedefleniyor. OECD, G20 ve Birleşmiş Milletler platformlarında etkin rol üstlenilecek. Türk dilleri için ortak “Türk Dilleri Büyük Dil Modeli” geliştirilecek. En az 5 öncelikli sektörde düzenleyici deney alanları işletilecek.

TEMEL VE KESİŞEN KATMANLAR

Planın altyapısı; enerji, hesaplama donanımı, altyapı, modeller-veri ve uygulamalar şeklinde kısa ve uzun vadeli katmanlardan oluşuyor. Bunları yetenek, finansman ile düzenleme ve güvenlik gibi kesişen katmanlar destekliyor.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, planın detaylarını resmi internet sitesinde (www.sanayi.gov.tr) (www.sanayi.gov.tr) yayımlayacak. Tüm kamu kurum ve kuruluşlarından görev ve sorumluluklarını hassasiyetle yerine getirmeleri ve ihtiyaç duyulan her türlü desteği sağlamaları isteniyor.

Türkiye, bu planla yapay zekâ alanında sadece kullanıcı değil; geliştiren, üreten, ihraç eden ve güvenilir şekilde yöneten bir ülke konumuna ulaşmayı hedefliyor.

Hâkim öncelikle evliliğin genel seyrini anlamaya yönelik sorular yöneltir. Evliliğin ne zamandır sorunlu olduğu, ilk ciddi problemlerin ne zaman başladığı, sorunların geçici mi yoksa kalıcı mı hale geldiği ve evliliği kurtarmaya yönelik bir çaba gösterilip gösterilmediği bu aşamada değerlendirilir. Amaç, evlilik birliğinin temelden sarsılıp sarsılmadığını tespit etmektir.

Kusur iddialarının bulunduğu dosyalarda hâkim, bu iddiaları somutlaştırmaya yönelik ayrıntılı sorular sorar. Fiziksel veya psikolojik şiddet, hakaret, tehdit, aldatma, ilgisizlik, eve bakmama ya da aile müdahalesi gibi iddiaların hangi tarihlerde, hangi sıklıkta ve ne şekilde yaşandığı açıklattırılır. Böylece soyut anlatımlar yerine somut olaylara dayalı bir hukuki değerlendirme yapılır.

Çocuk bulunan dosyalarda ise sorular daha hassas bir noktaya odaklanır. Çocuğun mevcut yaşam düzeni, kiminle yaşadığı, bakım ve ihtiyaçlarının kim tarafından karşılandığı, ebeveynlerle kurduğu bağ ve ruhsal durumu sorgulanır. Bu değerlendirmede esas alınan ölçüt anne veya babanın talebi değil, çocuğun üstün yararıdır.

Nafaka, velayet ve maddi ya da manevi tazminat taleplerinin bulunduğu hallerde hâkim, tarafların ekonomik ve sosyal durumlarını anlamaya yönelik sorular yöneltir. Çalışma durumu, düzenli gelir, yaşam standartları ve giderler bu kapsamda ele alınır. Son aşamada ise hâkim, tarafların boşanma iradelerinin kesin olup olmadığını ve evliliğin fiilen sona erip ermediğini değerlendirir. Tüm bu soruların amacı dosyaya uygun, adil ve hakkaniyete dayalı bir karar verebilmektir.

BAROMUZ ÜYESİ AV. NAZMİ BARAN (6350) VEFAT ETMİŞTİR

11.12.1971 tarihinde avukatlık mesleğine başlayan Baromuz üyesi Av. Nazmi BARAN (6350) vefat etmiştir.

Cenazesi, 18.08.2026 Salı günü İsmet Oğultürk Camii’nde kılınacak öğle namazının ardından Cebeci Asri Mezarlığı’na defnedilecektir.

Meslektaşımıza Allah’tan rahmet, ailesine ve Baromuz üyelerine başsağlığı dileriz.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 23.06.2025 Tarihli Uyuşmazlığın Giderilmesi Kararı Üzerine Bir Değerlendirme

I. Sorunun Ortaya Çıkışı

Zorunlu mali sorumluluk sigortacısının, alkollü araç kullanan sigortalısına rücu edip edemeyeceği, sigorta hukukunun en çok dava üreten başlıklarından biridir. Tartışmanın kaynağı, birbirini izleyen iki mevzuat değişikliğidir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 48/1 hükmü, 11.06.2013 tarihli değişiklikten önce "alkollü içki almış olması nedeniyle güvenli sürme yeteneklerini kaybetmiş kişilerin" araç sürmesini yasaklarken, değişiklikten sonra doğrudan "alkollü olan sürücülerin" araç sürmesini yasaklar hâle gelmiştir. Buna paralel biçimde, 01.06.2015 tarihinde yürürlüğe giren ZMSS Genel Şartları'nın B.4.c bendi, mülga 2003 tarihli Genel Şartlar'ın B.4.d bendindeki "aracı güvenli sürme yeteneklerini kaybetmiş bulunmalarından ileri geliyorsa" ifadesini terk ederek, aracın "ilgili mevzuatta belirlenen seviyenin üzerinde alkollü içki almış kişilerce kullanılması sırasında meydana gelen zararlar" için rücu hakkı tanımıştır.

Sigorta şirketleri bu değişiklikleri, kırk yıllık "münhasırlık" içtihadının terk edildiği yönünde okudu: Artık kazanın alkolün etkisiyle meydana gelmesi aranmayacak, sürücünün yasal sınırın üzerinde alkollü olması rücu için yeterli olacaktı. Bölge adliye mahkemeleri ise bölündü. Bir kısım daire salt alkollü olmayı yeterli görürken, bir daire münhasırlık şartında ısrar etti. Ortaya, aynı olayın hangi bölge adliye mahkemesinde görüldüğüne göre farklı sonuçlandığı bir tablo çıktı.

II. Yargıtay'ın Çözümü: Münhasırlık Şartı Korunuyor

Bu bölünme, 5235 sayılı Kanun'un 35/3 hükmü uyarınca Yargıtay önüne taşındı. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 23.06.2025 tarihli ve 2025/2402 E., 2025/4431 K. sayılı kararıyla uyuşmazlığı kesin olarak giderdi: 01.06.2015 tarihli değişiklikten sonra da, ZMMS Genel Şartları'nın B.4.c bendine dayalı rücu davalarında kazanın münhasıran alkolün etkisi altında gerçekleşmiş olması aranacaktır.

Kararın gerekçesi, sonucundan daha önemlidir. Daire, 2918 sayılı Kanun'un 48. maddesindeki düzenlemenin sorumluluk hukukuna değil, cezai ve idari yaptırıma ilişkin olduğunu; salt alkollü olmanın soyut tehlike oluşturan bir kabahati meydana getirdiğini, buna karşılık sorumluluk hukukunda tazmin yükümlülüğünün illiyet bağına dayandığını vurgulamıştır. Daha çarpıcı olan tespit ise normlar hiyerarşisine ilişkindir: İlliyet bağı ilkesinin dayanağı Anayasa ve Türk Borçlar Kanunu hükümleri olduğundan, kanundan sonra gelen Genel Şartlar'ın bu ilkeyi bertaraf eden hükmünün uygulama yeri bulunmayacaktır. Karar, kanuna aykırı ikincil düzenlemelerin geçerli bir genel şart olarak kabul edilemeyeceğini açıkça ifade etmektedir.

Bu yaklaşım isabetlidir. Genel Şartlar, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından onaylanan ve sözleşme içeriğine dönüşen idari nitelikte metinlerdir. Bir sorumluluk ilkesinin, kanun değişikliği olmaksızın genel şart düzenlemesiyle askıya alınabilmesi kabul edilseydi, sigorta ettirenin hukuki güvenliği tamamen sektörün düzenleyici iradesine bırakılmış olurdu. Kararın sonuç kısmı, Hukuk Genel Kurulu'nun yerleşik uygulamasıyla da uyumludur (HGK, 11.05.2011, E.2011/182 K.2011/294; HGK, 10.12.2014, E.2013/1199 K.2014/1018; HGK, 28.12.2022, E.2021/203 K.2022/1940).

III. Kararın Sessiz Kısmı: İspat Yükünün Yer Değiştirmesi

Buraya kadar karar, sigortalı lehine bir istikrar kararıdır. Ancak kararın dokuzuncu paragrafı, ilk bakışta teknik bir ayrıntı gibi görünen fakat uygulamada sonucu tersine çevirebilecek bir kabul içermektedir. Daire, yeni düzenlemenin etkisinin "sadece ispat yüküne" ilişkin olduğunu belirttikten sonra şu ayrımı yapmaktadır: Sürücüdeki alkol miktarı mevzuatta öngörülen miktarda (1 promil) ise ispat yükü sigortacı üzerinde kalacak; bu miktardan fazla ise ispat yükü sigortalıya geçecektir. Karara göre sigortacı, sürücünün Kanun'un 48. maddesinde belirtilen oranların üstünde alkollü olduğunu ispatlamakla yükünü yerine getirmiş sayılır; bundan sonra alkolün kazada etkisi olmadığını ispat külfeti sigortalıya düşer ve illiyet bağının bulunmadığına ilişkin ispatsızlık riskini sigortalı taşır.

Bu kabul, üç yönden tartışmaya açıktır.

Birincisi, pozitif hukuk metniyle uyum sorunudur. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1409/2 hükmü, sözleşmede öngörülen rizikolardan herhangi birinin teminat dışında kaldığını ispat yükünü açıkça sigortacıya yüklemekte; aynı kural 1485. madde uyarınca sorumluluk sigortaları bakımından da uygulanmaktadır. Karar, ispatı gereken hususun "riziko" değil "trafik kazasına sebep olan olgu" olduğu ayrımına dayanarak bu hükmün mutlak uygulanmasından ayrılmaktadır. Ne var ki teminat dışılık iddiasının çekirdeği, tam olarak zararın hangi olgudan doğduğudur; bu olgu ispatlanmadan teminat dışılık da ispatlanmış olmaz. Kanun hükmünün, hakkaniyet mülahazasıyla ve kanun değişikliği olmaksızın yön değiştirmesi, kararın kendi normlar hiyerarşisi gerekçesiyle de bir gerilim doğurmaktadır: Genel Şartlar kanunu bertaraf edemiyorsa, içtihat da kanunun açık ispat kuralını ters çeviremez.

İkincisi, Hukuk Genel Kurulu içtihadıyla uyum sorunudur. Hukuk Genel Kurulu, kararında da atıf yapılan içtihatlarında münhasırlık şartını benimserken, aynı cümlelerde teminat dışılığın ispat yükünün sigortacıya düştüğünü açıkça belirtmiştir. Bu kabul yalnızca eski tarihli kararlarda değil, 22.09.2022 tarihli E.2021/468 K.2022/1143 ve 28.12.2022 tarihli E.2021/203 K.2022/1940 sayılı güncel kararlarda da tekrarlanmıştır. 2025 tarihli karar, esas kuralı korurken ispat yükü bakımından bu içtihattan sessizce ayrılmakta, ancak bu ayrılışın gerekçesini Hukuk Genel Kurulu kararlarını tartışarak değil, doktrinden bir görüşe atıfla kurmaktadır.

Üçüncüsü, kararın getirdiği eşik belirsizdir. Karar, ispat yükünün yer değiştirmesi için "mevzuatta öngörülen miktar" olarak 1 promili esas almaktadır. Oysa rücu hakkının dayanağı olan Genel Şartlar B.4.c bendi "ilgili mevzuatta belirlenen seviye"ye atıf yapmakta, Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 97. maddesi ise hususi otomobil sürücüleri için 0,50, diğer araç sürücüleri için 0,20 promil sınırını öngörmektedir. 1 promil ise Kanun'un 48/6 hükmünde, Türk Ceza Kanunu'nun 179/3 maddesinin uygulanacağı ceza hukuku eşiği olarak geçmektedir. Böylece uygulamada üç ayrı eşikli bir yapı doğmuştur: 0,20-0,50 promil sınırının altında rücu yoktur; bu sınır ile 1 promil arasında ispat yükü sigortacıdadır; 1 promilin üzerinde ise sigortalıdadır. Bu kademelendirmenin metinsel dayanağı zayıftır ve sahada tartışma üreteceği öngörülebilir.

IV. Muhalefet Şerhi ve Caydırıcılık Tartışması

Karara ekli muhalefet şerhi, çoğunluk görüşünü sonuç itibarıyla eleştirmekte ve mevzuat değişikliklerinin amacının tam olarak münhasırlık anlayışına son vermek olduğunu savunmaktadır. Şerhte, münhasırlık şartının sigortacı yönünden fiilen ispat imkânsızlığı anlamına geldiği, yol koşulları veya karşı sürücü kusuru gibi cüzi bir etken bulunduğunda rücu hakkının ortadan kalktığı belirtilmekte; bu durum, bir kazanın münhasıran alkolün etkisiyle meydana gelmesinin ancak aracın deposuna yakıt yerine alkol konulmasıyla mümkün olabileceği benzetmesiyle eleştirilmektedir.

Şerhin trafik güvenliğine ilişkin kaygısı yerindedir; ancak bu kaygının muhatabı sorumluluk hukuku değil, ceza ve idari yaptırım hukukudur. Alkollü araç kullanımının caydırılması, ehliyet geri alma, adli para cezası ve hapis yaptırımlarıyla sağlanır. Sigorta ilişkisinde rücu, cezalandırma aracı değil, ödenen tazminatın gerçek sorumluya aktarılması mekanizmasıdır. Kaldı ki münhasırlık şartı, alkolün kazadaki etkisinin tespitine ilişkin bir ispat sorunudur ve bu sorun, nöroloji ve trafik uzmanlarından oluşan bir bilirkişi kurulundan, olayın oluş biçimi değerlendirilerek alınacak raporla aşılabilir. Yargıtay'ın yerleşik uygulaması da bu yöndedir.

V. Uygulamaya Etkisi

Karar kesin nitelikte olduğundan, bölge adliye mahkemeleri bakımından yeknesaklık sağlanmıştır; bu yönüyle hukuki öngörülebilirliğe katkısı tartışmasızdır. Ancak sigortalı vekilleri bakımından pratik sonuç şudur: Sürücünün 1 promilin üzerinde alkollü olduğu dosyalarda savunma, artık "sigortacı illiyet bağını ispatlayamadı" pasif tezine dayandırılamaz. Kazanın oluş biçimine ilişkin delillerin baştan itibaren aktif olarak toplanması gerekir. Kaza tespit tutanağı ve krokinin, karşı sürücünün kusurunu ortaya koyan unsurları; yol, aydınlatma ve hava koşullarına ilişkin veriler; varsa kamera görüntüleri ve tanık beyanları; ceza dosyasındaki kusur bilirkişi raporu bu kapsamda önem kazanmaktadır. Talep edilmesi gereken delil ise, olayın dinamiğini değerlendirerek alkolün kazadaki etkisini ortaya koyacak nöroloji uzmanı ve trafik uzmanından oluşan bilirkişi kurulu raporudur.

Buna karşılık, aracın park hâlindeki bir araca çarpması gibi kazanın oluşunda başka hiçbir etkenin bulunmadığı tipik olaylarda, yüksek promilli sürücü bakımından ispat yükünün yer değiştirmesi sonucu değiştirmeyecektir. Tartışma asıl olarak, karşı tarafın da kusurlu olduğu, görüş mesafesinin düşük olduğu veya yol kusurunun bulunduğu sınır vakalarında sertleşecektir. Bu vakalarda dosyanın kaderini, artık kimin ispat edemediği belirleyecektir.

