Elektronik kelepçe, yükümlü kişinin belirli bir yere gitmesini, bir alandan çıkmasını veya bir kişiye yaklaşmasını engellemek için kullanılan cihazdır. Başka bir ifadeyle elektronik kelepçe, yükümlünün ayak veya kol bileğine takılan elektronik cihazın adıdır. Kelepçeden alınan sinyal sayesinde kişinin belirlenen yerde olduğu veya yasaklı yerlerde olmadığı kontrol edilmektedir. Elektronik kelepçe, kanuna göre "Teknik Yöntemlerle Takip" tedbirinin bir bileşenidir. Ancak çoğu zaman teknik yöntemlerle takip yerine elektronik kelepçe tedbiri de denilmektedir.
Elektronik kelepçe uygulaması, hem teknik kapasitenin sınırlılığı hem de hürriyeti sınırlayıcı yönü dikkate alındığında her olayda başvurulabilecek bir tedbir değildir. Uygulamada ağırlıklı olarak uzaklaştırma tedbirleri uygulanmakta, uzaklaştırma tedbiri yeterli görülmediğinde elektronik kelepçe tedbirine başvurulmakta veya zorlama hapsi uygulanmaktadır. 6284 sayılı kanunda tedbirler, koruyucu ve önleyici tedbirler şeklinde ayrı maddelerde düzenlenmektedir. Belirtmek gerekir ki kanun incelendiğinde koruyucu tedbirler, kanun kapsamında korumadan yararlanan şiddet mağdurlarıyla ilgiliyken önleyici tedbirler, şiddet uygulayan faille ilgilidir. Elektronik kelepçe takılması, başlı başına bir tedbir olarak düzenlenmemiştir. Kanuna göre verilen tedbir kararlarının uygulanmasında "destek" amaçlı olarak kullanılmaktadır. Elektronik kelepçe ile bu tedbirlerin uygulamasında etkinliğin artırılması hedeflenmektedir.
Her ne kadar kanuna göre mağdurlar, olayı ihbar ettiklerinde ve bazı tedbirler uygulandığında sürecin "hukuka uygun" olarak yürüyeceği öngörülse de gerçek hayatta durum farklı olabilmektedir. Gerçekten de şiddet mağdurları, şikayetçi olduktan sonra faillerin tehditlerine daha fazla maruz kalabilmekte ve mağduriyet yaşama korkuları artabilmektedir. Elektronik kelepçe tedbiri, suç işlemeyi hedefleyen faili "tamamen" durdurmaya yeterli olmasa da kolluk kuvvetlerinin bu kişileri izlemesini kolaylaştırmakta, izlenme algısı saldırganları caydırabilmektedir ve mağdurların kendilerini daha fazla güvende hissetmelerine katkı sağlayabilmektedir.
6284 sayılı Kanunun 12. maddesine göre, tedbir kararlarının uygulanmasında hâkim kararı ile teknik araç ve yöntemler kullanılabilir. Elektronik kelepçe, Kanunun 12. maddesinde ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 6284 sayılı Kanun Kapsamında Teknik Yöntemlerle Takip Sistemlerinin Kullanılmasına Dair Yönetmelikte düzenlenmiştir.
Bahse konu Kanun m.12’de "(1) Bu Kanun hükümlerine göre verilen tedbir kararlarının uygulanmasında hâkim kararı ile teknik araç ve yöntemler kullanılabilir. Ancak, bu suretle, kişilerin ses ve görüntüleri dinlenemez, izlenemez ve kayda alınamaz. (2) Teknik araç ve yöntemlerle takibe ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir" denilmektedir. Yönetmelik m.8 ve m.9’da oldukça detaylı düzenlemeler yapıldığı görülmektedir. Kanunda yer alan tedbirlerin etkin uygulanması ve takibi amacıyla; koruyucu ve önleyici tedbir kararlarının yetersiz kalması, mağdurun hayatının olağan akışının aksaması gibi nedenlerle teknik yöntemlerle takibe uygun olabileceği yönünde kanaat oluşan vakalar Aile İçi ve Kadına Karşı Şiddetle Mücadele Büro Amirliği ve Aile İçi Şiddetle Mücadele ve Çocuk Şube Müdürlüğü/Kısım Amirliği ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı birimler tarafından tespit edilir. Vaka tespit edildikten sonra olaya ilişkin elde edilen bilgi, belge ve delillerle birlikte vakanın teknik yöntemlerle takibe uygunluğu Komisyon tarafından değerlendirilmek üzere ŞÖNİM’e gönderilmektedir.
