MİRAS YOLUYLA İNTİKAL SÜRECİ: HUKUKİ ADIMLAR, VERGİSEL YÜKÜMLÜLÜKLER VE GÜNCEL YARGI KARARLARI

Av. Adem ARAS

08.01.2026 - 17:54 Yayınlanma

08.01.2026 - 17:54 Güncelleme

GİRİŞ

Miras hukuku, bir kişinin ölümüyle birlikte geride bıraktığı malvarlığının kimlere, hangi oranlarda ve hangi usullerle geçeceğini düzenleyen, Medeni Hukukun temel dallarından biridir. Ancak uygulamada mirasçılık sıfatının kanunen kazanılması ile miras konusu malvarlığı unsurları üzerinde fiilen tasarruf edilebilmesi aynı anda ve kendiliğinden gerçekleşmemektedir. Mirasın açılmasıyla mirasçılar, külli halefiyet ilkesi gereği tereke üzerinde hak sahibi olmakla birlikte; bu hakların hukuki ve fiili sonuç doğurabilmesi için bir dizi idari ve mali prosedürün eksiksiz şekilde tamamlanması zorunludur.

Bu süreç, öncelikle murisin ölümüyle birlikte mirasın açılması ve mirasçıların belirlenmesiyle başlamakta; devamında veraset ilamının (mirasçılık belgesinin) alınması, veraset ve intikal vergisi beyannamesinin verilmesi, gerekli vergi tahakkuk ve ödemelerinin yapılması, taşınmazlar yönünden belediyelerden rayiç bedel ve borcu yoktur yazılarının temini, nihayetinde ise tapu sicilinde miras intikali işlemlerinin gerçekleştirilmesi aşamalarını içermektedir. Bu aşamalardan herhangi birinin eksik veya hatalı yürütülmesi, tapu devrinin yapılamamasına, idari para cezalarına ya da ileride doğabilecek hukuki ihtilaflara sebebiyet verebilmektedir.

Öte yandan mirasçılar açısından her zaman mirası kabul zorunluluğu bulunmamaktadır. Murisin borca batık olması veya terekenin mirasçı aleyhine sonuçlar doğurması hâlinde, mirasın reddi kurumu büyük önem taşımaktadır. Reddi mirasın süresi, usulü ve sonuçları hem maddi hukuk hem de usul hukuku bakımından dikkatle değerlendirilmelidir. Özellikle hükmen ret ile gerçek ret ayrımı, uygulamada sıklıkla hataya düşülen alanlardan biridir ve Yargıtay içtihatları bu konuda yol gösterici niteliktedir.

Ayrıca mirasın intikali sürecinde vergisel yükümlülükler de önemli bir yer tutmaktadır. Veraset ve İntikal Vergisi, miras yoluyla veya ivazsız intikallerde doğmakta olup, her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenen istisna ve muafiyet tutarları mirasçıların vergi yükünü doğrudan etkilemektedir. Bu bağlamda, eş ve altsoy lehine tanınan istisnalar, ivazsız intikallerde uygulanan muafiyetler ve beyanname verme zorunluluğunun sınırları, güncel mevzuat ve idari uygulamalar çerçevesinde ele alınmalıdır.

Bu makalede; mirasın açılmasından başlayarak tapu devrinin tamamlanmasına kadar geçen tüm hukuki ve idari süreçler, vergi dairesi ve belediye aşamaları, mirasın reddi hâli ile veraset ve intikal vergisine ilişkin güncel istisna ve muafiyetler, Yargıtay ve Danıştay kararları ışığında, uygulamaya dönük bir perspektifle incelenmektedir. Amaç, teorik bilgi ile uygulamadaki bürokratik gerçeklik arasındaki boşluğu doldurarak, mirasçılar ve uygulayıcılar açısından sürecin daha öngörülebilir ve sağlıklı yürütülmesine katkı sağlamaktır.

1. MİRASÇILIK BELGESİNİN ALINMASI VE HUKUKİ NİTELİĞİ

Sürecin ilk adımı, kimlerin mirasçı olduğunu ve miras paylarını gösteren "Mirasçılık Belgesi"nin (Veraset İlamı) alınmasıdır. TMK m. 598 uyarınca bu belge, Sulh Hukuk Mahkemeleri'nden veya noterlerden temin edilebilir.