VI. Sonuç

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2025 tarihli kararıyla sorumluluk hukukunun temel ilkesine sahip çıkmış; genel şart düzenlemesinin illiyet bağı gerekliliğini ortadan kaldıramayacağını isabetle ortaya koymuştur. Kararın normlar hiyerarşisine ilişkin gerekçesi, sigorta hukukunda genel şartların sınırını çizen bir referans olarak kalıcı değer taşımaktadır.

Ne var ki aynı karar, ispat yükünü 1 promil eşiğine bağlayarak sigortalı aleyhine kaydırmakta ve bunu Türk Ticaret Kanunu'nun 1409. maddesindeki açık hüküm ile Hukuk Genel Kurulu'nun güncel içtihadını tartışmaksızın yapmaktadır. Ortaya, esas kuralı koruyan ancak sonucu ters yönde etkileyebilecek melez bir çözüm çıkmıştır. Kanaatimizce bu ikinci yön, ilk fırsatta Hukuk Genel Kurulu önünde yeniden değerlendirilmeye muhtaçtır. Zira bir ilkeyi korumanın en zayıf biçimi, onu ispat kuralları eliyle uygulanamaz hâle getirmektir.

Av. Melih Küçükcankurtaran

Yargıtay

Hukuk Genel Kurulu

2021/203 E., 2022/1940 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

1. Taraflar arasında birleştirilerek görülen “itirazın iptali” davalarından dolayı yapılan yargılama sonunda, ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen asıl ve birleştirilen davanın kabulüne ilişkin karar asıl ve birleştirilen davada davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı asıl ve birleştirilen davada davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve direnme kararının verildiği tarih itibariyle 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Geçici 3. maddesine göre uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 26.09.2004 tarihli ve 5236 sayılı Kanun’la değişikliği öncesi hâliyle 438. maddesinin 2. fıkrası gereğince direnme kararlarının temyiz incelemesinde duruşma yapılamayacağından asıl ve birleştirilen davada davalı vekilinin duruşma isteminin reddine karar verilip dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Asıl Davada;

Davacı İstemi:

4. Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili şirkete trafik sigortalı davalının maliki olduğu aracın 14.06.2014 tarihinde saat 05.35 civarında davalının çalışanı dava dışı ...’un sevk ve idaresinde iken park hâlindeki birçok araca çarparak hasar verdiğini, sürücünün tam kusurlu ve güvenli sürüş yeteneğini kaybedecek kadar alkollü olduğunu, ehliyetini kaybetmemek için olay yerinden kaçtığını, müvekkilinin hasar gören üç araç için toplam 12.659,65TL ödediğini, ödenen bedelin tahsili amacıyla başlatılan icra takibine davalı tarafça haksız yere itiraz edildiğini ileri sürerek takibe vaki itirazın iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabı:

5. Davalı vekili cevap dilekçesinde; kazaya karışan aracın şirketin bilgisi ve izni dışında dava dışı sürücü tarafından garajdan alınıp götürüldüğünü ve daha sonra müvekkilinin kendi imkânları ile yaptığı araştırmalar sonucu terk edilmiş hâlde bulunduğunu, sürücünün mahkemeye alkollü olduğunu beyan etmediğini, ancak her nasılsa sigortaya alkolü olduğunu belirten yazı verdiğini, yazının şirketi zarara uğratmak amacıyla verildiğini, dava dışı sürücü hakkında suç duyurusunda bulunulduğunu ve sanığın eyleminin sabit görüldüğünü, araç çalınmış olduğundan rücu şartlarının oluşmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

Birleştirilen Davada;

Davacı İstemi:

6. Davacı vekili dava dilekçesinde; asıl davada belirtilen nedenlerle park hâlinde olan ve zarar gören araç sahibinin başvurusu üzerine ödenen 3.795TL’nin tahsili amacıyla başlatılan icra takibine davalı tarafından haksız yere itiraz edildiğini ileri sürerek takibe vaki itirazın iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabı:

7. Davalı vekili cevap dilekçesinde; birleştirilen dava dilekçesi ve eklerinin kendilerine tebliğ edilmediğini, asıl talebin dava dışı sürücüye yöneltilmesinin gerektiğini, asıl davada belirtilen gerekçelerle rücu şartları oluşmadığının kabulünün gerektiğini, kusur ve hasar durumunu da kabul etmediklerini belirterek davanın reddini savunmuştur.

İlk Derece Mahkemesi Kararı:

8. ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin 22.03.2016 tarihli ve 2015/37 E., 2016/296 K. sayılı kararı ile; 14.06.2014 tarihinde saat 06.00 sıralarında davalı araç sürücüsü dava dışı ...'un, sevk ve idaresindeki araç ile sokakta park hâlinde bulunan araçlara çarparak hasarlanmalarına sebebiyet verdiği, kazanın oluşumunda davalı sigortalı araç sürücüsünün %100 kusurlu olduğu, kazanın münhasıran sürücünün almış olduğu alkolün etkisi ile meydana geldiği, münhasıran alkolün etkisiyle meydana gelen kazalarda sigorta şirketinin sigorta ettirene rücü hakkının bulunduğu, her ne kadar davalı şirket tarafından, talep olunan bedelden sorumlu olmadığı, aracın bilgisi dışında çalışanı tarafından alındığı, husumetin dava dışı sürücüye yönlendirilmesi gerektiği beyan edilmiş ise de; dava dışı sürücünün davalı şirketin çalışanı olup, davalı şirket tarafından tır şöförü olarak işe alındığı, aracın davalı şirket tarafından sürücüye rızası ile teslim edildiği, bu hususun ceza mahkemesi dosya içeriği ile sabit olduğu, dava dışı sürücü hakkında görevi kötüye kullanma eylemi nedeniyle mahkumiyet kararı verildiği, bu durumda davalı şirketin, davacıya olan sorumluluğundan kurtulamayacağı ancak kendi çalışanına rücu edebileceği gerekçesiyle asıl ve birleştirilen davanın kabulüne asıl dava dosyasında; davalının ... 19. İcra Müdürlüğünün 2014/11889 E. sayılı takip dosyasına yaptığı itirazının 12.659,65TL asıl alacak, 220,83TL işlemiş faiz, icra gideri, vekâlet ücreti ile 12.659,65TL asıl alacağa, takip tarihinden tahsil gününe kadar yürütülecek değişen oranlarda avans faiziyle birlikte sınırlı olarak iptaline, birleştirilen davada davalının ... 20. İcra Müdürlüğünün 2015/6394 E. sayılı takip dosyasına yaptığı itirazının 3.795TL asıl alacak, 270,87TL işlemiş faiz, icra gideri, vekâlet ücreti ile 3.795TL asıl alacağa, takip tarihinden tahsil gününe kadar yürütülecek değişen oranlarda avans faiziyle birlikte sınırlı olarak iptaline karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı:

9. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl ve birleştirilen davada davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

10. Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesinin 16.01.2019 tarihli ve 2018/5638 E., 2019/225 K. sayılı kararı ile;

“…Dava, itirazın iptali istemine ilişkindir.
Asıl ve birleşen davada davacı ... şirketinin davalının çalışanının sevk ve idaresindeki, davalıya ait araçla park halindeki birden çok araca hasar verdiğini belirterek, hasar gören araçlar için ödediği hasar bedelini icra yoluyla talep ettiği, davalının itirazı üzerine duran takiplerin devamı için de eldeki davayı açtığı görülmüştür. Davalı taraf ise çalışanının sevk ve idaresindeki aracın kendilerinin izni ve haberi olmaksızın alındığı, sürücü hakkında ... 1. Asliye Ceza Mahkemesinde hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçundan yargılama yapıldığı, mahkumiyetine karar verildiği savunmasında bulunmuştur.

O halde, sürücünün ceza mahkemesinde hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçundan mahkum olması, söz konusu mahkumiyet kararının kesinleşmiş olması, ceza mahkemesi kararı ile aracın şirket izni olmadan garajdan alındığının belirlenmesine bu durumda davalı malikin kusuru bulunmadığının ve sigorta şirketinin davalı malike rücu edemeyeceğinin anlaşılması karşısında mahkemece asıl ve birleşen davanın reddine karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile yazılı olduğu şekilde hüküm tesisi doğru görülmemiştir…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı:

11. ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin 29.11.2019 tarihli ve 2019/687 E., 2019/1574 K. sayılı kararı ile; Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında sigortacının rücu hakkının 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun (KTK) 95/2 maddesi ile Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS) Genel Şartlarında düzenlemeye tabi tutulduğu, ZMSS Poliçe Genel Şartları’nın 4. maddesine göre, kazanın salt alkolün etkisi ile meydana geldiği sabit olduğundan sigortacının sigorta ettirene rücu hakkı bulunduğu, gasp ve hırsızlık iddiası ile sigorta ettirenin bu suçların işlenmesinde kusurunun olmadığını ispat ederse ancak o zaman rücudan kurtulabileceği, Genel Şartlar’da gasp ve hırsızlık hâlinin tahdidi olarak sayıldığı, sigorta ettirenin olayda emniyeti suistimal vardır diyerek ve kendisinin bu suçun işlenmesinde bir kusurunun olmadığını iddia ederek sorumluktan kurtulamayacağı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

12. Direnme kararı süresi içinde asıl ve birleştirilen davada davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

13. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; somut olayda dosya kapsamı ve dava dışı sürücü hakkında verilen kesinleşen ceza mahkemesi kararında yapılan belirlemeye göre davacı ... şirketinin zarar gören üçüncü kişilere ödenen hasar bedelini davalı sigortalısından rücu etme hakkının bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

14. Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle konu ile ilgili yasal düzenlemelerin ve kavramların incelenmesi gerekmektedir.

15. Karayolları Trafik Kanununun 85/1 maddesinde; bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, araç işletenin bu zarardan sorumlu olacağı; aynı Kanun’un 85/son maddesinde; işleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibinin, aracın sürücüsü veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olacağı; 107. maddesinde ise, işletenin, kendisinin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerden birinin, aracın çalınmasından veya gasp edilmesinden kusurlu olmadığını ispat etmesi durumunda zarardan sorumlu tutulamayacağı düzenlenmiştir.

16. Karayolları Trafik Kanunu’nun “Tazminatın azaltılması veya kaldırılması sonucunu doğuran haller” başlıklı 95. maddesi uyarınca; sigorta sözleşmesinden veya sigorta sözleşmesine ilişkin kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması veya miktarının azaltılması sonucunu doğuran hâller zarar görene karşı ileri sürülemeyeceğinden, ödemede bulunan sigortacı, sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerine göre, tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene rücu edebilecektir. Bu düzenlemeye paralel olarak; poliçenin düzenlendiği ve davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası) Genel Şartları’nın “Zarar görenlerin haklarının saklı tutulması ve sigortacının işletene rücu” başlıklı B.4. maddesinde sigortacının sigortalısına rücu edebileceği durumlar sıralanmıştır.

17. Eldeki davada da davacı, sigortalı aracı kullanan kişinin kazayı münhasıran alkolün etkisi ile işlediğini ileri sürerek KTK’nın 95. ve Genel Şartlar’ın B.4.d maddesince poliçe kapsamında ödediği tazminatı sigortalıdan rücuen tazmini talebinde bulunmuştur. Davalı tarafça, işletenin sorumlu olmadığı, işletenin sorumluluğunu üstlenen sigorta şirketinin de sorumluluğu bulunmadığından rücu şartlarının oluşmadığı savunulmuştur.

18. Karayolları Trafik Kanunu’nun 107. maddesi uyarınca işletenin sorumluluktan kurtulabilmesi için aracın sadece çalınması ya da gaspedilmesinin kanıtlanması yetmemekte, bunun önlenmesi bakımından olağan, makul, uygulanabilir türden gerekli tüm önlemlerin yerine getirildiği hâlde çalınma ya da gasp eyleminin önüne geçilemediğinin de kanıtlanması gerekmektedir. Çalınma veya gasp eylemi sınırlı olarak sayılmıştır. Benzer düzenlemeler Genel Şartlar’ın A.3.-j maddesi ve rücu bakımından B.4.-g maddelerinde de yer almaktadır. Somut olayda kesinleşmiş ceza dosyasındaki maddi vakıa ve sanığa yüklenen suç tanımına göre araç anahtarlarının ve aracın zilyetliğinin sürücüye rıza ile verilip, güveni kötüye kullanmanın söz konusu olduğu sabit olduğundan KTK’nın 107. maddesinin somut olayda uygulama yerinin bulunmadığı ve işletenin bu belirlemeye göre sorumluluktan kurtulamayacağı açıktır.

19. Poliçenin geçerli olduğu dönemde yürürlükte bulunan ve somut olaya uygulanması gereken Zorunlu Malî Sorumluluk Genel Şartlarının B.4.d maddesinde; tazminatı gerektiren olay, işletenin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin veya motorlu aracın hatır için karşılıksız olarak kendilerine verilen kişilerin uyuşturucu veya keyif verici maddeler almış olarak aracı sevk ve idare etmeleri esnasında meydana gelmiş veya olay yukarıda sayılan kişilerin alkollü içki almış olmaları nedeniyle aracı güvenli sürme yeteneklerini kaybetmiş bulunmalarından ileri geliyorsa, sigortacının sigorta ettirene rücu hakkının olduğu açıklanmıştır. Zorunlu Malî Sorumluluk Genel Şartlarının B.4.d maddesinin dayanağını teşkil eden KTK’nın 48. maddesinin yasaklamayı düzenleyen ilk fıkrasında, alkollü içki almış olması nedeniyle güvenli araç sürme yeteneklerini kaybetmiş kişilerin karayolunda araç sürmeleri yasaklanmış olup, aynı maddenin ikinci fıkrasındaki yönetmelik düzenlemesine olanak tanıyan hükümde, yasaklama yetkisi yönetmeliğe bırakılmış olmadığından, Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 97. maddesinde yukarıda anılan yasa hükmü tekrarlandıktan ve uyuşturucu veya keyif verici maddeler ile alkollü içkilerin oranlarının ne şekilde saptanacağı belirlendikten sonra, yasada yer alan hüküm dikkate alınmadan salt (mücerret) 0.50 promil üstünde alınan alkol miktarına göre araç kullanma yasağı getirilmesinin yasal dayanağı bulunmadığından geçersiz bulunmaktadır. Geçersiz yönetmelik hükümlerinin, yasaya aykırı bir şekilde genel şart olarak kabulü de mümkün değildir.

20. O hâlde, hasarın teminat dışı kalabilmesi için kazanın meydana geliş şekli itibarıyla sürücünün salt (münhasıran) alkolün etkisi altında kaza yapmış olması gerekmektedir. Diğer bir anlatımla, sürücünün alkollü olması, tek başına hasarın teminat dışı kalmasını gerektirmez. Üstelik, böyle bir durumda hasarın teminat dışı kaldığının ispat yükü, sigortacıya düşmektedir. Somut olayda davacı ..., Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortası Genel Şartları uyarınca, sürücünün alkollü bulunduğunu, kazanın alkolün etkisiyle meydana geldiğini bilirkişi raporu ve hasar dosyasında yer alan diğer somut deliller ile kanıtlamıştır.

21. Hâl böyle olunca; yerel mahkemece yukarıda açıklanan hususlara değinilerek rücu koşullarının oluştuğu gözetilerek verilen direnme kararı usul ve yasaya uygun olup yerindedir.

