1- Giriş:
Bu makalemizde, Türkiye’de en çok işlenen suçlardan biri, en temel hak olan yaşam hakkını ortadan kaldıran dolaysıyla müeyyidesi en ağır cezayı gerektiren kasten adam öldürme suçunu ve nitelikli hallerini inceleyeceğiz. Suçun temel hali Türk Ceza Kanunu (TCK) madde (md.) 81’de ; “…Bir insanı kasten öldüren kişi, müebbet hapis cezası ile cezalandırılır” şeklinde tanımlanmıştır. Yani kanun koyucu, kişinin yaşam hakkını elinden almayı ağır müeyyideye bağlamıştır. TCK md. 82 ve devamı maddelerde suçun nitelikli halleri düzenlenmiş olup, nitelikli hallerde sanığın ağırlaştırılmış müebbet ile yargılanması söz konusu olacaktır.
2- Kasten öldürme suçunun nitelikli halleri nelerdir?
TCK md. 82’de kasten öldürme suçunun nitelikli halleri düzenlenmiştir;
a) Tasarlayarak Kasten Öldürme (TCK md 82/1-a)
b) Canavarca Hisle ve Eziyet Çektirerek Kasten Öldürme (TCK md. 82/1-b)
c) Yangın, Su Baskını, Tahrip, Batırma veya Bombalama ya da Nükleer, Biyolojik, Kimyasal Silah Kullanarak Kasten Öldürme (TCK md. 82/1-c)
d) Fiilin Üstsoy ve Altsoydan Birine ya da Eş, Boşandığı Eş veya Kardeşe Karşı İşlenmesi (TCK md. 82/1-d)
e) Fiilin Çocuğa ya da Beden veya Ruh Bakımından Kendisini Savunamayacak Durumda Bulunan Kişiye Karşı İşlenmesi (TCK md. 82/1-e)
f) Kadına Karşı İşlenmesi (TCK md. 82/1-f)
g) Fiilin Kişinin Yerine Getirdiği Kamu Görevi Nedeniyle İşlenmesi (TCK md. 82/1-g)
h) Fiilin Bir Suçu Gizlemek, Delilleri Ortadan Kaldırmak veya İşlenmesini Kolaylaştırmak ya da Yakalanmamak Amacıyla İşlenmesi (TCK md. 82/1-h)
i) Fiilin Bir Suçu İşleyememekten Dolayı Duyulan İnfialle İşlenmesi (TCK md. 82/1-i)
j) Fiilin Kan Gütme Saikiyle İşlenmesi (TCK md. 82/1-j)
k) Fiilin Töre Saikiyle İşlenmesi (TCK md. 82/1-k)
l) Suçun Törer Amacıyla İşlenmesi (TCK md. 82/1-l)
3- Kasten Öldürme suçunda korunan hukuki yarar nedir?
Kasten Öldürme suçunda korunan hukuki yarar yaşama hakkıdır. Yaşama hakkı, şüphesiz en temel insan hakkıdır. Yaşama hakkı elinden alınmış bir insan için diğer temel hakların (eğitim, mülkiyet, barınma vb.) değeri yoktur. Bu nedenle, bu suç türünü işleyen fail bakımından ceza kanundaki en ağır yaptırımların uygulanacağına şüphe yoktur.
4- Kasten öldürme suşunun bu suçun türevleri olan diğer suçlardan farkları nelerdir?
Kasten Öldürme suçu, soykırım (TCK md. 76) ve insanlığa karşı suçlar (TCK md. 77) ile netice açısından (öldürmek fiili) nedeniyle benzemektedir. Ancak soykırım ve insanlığa karşı suçlar, bir plan dahilinde nefret duyulan bir gruba karşı işlenirken, öldürme suçunda kişinin ne nedenle öldürüldüğünün bir önemi yoktur.
Kasten Öldürme suçunun, Kasten Öldürmenin İhmali Bir Davranışla İşlenmesi Suçu (TCK md. 83) arasındaki temel fark ise harekettir. TCK md. 83’ de hareketsizliğe ve ihmale dayanırken; TCK md. 81’ de ise harekete ve sonuca dayanır. Yani birinde yapmama eylemi varken; diğerinde yapma eylemi vardır.
Kasten Öldürme Suçunun, Taksirle Öldürme Suçundan (TCK md. 85) temel farkı ise ölüm neticesinin istenip istenmemesi hususunda meydana çıkmaktadır. Fail tarafından ölüm neticesi isteniyorsa kasten öldürmeden; istenmiyorsa taksirle öldürmeden yargılarız.