1.1. Yabancılık Unsuru ve Nüfus Kayıtlarındaki Eksiklikler

Noterlerin mirasçılık belgesi verme yetkisi sınırsız değildir. Yabancılık unsuru taşıyan veya nüfus kayıtlarında kapalılık bulunan durumlarda yargı yoluna başvurulması zorunludur.

Güncel Yargı Yaklaşımı:
Yargıtay, mirasçılık belgesi verilmesi davalarında hakimin re'sen araştırma ilkesini gözetmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Miras bırakanın gerçekte yaşadığının ancak nüfusta kayıtlı olmadığının belirlenmesi halinde mahkemece mirasçılarının araştırılması... mirasçılık belgesinin verilmesi gerekir. Nüfusta kayıtlı olmayan miras bırakanın ölümü ve ölüm tarihi ile geriye mirasçı olarak kimleri bıraktığı olgularının... her türlü delille kanıtlanabileceği de kuşkusuzdur.

• 7. Hukuk Dairesi 2012/6186 E. , 2012/8888 K.

2. MİRASIN REDDİ VE BORCA BATIK TEREKE SORUNU

Mirasbırakanın borçlarının malvarlığından fazla olması durumunda mirasçılar, şahsi malvarlıklarıyla sorumlu olmamak için iki yola başvurabilirler:

1. Gerçek Ret: Ölüm tarihinden itibaren 3 ay içinde Sulh Hukuk Mahkemesi'ne başvurarak mirası reddetmek (TMK m. 606).

2. Hükmen Ret: Terekenin borca batık olduğunun tespiti davası açmak (TMK m. 605/2). Bu dava süreye tabi değildir.

7. Hukuk Dairesi 2023/4851 E. , 2023/5694 K.

Türk Medeni Kanunu’nun 605/2 maddesi hükmü gereğince mirasın hükmen reddine (terekenin borca batık olduğunun tespitine) ilişkin talepler, süreye tabi olmayıp mirasçıların iyiniyetli ya da kötüniyetli olmalarının bir önemi bulunmamaktadır.

3. VERGİSEL SÜREÇ: VERASET VE İNTİKAL VERGİSİ (VİV)

Mirasçılar, mirası reddetmemişlerse, ölüm tarihini takip eden 4 ay içinde Vergi Dairesi'ne beyanname vermelidir.

3.1. Vergi Matrahının Tespiti ve İstisnalar (2026 Yılı Güncel Tablo)

Veraset ve İntikal Vergisi hesaplanırken, kanun koyucu mirasçıları korumak adına belirli tutarları vergiden muaf tutmuştur. Bu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. Aşağıdaki tablo, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren geçerli olan istisna tutarlarını göstermektedir:

Ev Eşyası ve Hatıra Eşyası	Madde 4/a	Murise ait zat eşyası, aile hatırası ve ev eşyaları vergiden tamamen muaftır.	Tamamen Muaf
Miras Hissesi İstisnası (Füruğ ve Eş)	Madde 4/b	Evlatlıklar dahil çocuklar ve eşten her birine düşen miras payının vergiden istisna edilen kısmıdır.	2.907.136 TL
Miras Hissesi İstisnası (Sadece Eş)	Madde 4/b	Mirasbırakanın çocuğu (füruğ) yoksa ve sadece eş mirasçı ise, eşe düşen payın istisna tutarıdır.	5.817.845 TL
İvazsız İntikaller (Hibe/Bağış)	Madde 4/d	Miras dışında, karşılıksız olarak (bağış yoluyla) gerçekleşen intikallerde uygulanan istisnadır.	66.935 TL
Şans Oyunları ve Çekilişler	Madde 4/e	Yarışma ve çekilişlerde kazanılan ikramiyeler için uygulanan istisna tutarıdır.	66.935 TL
Çeyiz ve Yüzgörümlüğü	Madde 4/c	Örf ve adete göre verilen hediye, cihaz ve yüzgörümlüğü (Gayrimenkuller hariç).	Tamamen Muaf
Dul ve Yetim Aylıkları	Madde 4/g	Emekli sandıkları ve sosyal güvenlik kurumlarından bağlanan aylıklar ve ikramiyeler.	Tamamen Muaf

Not: Tablodaki parasal sınırlar, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın VİVK Genel Tebliği uyarınca 2026 yılı için belirlenmiştir.