22. Ne var ki, Özel Dairece tazminat kapsamı yönünden bir inceleme yapılmadığından bu yöne ilişkin temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyanın Özel Daireye gönderilmesi gerekir.

IV. SONUÇ :

Açıklanan nedenlerle;

Direnme uygun olduğundan, hükmedilen tazminat kapsamına yönelik temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyanın YARGITAY 4. HUKUK DAİRESİNE GÖNDERİLMESİNE,

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Geçici 3. maddesi gereğince uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 440/III-1. maddesi uyarınca karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 28.12.2022 tarihinde oy birliği ile kesin olarak karar verildi.

Yargıtay

Hukuk Genel Kurulu

2021/468 E., 2022/1143 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Ticaret Mahkemesi

1. Taraflar arasındaki “itirazın iptali” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, ... Asliye Ticaret Mahkemesince verilen davanın kısmen kabulüne ilişkin karar davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4. Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili şirkete zorunlu mali sorumluluk sigortası ile sigortalı, davalının işleteni ve sürücüsü olan araçta yolcu olan dava dışı üçüncü kişinin tek taraflı trafik kazasında yaralandığını, kazanın davalı tarafın kusurundan kaynaklandığını, kazadan hemen sonra davalı sürücünün olay yerini terk etmesi nedeniyle alkol ve ehliyet durumunun belirlenemediğini, iş gücü kaybı ve tedavi gideri nedeniyle dava dışı üçüncü kişiye ödenen toplam 14.648,84TL’nin Trafik Sigortası Genel Şartları’nın B. 4. maddesi uyarınca rücuen tahsili amacıyla davalı taraf aleyhine başlatılan icra takibine haksız yere itiraz edildiğini ileri sürerek vaki itirazın iptali ile davalının icra inkâr tazminatına mahkûm edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabı:

5. Davalı vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin evden para almak için olay yerini terkettiğini ancak daha sonra karakola gidip ifadesini verdiğini, rücu şartlarının oluşmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

İlk Derece Mahkemesi Kararı:

6. ... Asliye Ticaret Mahkemesinin 07.04.2015 tarihli ve 2013/228 E., 2015/437 K. sayılı kararı ile; davalının tam kusurlu olduğu ve rücu şartlarının oluştuğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile ... İcra Müdürlüğünün 2013/192 E. sayılı dosyasında takibe yapılan itirazın iptali ile takibin 14.317TL asıl alacak ve 331,84TL işlemiş faiz toplamı 14.648,84TL üzerinden devamına, asıl alacağa takip tarihinden itibaren talep gibi yasal faiz yürütülmesine, davacının icra inkâr tazminatı talebinin reddine karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı:

7. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

8. Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesinin 13.09.2018 tarihli ve 2015/14237 E., 2018/7746 K. sayılı kararı ile;
“…Dava, zorunlu mali sorumluluk sigortası ilişkisinden kaynaklanan rücu davasıdır. Bu tür davalarda sigortacı 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 95/2. maddesi gereğince tazminat yükümlülüğünün azaltılması veya kaldırılmasına ilişkin halleri üçüncü kişilere karşı ileri süremeyeceğinden zarar görene ödeme yaptıktan sonra sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerine göre kendi sigorta ettirenine rücu edebilir.

Davacı sigorta şirketi, davalı ... adına kayıtlı aracın zorunlu mali sorumluluk sigortacısı olup, kaza sırasında sigortalı aracı kullanan kişinin olay yerini terk ettiğini, ehliyet ve alkol durumunun belirsiz olduğunu ileri sürerek poliçe kapsamında ödediği tazminatı sigortalıdan rücuan tazmini talebinde bulunmuştur.

Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası poliçe genel şartlarının B.4. maddesinde sigorta şirketinin sigortalısına rücu edebileceği haller düzenlenmiş olup, rücu hakkının doğduğunun ve maddede sayılan bu hallerin mevcut olduğunu ispat yükü sigorta şirketindedir. Davacı vekili dava dilekçesinde rücu nedeni olarak sürücünün firar ettiğini belirtmiş olup sürücünün olay yerini terk etmesi sigortacıya rücu hakkı vermez. Sigorta şirketinin somut delillerle genel şartlar B.4. maddesinde sayılan hallerin gerçekleştiğini ispat etmesi gerekir. Davacı sigorta şirketi, zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartları uyarınca, sürücünün ehliyetsiz olduğunu veya alkollü bulunduğunu somut delillerle kanıtlaması buna göre araştırma inceleme yapılması gerekir. (HGK.nun 10.12.1997 gün 1997/11-772-1043, HGK.nun 16.12.1998 gün, 1998/11-872-905, HGK.nun 22.12.2010 gün 2010/17-655, 688 sayılı kararları)
O halde, mahkemece davacı davasını somut delillerle kanıtlayamadığından davasının reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı olduğu şekilde kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiştir…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı:

9. ... Asliye Ticaret Mahkemesinin 19.11.2019 tarihli ve 2018/1284 E., 2019/1194 K. sayılı kararı ile; davalının kazadan sonra hemen gerekli işlemleri yaptırmayıp iki gün sonra gelmesi ve para almak için olay yerini terk ettiğini, tekrar olay yerine dönme denemesinde evden eşinin hasta olduğu haberinin geldiği şeklinde dayanaksız beyanlarının değerlendirmeye alındığı, bozma gerekçesi geçerli kabul edildiği takdirde alkollü olarak gerçekleşen kazalarda sürücünün olay yerini terk etmesi durumunda olayın ispatı tamamen sürücünün inisiyatifine bırakıldığı, yine bozma gerekçesi kabul edildiği takdirde alkollü olarak araç kullanan kişilerin kaza yaptıkları anda olay yerini terk etmek isteyecekleri, sigorta şirketinin kaza anında kazadan haberi olmadığı için şoförün alkollü olduğunu ispat etmesinin imkânsızlaştığı, Sigorta Genel Şartları’nın B.4 d, f ve B.1-c maddeleri ile 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’ndaki (KTK) düzenlemelerin bu duruma cevaz vermediği gerekçesi ile direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

10. Direnme kararı süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

11. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; somut olay bakımından sigorta poliçesinin geçerli olduğu dönemde yürürlükte bulunan Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının B.4. maddesi uyarınca sigortacının işletenine rücu hakkının doğup doğmadığı, sürücünün tam kusurlu olmasının ve kazadan hemen sonra olay yerini terk etmiş olmasının sigortacının sigortalısına rücu edebilmesi için tek başına yeterli olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

12. Karayolları Trafik Kanunu’nun “Tazminatın azaltılması veya kaldırılması sonucunu doğuran haller” başlıklı 95. maddesi uyarınca; sigorta sözleşmesinden veya sigorta sözleşmesine ilişkin kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması veya miktarının azaltılması sonucunu doğuran hâller zarar görene karşı ileri sürülemeyeceğinden, ödemede bulunan sigortacı, sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerine göre, tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene rücu edebilecektir. Bu düzenlemeye paralel olarak; poliçenin düzenlendiği ve davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası) Genel Şartları’nın “Zarar görenlerin haklarının saklı tutulması ve sigortacının işletene rücu” başlıklı B.4. maddesinde sigortacının sigortalısına rücu edebileceği durumlar sıralanmıştır.

13. Eldeki davada da davacı, sigortalı aracı kullanan kişinin olay yerini terk ettiğini, ehliyet ve alkol durumunun belirsiz olduğunu ileri sürerek KTK’nın 95. ve Genel Şartlar’ın B.4. maddesince poliçe kapsamında ödediği tazminatı sigortalıdan rücuen tazmini talebinde bulunmuştur.

14. Sigortalı aracın sürücüsünün yeterli ehliyetnameye sahip olduğu hususu dosya kapsamından tespit edilmiş olup, uyuşmazlığın çözümü için alkol durumu hakkında da birtakım açıklamaların yapılmasında fayda bulunmaktadır.

15. Poliçenin geçerli olduğu dönemde yürürlükte bulunan ve somut olaya uygulanması gereken Zorunlu Malî Sorumluluk Genel Şartlarının B.4.d maddesinde; tazminatı gerektiren olay, işletenin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin veya motorlu aracın hatır için karşılıksız olarak kendilerine verilen kişilerin uyuşturucu veya keyif verici maddeler almış olarak aracı sevk ve idare etmeleri esnasında meydana gelmiş veya olay yukarıda sayılan kişilerin alkollü içki almış olmaları nedeniyle aracı güvenli sürme yeteneklerini kaybetmiş bulunmalarından ileri geliyorsa, sigortacının sigorta ettirene rücu hakkının olduğu açıklanmıştır. Zorunlu Malî Sorumluluk Genel Şartlarının B.4.d maddesinin dayanağını teşkil eden KTK’nın 48. maddesinin yasaklamayı düzenleyen ilk fıkrasında, alkollü içki almış olması nedeniyle güvenli araç sürme yeteneklerini kaybetmiş kişilerin karayolunda araç sürmeleri yasaklanmış olup, aynı maddenin ikinci fıkrasındaki yönetmelik düzenlemesine olanak tanıyan hükümde, yasaklama yetkisi yönetmeliğe bırakılmış olmadığından, Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 97. maddesinde yukarıda anılan yasa hükmü tekrarlandıktan ve uyuşturucu veya keyif verici maddeler ile alkollü içkilerin oranlarının ne şekilde saptanacağı belirlendikten sonra, yasada yer alan hüküm dikkate alınmadan salt (mücerret) 0.50 promil üstünde alınan alkol miktarına göre araç kullanma yasağı getirilmesinin yasal dayanağı bulunmadığından geçersiz bulunmaktadır. Geçersiz yönetmelik hükümlerinin, yasaya aykırı bir şekilde genel şart olarak kabulü de mümkün değildir.

16. O hâlde, hasarın teminat dışı kalabilmesi için kazanın meydana geliş şekli itibarıyla sürücünün salt (münhasıran) alkolün etkisi altında kaza yapmış olması gerekmektedir. Diğer bir anlatımla, sürücünün alkollü olması, tek başına hasarın teminat dışı kalmasını gerektirmez. Üstelik, böyle bir durumda hasarın teminat dışı kaldığının ispat yükü, sigortacıya düşmektedir. Somut olayda davacı sigorta şirketi, Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortası Genel Şartları uyarınca, davalının alkollü bulunduğunu, kazanın alkolün etkisiyle meydana geldiğini somut delillerle kanıtlayamamış, sürücünün olay yerini terk etmiş olmasından ötürü bu yönde bir tespitin yapılamadığı gerekçesiyle rücu hakkının doğduğunu ileri sürmüştür.

17. Sigorta poliçesinin geçerli olduğu dönemde yürürlükte bulunan Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının B.4. maddesi uyarınca olay yerini terk etmesinin sigortacıya rücu hakkı tanıdığına ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır. Bir başka anlatımla, poliçenin geçerli olduğu dönemde yürürlükte bulunan Genel Şartlar’ın ilgili maddesi gözetildiğinde, sürücünün tam kusurlu olması ve kazadan hemen sonra olay yerini terk etmiş olması sigortacının sigortalısına rücu edebilmesi için tek başına yeterli değildir. Sigortacı, sürücünün alkollü ve ehliyetsiz olduğunu, kazanın da bu nedenle gerçekleştiğini somut delilerle ispatlayamamıştır. Bu durumda mahkemece davanın reddine karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ve hatalı gerekçe ile yazılı şekilde karar verilmesi hatalıdır.

18. Hâl böyle olunca Hukuk Genel kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.

19. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.

IV. SONUÇ:

Açıklanan nedenlerle;

Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Geçici 3. maddesine göre uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA,

İstek hâlinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine,

Aynı Kanun’un 440/III-1. maddesi uyarınca karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 22.09. 2022 tarihinde oy birliği ile kesin olarak karar verildi.

Yargıtay

11. Hukuk Dairesi

2025/2402 E., 2025/4431 K.

"İçtihat Metni"

Esas No : 2025/2402
Karar No : 2025/4431

I. BAŞVURU
... Sigorta A.Ş. vekili Avukat ... ... Bölge Adliyesi Başkanlar Kuruluna verdiği 13.02.2025 havale tarihli dilekçesi ile 12.08.2003 tarihli Zorunlu Mali Mesuliyet Sigortası (ZMMS) Genel Şartları'nın zarar görenlerin haklarının saklı tutulması ve sigortacının sigortalıya rücu hakkını düzenleyen B.4.d bendinde, "tazminatı gerektiren olay, işletenin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin uyuşturucu veya keyıf verici maddeler almış olarak aracı sevk ve idare etmeleri esnasında meydana gelmiş veya olay, yukarıda sayılan kişilerin alkollü içki almış olmaları nedeni ile aracı güvenli sürme yeteneklerini kaybetmiş bulunmalarından ileri geliyorsa" sigortacının sigorta ettirene rücu edebileceğinin düzenlendiğini, 01.06.2015 tarihinde yürürlüğe giren ve halen yürürlükte olan ZMSS Genel Şartları'nın B.4.c bendinde ise "Aracın, uyuşturucu madde veya ilgili mevzuatta belirlenen seviyenin üzerinde alkollü içki almış kişilerce veya aynı mevzuatta alkollü içki alamayacağı belirtilen kişilerce alkollü içki alınmak suretiyle kullanılması sırasında meydana gelen zararlar" için sigortalıya rücu edilebileceğinin düzenlendiğini, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun (2918 sayılı KTK) 48/1 hükmünün 11.06.2013 tarihindeki değişiklikten önce, "uyuşturucu veya keyif verici maddeleri almış olanlar ile alkollü içki almış olması nedeniyle güvenli sürme yeteneklerini kaybetmiş kişilerin karayolunda araç sürmeleri yasaktır" şeklinde iken 11.06.2013 tarihindeki değişiklik ile "uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri almış olan sürücüler ile alkollü olan sürücülerin karayolunda araç sürmeleri yasaktır" şeklinde düzenlendiğini, gerek ZMMS Genel Şartlarında gerekse 2918 sayılı KTK'nın 48/1 hükmünde yapılan değişiklikle "güvenli sürüş yeteneği"ne bağlı kalınmaksızın Karayolları Trafik Yönetmeliği kapsamında belirtilen yasal sınırlar üzerinde kullanılmasının baz alındığını, buna göre 01.06.2015 tarihinde yürürlüğe giren ZMMS Genel Şartları hükmü ve 2918 sayılı KTK'nın 48/1 hükmü çerçevesinde sigortacının, sigortalıya rücu hakkında kazanın salt/münhasıran alkolün etkisi ile meydana gelmesinin aranmayacağını, Bölge Adliye Mahkemeleri arasında "ZMMS Genel Şartları B.4.c bendine dayalı rücuen tazminat istemlerinde aracın ilgili mevzuatta belirlenen seviyenin üzerinde alkollü içki almış kişilerce kullanılması sırasında meydana gelmesinin yeterli olduğu, kazanın ayrıca münhasıran alkolün etkisi altında gerçekleşmesinin zorunlu olup olmadığı hususunda verilen kesin kararlar arasında uyuşmazlık meydana geldiğini, ... Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesinin, ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin, ... Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesinin kazanın münhasıran alkolün etkisiyle meydana gelmesinin gerekli olmadığı görüşünde iken ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin kazanın meydana gelmesinde münhasıran alkolün etkili olmasını aradığını, aynı konuya ilişkin olarak Hukuk Daireleri arasındaki hukuki uyuşmazlığın giderilmesi gerektiğini ileri sürerek ... Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Daireleri Başkanlar Kuruluna başvurmuştur.

II. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ HUKUK DAİRELERİ BAŞKANLAR KURULU KARARI
... Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Daireleri Başkanlar Kurulunun 19.02.2025 tarihli ve 2025/4 E. sayılı kararı ile Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin uyuşmazlığa konu kararları hakkında 02.10.2024 tarihli 2022/7285 E., 2024/8513 K. sayılı ve 26.09.2024 tarihli 2022/3237 E., 2024/8207 K. sayılı ilamlarında ayrı ayrı, 01.06.2015 tarihinden sonra meydana gelen 22.07.2018 tarihli kazada oluşan tazminat istemli davada kaza anında her ne kadar sigortalı araç sürücüsü alkollü ise de kaza salt alkol nedeniyle meydana gelmediğinden teminat şartlarının kalkmadığı yönünde hüküm kurduğu, ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesince de Yargıtayın bu görüşünü benimser nitelikte "kazanın rücu şartlarının oluşması için kazanın münhasıran alkolün etkisinde olması şartı arandığı" şeklinde verilen kararın Başkanlar Kurulunca oybirliği ile benimsenerek, ... Sigorta A.Ş. vekili Avukat ...'nün 11.02.2025 tarihli ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi ve diğer Bölge Adliye Mahkemeleri kararları arasındaki uyuşmazlığın giderilmesi talebinin kabulü ile 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun'un (5235 sayılı Kanun) 35/3 hükmü gereğince Yargıtay'a gönderilmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.

III. UYUŞMAZLIĞIN GİDERİLMESİ İSTEMİNE KONU KARARLAR
A. ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin 2022/1084 E., 2025/67 K. sayılı ilamı ile Yargıtay 17. (Kapatılan) Hukuk Dairesinin ve Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin alkollü sürücüyle ilgili yeni genel şartlara göre verilmiş bir kararına rastlanmadığı, ancak 01.04.2013 tarihinde yürürlüğe giren Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları'nın A.5.5. maddesinde "Aracın, uyuşturucu madde veya Karayolları Trafik Yönetmeliğinde belirlenen seviyenin üzerinde alkollü içki almış kişilerce veya aynı mevzuatta alkollü içki alamayacağı belirtilen kişilerce alkollü içki alınmak suretiyle kullanılması sırasında meydana gelen zararlar" teminat dışı sayılmış olup Kasko Sigortası Genel Şartları'nda da Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde belirlenen seviyenin üzerinde alkollü olma koşulu belirtilmiş olsa da Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 28.06.2021 tarihli 2021/15097 E., 2021/3716 K. sayılı ve 10.12.2018 tarihli 2018/4623 E., 2018/11940 K. sayılı kararlarında yine mevzuattaki alkol sınırı değil alkolün kazanın meydana gelmesinde münhasıran etkili olması koşulunun arandığı, buna göre yeni genel şartlarda mevzuatta belirlenen sınırın üzerinde alkol alınması teminat dışı hal olarak belirtilse bile alkolün kazanın oluşumunda münhasıran etkili olması gerektiği sonucuna ulaşıldığı, somut olayda kazanın salt alkolün etkisiyle gerçekleşmediği dolayısıyla teminat dışı halin söz konusu olmadığı ve davacının davalı sigortalıya rücu edemeyeceği sonucuna varılmakla; mahkemece asıl ve birleşen davanın reddine dair verilen kararda bir isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle asıl ve birleşen davada davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine kesin olmak üzere karar verilmiştir.

B. ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin 2022/1114 E., 2022/929 K. sayılı ilamı ile 01.06.2015 tarihinden önceki Sigorta Genel Şartlarında kazanın münhasıran alkol etkisi ile meydana gelmiş olması aranırken, 01.06.2015 tarihinde yürürlüğe giren Sigorta Genel Şartlarında kazanın, aracın, uyuşturucu madde veya ilgili mevzuatta belirlenen seviyenin üzerinde alkollü içki almış kişilerce veya aynı mevzuatta alkollü içki alamayacağı belirtilen kişilerce alkollü içki alınmak suretiyle kullanılması sırasında meydana gelmesinin rücu için yeterli sayıldığı, kaza tarihi olan 05.12.2015 itibarıyla davanın 01.06.2015 tarihli Genel Şartlara tabi olduğu, anılan genel şartlar uyarınca kazanın tek başına mevzuat kapsamında yasal sınırların üzerinde alkollü sürücü tarafından meydana gelmiş olması halinde rücu koşullarının gerçekleştiği kabul edilmekte olup, aynı zamanda davacı sigortacı tarafından davalı sigortalı sürücünün olay yerini terk etmesi sebebiyle olay yeri terk rücu sebebine de dayanıldığı, İlk Derece Mahkemesince dosya arasına alınan ... 4. Asliye Ceza Mahkemesinin 22.03.2018 tarihli 2016/472 E., 2018/227 K. sayılı kararı ile davalı sigortalı ....'nın kaza sırasında 1,45 promil alkollü olarak araç kullandığı kabul edilerek taksirle birden fazla kişinin yaralanmasına sebebiyet verme suçu nedeniyle 2 yıl 2 ay 20 gün hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verildiği, bu kararın istinafı üzerine ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Ceza Dairesinin 12.07.2018 tarihli 2018/1912 E., 2018/2101 K. sayılı ilamı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verildiği ve kararın bu şekilde kesinleştiği anlaşılmakla, davacının davalıdan rücuen talepte bulunabileceğinin görüldüğü, İlk Derece Mahkemesince kesinleşen ceza mahkumiyet kararında olayın gerçekleşmesine ilişkin kabulü de gözetilerek davacının zarar gören üçüncü kişiye yaptığı ödemenin yerinde olup olmadığına dair rapor aldırılarak oluşacak sonuç dairesinde karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile davacının olay yeri terk sebebine ilişkin iddiası hiç değerlendirilmeden karar verilmesinin hatalı olduğu gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dosyanın Mahkemesine gönderilmesine kesin olmak üzere karar verilmiştir.

C.... Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesinin 2019/1182 E., 2021/1705 K. sayılı ilamı ile 01.06.2015 tarihinde yürürlüğe giren ZMMS Genel Şartlarının B.4.c. bendine göre, aracın ilgili mevzuatta belirlenen seviyenin üzerinde alkollü içki almış kişilerce kullanılması sırasında olması yeterli olup, kazanın ayrıca münhasıran alkolün etkisi altında gerçekleşmesinin zorunlu olmadığı, mevzuatta belirtilen alkol oranının ise Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin "Uyuşturucu ve Keyif Verici Maddeler ile İçkilerin Etkisinde Araç Sürme Yasağı" başlıklı 97/1. hükmünün b-2 bendine göre 0.50 promil alkol olarak belirlendiği, dosya kapsamında bulunan 22.07.2015 tarihli poliçe örneğine göre sigorta sözleşmesinin tarafı davalı olup, sigortalı aracı kullanan sürücünün 2.53 promil alkollü olduğu sırada yaptığı kaza nedeni ile üçüncü kişiye verdiği zararı ödeyen davacı sigorta şirketinin davalıya rücu hakkının doğduğu gerekçesiyle davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine kesin olmak üzere karar verilmiştir.

D.... Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesinin 2018/1401 E., 2019/25 K. sayılı ilamı ile 01.06.2015 tarihinden önce yürürlükte bulunan genel şartların B.4.d bendinde rücu hakkı düzenlenirken olayın alkollü içki almış olmaları nedeni ile aracı güvenli sürme yeteneklerini kaybetmiş bulunmalarından ileri gelmesi halinde yani kazanın salt alkollü araç kullanmadan meydana gelmiş olması halinde rücu hakkının olduğu düzenlenmiş iken, yürürlüğe giren yeni genel şartlarda yasal sınırın (0,50 promilin) üstünde alkol alınarak araç kullanılması halinde rücu hakkının bulunduğunuun düzenlendiği, her ne kadar Mahkemece kazanın sırf alkol sebebi ile meydana gelip gelmediği konusunda araştırma yapılıp, bu sebeple kaza meydana gelmediğinden davanın reddine karar verilmiş ise de poliçe, kaza tarihi ve genel şartların B.4.c bendi dikkate alınarak sürücünün 1,69 promil alkollü olması sebebi ile rücu şartlarının gerçekleştiği anlaşıldığından varılan sonucun hatalı olduğu,... mahkemece aktüerya bilirkişisinden, davacının ödeme yaptığı tarihteki verilere göre, davalının müterafik kusur iddiası ve sürücünün kusur oranı dikkate alınarak tazminat hesaplaması yaptırılması ve denetime elverişli rapor alınarak sonucuna göre tazminata karar verilmesi gerektiği halde, eksik inceleme ile davanın esasıyla ilgili deliller toplanmadan karar verildiği gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüyle kararın kaldırılarak dosyanın mahalline gönderilmesine kesin olmak üzere karar verilmiştir.

IV. GEREKÇE
A. Uyuşmazlık, Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Yönetmeliği ile ZMMS Genel Şartlarında yapılan değişikliklerle "alkollü içki almış olmaları nedeniyle güvenli sürme yeteneklerini kaybetmiş" olma şartının ilgili hükümlerden çıkartılmış olması karşısında, ZMMS sigortacısı tarafından kendi akidi olan sigortalı aleyhine açılan rücuan tazminat davalarında, kazanın münhasıran alkolün etkisinde meydana gelmiş olma şartının aranıp aranmayacağı noktasında toplanmaktadır.

B. İlgili Hukuk 1. 2918 sayılı KTK'nın 48/1 hükmü, 95. maddesi
2. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 1409, 1485 vd. hükümleri
3. Karayolları Trafik Yönetmeliğinin (KTY) 97. maddesi
4. 12.08.2003 tarihli ZMMS Genel Şartları'nın B.4.d bendi
5. 01.06.2015 tarihinde yürürlüğe giren ZMSS Genel Şartları'nın B.4.c bendi

C. Değerlendirme
Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle konu ile ilgili kavram ve mevzuatın belirtilip değerlendirilmesi gerekmektedir.

1. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Yönetmeliği, sürücülerin uyması gereken kuralları düzenlemiştir. Bu bağlamda, alkollü araç kullanmaya ilişkin hükümlere de yer verilmiştir.

2918 sayılı KTK'nın 48/1. maddesi, 11.06.2013 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren 6487 sayılı Bazı Kanunlar ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 19. maddesi ile değiştirilmesinden önceki halinde, "....alkollü içki almış olması nedeniyle güvenli sürme yeteneklerini kaybetmiş kişilerin karayolunda araç sürmeleri yasaktır..." hükmünü düzenlemişti. Ancak, 11.06.2013 tarihinde yapılan değişiklikle Kanunun 48. maddesinin birinci fıkrasında, "...Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri almış olan sürücüler ile alkollü olan sürücülerin karayolunda araç sürmeleri yasaktır..." hükmü getirilmiştir. Bu maddenin altıncı fıkrasında, "...Yapılan tespit sonucunda, 1.00 promilin üzerinde alkollü olduğu tespit edilen sürücüler hakkında ayrıca Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 179. maddesinin üçüncü fıkrasının uygulanacağı; maddenin yedinci fıkrası ile de, hususi otomobil sürücüleri bakımından 0.50 promilin, diğer araç sürücüleri bakımından 0.20 promilin üzerinde alkollü olan sürücülerin trafik kazasına sebebiyet vermesi hâlinde, ayrıca TCK'nın ilgili hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiştir.

2.KTY'nin 18.07.1997 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanan değişiklikten önceki halinde, “Uyuşturucu ve Keyif Verici Maddeler ile İçkilerin Etkisinde Araç Sürme Yasağı” başlıklı 97. maddesinde, alkollü içki almış olması nedeniyle güvenli sürme yeteneğini kaybetmiş kişilerin karayolunda araç sürmelerinin yasak olduğu açıklandıktan sonra, konu ile ilgili olan “b-2” bendinde “Alkollü içki almış olarak kandaki alkol miktarına göre araç sürme yasağı” kenar başlığı altında; Alkollü içki almış olarak araç kullandığı tespit edilen diğer araç sürücülerinden kandaki alkol miktarı 0.50 promilin üstünde olanların araç kullanamayacakları düzenlenmişti. Ancak yürürlükte olan Yönetmeliğin değişik 97. maddesinin birinci fıkrasında ise, "...Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri almış olan sürücüler ile kanlarındaki alkol miktarı 0.50 promilin üzerinde olan hususi otomobil sürücülerinin ve kanlarındaki alkol miktarı 0.20 promilin üstünde olan diğer araç sürücülerinin karayolunda araç sürmeleri yasaktır...." hükmüne yer verilmiştir.

3.Yine mülga 12.08.2003 tarihli ZMMS Genel Şartları'nın "Zarar Görenlerin Haklarının Saklı Tutulması ve Sigortacının İşletene Rücu Hakkı" başlıklı B.4. maddesinin (d) bendinde, "...Tazminatı gerektiren olay, işletenin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin uyuşturucu veya keyıf verici maddeler almış olarak aracı sevk ve idare etmeleri esnasında meydana gelmiş veya olay, yukarıda sayılan kişilerin alkollü içki almış olmaları nedeni ile aracı güvenli sürme yeteneklerini kaybetmiş bulunmalarından ileri geliyorsa" sigortacının, sigorta ettirene rücu edebileceği düzenlenmesine yer verilmişken, 01.06.2015 tarihinde yürürlüğe giren ve halen yürürlükte olan ZMSS Genel Şartları'nın değişik B.4.c bendinde "Aracın, uyuşturucu madde veya ilgili mevzuatta belirlenen seviyenin üzerinde alkollü içki almış kişilerce veya aynı mevzuatta alkollü içki alamayacağı belirtilen kişilerce alkollü içki alınmak suretiyle kullanılması sırasında meydana gelen zararlar" için sigortalıya rücu edilebileceğinin düzenlendiği görülmektedir.

Söz konusu mevzuat hükümlerinin halen yürürlükte bulunan değişik hallerinde, eski hükümlerde yer verilen "güvenli sürüş yeteneğini kaybetme" ibaresine yer verilmediği görülmektedir.

4. 2918 sayılı KTK'nın 95. maddesi uyarınca, sigorta sözleşmesinden veya sigorta sözleşmesine ilişkin kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması veya miktarının azaltılması sonucunu doğuran haller zarar görene karşı ileri sürülemez, ödemede bulunan sigortacı, sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerine göre tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabilir.

5. TTK'nın sigorta hukukunun genel hükümleri kısmında "sigortanın kapsamı" kenar başlıklı 1409. maddesinde sigortacının, sözleşmede öngörülen rizikonun gerçekleşmesinden doğan zarardan veya bedelden sorumlu olduğu, sözleşmede öngörülen rizikolardan herhangi birinin veya bazılarının sigorta teminatı dışında kaldığını ispat yükünün sigortacıya ait olduğu düzenlenmiştir. Aynı hüküm 6102 sayılı TTK'nın 1485. maddesi gereğince sorumluluk sigortaları bakımından da uygulama alanı bulacaktır.

