Giriş Niteliğinde Açıklama
Maddi ceza hukukuna ilişkin olarak kaleme aldığım çalışmalarda ele alınan konular yalnızca teorik değerlendirmelerden ibaret olmayıp büyük ölçüde mesleki faaliyetim kapsamında şahsen veya vekil sıfatıyla bizzat içinde bulunduğum somut olaylardan doğan uygulama deneyimlerine dayanmaktadır. Ceza hukukunun özellikle vergi suçları alanında teorik düzenlemeler ile uygulamadaki yargılama pratiği arasında önemli farklılıklar ortaya çıkabilmektedir. Bu nedenle konuların yalnızca kanun hükümleri çerçevesinde değil, aynı zamanda yargı kararları ışığında incelenmesi önem taşımaktadır.
Bu çalışmada sahte fatura düzenlemek suretiyle Vergi Usul Kanununa muhalefet suçu bakımından zamanaşımı kurumu ele alınmış; özellikle uygulamada sıkça karşılaşılan zamanaşımı tartışmaları, yargı kararları ışığında değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında ayrıca bir mahkeme kararından hareketle zamanaşımının vergi kaçakçılığı suçları bakımından nasıl uygulandığı ortaya konulmaya çalışılmıştır.
I. Sahte Fatura Düzenleme Suçu
Vergi kayıp ve kaçaklarının önlenmesi amacıyla 213 sayılı Vergi Usul Kanunu vergi suçlarını ayrıntılı şekilde düzenlemiştir. Bu suçlardan biri de sahte belge düzenleme veya kullanma suçudur.
Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesine göre;
Gerçek bir mal veya hizmet hareketi olmadığı halde varmış gibi düzenlenen belgeler sahte belge olarak kabul edilir.
Sahte belge düzenleme veya kullanma fiilleri vergi kaçakçılığı suçu kapsamında değerlendirilmekte ve hürriyeti bağlayıcı ceza yaptırımı öngörülmektedir.
Uygulamada sahte belge çoğunlukla fatura şeklinde ortaya çıktığından bu suç genellikle sahte fatura düzenleme suçu olarak anılmaktadır.
II. Zamanaşımı Kavramı
Ceza hukukunda zamanaşımı, belirli bir sürenin geçmesi halinde devletin suç nedeniyle cezalandırma yetkisinin ortadan kalkmasını ifade eder.
Zamanaşımı kurumunun temel amacı; Hukuki güvenliği sağlamak
Uzun süre sonra yapılacak yargılamaların adil olmasını zorlaştırması Delillerin zamanla kaybolması
gibi sebeplerle cezalandırma yetkisinin belirli bir süre ile sınırlandırılmasıdır. Türk ceza hukukunda zamanaşımı iki şekilde düzenlenmiştir:
- Dava zamanaşımı
- Ceza zamanaşımı
Vergi kaçakçılığı suçlarında uygulamada en çok karşılaşılan zamanaşımı türü dava zamanaşımıdır.
III. Vergi Kaçakçılığı Suçlarında Zamanaşımı
Vergi Usul Kanunu'nda zamanaşımı konusunda özel bir düzenleme bulunmadığından Türk Ceza Kanunu'nun 66 ve 67. maddeleri uygulanmaktadır.
1. Dava Zamanaşımı Süresi
Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesinde düzenlenen sahte belge düzenleme suçunun cezası dikkate alındığında, bu suç bakımından uygulanacak dava zamanaşımı süresi 15 yıldır.
Bu süre;
Suçun işlendiği tarihten itibaren başlar
Kesilme veya durma sebepleri bulunmadığı takdirde süre sonunda kamu davası düşer.
2. Zamanaşımının Kesilmesi
Türk Ceza Kanunu'nun 67. maddesine göre bazı işlemler zamanaşımını kesmektedir. Bunlar arasında özellikle;
Sanığın sorgusunun yapılması İddianamenin kabulü
Mahkemece verilen mahkûmiyet kararı gibi işlemler yer almaktadır.
Zamanaşımının kesilmesi halinde süre yeniden işlemeye başlar.
3. Uzamış Zamanaşımı
Zamanaşımının kesilmesi durumunda sürenin en fazla yarısı kadar uzaması mümkündür. Bu nedenle uygulamada sahte fatura düzenleme suçlarında uzamış dava zamanaşımı gündeme gelmektedir.
IV. Sahte Fatura Suçlarında Zamanaşımının Başlangıcı
Vergi kaçakçılığı suçlarında zamanaşımının başlangıç tarihi önemli bir tartışma konusudur. Sahte fatura düzenleme suçlarında genellikle;
Son sahte faturanın düzenlendiği tarih Beyan döneminin sonu zamanaşımının başlangıcı olarak kabul edilmektedir.
