UYGULAMADAKİ AKSAKLIKLAR ve ÖNERİLERLE SPORDA ŞİDDET ve DÜZENSİZLİK (3)

Giriş ve Özet

Aynı başlığı taşıyan yazının birinci bölümünde belirtildiği için tekrar edilmemiştir. Bu bölümde aşağıdaki konular ele alınmıştır:

1- Spor müsabakası kavramının daha net şekilde ele alınması,

2- Her müsabakadan önce müsabaka alanında ve ekranlarda anons yapılması ve yapılmamasının yaptırıma bağlanması,

3- Kolluk aşamasındaki aksaklıklar ile kolluğun soruşturma-kovuştur­malarda dikkat etmesinde yararlı görülen hususlar.

İlgili Sorun ve Çözüm Önerileri

a)

Spor müsabakası kavramının daha net şekilde ele alınması gerekir. Yasanın 3/1-ı. maddesinde tanımlanan "spor müsabakası" kavramı, federasyonların düzenlediği veya düzenlenmesine izin verdiği ya da katkıda bulunduğu her türlü sportif karşılaşma ve yarışmayı ifade eder. Buna karşılık yönetmeliğin 4/1-o. maddesinde ise spor müsabakası, ilköğretim ve ortaöğretim okul sporları, kamu kurum ve kuruluşlarının düzenlemiş olduğu turnuvalar hariç olmak üzere, federasyonların düzenlediği veya düzenlenmesine izin verdiği ya da katkıda bulunduğu her türlü sportif karşılaşma ve yarışmayı ifade eder. Bu durum, yasada sayılan bir kısım suçları etkiler niteliktedir. Örneğin, yasak alanlara girme, müsabakanın hakem, gözlemci, temsilcisi veya saha komiserine hakaret, kasten yaralama gibi eylemlerde "spor müsabakası" kavramı yok ise suç unsuru da gerçekleşmeyebilir. Buna göre, ilgili federasyonun katılımıyla düzenlense bile bir bölgedeki liseler veya kurumlar arası futbol turnuvasında, federasyon tarafından görevlendirilen hakeme karşı bu görevi nedeniyle suç işlense bile 20. madde dikkate alınamayacaktır. Bu durum, TCK'nın 2. maddesindeki suçta ve cezada kanunilik ilkesi ile bağdaşmıyor gibidir. Zira bu ve benzeri hallerde 6222 sayılı Kanun’daki birçok suçun unsurunun oluşup oluşmadığını da tartışma konusu yapabilir.

b)

Her müsabakadan önce müsabaka alanında ve ekranlarda anons yapılması ile yapılmamasının yaptırıma bağlanması yararlı olabilecektir. Müsabaka öncesinde, stadyumlarda kurallara uyulması, aksi takdirde yasal işlem yapılacağı hususlarında bazen sesli anons yapılıyor. Sporda şiddet ve düzensizliğin önlenmesi adına, bu hususun daha açıkça düzenlenip yasal olarak zorunlu bir hale getirilmesi ve aksi davranışın yaptırıma bağlanması yararlı olacaktır. Bu yükümlülük, stadyumda-salonda ev sahibi takıma, ev sahibinin olmadığı final gibi müsabakalarda idareye-federasyona, milli maçlarda ilgili federasyona, canlı yayınlarda ilgili yayıncı kuruluşa verilebilir. Hem müsabaka ve seyir alanında hem de ekranda bulunan ya da diğer kitle iletişim araçlarında dinleyen herkesin duyabileceği şekilde karşılaşmanın hemen başlama öncesinde şu anonsun yapılmasında yarar olabilir: Sayın sporseverler, tehdit veya hakaret içerikli tezahürat yapmak, spor alanına yasak madde sokmak veya kullanmak, sahaya herhangi bir madde atmak, müsabaka veya seyir alanlarına usulsüz seyirci girişi yapmak, yaptırmak veya kabul etmek, yetkisiz olarak müsabaka alanına atlamak, soyunma odalarına, odaların koridorlarına, sporcu çıkış tünellerine girmek, spor alanında taşkınlık yapmak, kasten yaralamak, tesislere, kişilerin eşya ya da araçlarına zarar vermek, spor alanında kendisine tahsis edilenden başka yere oturmakta ısrar etmek, alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisinde olduğu açıkça anlaşıldığı halde dışarı çıkmamakta ısrar etmek yasaktır. Bu fiilleri işleyenler müsabaka alanından derhal ve gerektiğinde zorla çıkarılır. Hakkında yasal işlem yapılır. Bu çerçevede en az bir yıllık süreyle taraftarı olduğunuz takımın müsabaka­larını ve antrenmanlarını izlemekten yasaklanabilirsiniz. Takımınızın maçları­nın olduğu zamanlarda bulunduğunuz yere en yakın polis merkezi amirliğine veya jandarma karakol komutanlığına gidip imza atamak zorunda kalabilir­siniz. Bu durumlarla karşılaşmamak için mevzuata, federasyonun, spor güvenlik kurullarının ve yetkili diğer görevlilerin aldığı karar veya ikazlara uyunuz.