6. Alkol veya uyuşturucu madde etkisinde olan kişilerin davranışlarında değişme olmakta, fizyolojik ve metabolik reaksiyonlarda bozukluk meydana gelmekte, sinir sistemi üzerindeki etkisiyle psikolojik anormallikler ortaya çıkmaktadır. Yine sarhoş olan kişinin duygu, düşünce, idrak (algılama) yetenekleri değişmekte, koordinasyon ve motor fonksiyonlarında bozukluklar görülmektedir. Alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığının insanın ruh ve beden sağlığı üzerinde yaptığı tahribat tıp biliminin araştırma konusuna girmekle birlikte, alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle emniyetli bir şekilde araç sevk ve idare edemeyecek hâlde olmasına rağmen kişinin araç kullanması 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK)’nun 179. maddesinin üçüncü fıkrasına uyan somut tehlike suçunu oluşturmaktadır. Somut tehlikenin varlığı için, kişinin salt alkollü veya uyuşturucu maddenin etkisinde olması yeterli değildir. Salt alkollü olmak sadece soyut tehlike oluşturan 2918 sayılı KTK’nın 48. maddesine uyan kabahati oluşturacaktır (Parlar, Ali/ Hatipoğlu, Muzaffer: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu Yorumu, ..., 2007, s. 1360 vd., Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 24.03.2022 tarihli, 2019/(17)4-816 E., 2022/375 K. sayılı ilamı).

7. 2918 sayılı KTK'nın anılan hükümleri, sorumluluk hukukuyla ilgili düzenlemeler değil, cezai ve idari yaptırıma ilişkin düzenlemeler getirmektedir. Diğer bir ifade ile anılan Kanun hükümleri tehlike suçunu ve kabahat oluşturan eylemleri düzenlemektedir. 2918 sayılı KTK'nın hem eski hem de yürürlükte olan düzenlemelerine göre tehlike suçunun oluşması için kazanın alkolün etkisinde oluşması gerekmektedir. Diğer bir ifade ile kişinin alkollü haliyle kaza arasında nedensellik bağının bulunması gerekmektedir. Kabahat oluşması için salt alkollü olmak yeterli kabul edilmelidir. Zira salt alkollü olmak soyut tehlike oluşturmaktadır. Uyuşmazlığın ait olduğu sorumluluk hukukunda ise durum farklıdır.

8. Kişi hürriyeti ve güvenliğini düzenleyen Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın (Anayasa) 19. maddesinde belirtilen esaslar dışında bir muameleye maruz kalan kişilerin uğradıkları zararların giderimi sorumluluk/tazminat hukukunun genel prensiplerine göre devletçe giderileceği anılan hükmün son fıkrasında düzenlenmiştir. Bu hükümden hareketle her türlü zararın gideriminin hukuki dayanağının sorumluluk hukukunun genel prensipleri olduğunun kabulü gerekir. Söz konusu prensipler Türk Borçlar Kanunu'nda (TBK) genel olarak düzenlenmiştir. Uyuşmazlık konusu haksız fiil niteliğinde olan trafik kazası olup ilgili prensipler TBK'nın 59 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Uyuşmazlığın çözümünde esas alınması gereken prensip ise "illiyet" bağıdır. Bu bağ, hukuki sonuç ile sonucu ortaya çıkaran olguların arasındaki bağı belirten hukuki bir terimdir. Diğer bir ifade ile illiyet, nedeni sonuca bağlayan bağdır (Özcan, Hüseyin: Ansiklopedik Hukuk Sözcüğü, Seçkin, ... 1985, s. 359). Hem ceza hukukunda hem de sorumluluk hukukunda bir kişinin sorumlu tutulabilmesi için illiyet bağının varlığı aranır. Diğer bir ifade ile sorumlu tutulabilme neden-sonuç ilişkisinin kurulmasına bağlıdır. Somut olayda ise illiyet bağı, alkolle trafik kazası arasında kurulmalıdır. Bu bağlamda illiyet bağının varlığından söz edebilmek için, alkollü olmakla trafik kazası arasında ilişki kurulması gerekir. Bu ilişki ancak trafik kazasının alkolün etkisiyle meydana gelmesi ile kurulabilir.

Sorumluluk hukukunun prensiplerinden olan bu ilkenin dayanağı Anayasa ve TBK hükümleridir. O nedenle, normlar hiyararşisinde kanundan sonra gelen ZMMS Genel Şartlarının bu ilkeyi bertaraf eden hükmünün kanun karşısında uygulama yeri bulunmamaktadır. Zira kanuna aykırı ikincil düzenlemelerdeki hükümlerin geçerli bir genel şart olarak kabulü hukuka uygun olamaz (bkz. HGK, T. 09.04.2019, E. 2017/17-1082, K. 431, s. 4, Par. 3)

Aksinin kabulü halinde, yani sürücünün alkollü olmasının tek başına yeterli kabul edilip, sigortalıyı sorumlu tutup sigortacıya rücu hakkı tanımak için trafik kazasının münhasıran alkolün etkisinde meydana gelmiş olma şartının ve dolayısıyla illiyet bağının aranmaması durumunda, trafik kazasına alkol dışında yol, hava durumu, olayın oluşu vb. gibi başka unsurların sebep olması halinde tüm bu olgular yaptırımsız kalır ki, böyle bir uygulama hak ve nesafetle bağdaşmaz. O nedenle, sigortacının rücu edebilmesi için kazanın alkolün etkisinde meydana gelmiş olma şartının kabul edilmesi hem sorumluluk hukukunun genel prensipleri hem de hakkaniyet gereğidir.

9. Belirtmek gerekir ki, yeni düzenlemenin etkisi sadece ispat yükünedir. Bu bağlamda, uyuşmazlık konusu yönünden önemli bir sorun trafik kazasının münhasıran alkolün etkisinde meydana gelip gelmediğinin ispat yükünün kimin üzerinde olduğu hususudur. Bunun tespiti için öncelikle ispat hükmü olan TTK'nın 1409. maddesi hükmünün mutlak olarak uygulanmasının hakkaniyete uygun olup olmadığının ortaya konulması gerekmektedir. Belirtmek gerekir ki; somut olayda ispatı gereken husus trafik kazasına sebep olan olgunun ispatıdır. Söz konusu olgu ise rizikodan farklı görülmelidir. O nedenle ispat yükünün tamamen sigortacı üzerinde bırakılması doğru olamaz. Bu durumda, sürücüdeki alkol miktarının mevzuatta öngörülen miktar da (1 promil) olması halinde ispat yükünün sigortacı üzerinde, anılan miktardan (1 promil) fazla olması halinde ise ispat yükünün sigortalı üzerinde olması hakkaniyete uygun olur. Diğer bir ifade ile sigorta şirketi, kaza yapan araç sürücüsünün 2918 sayılı KTK'nın 48. maddesinde belirtilen oranların üstünde alkollü olduğunu ispat etmesi ispat yükünü yerine getirmiş sayılması için yeterli olup bundan sonra, sigortalı, alkolün kazanın meydana gelmesinde etkisi olmadığını ispat ederek durumu lehine çevirebilir. Bu durumda illiyet bağının bulunmadığına ilişkin ispatsızlık riskini sigortalı/sigorta ettiren taşıyacaktır. (bkz. SEVEN, Vural: "Alkollü Araç Kullanma ile İlgili Karayolları Trafik Kanunun'da Yapılan Değişikliğin Sigorta Şirketinin İspat Yüküne Etkisi", Prof. Dr. Cevdet Yavuza Armağan, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Araştırma Dergisi, C. 22, S. 3, Legal İstanbul 2016, s. 2527 ve 2528).

10. Dairemizin önüne gelen uyuşmazlık bakımından Yargıtay uygulamasına da bakmak gerekir.

Konunun işbölümü bakımından Dairemizin görevinde olduğu yıllarda (2918 sayılı KTK, Yönetmelik ve ZMMS genel şartlarında yapılan değişiklilerden önce olmakla birlikte) uygulamasının, "...2918 sayılı KTK'nın 48. maddesi ve ZMMS Genel Şartları’nın B.4.d maddesi hükümleri bir arada değerlendirildiğinde sigorta teminatı dışında kalan zararların, aracın alkollü olarak kullanımının güvenli sürüş yeteneğinin kaybına yol açmasına bağlı olarak meydana gelen zararlar olduğu, bu nedenle, sürücünün aldığı alkolün promil oranlarının doğrudan doğruya sonuca etkisi bulunmadığı, bu hususun haksız eylem ile meydana gelen zarar arasında uygun illiyet bağı bulunması gerektiği yönündeki genel ilkenin de bir sonucu olduğu, bu duruma ve Dairemizin yerleşik uygulamasına göre, zararın teminat dışı kalabilmesi için aranan alkol alımı ile meydana gelen olay arasındaki illiyet bağının bu tür maddelerin sinir sistemini etkilemesi nedeniyle nöroloji uzmanı bir hekim ile trafik uzmanından oluşturulacak bilirkişi kurulundan olayın oluş şekli de değerlendirilmek suretiyle kazanın münhasıran alınan alkolün tesiri altında meydana gelip gelmediğine ilişkin olarak alınacak rapor sonucuna göre belirlenmesi gerektiği..." şeklinde olduğu görülmektedir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin, 21.05.2009 tarihli, 2008/1677 E., 2009/6163 K. sayılı, 14.02.2007 tarihli, 2008/904 E., 2008/1651 K. sayılı, 06.04.2009 tarihli, 2008/36 E., 2009/4117 K. sayılı ilamları)

Yargıtay Hukuk Dairelerinin işbölümü bakımından konunun Yargıtay 17. Hukuk Dairesi ve sonrasında Yargıtay 4. Hukuk Dairesi tarafından incelendiği dönemde de yine benzer içtihadın uygulanmaya devam ettiği görülmektedir (Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 18.03.2021 tarihli, 2020/9716 E., 2021/2975 K. sayılı, 05.03.2019 tarihli, 2018/6381 E. 2019/2489 K. sayılı ilamları, Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 19.03.2024 tarihli, 2022/430 E., 2024/2873K. sayılı, 16.01.2024 tarihli, 2023/10586 E., 2024/496 K. sayılı ilamları).

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun uygulamaları da yine hasarın teminat dışı kalabilmesi için kazanın meydana geliş şekli itibarıyla sürücünün salt (münhasıran) alkolün etkisi altında kaza yapmış olması gerektiği, diğer bir anlatımla sürücünün alkollü olmasının, tek başına hasarın teminat dışı kalmasını gerektirmeyeceği yönündedir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 23.10.2002 tarihli 2002/11-768-840 E., K. sayılı, 07.04.2004 tarihli 2004/11-257-212 E., K. sayılı, 22.09.2022 tarihli, 2021/(17)4-468 E., 2022/1143 K. sayılı, 28.12.2021 tarihli, 2021/(17)4-203 E., 2022/1940 K. sayılı, 10.12.2014 tarihli 2013/(17)-1199 E., 2014/1018 K. sayılı ilamları).

Yukarıda belirtilen mevzuat değişikliğine benzer değişiklik Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları'nın A.5.5. maddesinde de yapılmış olup Kasko Sigortası Genel Şartları'nda da Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde belirlenen seviyenin üzerinde alkollü olma koşulu belirtilmiş ve Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 28.06.2021 tarihli 2021/15097 E., 2021/3716 K. sayılı ve 10.12.2018 tarihli 2018/4623 E., 2018/11940 K. sayılı kararlarında yine mevzuattaki alkol sınırı değil alkolün kazanın meydana gelmesinde münhasıran etkili olması koşulunu aradığı görülmüştür.

Bu itibarla yukarıda sayılan mevzuat hükümlerinde yapılan değişiklik sonrası "güvenli sürüş yeteneğini kaybetme" kavramına yer verilmemiş ise de sorumluluk hukukunun genel prensipleri nazara alınarak, alkollü durumla zararın doğumuna neden olan trafik kazası arasında uygun uygun illiyet bağı bulunması gerektiği (sonuç ile sonucu ortaya çıkaran olgu arasındaki neden sonuç ilişkisi bulunması gerektiği) yönündeki genel ilkeden hareketle 2918 sayılı KTK'nın 48/1 hükmünün 11.06.2013 tarihindeki değişiklikten sonra ve 01.06.2015 tarihinde yürürlüğe giren ve halen yürürlükte olan ZMSS Genel Şartları'nın B.4.c bendinde yapılan değişiklikten sonra da sigorta şirketleri tarafından sigortalı akidi aleyhine açılan rücuan tazminat davalarında, sorumluluk için illiyet bağının bulunması zorunlu olduğundan, kazanın münhasıran alkolün etkisi altında gerçekleşmesinin aranması gerektiğine yönelik Yargıtay içtihadının aynen korunması gerektiği kanaatine varılmakla, aşağıdaki şekilde karar verilmesi gerekmiştir.

V. SONUÇ
Yukarıda açıklanan nedenlerle, 01.06.2015 tarihli değişiklikten sonra ZMMS Genel Şartlarının B.4.c bendine dayalı olarak sigorta şirketleri tarafından sigortalı akidi aleyhine açılan rücuan tazminat davalarında, kazanın münhasıran alkolün etkisi altında gerçekleşmesi gerektiğine, ... Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, ... Bölge Adliye Mahkemesi 11.Hukuk Dairesi, ... Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi ile ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi arasında çıkan hukuki uyuşmazlığın bu şekilde giderilmesine, 23.06.2025 tarihinde 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un 35/4 hükmü gereğince oy çokluğuyla kesin olarak karar verildi.

MUHALEFET ŞERHİ

Uyuşmazlık, 2918 sayılı KTK, KTY ile ZMMS Genel Şartlarında yapılan değişikliklerle; alkol ve uyuşturucu madde alanlar için “güvenli sürüş yeteneklerini kaybetmiş” olma şartının çıkarılmış olması karşısında ZMMS sigortacısı tarafından kendi akidi olan sigortalı aleyhine açılan rücuan tazminat davalarında, kazanın münhasıran alkolün etkisinde meydana gelmiş olma şartının aranıp aranmayacağı hususunda toplanmaktadır.

KTK’nun 48/1 maddesindeki önceki düzenleme “…alkollü içki almış olması nedeniyle güvenli sürme yeteneklerini kaybetmiş kişilerin karayolunda araç sürmeleri yasaktır…” hükmünü içermekteyken 11.06.2013 tarihinde “…uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri almış olan sürücüler ile alkollü olan sürücülerin karayolunda araç kullanmaları yasaktır…” şeklinde değişikliğe uğramıştır. Ayrıca 1.00 promilin üzerinde alkollü olduğu tespit edilen sürücülerin TCK'nın 179. maddesi kapsamında cezalandırılacağı, keza hususi araç kullananların 0.50, diğer araç sürücülerinin ise 0.20 promilin üzerinde alkolle kazaya sebebiyet vermeleri halinde ayrıca TCK hükümleri çerçevesinde cezalandırılacakları hükme bağlanmıştır. Buna paralel aynı içeriğin KTY’ye de işlendiği görülmektedir.

Keza benzer anlayış ZMMS Genel Şartlarına da dercedilmiş; 01.06.2015 tarihinde yapılan değişiklikle “aracın, uyuşturucu madde veya ilgili mevzuatta belirtilen kişilerce veya aynı mevzuatta alkollü içki alamayacağı belirtilen kişilerce alkollü içki alınmak suretiyle kullanılması sırasında meydana gelen zararlar” için sigortalıya rücu edilebileceği düzenlenmiştir.

Trafiğe çıkmak, şahsi riskin yanı sıra birçok insanın, can ve mal emniyetiyle doğrudan ilgilidir. Hele hele alkollü veya uyuşturucu madde etkisiyle araç kullanımının seyir ve trafik güvenliği açısından önemli bir risk faktörü olduğu tartışmasızdır. Sürüş yeteneğinin ortaya konulmasında, tecrübe büyük önem taşır. Ancak ani gelişen, beklenmedik bir hadiseden kazasız belasız kurtulmanın başlıca amili doğru zamanda gösterilecek isabetli reflekslerle mümkün olacaktır. Her yıl yüzlerce insanın trafikten hayatını kaybettiği, azımsanmayacak sayıda kişinin sakat kaldığı trafik kazalarının meydana gelmesinin en büyük nedenlerden birinin de alkollü araç kullanmak olduğu herkesin bilgisi dahilindedir.