Yargıtay uygulamasında da çoğunlukla son sahte faturanın düzenlenme tarihi esas alınmaktadır.
V. Uygulamadan Bir Mahkeme Kararı
Uygulamada zamanaşımı kurumunun nasıl sonuçlar doğurduğunu gösteren örneklerden biri Ankara ... Asliye Ceza Mahkemesinin 21.09.2023 tarihli kararıdır.
Dosyada yapılan incelemeye göre;
2008 yılında 51 adet ve 2.880.008 TL tutarında,
2009 yılında 17 adet ve 866.080 TL tutarında fatura düzenlendiği tespit edilmiştir.
Bilirkişi raporuna göre söz konusu belgelerin gerçek bir ticari faaliyete dayanmadığı değerlendirilmiştir.
Mahkeme tarafından yapılan değerlendirmede, sanıklara atılı sahte fatura düzenlemek suretiyle Vergi Usul Kanununa muhalefet suçu bakımından 2008 yılına ilişkin suç tarihinin 30.12.2008, 2009 yılına ilişkin suç tarihinin ise 01.09.2009 olduğu kabul edilmiştir.
Mahkeme kararında ayrıca şu tespitlere yer verilmiştir:
Her iki sanığa atılı sahte fatura düzenlemek suretiyle Vergi Usul Kanununa muhalefet suçu açısından 2008 yılındaki suç tarihinin 30.12.2008, 2009 yılındaki suç tarihinin 01.09.2009 olduğu; Türk Ceza Kanunu'nun 66 ve 67. maddeleri uyarınca uzamış dava zamanaşımı sürelerinin sırasıyla 30.12.2020 ve 01.09.2021 tarihlerinde dolduğu anlaşılmıştır.
Bunun yanında sanıklardan biri hakkında ayrıca defter ve belgeleri gizleme suçundan açılan davada ise son karar tarihinin 24.06.2014 olduğu dikkate alınarak bu suç bakımından olağan dava zamanaşımının 24.06.2022 tarihinde dolduğu tespit edilmiştir.
Bu nedenlerle mahkeme;
Türk Ceza Kanunu’nun 66 ve 67. maddeleri ile Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 223/8 maddesi uyarınca kamu davalarının zamanaşımı nedeniyle düşmesine karar vermiştir.
VI. Değerlendirme
Vergi kaçakçılığı suçlarının soruşturulması çoğu zaman uzun süren vergi incelemeleri ile başlamaktadır. Vergi inceleme raporlarının hazırlanması, iddianamenin düzenlenmesi ve yargılama süreçlerinin tamamlanması önemli bir zaman gerektirmektedir.
Bu nedenle sahte fatura suçlarında zamanaşımı uygulamada sıkça gündeme gelen bir kurumdur. İncelenen mahkeme kararında da görüldüğü üzere, sanıklar hakkında ciddi iddialar bulunmasına rağmen; sahte fatura düzenleme suçları bakımından uzamış dava zamanaşımı, defter ve belgeleri gizleme suçu bakımından ise olağan dava zamanaşımı sürelerinin dolmuş olması nedeniyle kamu davalarının düşmesine karar verilmiştir.
Bu durum, vergi suçlarının soruşturulması ve kovuşturulması süreçlerinin etkin ve hızlı yürütülmesinin önemini ortaya koymaktadır.
Sonuç
Sahte fatura düzenlemek suretiyle Vergi Usul Kanununa muhalefet suçu, vergi sisteminin güvenilirliğini zedeleyen önemli suç tiplerinden biridir. Ancak bu suçlara ilişkin yargılamalarda zamanaşımı kurumu belirleyici bir rol oynayabilmektedir.
Nitekim incelenen yargı kararında sahte fatura düzenleme suçlarına ilişkin 2008 ve 2009 yıllarındaki eylemler bakımından uzamış dava zamanaşımı sürelerinin sırasıyla 30.12.2020 ve 01.09.2021 tarihlerinde dolduğu, ayrıca defter ve belgeleri gizleme suçuna ilişkin olağan zamanaşımı süresinin 24.06.2022 tarihinde sona erdiği tespit edilmiştir. Bu nedenle mahkeme tarafından Türk Ceza Kanunu’nun 66 ve 67. maddeleri ile Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 223/8 maddesi uyarınca kamu davalarının düşmesine karar verilmiştir.
Bu tür kararlar, vergi suçlarının soruşturulması ve kovuşturulmasında zaman faktörünün ne derece önemli olduğunu göstermektedir. Vergi incelemelerinin uzun sürmesi ve yargı süreçlerinin gecikmesi durumunda dava zamanaşımı nedeniyle kamu davalarının düşmesi söz konusu olabilmektedir. Bu nedenle vergi kaçakçılığı suçlarının soruşturulması ve kovuşturulmasında sürecin etkin ve makul sürede yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.