c)

Kolluk aşamasındaki aksaklıklar ile kolluğun soruşturma veya kovuştur­malarda dikkat etmesinde yararlı görülen hususlar ise şu şekilde değerlendirilmiştir. Kolluk soruşturmaları belli birimlerde yürütülebilir. Belli yerlerdeki emniyet müdürlüklerinde spor şube müdürlükleri-büroları kurulmuş ise de bunlar daha çok üst lig müsabakalarında görev aldıklarından özellikle büyük şehirlerde önemli sayıdaki, genelde alt profesyonel ve amatör liglerdeki müsabakalarda gerçekleşen soruşturmalar, mahalli kolluk görevlilerince, birçok hatayla birlikte yürütülmektedir. Genel olarak diğer kolluk birimleriyle karşılaştırıldığında, spor güvenliği şube müdürlükleri daha çok mevzuata hakim ve hızlı, etkili soruşturma işlemlerini yürüttükleri görülüyor. Buna rağmen özel uygulama alanı olan 6222 sayılı Yasa ve uygulanmasına ilişkin Yönetmelikteki bilgi eksikliği, yerleşen yanlışlıklar, sehven gerçekleşen anlamalar nedeniyle aksamalar olmaktadır. Bu sebeple soruşturmaların, mevzuatın öngördüğü şekilde daha hızlı ve etkin olarak yürütülmesi, ilgili vatandaşların-taraftarların-spor kulüplerinin olası mağduriyetlerinin önlenmesi, serzenişlerinin önüne geçilmesi, gereksiz yazışmalara meydan verilmemesi, süregelen ve giderilmesinde yarar görülen eksikliklerin giderilmesi suretiyle sporda şiddet ve düzensizliğin önlenmesi önem arz eder. Soruşturma veya kovuşturma süreçleri uzadıkça, taraftarın seyirden yasaklanmasının süresi de uzayabiliyor. Bu nedenle cumhuriyet savcılarının kolluğa verdikleri talimatlarda bu durumu da dikkate almaları yararlı olacaktır. Genel itibariyle uygulamada görülen ve dikkat edilmesi yararlı hususlar şunlardır:

1) Seyirden yasaklanma konusu, yasanın pratikte en çok görülen 18. maddesinin uygulandığı hallerde, (hemen hemen tüm soruşturmalarda uygulandığı gözetilerek) soruşturma-kovuşturma, ne kadar kısa sürede ve etkin olarak sonuçlandırılırsa, taraftarın seyirden yasaklanması ya da bu yasağın başlangıcının buna bağlı olarak biteceği, bu kapsamda sistemde kalmış olan 1 yıllık sürenin 2-3 yıla çıktığı durumların bile gözlenebildiği, bunun vatandaş mağduriyetine sebep olabildiği, bu nedenle hem müsabakaya gidemediği hem de iş-güçten kalarak aylarca imza atmak zorunda kalabildiği, taraftarın bundan dolayı müsabakaya gitmemesinden spor kulüplerinin olumsuz olarak etkilenebildikleri gibi spora olan ilgi ve stadyuma gidişleri azaltabildiğini göz önüne almak gerekir.

Yasanın 18/8. maddesinin uygulandığı hallerde, buna yönelik cumhuriyet başsavcılığınca verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlarda koruma tedbiri olarak seyirden yasaklanmanın devam edip etmeyeceği, devam edecekse hangi tarihe kadar devam edeceği, mahkeme tarafından verilen güvenlik tedbiri kapsamındaki seyirden yasaklamada ise kararın kesinleşme tarihinin olup olmadığı kontrol edilmesinden sonra, yasanın 18/4, yönetmeliğin 22/1-ç-e. maddeleri gereğince Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde tutulan, bu amaca özgü elektronik bilgi bankasına kaydedilmesi, bu bilgilerin sehven de olsa yazılmaması halinde yazılı olarak sorulması, eski eylemlerle ilgili daha önce verilen kararlarda varsa bu hususa dikkat edilmesi önemlidir. Bu nedenle ve süregelen uygulamalarla çok sayıda vatandaşın-taraftarın mağdur olduğu, mağduriyetin önüne geçilmesi gerektiği gözetilmelidir.