Yönetmeliğe göre kurulan Komisyon; vakanın teknik yöntemlerle takibe uygunluğu, teknik yöntemlerle takip kararının alınması, uzatılması ve kaldırılmasına ilişkin değerlendirme yapmaktadır. Komisyon değerlendirmesinden geçmeden mahkemeye ulaşan vakalar için, hâkimin talep etmesi halinde, Komisyon bu maddenin ikinci fıkrası kapsamında değerlendirme yapar ve ŞÖNİM tarafından hazırlanan nihai değerlendirme raporu, ilgili bilgi ve belgelerle birlikte ivedilikle aile mahkemesine sunulmaktadır.
Elektronik kelepçe kararı; ŞÖNİM, kolluk, şiddet mağduru ya da Cumhuriyet savcısı tarafından en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer aile mahkemesi hâkiminden talep edilmektedir. Hâkim tarafından 6284 sayılı Kanun kapsamında verilen teknik yöntemlerle takip kararı ilgili kolluk birimine gönderilmektedir. İzleme için gerekli cihazlar, kolluğa ulaştığında mağdur ve yükümlü ayrı ayrı olarak polis merkezine davet edilmesi ve cihazlar teslim edilmesi, yükümlüye elektronik kelepçe takılarak izlemeye başlanması öngörülmektedir (Adli Destek Ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığı, 6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun Uygulama Kılavuzu, Ankara, 2023, s.60). Teknik yöntemlerle takip kararına itiraz edilmiş olması kararın uygulanmasını durdurmamaktadır. Kelepçe takan kişi belirlenen sınırları ihlal ederse sistem hemen uyarı vermekte ve kolluk, hızla müdahale etmektedir. Sistemde 7 gün 24 saat izleme yapılmaktadır.
6284 sayılı kanun kapsamındaki olayların (özellikle aile içi ve kadına karşı şiddet olayları) kendine özgü yönleri bulunduğu için bu olaylarda özel tedbirlere başvurulmaktadır. Bu olaylarda çoğu zaman fail ile mağdur arasında bir yakınlık bulunmaktadır, şiddet olaylarının çoğu zaman belirli bir süreç içinde tekrar ettiği ve şiddet düzeyinin artış gösterdiği gözlenmektedir. Şiddet suçlarında, mağdurlar olayın hemen ardından yoğun bir şok, öfke ve korku içine girerler. Fail de aynı şekilde öfkeyle hareket eder ve karşılık verme saikiyle intikam arayışı artar. Bu süreçte mantıklı kararlar yerine duygusal davranılması şiddet olaylarında çoğu zaman zararı artırma riski taşımaktadır. Çünkü şiddet eşiği aşılmıştır ve konu "bu sefer polise intikal etmiştir".
Yürürlükteki mevzuatta elektronik kelepçe takılması, sadece hakim kararıyla mümkündür, gecikmesinde sakınca bulunan hal durumuna dair bir düzenleme bulunmamaktadır. Kanundaki şiddet tanımı, ceza hukukundaki suç tanımıyla birebir örtüşmese de TCK’daki belirli ağırlık düzeyindeki suçlar bakımından gecikmesinde sakınca bulunan hal kapsamında elektronik kelepçe tedbiri uygulanabilmesi için kanun maddesinde değişiklik yapılması gerekir. Özellikle kasten yaralama, kasten öldürme, cinsel saldırı, silahlı tehdit veya bu suçlara teşebbüs gibi belirli ağır suçlar bakımından gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savsının talimatıyla elektronik kelepçe tedbiri uygulanabilmelidir. Bu kanunun öncelikli amacı, koruma kapsamındaki kişilere karşı şiddeti önlemektir. Şüpheliler, gözaltına alınıp veya tutuklanıp salıverilene kadar karar alınması durumunda zaten bir sorun bulunmamaktadır. Ancak hakim kararı alınmadan veya alınamadan salıverilen şiddet failleri, elektronik kelepçe için kolluğa gelmekten de kaçınabilmektedir. Başka bir ifadeyle elektronik kelepçe takma süreci, failin tekrar ele geçirilememesi riskini taşımaktadır. Dolayısıyla kolluk bu kişileri, yakaladığı ilk anda elektronik kelepçeyi takabilmelidir. Kanuna göre asıl tedbirlere başvurulurken "gecikmesinde sakınca bulunan ha" durumu kabul edilirken bu tedbirlerin etkinliği için başvurulan elektronik kelepçenin takılamaması sistemsel olarak da gözden geçirilmesi gereken bir durumdur. Çünkü bu gecikmeler, şiddet mağdurlarının telafisi mümkün olmayan mağduriyetlerine neden olabilir.