Trafikte aracı sürücü kullanır. Sürücüyü sevk ve idare eden başlıca organ ise beyindir. Alkol ve uyuşturucu madde kullanımının akli melekelerde teşevvüş/algılama yeteneğinde bozukluğa yol açtığı herkesçe bilinen bir gerçektir. Beynin sürekli teyakkuz halinde olmasını gerektiren seyir esnasında fonksiyonlarını kısmen ya da tamamen tatil edecek potansiyel taşıyan madde kullanımının sadece sürücünün kendisini değil bir çok insan için potansiyel tehlike içermektedir. Bunun içindir ki yetkili kurum ve kuruluşlar yukarıda sıralanan mevzuatta birtakım güncellemeler yaparak; kazanın “münhasıran alkolün etkisinden kaynaklanmış” olması şeklindeki Yargıtay uygulama ve anlayışına son vermeyi amaçlamışlardır.

Hemen belirtmek gerekir ki kazanın, münhasıran alkolün etkisiyle meydana gelmiş olması şeklindeki Yargıtay anlayışı sigortacı yönünden ispat imkansızlığıyla eşdeğer anlam taşıyordu. Zira cüzi de olsa yol şartları ya da karşı taraf sürücü kusuru bulunuyorsa, münhasırlık şartının gerçekleşmediği ve dolayısıyla sigortacının akidine rücu edemeyeceği yolundaki uygulama mevcuttu. Bu durumda bir kazanın münhasıran alkolün etkisiyle işlenmesi hali ancak ve ancak araç yakıt deposuna benzin ya da mazot yerine alkol konulması halinde mümkün olabilirdi ki, latife babından zikretmeden geçmemek lazım.

Tüm bu aşamalardan sonra kanun koyucu ve ilgili mevzuat düzenleyici kuruluşlar kazanın münhasıran alkolün etkisiyle işlenmiş olmasına dayanak gösterilen “güvenli sürüş yeteneğini kaybetme” şartını çıkarmışlardır. Gerek alkollü araç kullanımı ve buna bağlı kaza sayısının artması, gerekse alkolün güvenli sürüş yeteneğini bertaraf etmeye dair etkisinin kişiden kişiye değişiklik göstermesi ve içen çevrelerce yaygın savunma mekanizması olarak devreye sürülen “içmesini bilene zararı olmaz” istisnasından teselli bulma anlayışına son vermek için haklı ve yerinde bir müdahale ile gerekli mevzuat güncellemesi yapılmıştır.

Ardı sıra bu düzenlemelere paralel olarak ZMMS Genel Şartlarındaki rücu şartı değişikliğinin, sürücüleri alkollü araç kullanmaktan caydırmaya yönelik olması yönüyle de eleştirilecek bir tarafı bulunmamaktadır. Kaldı ki, taraflarca imzalanan poliçe genel şartlarıyla birlikte geçerli bir sözleşme haline gelir. Buna göre, primi ödenmemiş ve hatta yasaklanarak cezai müeyyideye de bağlanmış bir suç halinin, yargı mercilerince içtihat yoluyla teminat kapsamına sokulmaya devam edilmesi usul, kanun ve hayatın bilimsel gerçeklerine aykırı düşeceğinden, aksi yönde tezahür eden sayın çoğunluk kararına iştirak etmiyorum.

Kanun No. 7593

Kabul Tarihi: 8/8/2026

MADDE 1- 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanuna 13 üncü maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde eklenmiştir.

“MADDE 13/A- Ateşli silahın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza edilmesi suretiyle çocuk tarafından ele geçirilmesine neden olan kişi, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”

MADDE 2- 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 31 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “oniki yıldan onbeş yıla;” ibaresi “onüç yıldan onsekiz yıla;”, “dokuz yıldan onbir yıla” ibaresi “on yıldan oniki yıla”, “yedi yıldan” ibaresi “dokuz yıldan” şeklinde ve üçüncü fıkrasında yer alan “onsekiz yıldan yirmidört yıla;” ibaresi “ondokuz yıldan yirmiyedi yıla;”, “oniki yıldan onbeş yıla” ibaresi “onbeş yıldan onsekiz yıla”, “oniki yıldan fazla” ibaresi “onbeş yıldan fazla” şeklinde değiştirilmiş ve maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“(4) Somut olayda;

a) Kasta dayalı kusurun ağırlığı,

b) Güdülen amaç ve saik,

c) Suçun işleniş şekli,

d) Daha önceden kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilmiş olma,

hususlarından biri ya da birkaçı göz önünde bulundurularak kasten öldürme (madde 81, 82) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (madde 87, fıkra 2 ve 4) suçlarını işleyen onbeş yaşını doldurmuş olup da onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında üçüncü fıkra hükümleri uygulanmayabilir. Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını doldurmamış ceza sorumluluğu bulunan kişiler hakkında ise ikinci fıkra hükümleri yerine üçüncü fıkra hükümleri uygulanabilir.”

MADDE 3- 5237 sayılı Kanunun 233 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “bir yıla” ibaresi “üç aydan iki yıla”, ikinci fıkrasında yer alan “üç aydan bir yıla” ibaresi “altı aydan iki yıla”, üçüncü fıkrasında yer alan “üç aydan bir yıla” ibaresi “bir yıldan üç yıla” şeklinde değiştirilmiş ve maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“(4) Birinci ve üçüncü fıkralarda tanımlanan fiiller nedeniyle çocuğun kasten öldürme (madde 81, 82) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (madde 87, fıkra 2 ve 4) suçunu işlemesi halinde şikayet aranmaksızın, faile bu madde uyarınca verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır.”

MADDE 4- 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 174 üncü maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki bent eklenmiştir.

“e) Onbeş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaksızın düzenlenen,”

MADDE 5- 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 11 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Çocuk tutukluların” ibaresi “Çocuk hükümlülerin veya tutukluların” şeklinde değiştirilmiş ve ikinci fıkrasında yer alan “çocuklar,” ibaresinden sonra gelmek üzere “suç türleri,” ibaresi eklenmiştir.

MADDE 6- 5275 sayılı Kanunun 15 inci maddesinin üçüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve maddeye aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.

“(3) Çocuk hükümlülerin çocuk kapalı ceza infaz kurumundan çocuk eğitimevine ayrılmalarına 89 uncu madde uyarınca psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman, rehberlik uzmanı, öğretmen ve Türkiye Barolar Birliğinin çocuk hakları komisyonundan görevlendireceği avukat gibi en az bir uzman görevlinin de katılımıyla idare ve gözlem kurulu tarafından en geç üç ayda bir yapılan değerlendirme sonucunda karar verilir. Çocuk eğitimevine ayırmaya ilişkin olarak tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen çocuk hükümlülerin yeniden değerlendirilmeye tabi tutulma süreleri altı ayı geçemez.”

“(4) Aşağıdaki hâllerde çocuk hükümlüler hakkında verilen cezalar doğrudan çocuk eğitimevlerinde yerine getirilir:

a) Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olanlar.

b) Taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olanlar.

(5) Doğrudan çocuk eğitimevine alınanlar dahil olmak üzere bu kurumlarda bulunan çocuk hükümlülerden;

a) Firar edenler veya başka bir fiilden dolayı haklarında tutuklama kararı verilenler,

b) Kapalı ceza infaz kurumuna iade veya odaya kapatma disiplin cezası alıp, bu cezası kesinleşmiş olanlar veya asayiş ve düzenin sağlanması amacıyla disiplin cezası kesinleşmemiş olsa bile eylemi kurum düzeni ya da kişi güvenliği bakımından tehlike oluşturanlar,

idare ve gözlem kurulu kararıyla çocuk kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilirler.

(6) Çocuk hükümlülerin, suç ve ceza türlerine göre, çocuk eğitimevlerine ayrılıp ayrılmamalarına, çocuk eğitimevlerinde geçirecekleri sürelere, çocuk kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilmelerine, doğrudan çocuk eğitimevlerine alınmalarına, doğrudan çocuk eğitimevlerine alınanların çocuk kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilmelerine ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar yönetmelikte gösterilir.”

MADDE 7- 5275 sayılı Kanunun 107 nci maddesinin beşinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(5) Türk Ceza Kanununun kasten öldürme suçları (madde 81, 82 ve 83), cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar (madde 102 ve 103), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu (madde 188) ve suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu (madde 220) hariç olmak üzere, koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında, hükümlünün onbeş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak dikkate alınır.”

MADDE 8- 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununa 43/B maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde eklenmiştir.

“Amaç dışı bıçak taşıma

MADDE 43/C- (1) Her ne ad altında olursa olsun, 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun kapsamı dışında kalan her tür bıçak ile diğer kesici, delici veya bereleyici aletlerin;

a) 11/9/1981 tarihli ve 2521 sayılı Avda ve Sporda Kullanılan Tüfekler, Nişan Tabancaları ve Av Bıçaklarının Yapımı, Alımı, Satımı ve Bulundurulmasına Dair Kanuna göre ruhsatlandırılan yerler ile ilgili yönetmeliğe göre ruhsatlandırılan işyerleri dışında satışı ve sergilenmesi,

b) Onsekiz yaşından küçük çocuklara satılması ve çocuklar tarafından satın alınması veya taşınması,

yasaktır.

(2) Birinci fıkrada sayılan yasaklara uymayan kişiye beşbin Türk Lirası, kabahate konu bıçak veya aletlerin sayı veya nitelik bakımından vahim olması halinde ise onbin Türk Lirası idarî para cezası verilir. Ayrıca bu kabahatin işlendiğini öğrenen işletici veya sorumlunun yetkili makamlara bildirim yapmaması halinde beşbin Türk Lirası idarî para cezası verilir.

(3) Birinci fıkrada sayılan kabahatin konusunu oluşturan veya işlenmesi suretiyle elde edilen eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir.

(4) Birinci fıkrada sayılan kabahat dolayısıyla idarî para cezasına ve elkoymaya kolluk görevlileri, mülkiyetin kamuya geçirilmesine mülkî amir tarafından karar verilir.

(5) Birinci fıkradaki kabahati işlediği sırada onbeş yaşını doldurmamış çocuk hakkında çocuğun üstün yararı gözetilerek, 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu hükümleri uyarınca koruyucu, destekleyici ve yönlendirme tedbirlerine karar verilmesi amacıyla mülkî amir tarafından çocuk hâkiminden tedbir talebinde bulunulur.

(6) Bu madde hükümleri internet satışları ve mesafeli satışlar için de uygulanır.

(7) Bir sanat veya mesleğin icrası ve eğitim için gerekli bıçak, şiş ve benzerlerinin icra yerinde ve icra eden kişilerce kullanılması, bulundurulması ve taşınması bu madde hükümlerine tabi değildir.”

MADDE 9- 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununa 5 inci maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde eklenmiştir.

“Yönlendirme tedbirleri

MADDE 5/A- (1) 5 inci maddede düzenlenen koruyucu ve destekleyici tedbirlerin yanında bu maddede düzenlenen yönlendirme tedbirleri, ceza sorumluluğu olmayan adli süreçteki çocuklar bakımından, çocuklara özgü güvenlik tedbiri olarak anlaşılır.

(2) Yönlendirme tedbirleri olarak;

a) Sosyal ve toplumsal hizmetler tedbiri: Spor kulüpleri, gençlik merkezleri, spor tesisleri ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarında; Gençlik ve Spor Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile yerel yönetimler tarafından yerine getirilmek üzere çocukların 20 saatten 300 saate kadar psikososyal gelişimine katkı sağlayacak görev almalarına,

b) Dijital risklerden korunma tedbiri: Kullandığı telefon cihazı, telefon hattı veya her türlü bilgisayar, tablet ve benzeri dijital cihazın bildirilerek cihazın tedbir kararından sonraki hareketlerini Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından 3 aydan az 2 yıldan fazla olmamak üzere çeşitli takip yazılımlarıyla ilgili kurum denetimine açmaya, riskli olarak tanımlı bazı dijital mecralar, uygulamalar ve dijital platformlara erişimin engellenmesine,

c) Kitap ve kütüphane tedbiri: Kütüphane ve okuma salonu gibi yerlerde Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, üniversiteler ile yerel yönetimler tarafından yerine getirilmek üzere 20 saatten 300 saate kadar psikososyal gelişimine katkı sağlayacak görev almaya veya bu kuruluşların yetkililerince belirlenen eserleri okumaya,

d) Çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiri: Tarım ve Orman Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, üniversiteler ile yerel yönetimler tarafından yerine getirilmek üzere 20 saatten 300 saate kadar park, bahçe, sahil gibi belirlenecek bir bölgede çevre temizliği yapmaya, belirlenecek bitkilerin bakımı, ağaçlandırma ve çiçeklendirme faaliyetlerine katılmaya,

e) Tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve uyarıcı madde ile davranışsal bağımlılık tedbiri: Sağlık Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Yeşilay tarafından yerine getirilmek üzere çocukların sağlıkları için tehlike oluşturan bağımlılıklarının tedavi ve rehabilitasyonu için belirlenecek programları tamamlamaya,

hükmedilir.

(3) Bu tedbirlerin yerine getirilmesinde 45 inci maddenin üçüncü ve dördüncü fıkraları uygulanır.

(4) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.”

MADDE 10- 5395 sayılı Kanunun 9 uncu maddesine aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.

“(4) Akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde bağımlılığı, davranışsal bağımlılık ya da ağır tehlike arz eden bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi veya başkaları açısından ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilen ve herhangi bir suretle Sağlık Bakanlığına veya üniversitelere bağlı yataklı sağlık kurumlarına gelen veya getirilen çocuk hakkında, tedaviye ihtiyaç bulunduğunun ilgili uzman hekim tarafından tespit edilmesi hâlinde, acil korunma kararı alınması amacıyla yirmi dört saat içinde rapor düzenlenir. Sağlık kurumu, uzman hekim raporunun düzenlendiği tarihten itibaren en geç yirmi dört saat içinde çocuk hâkimine başvurur. Başvurudan itibaren en geç kırk sekiz saat içinde ilgili dal uzman hekiminin yer aldığı üç uzman hekimden oluşan resmî sağlık kurulu tarafından düzenlenen rapor mahkemeye sunulur.

(5) Hâkim, başvuru ve sağlık kurulu raporunu değerlendirerek talep hakkında en geç kırk sekiz saat içinde karar verir. Çocuğun sağlık kuruluşuna gelmesi veya getirilmesinden hâkim kararının sağlık kuruluşuna tebliğine kadar geçen sürede, çocuğa gerekli görülen tıbbî müdahale ve tedavi uygulanır. Bu süreçte ihtiyaç duyulması hâlinde kolluktan yardım istenebilir. Kolluk, bu kapsamda yapılan talepleri, kanunla kendisine tanınan yetkiler çerçevesinde yerine getirir.

(6) Hâkim, çocuğun üstün yararını gözeterek çocuğun bulunduğu yerin gizli tutulmasına ve gerekli görmesi hâlinde kişisel ilişkinin kurulmasına veya sınırlandırılmasına karar verebilir. Hâkim, sağlık kurulu raporunu dikkate alarak acil korunma kararının kaldırılmasına, devamına veya çocuğun durumuna uygun başka bir koruyucu ve destekleyici tedbire karar verir.”