Yasanın 18/8. maddesi (seyirden yasaklı kişinin kanunda belirtilen şekilde genel kolluk kuvvetine müracaat etmemesi suçu) kapsamındaki fezlekede, daha önce, yani ilk olarak soruşturmaya geçilmesine neden olan eyleminin / soruşturmasının niteliğinin ismen belirtilmesi. Örneğin, usulsüz seyirci girişi, hakaret içerikli tezahürat ... Yine ihlal edilen müsabakanın başlangıç saati, geçersiz müracaatta ise hangi saatte müracaat ettiğinin tam olarak belirtilmesi gerekir.

2) Bilgilerin tam ve resmi isimlerin yazılması. Spor kulübü / spor müsabakasının yapıldığı stadyum-salonun resmi kayıtlardaki ya da ilgili spor federasyonu tarafından bilinen isminin tam olarak yazılması, İlgililerin açık kimlik, adres-iş-iletişim ile ifade tutanağında sosyal-ekonomik bilgilerinin eksiksiz olarak yazılması, bununla SMS gelişlerinin hızlanacağı, ulaşmadaki zorluğun azalacağı, soruşturmanın daha kısa sürede bitebileceğinin bilinmesi yararlıdır.

3) Alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisinde olduğu açıkça anlaşılan kişinin ikaza rağmen dışarı çıkmaması ve zorla dışarı çıkarılması durumunda mümkün oldukça alkol metre cihazıyla ölçümünün yapılması, karşı çıkması halinde doktor raporunun alınması, kan vermek istememesi halinde doktor ve görevli huzuruyla düz çizgi testi yapılması (düz zemin üzerinde, düz çizgi-parke-fayans çizgilerinde yaklaşık olarak 5-10 metre yürütülmesinden sonra durumunun tespiti) şahsın konuşmaları - algılamalarının niteliğinin belirtilmesi, bunların tespitine karşı çıkması durumunda ise bu hususun tutanağa bağlanması, bu şekilde alkollü olarak spor alanlarına gelenlerle daha etkin mücadele edileceği gibi, delil yetersizliği veya soruşturmadaki eksiklik nedeniyle haksız kyok veya beraat ile yasal sınırın altında olması nedeniyle olası mağduriyetin önüne geçilebileceği unutulmamalıdır.

4) Tespit tutanaklarının açıkça, anlaşılır biçimde ve ayrıntılı olarak düzenlenmesi, bunu destekleyici-açıklayıcı görüntülerin alınması-çözülerek metin haline getirilmesi faydalıdır. Bununla tutanak düzenleyicilerinin mahkeme tarafından duruşmaya çağrılmalarının önüne geçilebileceği ve kovuşturmanın daha iyi delille devam edebileceği unutulmamalıdır.

5) Spor alanlarına yasak madde sokulması, maddenin kullanılması ve müsabaka düzeninin bozulması. Konulan-tespit edilen maddenin nitelik-sayısının eksiksiz olarak belirtilmesi, duruma göre (bıçak gibi) 6136 sayılı Yasa kapsamına girip girmediğine dair ekspertiz raporunun alınması, sırf bu nedenle evrağın gönderilmesinin gecikmesi halinde ön rapor düzenlenebileceği, ekspertiz raporunun sonradan da gönderilebileceği, bu arada soruşturmanın diğer işlemlerinin bitirilebileceği, yine yasanın 13. maddesinin uygulanmasında, spor alanına sokulması yasak olmayan maddelerinin (örneğin pet-su, cep telefonu...) müsabaka alanına / kişilere-görevlilere atılması-fırlatılması halinde bu nedenle müsabaka düzeninin bozulup bozulmadığı, ne şekilde bozulduğunun belirtilmesi gerekir. Bu hususun yasanın unsuru olduğu ve tespitin zamanında yapılmaması halinde gerçekte işlendiği halde suçun beraatle sonuçlanabildiğinin bilinmesi gerekir.

6) Yasanın 14. maddesinin uygulanmasında (hakaret veya tehdit içeren tezahürat) içerikli eylem, somut kişiye-görevliye yönelik olarak yapılmışsa (bunun şikayete bağlı olmadığı, doğrudan soruşturmaya tabi olduğu gözetilerek) mutlaka ilgilinin / müştekinin şikayet ve delillerinin sorulması, söylenen sözlerin tam olarak belirtilmesi ve duyan kişi varsa konu hakkında bilgisi sahibi sıfatıyla beyanının alınması, aynı şekilde güvenlik görevlilerine yönelik gerçekleşen hakaret-tehdit-direnme gibi eylemlerde de aynı uygulamanın yapılması lazımdır. Bununla görevlilerin adliyeye gelmek zorunda kalmayacakları, ilk günde ve hazır iken beyanının alınmasının yararlı olacağı, daha az emekle soruşturmanın sonuçlanacağı…

7) Spor müsabakası biletinin usulsüz olarak, kara borsa satılmasının tespiti halinde 6222 SK’nın 15/6. Md uyarınca yasal işlem yapılmasının yanında, ayrıca Vergi Usul Kanunu hükümlerinin de uygulanmasının temini bakımından ilgili vergi dairesi görevlilerine bildirim yapılması-irtibata geçilmesi hem kamu maliyesi hem de yasaların uygulanması yönünden isabetli olacaktır.

