Özet
Dijital teknolojilerin gelişmesiyle birlikte cep telefonları, ceza muhakemesinde en önemli delil kaynaklarından biri hâline gelmiştir. Soruşturma ve kovuşturma makamları bakımından cep telefonlarında bulunan veriler, suçun aydınlatılması açısından büyük önem taşımaktadır. Buna karşılık, sanığın telefon şifresini açıklamaya zorlanıp zorlanamayacağı, açıklaması hâlinde bunun hukuki sonuçlarının ne olacağı ve özellikle bu davranışın etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği öğretide ve uygulamada tartışmalıdır. Bu çalışmada, Anayasa’nın 38. maddesinde güvence altına alınan kendini suçlamama hakkı, susma hakkı, Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri ve Türk Ceza Kanunu’nun etkin pişmanlığa ilişkin düzenlemeleri birlikte değerlendirilerek, telefon şifresinin gönüllü şekilde verilmesinin etkin pişmanlık bakımından hukuki niteliği incelenmiştir.
Giriş
Akıllı telefonlar bireylerin haberleşme kayıtlarını, fotoğraflarını, banka işlemlerini, konum bilgilerini, sosyal medya hesaplarını ve kişisel verilerini bünyesinde barındırmaktadır. Bu nedenle ceza soruşturmalarında çoğu zaman en önemli delil kaynağını oluşturmaktadır.
Uygulamada şüpheli veya sanığa yöneltilen ilk sorulardan biri telefon şifresinin açıklanmasıdır. Bazı soruşturmalarda şifrenin gönüllü olarak verilmesi, etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilmesi gereken bir davranış olarak ileri sürülmektedir. Ancak bu yaklaşımın hem ceza muhakemesinin temel ilkeleri hem de etkin pişmanlık kurumunun amacı bakımından ayrıca incelenmesi gerekir.
Bu çalışmanın temel sorusu şudur:
Sanığın cep telefonu şifresini kendi iradesiyle vermesi tek başına etkin pişmanlık olarak kabul edilebilir mi?
I. Etkin Pişmanlığın Hukuki Niteliği
Etkin pişmanlık, suç işlendikten sonra failin kendi iradesiyle suçun ortaya çıkarılmasına, zararın giderilmesine veya suç örgütünün çözülmesine somut katkı sağlaması karşılığında cezada indirim yapılmasını ya da ceza verilmemesini öngören şahsi bir cezasızlık veya cezada indirim nedenidir.
Etkin pişmanlığın temel amacı;
-
suçla mücadeleyi kolaylaştırmak,
-
suç örgütlerini çözmek,
-
kamu zararını azaltmak,
-
faili topluma yeniden kazandırmaktır.
Dolayısıyla etkin pişmanlık yalnızca pişmanlık duygusuna değil, somut ve sonuç doğuran bir katkıya dayanır.
II. Telefon Şifresi Vermek Bir İkrar Değildir
Telefon şifresinin açıklanması çoğu zaman ikrar olarak değerlendirilmektedir. Oysa teknik anlamda şifrenin verilmesi suçun kabulü anlamına gelmez.
Şifre;
-
maddi bir delil değildir,
-
suçun kabulü değildir,
-
yalnızca dijital verilere erişim sağlayan teknik bir bilgidir.
Dolayısıyla telefon şifresinin verilmesi ile suçun kabul edilmesi arasında doğrudan hukuki bağ kurulamaz.
III. Kendini Suçlamama Hakkı
Anayasa’nın 38/5. maddesine göre hiç kimse kendisini veya yakınlarını suçlayan beyanda bulunmaya zorlanamaz.
Bu ilke öğretide nemo tenetur se ipsum accusare ilkesi olarak bilinmektedir.
Şüpheli;
-
susabilir,
-
cevap vermeyebilir,
-
telefon şifresini açıklamayabilir.
Bu nedenle telefon şifresini vermemesi aleyhine yorumlanamaz.
Aksi kabul edildiği takdirde kişi kendi aleyhine delil üretmeye zorlanmış olur ki bu durum adil yargılanma hakkıyla bağdaşmaz.
IV. Telefon Şifresinin Gönüllü Olarak Verilmesi
Telefon şifresinin tamamen özgür iradeyle açıklanması mümkündür.
