Giriş
Diplomatik güvenlik; diplomasinin yürütülmesi amacıyla diplomatların, ailelerinin, misyon binalarının, diplomatik belge ve bilgilerin “güvenliği” için yürütülen faaliyetler bütünüdür. Diplomatik güvenlik, misyon sayısına bağlı olarak her ülkede farklı risklere karşı farklı bir risk analizi yapılmasını gerektirmektedir. Dünyada en çok misyon Çin’e aittir (274 misyon), ikinci sırada ABD bulunmaktadır (271 misyon) ve üçüncü sırada Türkiye bulunmaktadır. Dışişleri Bakanlığı tarafından açıklanan sayısal verilere göre, ülkemiz 261 diplomatik ve konsüler misyonla dünya çapında ilk 3 ülke arasında yer almaktadır.[1]
Dünyada yaygın diplomatik misyonu bulunan ülkelerde diplomatik güvenlik faaliyetlerinin özel olarak düzenlendiği görülmektedir. Örneğin diplomatik misyonlarına çokça saldırı yapılan Amerika Birleşik Devletleri’nde diplomatik güvenlik faaliyetleri, DSS (Diplomatic Security Service) tarafından tüm dünyada ve geniş bir görev tanımı doğrultusunda “özel kolluk” olarak yürütülmektedir. DSS sadece diplomatların ve misyon binalarının güvenliğini sağlamakla görevli olmayıp aynı zamanda ABD pasaportu ve vizesi ile ilgili sahtecilik ve dolandırıcılık vakalarını soruşturmak, ABD misyonlarına yönelik casusluk ve terör tehditleriyle mücadele etmek gibi özel konularda soruşturmalar da yapmaktadır. Teşkilat sadece yurt dışında değil, ülke içindeki zirveler, ziyaretler gibi faaliyetlerinde güvenliğini sağlamaktadır. Kurumun internet sitesinde yer alan bilgilere göre DSS, dünya çapında çalışan ve seyahat eden 2.500'den fazla özel ajan, güvenlik mühendisi, güvenlik teknik uzmanı ve diplomatik kuryeye sahiptir.[2]
Diplomatik misyonların korunmasında zor kullanma yetkisinin dayanağı, her ülkenin kendi kuralıdır. Zira diplomatik misyonun korunması amacıyla suç işleyebilecek koruma görevlileri (sözleşmedeki tanıma göre diplomatik ajan), görev yaptıkları ülkede başta ceza hukuku olmak üzere belirli ayrıcalık ve dokunulmazlıklara sahiptir. Bahsedilen Sözleşme m.29’a göre “Diplomatik ajanın şahsi dokunulmazlığı vardır. Hiçbir şekilde tutuklanamaz veya gözaltına alınamaz. Kabul eden Devlet diplomatik ajana gereken saygıyı gösterecek ve şahsına, özgürlüğüne ve onuruna yönelik herhangi bir saldırıyı önlemek için uygun tüm önlemleri alacaktır” denilmektedir. Aynı Sözleşme m.31’de “Diplomatik ajan, kabul eden Devletin cezai yargısından bağışıktır” denilmektedir. Bununla birlikte Sözleşme m.41’e göre “Ayrıcalıklarına ve bağışıklıklarına hâlel gelmeksizin, bu gibi ayrıcalıklardan ve bağışıklıklardan yararlanan bütün şahıslar kabul eden Devletin kanunlarına ve nizamlarına riayet etmekle yükümlüdür. Anılan Devletin iç işlerine karışmamakla da bu şahıslar keza yükümlüdür”.
Bu yazının amacı, DSS görevlilerine yönelik zor kullanma kuralları örneğinde diplomatik güvenlik görevlilerinin zor (silah) kullanma yetkisini incelemektir. “Zor kullanma” yerine kuvvet kullanma, güç kullanma, silah kullanma, zor ve silah kullanma gibi farklı kavramlar da kullanılabilmektedir. Amerikan zor kullanma kurallarındaki ayrım ise ölümcül olmayan güç (kuvvet) ve ölümcül güç (kuvvet) olarak ayrılmaktadır.[3] Her iki durum için de geçerli olan temel ilke şudur ki; DSS personelindeki inancın veya kararın makullüğü, gergin, öngörülemeyen ve hızla gelişen koşullar altında çoğu zaman anlık kararlar vermek zorunda kalabilen olay yerindeki görevlinin bakış açısından değerlendirilmelidir. Makullük, sakin bir bakış açısıyla geriye dönük olarak değerlendirilmemelidir.
Ölümcül Olmayan Güç
Ölümcül olmayan güç, makul bir şekilde ölüm veya ciddi fiziksel yaralanmaya yol açması beklenmeyen güçtür ve doğru kullanıldığında ciddi yaralanma veya ölüm riskini en aza indirmek için tasarlanmış veya amaçlanmış ölümcül olmayan güç araçlarının kullanımını içerir.
Ölümcül olmayan gücün makul kullanımı, o anki koşulların bütününe dayanarak, kanuni bir amacı gerçekleştirmek için makul bir şekilde gerekli görünen kullanımdır.
Ölümcül olmayan güç, makul ölçüde gerekli olduğunda, tehdit edici bir durumu sınırlamak, dağıtmak veya ele almak için kullanılır. DSS personeli tarafından kullanılan ölümcül olmayan güç, kişileri etkisiz hale getirmek, hareketsiz bırakmak veya sersemletmek veya DS personeli, diğer kişiler veya korunan tesisler için tehlike oluşturabilecek eylemlerde bulunmaktan geciktirmek, şaşırtmak veya caydırmak amacıyla kullanılır.