MADDE 11- 5395 sayılı Kanunun 15 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Suça sürüklenen” ibaresi “Adli süreçteki” şeklinde değiştirilmiş ve maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“(4) Çocuk hakkında kamu davası açılması hâlinde durum, gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı il veya ilçe müdürlüklerine bildirilir.”

MADDE 12- 5395 sayılı Kanunun 23 üncü maddesine aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.

“(2) Adli süreçteki çocuklar hakkında yapılan yargılama sonunda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi hâlinde 5/A maddesinde düzenlenen yönlendirme tedbirlerinden uygun görülen biri veya birkaçı da denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır. Bu fıkra uyarınca hükmedilecek yükümlülükler 5/A maddesinde belirtilen kurumlar tarafından yerine getirilir.

(3) Suçun işlenmesi nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın az olması hâlinde adli süreçteki çocuklar hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilmesi için zararın giderilmesi şartı aranmayabilir.”

MADDE 13- 5395 sayılı Kanunun 35 inci maddesinin üçüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(3) Onbeş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunludur. Cumhuriyet savcısı, mahkeme veya çocuk hâkimi tarafından onbeş yaşını doldurmuş çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmaması hâlinde, gerekçesi iddianamede veya kararda gösterilir.”

MADDE 14- 5395 sayılı Kanunun 45 inci maddesinin üçüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve maddeye aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.

“(3) Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin ilgili kurum veya kuruluş tarafından yerine getirilmesi sırasında gerekmesi hâlinde kolluktan yardım istenebilir.”

“(4) Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin yerine getirilmesinde kurumların koordinasyonu merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından; il ve ilçelerde kurumların koordinasyonu ile takibi vali ve kaymakam tarafından sağlanır. Bu amaçla il ve ilçelerde sekretarya hizmetleri aile ve sosyal hizmetler il müdürlükleri tarafından yürütülür. Hâkim veya mahkeme tarafından verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararları, yerine getirilmek üzere ilgili kurum veya kuruluşa gönderilir.

(5) Çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarının gereklerine aykırı hareket eden ana, baba, vasi veya bakım ve gözetiminden sorumlu kimse, fiil suç teşkil etse dahi ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre çocuk hâkimi kararıyla üç günden on güne kadar tazyik hapsi ile cezalandırılır. Bu kararlara karşı 14 üncü madde uyarınca itiraz yoluna gidilebilir. Tazyik hapsine ilişkin kararlar, kesinleşmesini müteakip Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yerine getirilir. Bu kararlar çocuk hâkimi tarafından ilgili kuruma bildirilir.”

MADDE 15- (1) 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin (17) numaralı alt bendinde yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki” şeklinde değiştirilmiştir.

(2) 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 253 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki” şeklinde değiştirilmiştir.

(3) 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun;

a) 1 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki”,

b) 2 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki”,

c) 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (2) numaralı alt bendinde yer alan “Suça sürüklenen” ibaresi “Adli süreçteki”, (c) bendinde yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki”,

ç) 11 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “hakkında adli süreç yürütülen”,

d) 12 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Suça sürüklenen” ibaresi “Adli süreçteki”,

e) 13 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “hakkında adli süreç yürütülen”,

f) 20 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Suça sürüklenen” ibaresi “Adli süreçteki”,

g) 24 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki”,

ğ) 26 ncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki”,

h) 30 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan “Suça sürüklenen” ibaresi “Adli süreçteki”, (c) bendinde yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki”,

ı) 31 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki”,

i) 34 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan “Suça sürüklenen” ibaresi “Adli süreçteki”,

j) 37 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki”,

k) 39 uncu maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendinde yer alan “Suça sürüklenmesi” ibaresi “Hakkında adli süreç yürütülmesi”,

şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 16- Bu Kanunun;

a) 8 inci maddesi ile 5326 sayılı Kanuna eklenen 43/C maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi hükmü 1/12/2026 tarihinde,

b) Diğer hükümleri yayımı tarihinde,

yürürlüğe girer.

MADDE 17- Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.

WhatsApp mesajları, hukuka uygun şekilde elde edilmişse mahkeme tarafından delil olarak kabul edilir. Ancak hâkim bu yazışmaları kesin delil olarak değil, takdir yetkisi kapsamında değerlendirir. Mesajların içeriği, tarihlerinin tutarlılığı, olayla bağlantısı ve dosyadaki diğer delillerle uyumu birlikte ele alınır.

Hukuka uygunluk bakımından temel ilke şudur: Kişi, tarafı olduğu yazışmaları delil olarak sunabilir. Kendi telefonunuza gelen, sizin yazdığınız ya da size gönderilen mesajlar hukuka uygundur. Buna karşılık eşin telefonunun şifresini kırarak mesajlara ulaşmak, izinsiz şekilde telefonu ele geçirmek, gizli takip uygulamaları kullanmak hukuka aykırıdır. Bu şekilde elde edilen mesajlar mahkeme tarafından reddedilebildiği gibi ayrıca cezai sorumluluk da doğurabilir.

Ortak kullanılan cihazlarda görülen WhatsApp mesajları ise farklı değerlendirilir. Aynı evde herkesin kullandığı tablet, bilgisayar veya ortak telefon üzerinden görülen yazışmalar çoğu zaman hukuka uygun kabul edilir. Çünkü bu durumda özel hayatın gizliliğine yönelik doğrudan bir ihlal bulunmaz.

WhatsApp yazışmaları boşanma davalarında özellikle aldatma, hakaret, tehdit, ekonomik şiddet, fiziksel şiddet sonrası gönderilen özür mesajları, evi terk ettiğini kabul eden yazışmalar ve çocuğun bakımıyla ilgili tartışmalarda güçlü delil niteliği taşır. Bazen tek bir mesajın bile davanın seyrini tamamen değiştirdiği görülmektedir.

Ekran görüntüleri de delil olarak kabul edilebilir. Ancak tarih ve saat bilgilerinin görünür olması, konuşma bütünlüğünün bozulmamış olması ve mesajların karşı tarafa ait numarayla örtüşmesi gerekir. Hâkim şüphe duyarsa bilirkişi incelemesi yapılabilir, telefon yedekleri ve teknik kayıtlar incelenebilir. Bu nedenle sahte veya manipüle edilmiş ekran görüntüleri genellikle kolayca tespit edilir.

Karşı taraf mesajı inkâr ederse teknik inceleme süreci devreye girer. Bilirkişi, mesajların gönderim kayıtlarını, metadata bilgilerini, zaman damgalarını ve veri bütünlüğünü inceler. Mesajların silinip silinmediği ya da değiştirilip değiştirilmediği kısa sürede ortaya çıkarılabilir.

Tarafı olunmayan, üçüncü kişilere ait özel yazışmaların delil olarak sunulması ise mümkün değildir. Bu durum kişisel verilerin hukuka aykırı şekilde elde edilmesi anlamına gelir ve mahkemeler tarafından kabul edilmez.

Sonuç olarak WhatsApp yazışmaları, boşanma davalarında doğru ve hukuka uygun şekilde kullanıldığında son derece etkili bir delildir. Ancak belirleyici olan yalnızca mesajın içeriği değil, elde ediliş şekli ve olayla açık bağlantısının kurulabilmesidir. Bazı durumlarda tek bir mesaj, bazı durumlarda ise diğer delillerle birlikte davanın yönünü tamamen değiştirebilir.

Ekonomik şiddetin ispatında en önemli unsur, bu davranışların süreklilik göstermesi ve hayatın olağan akışına aykırı olmasıdır. Mahkemeler tekil ve geçici durumlar yerine, sistematik bir baskının varlığına odaklanır.

Bu tür şiddetin ispatında en sık başvurulan deliller mesajlaşmalar ve WhatsApp yazışmalarıdır. “Para vermiyorum”, “Çalışmanı istemiyorum”, “Harcadığın her kuruşu bana soracaksın” gibi ifadeler, mahkeme tarafından doğrudan ekonomik baskı olarak değerlendirilir ve güçlü delil niteliği taşır.

Banka kayıtları da ekonomik şiddetin ispatında önemli bir yer tutar. Evin giderlerinin uzun süre karşılanmaması, eşin maaşına el konulması, hesaplara gelen paranın sürekli diğer eş tarafından çekilmesi, kartların alınması ya da borçların tek tarafa yüklenmesi banka hareketleriyle açıkça ortaya konulabilir. Nafakanın ödenmemesi veya paranın tehdit ve baskı aracı olarak kullanılması da dekontlarla desteklendiğinde güçlü delil oluşturur.

Tanık beyanları ekonomik şiddetin ispatında bir diğer önemli unsurdur. Aile bireyleri, komşular, iş arkadaşları veya yakın çevredeki kişiler, ekonomik baskıya tanıklık etmişse mahkemede bu durumu doğrulayabilir. Özellikle “eve para bırakılmıyordu”, “çalışmasına izin verilmiyordu”, “maaşı tamamen elinden alınıyordu” şeklindeki anlatımlar hâkim açısından dikkate alınır.

Faturalar, kira ödemeleri, alışveriş fişleri ve karşılanmayan temel ihtiyaçlara ilişkin belgeler de ekonomik şiddetin ispatında kullanılabilir. Bazı durumlarda ekonomik baskı, aileyi aç bırakma boyutuna kadar ulaşabilir ve bu halde hâkim, durumu ağır kusur olarak değerlendirir.

Polis tutanakları ve resmi şikâyet kayıtları da ekonomik şiddetin varlığını gösteren deliller arasında yer alır. Ayrıca yoğun ekonomik baskı nedeniyle yaşanan psikolojik çöküş hallerinde psikolog veya psikiyatri raporları, ekonomik şiddetin etkisini ortaya koymak açısından önemlidir.

Hâkim tüm bu delilleri birlikte değerlendirirken ekonomik şiddetin sistematik olup olmadığına, süreklilik gösterip göstermediğine, tarafın maddi gücüne rağmen aileye katkı sağlayıp sağlamadığına ve paranın bir tahakküm aracı olarak kullanılıp kullanılmadığına bakar. Ekonomik şiddet birçok boşanma kararında ağır kusur olarak kabul edilir ve nafaka, velayet ile maddi ve manevi tazminat kararlarını doğrudan etkiler.

Sonuç olarak ekonomik şiddet; mesajlar, banka kayıtları, tanık beyanları, faturalar, resmi tutanaklar ve sağlık raporlarıyla çok yönlü şekilde ispatlanabilir. Aileye bilerek ekonomik baskı uygulanması ve paranın güç unsuru haline getirilmesi, Türk Medeni Kanunu kapsamında ciddi bir kusur olarak değerlendirilir ve boşanma davasının sonucunu doğrudan etkiler.

Türk Medeni Kanunu’na göre eşler, birlikte yaşama, karşılıklı sadakat, saygı, yardımlaşma ve evlilik birliğinin huzurunu koruma yükümlülüğü altındadır. Bu nedenle tek başına horlama, dağınıklık ya da titizlik her zaman boşanma sebebi veya kusur olarak kabul edilmez. Ancak bu davranışlar uzun süreli bir huzursuzluk yaratıyor, eşin yaşamını zorlaştırıyor, psikolojik baskıya dönüşüyor ve evlilik birliğini temelinden sarsıyorsa, mahkemeler tarafından kusur olarak değerlendirilebilir.

Videoda özellikle horlamanın hangi durumlarda tıbbi bir sorun olarak kabul edildiği, ne zaman evlilik birliğini etkileyen bir unsur haline geldiği; dağınıklığın hangi aşamada eşe karşı duyarsızlık ve saygısızlık olarak yorumlanabildiği; aşırı titizlik ve obsesif davranışların psikolojik şiddet boyutuna nasıl ulaşabildiği detaylı şekilde ele alınmaktadır. Ayrıca hâkimin kusur değerlendirmesi yaparken davranışların sıklığına, yoğunluğuna, taraflar üzerindeki etkisine ve evlilik birliği üzerindeki sonuçlarına nasıl baktığı açıklanmaktadır.

Boşanma davalarında önemli olan davranışın adı değil, evlilik birliği üzerindeki etkisidir. Küçük gibi görünen alışkanlıklar zamanla sürekli tartışmaya, saygının kaybolmasına ve evliliğin çekilmez hale gelmesine yol açıyorsa, bu durum hukuki anlamda kusur olarak kabul edilebilir. Videoda kusurun ispatında mesajlaşmaların, tanık beyanlarının, psikolog raporlarının ve diğer delillerin nasıl değerlendirildiğine de yer verilmektedir.

Boşanma davası açmayı düşünenler, çekişmeli boşanma sürecinde kusur kavramını merak edenler ve evlilikte hangi davranışların hukuki sonuç doğurabileceğini öğrenmek isteyenler için bilgilendirici ve yol gösterici bir içeriktir.

Bu videoda, uygulamada en çok merak edilen ve en hassas başlıklardan biri olan boşanma davası sürecinde çocukların tanık olarak dinlenip dinlenemeyeceği konusu ele alınmaktadır. Boşanma davası sırasında çocukların mahkemede tanık yapılmasının neden hukuken uygun görülmediği ve boşanma davası sürecinin çocukların psikolojisi üzerindeki etkileri ayrıntılı şekilde açıklanmaktadır.

Boşanma davası açıldığında, taraflar çoğu zaman çocukların tanık olarak dinlenip dinlenemeyeceğini merak etmektedir. Ancak boşanma davası uygulamasında mahkemeler, çocukların anne veya baba aleyhine tanıklık yapmasını doğru bulmamaktadır. Çünkü boşanma davası içinde çocuğun taraf seçmeye zorlanması, uzun vadeli psikolojik zararlar doğurabilmektedir. Bu nedenle boşanma davası kapsamında çocuklar duruşma salonuna alınmaz ve tanık kürsüsüne çıkarılmaz.

Videoda, boşanma davası sürecinde “çocuğun üstün yararı” ilkesinin neden esas alındığı, çocuğun dava içinde bir delil veya araç haline getirilmesinin neden kabul edilmediği açık bir dille anlatılmaktadır. Boşanma davası sırasında çocukların kolay yönlendirilebilir olması, beyanlarının objektifliğini tartışmalı hale getirdiği için mahkemeler bu konuda son derece hassas davranmaktadır.

Buna rağmen, bazı istisnai durumlarda boşanma davası kapsamında çocuğun görüşüne başvurulabilmektedir. Özellikle boşanma davası sürecinde çocuğun fiziksel şiddete, tehdide, ağır hakaretlere veya istismar şüphesine doğrudan maruz kaldığı hallerde, çocuğun anlattıkları önem kazanabilir. Ancak bu durumlarda bile boşanma davası içinde çocuk tanık olarak dinlenmez. Çocuğun görüşü, pedagog, psikolog veya sosyal hizmet uzmanı eşliğinde alınır ve uzman raporu olarak dosyaya girer.

Velayet davası içeren bir boşanma davası söz konusu olduğunda ise, özellikle on beş yaş ve üzeri çocukların görüşleri alınabilir. Bu görüş, boşanma davasında kusur ispatı amacıyla değil; çocuğun hangi ebeveynle daha güvenli ve sağlıklı bir yaşam süreceğinin belirlenmesi için değerlendirilir. Boşanma davası kapsamında çocuğun eğitimi, sağlığı, sosyal çevresi ve psikolojik durumu esas alınır.