5- Suçun maddi ve manevi unsurları ile hukuka uygunluk halleri nelerdir? Cezada indirim sebepleri nelerdir?
Suçun maddi unsurları; a) Fail, kasten öldürme suçunda herkes olabilir. Kanun suça mahsus bir özellik aramamaktadır. b) Mağdur, yaşam hakkı ihlal edilen kimse suçtan zarar görende odur. Ölenin yakınları suçtan zarar gören olabilir. Suçtan zarar gören katılan sıfatıyla davaya taraf olabilir. Mağdurun belli özelliklerde olması suçun cezai neticelerini ağırlaştıracaktır. Örneğin, suçun eski eşe karşı işlenmesi ya da kendini koruyamayacak küçük çocuğa karşı işlenmesi gibi. c) Konu, insanın vücut bütünlüğüdür. d) Fiil, kasten öldürme icrai bir suç olup serbest hareketle işlenebilir. Vasıtanın önemi yoktur. Kişi, zehirleyerek, vahşi hayvanların önüne atarak, yüksekten iterek ya da birini azmettirerek kişinin canına kast edebilir. e) Netice, kasten öldürmede sonuç ölümdür. Ölüm yoksa, kişi kurtarıldıysa ya da ölmediyse suç gerçekleşmez, teşebbüs aşamasında kalır. f) İlliyet Bağı, hareket ile ölüm arasında illiyet bağı kurulabilmelidir. İlliyet bağı yoksa ya da atipik bir sebep varsa illiyet bağı kurulamayacağından suç oluşmayacaktır.
Suçun manevi unsurları; adam öldürme suçu doğrudan kastla, olası kastla ya da taksirle işlenebilir. Bu nedenle, kişinin kasten mi yoksa taksirle mi işlediğinin tespiti yargılama açasından büyük önem taşımaktadır. Failin hangi saikle hareket ettiğini Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 02.03.2010 tarih 1-254/46 içtihadı birleştirme kararında yer alan bu kriterlere bakarak mahkemece belirlenecektir: a) Fail ile Mağdur arasında husumet sebebinin tespiti ve mahiyeti, b) Suçta kullanılan saldırı aleti, kuvveti ve mesafesi, c) Bulundukları yerin durumu, d) Mağdurun vücudunda meydana gelen yara yeri ve mahiyeti, e) Failin fiiline kendiliğinden mi yoksa engel bir sebepten dolayı mı son verdiği, f) Olayın başlangıç, devam ve sona ermesinin kapsayan bütüncül bir bakış açısıyla karar verilmelidir.
Failin saiki, birini öldürmeyi amaçlarken mağdurun çevresindekileri umursamaksızın çevresindekilerinde zarar görmesini göze alarak hareket etmesi durumunda bu kişiler açısından olası kast ile hareket ettiği kabul edilir. Olası kast ile doğrudan kast arasında verilecek cezaların takdiri açısından farklar oluşabilecektir. Örneğin, arabada seyir halindeyken sürücüyü hedefleyerek ateş açanlar, sürücünün yanında oturan kişileri de öldürürse şoför için doğrudan, diğer ölenler açısından olası kast ile hareket etmiş sayılacaklardır. Kasten yaralama amaçlanmış, ancak ölüm neticesi meydana gelmiş ise (TCK md. 87/4) kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hali söz konusu olacaktır. Burada failin saikinin belirlenmesinde hareketin şiddeti baz alınacaktır. Mesela kişiye tokat atıldı ve kişi olayın etkisiyle kalp krizi geçirerek öldü ise TCK md. 87 ama kişi sopalarla şiddetli biçimde darp edilerek beyin kanamasından ölmüşse fail kasten adam öldürmeden yargılanmalıdır.
Kasten öldürme suçunda; a) Kanun Hükmünün Yerine Getirilmesi TCK md. 24 (Örneğin polisten çalıntı araçla kaçan kişilerin polisin dur ihtarına uymayarak üzerlerine sürmesi ve kurşun isabeti neticesi ölmesi gibi) b) Meşru savunma hali TCK md. 25 (Misal kendisine bıçakla saldıran hatta ve yaralayan kişinin elinden bıçağı alarak kişiyi öldürmesi gibi) varsa hukuka uygunluk nedenleri bulunmaktadır. Bu durumlarda kişiye ceza verilmez. Ancak hukuka uygunluk sebeplerinde sınırın aşılması durumu TCK md. 27’de düzenlenmiştir. TCK md. 27’ de kişi kasten öldürmeden cezaya çaptırılacak, ancak verilecek cezada indirimler olacaktır.
