YASAMA DOKUNULMAZLIĞI

YASAMA DOKUNULMAZLIĞININ AMACI,  

YASAMA DOKUNULMAZLIĞININ HUKUKİ NİTELİĞİ, 

YASAMA DOKUNULMAZLIĞININ KAPSAMI VE KONUSU

A-) GİRİŞ

Yıllardır tartışma konusu olan yasama dokunulmazlığı kurumu gerek anayasal bakımından gerekse de cezai ve hukuki bakımından ele alınması gereken kurumlardan biridir. Aynı şekilde anayasa da düzenlenen ve anayasada öngörülen eşitlik ilkesinin bir istisnası niteliğinde olan ve mecliste bulunanlara güven sağlayan önemli kurumlardan biridir. Yasama dokunulmazlığı anayasa kurumu olduğu gibi ceza hukukunu da ilgilendiren ve ceza hukukuna yansımaları da bulunan bir kurumdur.

Aşağıda detaylı bir şekilde anlatılmakla beraber özetle, yasama dokunulmazlığı, kimilerine göre de nispi dokunulmazlık, parlamento üyeleri hakkında, suç işlediklerinden bahisle, parlamentonun izni olmadan gözaltına alınmama ve tutuklanmamasıdır. Başka bir ifadeyle, meclis üyelerinin yasama görevleriyle ilgisi olmayan bazı eylemlerden dolayı meclisin izni olmadan kovuşturulmaması demektir. Milletvekilinin, özellikle yürütme organınca tahrik edilebilecek keyfi ceza kovuşturmalarıyla, geçici de olsa yasama faaliyetlerinden alıkonması önlenmiştir.[1]
 
Yasama dokunulmazlığı, 1982 Anayasasının 83. Maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu maddeye göre;  Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden, Mecliste ileri sürdükleri düşüncelerden, o oturumdaki Başkanlık Divanının teklifi üzerine Meclisce başka bir karar alınmadıkça bunları Meclis dışında tekrarlamak ve açığa vurmaktan sorumlu tutulamazlar.
Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili, Meclisin kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargılanamaz. Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali ve seçimden önce soruşturmasına başlanılmış olmak kaydıyla Anayasanın 14 üncü maddesindeki durumlar bu hükmün dışındadır. Ancak, bu halde yetkili makam, durumu hemen ve doğrudan doğruya Türkiye Büyük Millet Meclisine bildirmek zorundadır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi üyesi hakkında, seçiminden önce veya sonra verilmiş bir ceza hükmünün yerine getirilmesi, üyelik sıfatının sona ermesine bırakılır; üyelik süresince zamanaşımı işlemez.

Tekrar seçilen milletvekili hakkında soruşturma ve kovuşturma, Meclisin yeniden dokunulmazlığını kaldırmasına bağlıdır.
Türkiye Büyük Millet Meclisindeki siyasî parti gruplarınca, yasama dokunulmazlığı ile ilgili görüşme yapılamaz ve karar alınamaz, şeklinde düzenlenmiştir.
 
Anayasanın 83/1. Maddesinde yasama sorumsuzluğu ya da yasama bağışıklığı kurumu düzenlenmiştir. Ancak konumuz açısında yasama sorumsuzluğu kurumuna değinmeyeceğiz. Söz konusu konumuzla ilgili olan ikinci ve üçüncü fıkralar ise yasama dokunulmazlığı kurumunu düzenlemiştir.
oluşturulmasında başlıca iki sistem bulunmaktadır.
 
B-) YASAMA DOKUNULMAZLIĞININ AMACI

Yasama dokunulmazlığının amacı, parlamento üyelerini iktidar tarafından tahrik edilebilecek keyfi, zamansız ve esasız ceza kovuşturmalarıyla, geçici bir süre için de olsa yasama çalışmalarından alıkonulmasını önlemektir.[2]