8) Spor müsabakalarına seyirci olarak girişi sağlamak amacıyla kullanılan geçiş kartı, akredite kartı, elektronik kartının geçersiz, sahte, ilgili müsabakaya ait olmaması halinde yasanın 15/5. maddesi kapsamında kalabileceği, buna göre işlem yapılması; sahteliği, geçersizliği, başka müsabakaya ait olması gibi hallerde, gerektiğinde ilgili kurum görevlisi huzuruyla bu durumun tespiti, kartın sistemden denenmesi ve sonucun tutanağa bağlanması yerinde olacaktır.

9) Yasanın 16. maddesinin uygulanmasında (yasak alanlara girme) açıkça kimin, nereden nereye girdiği, bu durumun ve özellikle müsabaka alanına atlama-girmeye çalışma fiillerinde müsabakanın seyrini veya güvenliğini bozup bozmadığının tespiti gerekir. Örneğin müsabakanın bu nedenle durup durmadığı, seyircilerin, sporcuların, hakemlerin panikleyip paniklemedikleri, etkilenip etkilenmedikleri, kısmen de olsa seyirci-seyircilerin huzurlu-güvenli bir şekilde müsabakayı izleme haklarını zedeleyip zedelemediği, güvenlik görevlilerini olağan dışı uğraştırıp uğraştırmadığı... İlk günde yapılmayan bu zorunlu tespitler, sonradan da yapılamadığında gerçekte işlenen suçun beraatle sonuçlanmasına neden olabileceği unutulmamalıdır.

10) Yasanın 20. maddesi uyarınca, spor müsabakalarında görev yapan hakem, gözlemci, saha komiseri ve temsilcilere karşı bu görevleriyle bağlantılı olarak suç işlenmesi (hakaret, görevi yaptırmamak için direnme, yaralama...) halinde, bu yönden kamu görevlisi sayıldıklarından, şikayetleri beklenmeden, derhal ve doğrudan soruşturma yapılması gerekir. Zaman zaman yanlış anlaşılmalar nedeniyle ilgililerin şikayetçi olmadığı gerekçesiyle soruşturma yapılmadığı ya da geç yapılarak delillerin toplanmasındaki güçlükle karşılaşıldığı görülmektedir. Bu durum yasaya aykırı olduğu gibi ilgili kolluk görevlilerinin sorumluluğunu da gerektirebilir. Kişi şikayetleri olmazsa bile şikayete bağlı olmadığından soruşturma yapılması yasal zorunluluktur.

11) Yasanın 21. maddesi kapsamında, müsabakalarda ilgili spor kulübünün, özel güvenlik görevlisi bulundurma yükümlülüğüne aykırı hareket edilmesi halinde, il spor güvenlik kurulunun buna dair kararı da eklenerek, eksik özel güvenlik görevlisi sayısının tespiti gerekir.

12) Soruşturmaya konu eylemle ilgili olarak il-ilçe spor güvenlik kurulu kararının olması halinde, değerlendirmeye esas olmak üzere, onaylı bir suretinin dosyaya konulması önem arz eder.

Yukarıdaki Sorunlar İtibariyle Sonuç Olarak,

Belirtilen uygulamaların daha hızlılık ve etkinlik bakımından tüm yönleriyle tartışılması yararlı olabilecektir.

Cumhuriyet Savcısı Asım EKREN

>> UYGULAMADAKİ AKSAKLIKLAR ve ÖNERİLERLE SPORDA ŞİDDET ve DÜZENSİZLİK (1)

>> UYGULAMADAKİ AKSAKLIKLAR ve ÖNERİLERLE SPORDA ŞİDDET ve DÜZENSİZLİK (2)

Alıntı yapılan kaynaklar:

1. Spor Suçları Seyirden Yasaklanma, 5.Baskı, Filiz Kitabevi, 2026

2. Futbol Taraftarına Cevaplar, 2.Baskı, Filiz Kitabevi, 2026

3. Spor Basın Yayın İnternet, Karar-Talep-Yazışma Örnekleri, Filiz Kitabevi, 2021

4. Spor Yasası, Kulüp, Şirket, Federasyon, 3.Baskı, Filiz Kitabevi, 2026