Ancak burada önemli olan husus şudur:
Şifrenin verilmesi yalnızca soruşturmayı kolaylaştırmaktadır.
Bunun tek başına suçun ortaya çıkmasına katkı sağladığı söylenemez.
Örneğin;
Telefon içerisinde suç unsuruna ilişkin hiçbir veri bulunmamış olabilir.
Bu durumda şifrenin verilmesi soruşturmaya hiçbir katkı sağlamamıştır.
Dolayısıyla sırf şifrenin açıklanması etkin pişmanlık sonucunu doğuramaz.
V. Etkin Pişmanlık Açısından Değerlendirme
Türk Ceza Kanunu’nun 221. maddesi incelendiğinde kanun koyucunun aradığı unsurun yalnızca iş birliği olmadığı görülmektedir.
Kanun;
-
örgütün dağılmasına,
-
örgüt mensuplarının yakalanmasına,
-
suçların ortaya çıkarılmasına
somut katkı aranacağını açıkça kabul etmektedir.
Telefon şifresinin verilmesi ise çoğu zaman yalnızca teknik erişim sağlamaktadır.
Bu nedenle;
telefonun açılması ≠ etkin pişmanlık
şeklinde otomatik bir sonuç çıkarılması mümkün değildir.
VI. Ne Zaman Etkin Pişmanlık Sayılabilir?
Kanaatimizce bazı istisnai hâllerde telefon şifresinin verilmesi etkin pişmanlığın değerlendirilmesinde dikkate alınabilir.
Örneğin;
telefon içerisinde;
-
örgütün tüm hiyerarşik yapısı,
-
finans kaynakları,
-
silah depoları,
-
eylem planları,
-
diğer örgüt üyelerinin kimlikleri
bulunuyor ve bunların tamamı yalnızca şifrenin açıklanması sayesinde ortaya çıkarılmışsa artık sıradan bir teknik yardım değil, soruşturmaya ciddi katkı söz konusudur.
Bu durumda telefon şifresi tek başına değil;
doğurduğu sonuç nedeniyle
etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilebilir.
VII. Hukuki Değerlendirme
Kanaatimizce etkin pişmanlığın ölçütü davranış değil, davranışın sonucudur.
Bu nedenle;
telefon şifresini vermek
tek başına
ne pişmanlığı,
ne suçun kabulünü,
ne de etkin pişmanlığı göstermektedir.
Asıl değerlendirilmesi gereken;
şifrenin verilmesi sonucunda ortaya çıkan katkının kapsamıdır.
Eğer soruşturma zaten telefon üzerinde yapılabilecek teknik incelemelerle aynı sonuca ulaşabilecekse kişinin şifreyi açıklaması olağan bir kolaylaştırıcı davranış olmaktan öteye geçmeyecektir.
Buna karşılık başka türlü elde edilmesi mümkün olmayan kritik deliller yalnızca sanığın gönüllü açıklaması sayesinde elde edilmişse etkin pişmanlığın amacına uygun bir katkıdan söz edilebilir.
Sonuç
Ceza muhakemesinde telefon şifresinin açıklanması ile etkin pişmanlık kurumu birbirinden farklı hukuki müesseselerdir.
Telefon şifresi vermek;
-
tek başına ikrar değildir,
-
tek başına etkin pişmanlık değildir,
-
tek başına cezada indirim nedeni değildir.
Ancak şifrenin açıklanması sayesinde suç örgütünün yapısı çözülmüş, suç ortakları yakalanmış veya suçun aydınlatılması bakımından kanunun aradığı düzeyde önemli ve gönüllü bir katkı sağlanmışsa, bu davranış etkin pişmanlığın değerlendirilmesinde dikkate alınabilir.
Sonuç olarak, etkin pişmanlığın ölçütü telefon şifresinin verilmiş olması değil, bu davranışın ceza adaletine sağladığı somut, gönüllü ve sonuç doğuran katkıdır. Aksi yöndeki bir yaklaşım hem Anayasa’nın güvence altına aldığı kendini suçlamama hakkını zedeleyecek hem de etkin pişmanlık kurumunun kanuni amacını aşan genişletici yorumlara yol açacaktır.