Kasten öldürme suçunda, haksız tahrik hali varsa cezada ¼ ile ¾ oranına kadar indirime gidilebilir. Failin, kendisine yöneltilen haksız bir fiilin yarattığı şiddetli öfke (hiddet) veya elemin (şiddetli üzüntü) etkisi altında kasten öldürme suçunu işlemesi durumunda uygulanır (Örneğin, kişinin eşini aşığıyla evde basması ve şahsı öldürmesi gibi). Ya da TCK md 62 gereği yargılama esnasında iyi hal göstermesi, yaş küçüklüğü gibi hallerde indirime gidilecektir. Yine kusur yeteneğini etkileyen faktörlerde (sağır ve dilsiz olması, akıl hastalığının varlığı gibi) cezada indirim ya da ceza verilmesine engel hallerde görülebilir.
6- Kasten Öldürme suçunun özel görünüş biçimleri nelerdir?
Kasten öldürmede teşebbüs mümkündür. Suç icra edilirken herhangi bir sebeple sonuç yani ölüm gerçekleşmezse suç teşebbüs aşamasında kalacaktır. Örneğin kasten öldürmeyi amaçlayan kişiyi polis ayağından vurarak etkisiz hale getirirse suç teşebbüs aşamasında kalmış sayılacaktır. Yine kasten öldürmeden gönüllü vazgeçmede mümkündür. Fail önce öldürme kastıyla hareket eder eylemi gerçekleştirir ancak o anda pişmanlık duyarak ölümü engellerse gönüllü vazgeçmeden bahsedebiliriz. Örneğin eşini ölümcül bölgelerinden yaralayan sanığın, daha sonra tampon uygulayarak yaraladığı kişiyi hastaneye yetiştirmesi durumunu örnek gösterebiliriz.
Birden fazla kişinin birlikte hareket ederek bir kişiyi ya da kişileri öldürmesi halinde iştirak halinde öldürmeden söz edebiliriz. Burada önemli olan birlikte hareket eden kişilerin öldürme hususunda fikir birliği içinde olmasıdır. Azmettirme durumunda da iştirak halinde öldürme hükümleri uygulanacaktır.
Kasten öldürme suçunda fikri içtimaı mümkündür. Bir kişi ev sahibine ateş ederken, merminin sekmesi nedeniyle komşusunu vursa, fail açısından hem öldürmeye teşebbüs hem de taksirle öldürmeden ceza verilecektir. Kasten öldürme suçunda bir kişi birden fazla kez öldürülemeyeceğinden zincirleme suç oluşmaz.
7- Soruşturma ve Kovuşturma aşamaları:
Kasten öldürme suçu re’sen takip edilen bir suçtur. Yani şikayete tabi bir suç değildir. Ayrıca suçun temel şekli ve nitelikli halleri de uzlaşmaya tabi değildir. Kasten öldürme suçu katalog suçlardan biri olup, eylemi gerçekleştirilen yakalandığı anda tutuklanma ihtimali nerdeyse kesin gibidir. Bu suçta görevli yargı yeri ağır ceza mahkemesidir. Kasten öldürmenin temel hali müebbet hapis cezası, nitelikli hallerinde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir. Yukarıda sayılan hukuka uygunluk nedenleri ve özelikle haksız tahrik gibi durumlarda suça ciddi indirimler yapılabilir.
8- Sonuç:
İlk İnsan Hz. Adem’in oğullarından Kabil’in Habil’i öldürmesinden bu yana geçen zamanda, tüm insanlık açısından en korkulan ve nefret edilen suç olan insan öldürme suçu günümüzde olanca hızıyla ve en ilkel haliyle devam etmektedir. Ne yazık ki dünyada cinayet sayısı, cinayet işlemenin çeşitleri ve vahşeti artmıştır. Ülkemizde de her geçen gün cinayet işlenme oranları artmaya devam etmektedir. Umarım dünyada ve ülkemizde işlenen tüm cinayetler son bulması dileğiyle makalemi burada bitiriyorum.
KAYNAKÇA:
1- https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5237&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
2- https://barandogan.av.tr/blog/ceza-hukuku/haksiz-tahrik-indirimi-nedir.html (18.08.2026 / S: 14.02)
3- - Ceza Hukuku Özel Hükümler, Prof. Dr. M. Emin ARTUK/ Prof. Dr. Ahmet GÖKCEN, 21. Baskı, Adalet Yayınları, Ankara – 2024