Bu videoda ayrıca, boşanma davası sürecinde çocukların tanık yapılmasının neden travmatik sonuçlar doğurabileceği, yüksek çatışmalı boşanma davası süreçlerinde çocukların nasıl ağır bir baskı altında kaldığı ve mahkemelerin bu nedenle çocukları davanın dışında tutmaya çalıştığı detaylı şekilde açıklanmaktadır.

Sonuç olarak, boşanma davası içinde çocuklar tanık olarak dinlenmez. Boşanma davası sürecinde yalnızca çocuğun doğrudan yaşadığı olaylarda, güvenli bir ortamda ve uzman eşliğinde görüşü alınabilir. Bu görüşler tanıklık değildir; boşanma davası dosyasına giren uzman raporlarıdır. Mahkemelerin temel amacı, boşanma davası sürecinde çocuğun psikolojik ve duygusal bütünlüğünü korumaktır.

Boşanma davalarında fiziksel şiddet, psikolojik şiddet, tehdit, baskı ve aile içi şiddetin her türü; Türk Medeni Kanunu ve Türk Ceza Kanunu kapsamında ağır kusur olarak değerlendirilir. Şiddetin varlığının ispatında en güçlü ve tartışmasız deliller; doktor raporları, Adli Tıp Kurumu raporları ve polis tutanaklarıdır.

Videoda özellikle şu başlıklara detaylı şekilde değinilmektedir:

Boşanma davasında fiziksel şiddetin hukuki anlamı

Doktor raporlarının ve hastane kayıtlarının delil değeri

Adli Tıp Kurumu raporlarının kusur tespitindeki rolü

Polis tutanakları, 155/112 başvuruları ve 6284 sayılı Kanun kapsamında verilen uzaklaştırma kararlarının önemi

Hakimin şiddet iddialarını değerlendirirken dikkate aldığı kriterler

Şiddetin ispatlanmasının nafaka, maddi-manevi tazminat ve velayet üzerindeki etkileri

Şiddet iddialarının somut, resmi ve bilimsel delillerle desteklenmesi, boşanma davalarının seyrini doğrudan etkiler. Özellikle Adli Tıp raporları, acil servis ve adli muayene kayıtları ile polis tutanakları; mahkemeler nezdinde en güçlü ispat araçlarıdır. Bu deliller, şiddetin ne zaman ve nasıl gerçekleştiğini objektif şekilde ortaya koyar.

Boşanma davası, taraflardan birinin boşanmak istemesine rağmen diğer eşin karşı çıkması halinde de açılabilir. Türk Medeni Kanunu’na göre eşin rızası şart değildir. Mahkeme, boşanma davası kapsamında evlilik birliğinin temelinden sarsılıp sarsılmadığını inceler.

Boşanma Türleri

• Anlaşmalı boşanma davası: Tarafların boşanmayı ve şartlarını kabul etmesiyle hızlı ilerler.

• Çekişmeli boşanma davası: Eşlerden biri boşanmaya karşı çıkıyorsa açılır ve süreç daha uzun olabilir.

Hukuki Dayanak

Boşanma davası TMK 166. maddeye dayanır. Ortak yaşamın sürdürülemeyecek ölçüde bozulması boşanma gerekçesidir. Bir eşin boşanmak istememesi boşanma davası açılmasına engel olmaz.

Delillerin Önemi

Boşanma davası sürecinde mahkeme, tarafların iddialarını somut delillerle değerlendirir.

• Tanık anlatımları

• Mesaj kayıtları

• Raporlar

• Diğer yazılı veya görsel deliller

Delil yetersizliği durumunda boşanma davası reddedilebilir.

Aynı Evde Yaşama Durumu

Aynı çatı altında yaşamaya devam edilmesi boşanma davası açılmasına engel değildir. Ayrı odalarda yaşamak, iletişimin kopması, ilgisizlik gibi unsurlar evliliğin fiilen bittiğini gösterebilir.

Sonuç

Eşin boşanmaya karşı çıkması boşanma davası açılmasını engellemez. Önemli olan evliliğin sürdürülemez olduğunun somut şekilde ortaya konmasıdır. Boşanma davası süreci delillerin gücüyle şekillenir.

1. Boşanma davası sürecinin duygusal boyutu

Boşanma davası, tarafların en yoğun duyguları yaşadığı dönemlerden biridir. Bu duygusal yük nedeniyle boşanma davası sırasında sağduyulu karar vermek çoğu zaman zorlaşır. Ancak unutulmamalıdır ki boşanma davası sırasında yapılan her yanlış hamle, hem hukuki hem ekonomik açıdan uzun vadeli sonuçlar doğurabilir.

2. Boşanma davası açmadan önce doğru hazırlık yapmanın önemi

Birçok kişi ani öfke ve kırgınlıklarla boşanma davası açmaktadır. Oysa boşanma davası, sadece ayrılığı değil; mal paylaşımı, velayet, nafaka ve tazminat gibi birçok konuyu kapsayan kapsamlı bir hukuki süreçtir. Bu nedenle boşanma davası açmadan önce durumun dikkatle değerlendirilmesi gerekir.

3. Delil olmadan boşanma davası açmanın riskleri

Boşanma davasında en sık rastlanan hatalardan biri delilsiz başvuru yapılmasıdır. Aldatma, şiddet veya terk iddiaları somut delillerle desteklenmediği sürece mahkeme boşanma davasında istenen sonucu vermez. Mesaj kayıtları, görüntüler, tanık anlatımları veya kamera kayıtları olmadan açılan boşanma davalarının reddedilmesi çok yaygındır.

4. Mal paylaşımı ve boşanma davasındaki yanlış bilinenler

Boşanma davası sürecinde malların paylaşımı konusunda çok sayıda yanlış bilgi bulunmaktadır. Malın bir eşin üzerine kayıtlı olması diğer eşin hakkı olmadığı anlamına gelmez. Edinilmiş mallara katılma rejimi gereğince evlilik süresince edinilen mallarda her iki eşin de hakkı vardır. Bu nedenle boşanma davası açılmadan önce mal varlığının doğru tespit edilmesi önemlidir.

5. Nafaka ve tazminat haklarının doğru değerlendirilmesi

Boşanma davasında tazminatın boşanmayı kimin istediğine göre belirlendiği yönünde yaygın bir yanılgı vardır. Oysa tazminat, tarafların kusur durumuna göre değerlendirilir. Daha az kusurlu olan ve boşanma davası sonucunda ekonomik kayba uğrayan taraf tazminat talep edebilir. Nafaka hakkı da aynı şekilde boşanma davası içerisindeki genel durum ve ihtiyaçlara göre değerlendirilir.

6. Velayet konusunun boşanma davasındaki yeri

Boşanma davası sırasında velayeti bir rekabet alanı olarak görmek ciddi bir hatadır. Mahkemeler velayet kararını ebeveynlerin duygusal beyanlarına göre değil, çocuğun üstün yararını gözeterek verir. Çocuğun gelişimini hangi ebeveynin daha iyi destekleyebileceği belirleyici unsurdur.

7. Sosyal medyanın boşanma davasına etkisi

Boşanma davası devam ederken yapılan sosyal medya paylaşımları sürecin seyrini olumsuz etkileyebilir. Kişinin duygusal bir anla yaptığı paylaşım, boşanma davasında karşı taraf için delil niteliği taşıyabilir ve mahkemenin bakış açısını değiştirebilir.

8. İletişimin tamamen kopması ve boşanma davasına etkileri

Boşanma davasında tarafların iletişimi tamamen kesmesi özellikle çocukların olduğu durumlarda büyük sorunlara yol açar. Saygılı ve kontrollü bir iletişim biçimi, hem boşanma davasının sağlıklı ilerlemesini sağlar hem de çocukların psikolojik açıdan korunmasına katkıda bulunur.

9. Sonuç: Boşanma davası bir son değil, yeni bir başlangıçtır

Boşanma davası, yalnızca bir evliliğin bitişi değildir; yeni bir hayatın başlangıcıdır. Bu nedenle boşanma davasının bilinçli, planlı ve hukuka uygun yürütülmesi, gelecekte karşılaşılabilecek sorunların önüne geçmek açısından büyük önem taşır

Anayasa Mahkemesine 2012 yılından bu yana toplam 633 bin 488 bireysel başvuru yapıldı, bunlardan 527 bin 803'ü sonuçlandırıldı. Yüksek Mahkemenin başvuruları karşılama oranı yüzde 83,3 oldu. Derdest dosya sayısı ise 105 bin 685 oldu.

AYM’nin hak ihlali kararı verdiği 76 bin 247 başvuruda ilk sırada makul sürede yargılanma hakkının ihlali var. Bunu adil yargılanma ve mülkiyet hakkı ihlalleri takip ediyor.

Bireysel başvuru istatistikleri üç aylık periyotlarla güncellenerek yayımlanıyor.

Meslekte 35 yılını dolduran 415, 30 yılını dolduran 432, 25 yılını dolduran avukat olmak üzere toplam 658 avukata plaketleri, 8-9 ve 10 Eylül günlerinde düzenlenen törenlerle takdim edildi.

Meslekte 35 ve 30 yılını dolduran avukatların plaket töreni 8 Eylül Cuma günü Cemal Reşit Rey Konser Salonu’nda, 25 yılı dolduran avukatların plaket töreni ise 9 Eylül Cumartesi ve 10 Eylül Pazar günleri İstanbul Barosu Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi.

Tören, İstiklal Marşı ve saygı duruşuyla başladı. Törende konuşan İstanbul Barosu Başkanı Av. Filiz Saraç, “Hak mücadelesine yüreğini ve emeğini koymuş tüm avukat meslektaşlarımız, hepinizi İstanbul Barosu Yönetim Kurulu adına saygıyla selamlıyorum. Avukatlık mesleğinde geride kalan yıllar, hak ve hukuk yolunda verilen mücadelenin de adıdır. 145 yıllık bir “Büyük Çınar” olan Baromuzun tarihi 35 yıllık emeğinizi ve mücadelenizi saygı ile saklayacaktır.

Bu töreni Baromuzun da 145. kuruluş yıl dönümü olan 5 Nisan Avukatlar Günü’nde yapacaktık. Ancak, 6 Şubat’ta meydana gelen ve büyük acılar ve kayıplara yol açan depremler nedeniyle törenimizi erteledik. Kaybettiğimiz yurttaş ve meslektaşlarımızı rahmetle ve saygıyla anıyoruz.

Cumhuriyetimizin 100. yılını kutladığımız bugünlerde, Cumhuriyetin kazanımlarını ve Atatürk ilke ve devrimlerini kendine rehber edinen İstanbul Barosu Cumhuriyetimizin sarsılmaz kalesi olmaya her daim devam edecektir.

Ülkemizde yaşanan hukuksuzluklara karşı çıkmaya ve hukuk devletini ve hukukun üstünlüğünü savunmaya devam edeceğiz” dedi.

Başkan Av. Filiz Saraç, meslekte 25, 30 ve 35 yılını dolduran avukatları kutladı ve hak ve hukuk mücadelesinde nice meslek yılları diledi.

Başkanın konuşmasının ardından Genel Sekreter Av. Burcu Öztoprak Alsulu, törenlerde avukatları 10’ar kişilik gruplar halinde plaket almaya davet etti. Başkan Av. Filiz Saraç, avukatlara plaketlerini tek tek sundu ve gruplar halinde fotoğraf çekimi gerçekleştirildi.

Plaket alan avukatlar arasında; İstanbul Barosu Başkan Yardımcısı Av. Ali Gürbüz (25 yıl), Yönetim Kurulu Sayman Üyesi Av. Bahar Güldaş (35 yıl), Yönetim Kurulu Üyesi Av. Gülderen Zerrin Kavak Yıldırım (25 yıl), CUMER Sözcüsü Av. Gülseren Aytaş (35 yıl), önceki Yönetim Kurulu Üyesi Av. Muazzez Yılmaz (35 yıl), Av. Cengiz Yaka (35 yıl), TÜKD Genel Başkanı Av. Tülay Çağlar(25 yıl), Kadıköy Belediye Başkanı Av. Şerdil Dara Odabaşı (25 yıl) da yer aldı.

"ŞEHİT SAVCIMIZ ADALET TEŞKİLATININ KAHRAMANLIK SEMBOLÜ OLMUŞTUR"     

Törene katılan Adalet Bakan Yardımcısı Zekeriya Birkan, "Şehit savcımız şerefli, adalet sancağının ölümsüz bir timsalidir. Aziz hatırası şahadetinden bu yana hiç unutulmamış ve adalet teşkilatının kahramanlık sembolü olmuştur. Mehmet Selim Kiraz bu vatanın fedakâr, kahraman bir evladıdır. Ömrünü devletine, milletine hizmete ve adaletin tecellisini adamıştı. O gün şehit savcımızı hedef alan kurşunlar aynı zamanda yargıya, adalete, hukukun üstünlüğüne ve demokrasiye sıkılmıştır. Bu menfur saldırıda adaleti ve ömrünü adalet yoluna adamış bir kahramanı hedef alanların asıl gayesi bellidir. Terör örgütlerinin asıl amacı ve hedefi şehit savcımızın şahsında milletimizin birliği ve bütünlüğüdür. Adalet teşkilatının gözünü korkutmak ve yıldırmaktır. Hamdolsun ki bu hainler bugüne kadar emellerine ulaşamadılar, bundan sonra da ulaşamayacaklar. Adalet camiamız köklü kurumsal yapısı ve gelenekleriyle bu hain saldırılar karşısında hiçbir zaman yılmamıştır" dedi.

"TERÖR ÖRGÜTLERİNE AMAÇLARINA ULAŞAMADIKLARINI GÖSTERMEK İÇİN BURADAYIZ"

İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı Şaban Yılmaz ise, "Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim Kiraz kardeşimizin şahadetinin üzerinden tam 8 yıl geçti. Bugün tüm terör örgütlerine, vatan ve millet düşmanlarına birlik beraberlik içinde olduğumuzu gösteriyoruz ve buradan haykırıyoruz. Mehmet Selim savcımız gibi masum kardeşlerimizi hedef alarak husumeti, düşmanlığı körükleyen terör örgütlerine bu amaçlarına ulaşamadıklarını göstermek için buradayız" diye konuştu.

" HEPİNİZİ OĞLUM SELİM OLARAK GÖRÜYORUM "  

Şehit Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim kiraz'ın babası Hakkı Kiraz ise, "8 yıl önce bugün bizim için gerçekten karanlık bir gündü. ama bir taraftan da imtihan günümüzdü bununla birlikte hamdolsun birlik ve beraberlik günümüz oldu. Şu anda o günkü tabloyu burada görüyorum. hepinizi oğlum Selim olarak görüyorum. Selim her sabah takvim yaprağını koparır okur benim de okumam için masaya koyardı. 31 Mart 2015 günü sabah Selim evden çıkmadan önce yine o günün takvim yaprağını masaya koymuştu ve oradaki dua şöyleydi: 'Rabbim beni, ailemi mümin olarak evime girenleri bağışla zalimler topluluğunu da daima kahrı perişan et' şeklindeydi"  dedi. 

Konuşmaların ardından şehit savcı Mehmet Selim Kiraz'ın makam odası ziyaret edildi; odasında Kur'an-ı Kerim okundu. Savcı Mehmet Selim Kiraz, 31 Mart 2015 tarihinde Çağlayan'daki İstanbul Adalet Sarayı'nda görevi başındayken DHKP-C'li teröristler tarafından odasında rehin alınmıştı. Savcı Kiraz, saatler süren müzakerelere rağmen makamında şehit edilmişti.