DSS, yalnızca Departman (Merkezi İdare) tarafından kullanımına onay verilen ve kullanımı konusunda eğitim aldıkları ölümcül olmayan güç ekipmanları kullanma yetkisine sahip olabilir.
Ölümcül olmayan güç eşyalarını kullanan DSS personeli, mümkün olduğu ölçüde, çevredekilere zarar verme olasılığını en aza indirmelidir. Ayrıca bu tür eşyaların kullanımının yakın çevredeki kişileri ve tesisleri nasıl etkileyebileceğini de göz önünde bulundurmaları gerekir.
Ölümcül Güç
Ateşli silahlar, tüm DSS personelinde mevcut değildir. Silah taşıyabilecek görevliler, DSS içinde sınırlıdır. Silahlı DSS personeli, ölümcül gücü yalnızca gerekli olduğunda, yani silahlı DS personelinin, bu tür bir gücün hedefinin kendisi veya başka bir kişi için yakın bir ölüm veya ciddi fiziksel yaralanma tehlikesi oluşturduğuna dair makul bir inanca sahip olması durumunda kullanabilir. Önemle belirtmek gerekir ki ölümcül gücü haklı kılan sebep meşru savunma halidir.
Ölümcül güç kullanılmayacak durumların da incelenmesinde fayda vardır:
- Ölümcül güç, yalnızca kaçan bir şüphelinin kaçışını önlemek için kullanılamaz.
- Ateşli silahlar, yalnızca hareket halindeki araçları etkisiz hale getirmek için ateşlenemez. Özellikle, ateşli silahlar, aşağıdaki durumlar dışında hareket halindeki bir araca ateşlenemez:
* Araçtaki bir kişi, araç dışında başka yollarla silahlı DSS personeline veya başka bir kişiye ölümcül güçle tehdit ediyorsa;
* Araç, silahlı DSS personeline veya başkalarına ölüm veya ciddi fiziksel yaralanmaya neden olma tehdidi oluşturacak şekilde kullanılıyorsa ve aracın yolundan çekilmek de dahil olmak üzere, başka objektif olarak makul bir savunma yolu mevcut görünmüyorsa.
- Ateşli silahlar, acil durumlar dışında hareket halindeki bir araçtan ateşlenemez. Bu durumlarda, silahlı DSS personelinin ölümcül güç kullanımına ilişkin açıklanabilir bir gerekçesi olmalıdır.
- Uyarı atışlarına izin verilmemektedir.
- Ölümcül güç, yalnızca kendilerine veya mallarına tehdit oluşturan kişilere karşı, bu kişi silahlı DSS personeli veya yakınındaki diğer kişiler için yakın bir ölüm veya ciddi fiziksel yaralanma tehlikesi oluşturmadıkça kullanılmamalıdır.
DSS personeli, güç kullanmadan önce şahıstan gönüllü uyum sağlamayı amaçlayan gerilimi azaltma taktikleri ve teknikleri konusunda eğitilmektedir. Bu taktikler ve teknikler, objektif olarak mümkünse ve DSS personeli veya başkaları için tehlikeyi artırmayacaksa kullanılmalıdır. Mümkünse ve bunu yapmak silahlı DSS personeli veya başkaları için tehlikeyi artırmayacaksa, ölümcül güç kullanılmadan önce silahlı DS personelinin otoritesine boyun eğmeleri için sözlü bir uyarı verilmelidir.
Boğma ve boyun bölgesini sıkma şeklindeki kuvvet uygulamaları da ölümcül kuvvet gibi değerlendirilmektedir.
DSS personeli, direnen şahıslarla başa çıkmak için, ölümcül güç kullanımına izin verilmediği durumlarda, alternatif yöntemler ve taktikler konusunda eğitilmektedir.
DSS personeli, uygun şekilde, gerektiğinde tıbbi yardım talep etme ve/veya sağlama yükümlülüğü konusunda eğitilecek ve bu yükümlülüğü tanımalı ve yerine getirmelidir.
DSS, DSS personelinin, Dışişleri Bakanlığı'nın verdiği veya onayladığı tabancaları, kılıfları, destek silahlarını (hafif makineli tüfekler, av tüfekleri ve özel ateşli silahlar dahil) ve mühimmatı taşımasına izin verir.
Raporlama
DSS personeli; ölümcül güç, ölümcül olmayan güç veya uyumsuz bir kişiyi kontrol altına almak için fiziksel güç kullandığı durumlarda konuyu rapor etmelidir.
Sonuç
Sonuç olarak diplomatik misyonlarda güvenliğin sağlanması, genel kolluk faaliyetlerinden farklı yürütülen özel bir kolluk faaliyetidir. Özellikle diplomatik güvenlik memurlarının zor ve silah kullanma konusunda yetki ve sınırlarının bilinmesi önem taşımaktadır. Bu politikalar, yaşanmış olaylardan çıkarılan makul kuralları belirleyip rehberlik amacıyla hazırlanmaktadır. Görevlilerin, bu kurallara aykırı davranışlarını sınırlamadığı gibi kimseye herhangi bir kazanılmış bir hak da sağlamamaktadır.
--------
[1] https://www.trthaber.com/haber/gundem/turkiye-diplomatik-temsil-agiyla-dunyada-ilk-3-ulke-arasinda-892767.html
[2] https://www.state.gov/bureaus-offices/under-secretary-for-management/bureau-of-diplomatic-security
[3] https://fam.state.gov/fam/12fam/12fam0090.html