Yasama dokunulmazlığının amacı, milletvekillerini keyfi veya asılsız ceza kovuşturmalarından ve tutuklamalardan korumaktır. Yani, hem ceza kovuşturmasına hem de verilmiş ceza hükmüne karşı korur. Buradan, dokunulmazlığın gayesinin milletvekillerine cezasızlık sağlamak olduğu çıkarılmamalıdır. Bilakis bu sayede, milletvekillerinin yürütme organı tarafından tahrik edilebilecek keyfi, zamansız ve esassız suç isnadı altında bırakılarak, ceza kovuşturmalarıyla geçici bir süre için de olsa yasama çalışmalarından alıkonulması önlenmiş olacaktır. Yukarıda da kısaca belirttiğimiz gibi, milletin temsilcilerine görevlerini yapabilmeleri için tam bir güven ve özgürlük sağlamak amacını güden bu kurum sayesinde, hükümetin, iktidar gücünü kullanarak yasama meclisinde çoğunluğu elde etmek için azınlıkta kalan milletvekillerini meclisten uzaklaştırmasına veya suç isnat ederek tutuklama ve cezalandırma tehdidiyle manevi bir baskı yaparak onların oylarına tesir etmesi engellenmiş olunur. Böylece dokunulmazlığın temel işlevlerinden birisi muhalefeti korumak işlevi de yerine getirilmiş olur. Örneğin, hükümet aleyhine yapılan kritik bir güvensizlik oylamasında, birkaç muhalefet partisi üyesinin tutulma ve tutuklanma nedeniyle parlamentoya gelip oy kullanması engellenirse, normalde düşmesi gereken hükümet görevde kalabilir ki, bu da demokrasiyle bağdaşmaz.[3]

Anayasa Mahkemesi 1994/21 E, 1994/40 Karar nolu kararına göre;  yasama dokunulmazlığının amacı “Yasama dokunulmazlığı bir amaç olmayıp, milletvekillerinin halkın iradesini, Meclise tam olarak yansıtarak, milli iradenin eksiksiz gerçekleşmesini sağlamalarının aracıdır… Kuşkusuz Anayasa Koyucunun yasama dokunulmazlığına 83 üncü maddede yer vermekle güttüğü erek, yasama görevini yürütenlerin bu görevi her türlü kaygı ve baskıdan uzak olarak güvenceli bir biçimde ve gereği gibi yapmalarını sağlamaktır. Diğer bir deyişle, yasama dokunulmazlığının amacı, milletvekillerinin, keyfi bir ceza kovuşturmasıyla, geçici bir süre için de olsa görevlerini yapmaktan alıkonulmalarını önlemektir.

Yasama dokunulmazlığın amacı, milletvekilleri, bakanları daha doğru bir ifadeye yasama dokunulmazlığına sahip kişileri diğer insanlardan üstün tutan veya insanlar sınıfı yaratmak değildir. Yasama dokunulmazlığının amacı milletvekillerinin görevlerini yapmalarını sağlamak, iktidar partisinin veya başkaca güçlerin baskılarından, yıldırma politikalarından korumak, bir suç iddiası varsa da görevlerinde geçici olarak uzaklaştırmamalarını sağlamaktır. Dokunulmazlık, yalnızca cezalandırmayı ertelemeyi ifade eder.[4]

Milletvekillerine tanınmış olan bu ayrıcalıklar, kendilerine kişisel olarak bir menfaat sağlanmasından ziyade, onların kendilerinin seçenlerin hak ve menfaatlerini her türlü korkudan uzak olarak korumaları gayesiyle tanınmıştır. Yoksa, dokunulmazlık, milletvekiline suç işleme ayrıcalığı tanımak değildir.[5] Amaç, milletvekilinin ceza hukuku karşısında sorumsuzluğunu ortaya çıkartacak bir alan oluşturmak değildir. Bu ayrıcalığında özünde kamu düzeni ve kamu yararı anlayışı bulunmaktadır. Görüldüğü gibi parlamenterlere yasama görevlerini gereği gibi yerine getirebilmelerini sağlamak amacıyla bu şekilde diğer vatandaşlardan farklı bir statüye bağlı tutmanın amacı, kuşkusuz onları ayrıcalıklı ve hukukun üstünde bir grup durumuna getirmek olarak anlaşılmamalıdır. Yasama dokunulmazlığı kurumunun doğuşu ve gelişimi gösteriyor ki, bu kurumun asıl amacı, iktidar gücünü elinde tutan yürütmeye karşı muhalefeti korumak ve ona güvence sağlamaktır. Dolayısıyla bu kurum temsilcilerin kişisel yararı için değil, sırf kamu yararı düşüncesiyle ortaya çıkmıştır.[6]

Görüldüğü gibi yasama dokunulmazlığının amacı özetle, halk tarafından seçilmiş ve yasama görevini yerine getiren milletvekillerine tanınmış bir koruma mekanizması ve bir güvencedir.


>> YAZININ DEVAMI İÇİN TIKLAYINIZ





Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.