1. Genel Olarak
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) 1919 yılında kurulmuştur. ILO’ya 187 devlet üyedir. Türkiye 1932 yılında ILO’ya üye olmuştur. ILO, çalışma hayatındaki temel ilke ve hakları 5 kategoride incelemektedir. Bu kategoriler;
· Örgütlenme özgürlüğü ve toplu sözleşme hakkı
· Her türlü zorla veya zorunlu çalıştırmanın tüm biçimlerinin ortadan kaldırılması
· Çocuk işçiliğinin etkili bir şekilde ortadan kaldırılması
· İstihdamda ve meslekte ayrımcılığın ortadan kaldırılması
· Güvenli ve sağlıklı bir çalışma ortamı
şeklindedir.
2. Sendika Özgürlüğü
A. Tanım
ILO No. 87 m. 10’da örgüt terimi, işçilerin çıkarlarına hizmet ve bu çıkarları savunma amacı güden her türlü kuruluş olarak tanımlanmıştır. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu (6356 sayılı Kanun) m. 2/1 (ğ) bendinde sendika “İşçilerin … çalışma ilişkilerinde, ortak ekonomik ve sosyal hak ve çıkarlarını korumak ve geliştirmek için … oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kuruluşlar” şeklinde tanımlanmıştır.
B. Üyelik Hakkı
ILO No. 87 m. 2 uyarınca işçiler, ayrım yapılmadan ve önceden izin almadan sendika kurma ve üye olma hakkına sahiptir. Anayasa m. 51/1 uyarınca işçiler, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendika kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten çekilme hakkına sahiptir. Aynı hüküm uyarınca kimse bir sendikaya üye olmaya yahut üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.
C. Ayrımcılık Yasağı
ILO No. 87 m. 11 uyarınca üye devletler işçilerin sendika hakkını serbestçe kullanması için gerekli ve uygun bütün önlemleri almakla yükümlüdür. Ek olarak ILO No. 98 m. 1/1 gereği sendika özgürlüğüne zarar verebilecek her türlü ayrımcılık için sendika üyesi işçilerin korunması gerekir.
6356 sayılı Kanun m. 25/1 uyarınca işçinin işe alınması; belli bir sendikaya üye olması yahut olmaması, belli bir sendikadaki üyeliğini devam ettirmesi veya üyelikten çekilmeleri ya da herhangi bir sendikaya üye olması veyahut olmaması şartına bağlanamaz. 6356 sayılı Kanun m. 25/2 uyarınca işveren, sendikası üyesi olan ve olmayan işçiler arasında ayrım yapamaz. 6356 sayılı Kanun m. 25/3 uyarınca işçi, sendikaya üye olması yahut olmaması, iş saatleri dışında veya işverenin izniyle iş saatlerinde sendikal faaliyette bulunmasından dolayı işten çıkarılamaz ya da farklı işleme tabi tutulamaz.
4857 sayılı İş Kanunu (İşK) m. 5/1 uyarınca iş ilişkisinde ... ayrım yapılamaz. İşK m. 5/6 uyarınca ayrımcılığa uğrayan işçi, dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminattan başka yoksun bırakıldığı haklarını da talep edebilir. Ek olarak İşK m. 18/3 (a) bendi ve İşK m. 18/3 (b) bendi uyarınca sendika üyeliği yahut çalışma saatleri dışında veya işverenin rızası ile çalışma saatleri içinde sendikal faaliyetlere katılmak ile işyeri sendika temsilciliği yapmak geçerli fesih sebebi olamaz.