3.2. Henüz Tamamlanmamış İnşaatların Durumu

Mirasbırakanın arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi yaptığı ancak henüz tamamlanmamış taşınmazlar, arsa değeri üzerinden değil, bitmiş haldeki teslim hakkı üzerinden değerlendirilir.

...mirasın açıldığı gün arsa vasfında olmayan bölümlerin tamamlanmış olması halindeki emlak vergisi değerine göre hesaplanması... gerekmektedir.

• DANIŞTAY VERGİ DAVA DAİRELERİ KURULU 2021/832 E. , 2023/228 K.

4. TAPU MÜDÜRLÜĞÜ SÜRECİ VE İNTİKAL

Vergi dairesinden alınan "İlişik Kesme Belgesi" ile Tapu Müdürlüğü'ne başvurulur. Tapu Kanunu Ek Madde 1 uyarınca, mirasçılar elbirliği mülkiyeti şeklinde tescil talep edebilirler. 2 yıl içinde işlem yapılmazsa Tapu Müdürlüğü yargıya başvurabilir.

TAPU KANUNU - Ek Madde 1

Ölüm tarihinden itibaren en geç iki yıl içinde tapu sicilinde miras intikalinin gerçekleşmemesi halinde tapu müdürlüğü, mirasçılık belgesi düzenlenmesi için yargıya başvurabilir.

5. UYUŞMAZLIKLAR VE ÇÖZÜM YOLLARI

5.1. Terekenin Tespiti ve Muris Muvazaası

Mirasçılar terekeyi bilmiyorsa "Terekenin Tespiti" davası açabilir. Ayrıca mirasbırakanın mal kaçırmak için yaptığı satışlar "Muris Muvazaası" davası ile iptal ettirilebilir. Yargıtay, muvazaa davalarının zamanaşımına tabi olmadığını belirtmektedir (1. Hukuk Dairesi 2010/8650 E.).

SONUÇ

Mirasın intikali süreci, hukuki ve idari aşamalarıyla birlikte doğru ve zamanında yönetildiği takdirde, mirasçıların hak kaybına uğramasını ve gereksiz mali yüklerle karşılaşmasını engelleyen kritik bir süreçtir. Özellikle mirasın açılmasını takiben atılacak ilk adımlar; mirasın kabulü veya reddi, vergi beyanı ve tapu işlemleri bakımından belirleyici nitelik taşımaktadır. Bu aşamada yapılacak ihmal veya gecikmeler, yalnızca bürokratik aksamalara değil, aynı zamanda telafisi güç hukuki ve mali sonuçlara da yol açabilmektedir.

2026 yılı itibarıyla miras hissesi başına uygulanan veraset ve intikal vergisi istisnasının 2.907.136 TL’ye yükseltilmiş olması, uygulamada son derece önemli bir avantaj sağlamaktadır. Bu istisna sayesinde, özellikle orta ölçekli malvarlıklarında birçok mirasçı, veraset ve intikal vergisi ödemeksizin ya da sembolik düzeyde bir vergi yüküyle miras intikal işlemlerini tamamlayabilmektedir. Ancak söz konusu istisnanın kendiliğinden uygulanmadığı; doğru, eksiksiz ve süresinde verilen veraset ve intikal vergisi beyannamesiyle talep edilmesi gerektiği unutulmamalıdır. Yanlış beyan, eksik bildirim veya süresinde beyanname verilmemesi hâlinde, istisnadan yararlanma imkânı ortadan kalkabileceği gibi, usulsüzlük ve vergi ziyaı cezalarıyla karşılaşılması da söz konusu olabilmektedir.

Bununla birlikte, murisin borca batık olması ihtimali bulunan durumlarda mirasçıların ayrıca dikkatli davranmaları gerekmektedir. Türk Medeni Kanunu uyarınca miras, mirasçı tarafından açıkça reddedilmediği sürece hükmen kabul edilmiş sayılmakta; bu durum mirasçının, tereke borçlarından kendi malvarlığıyla sorumlu hâle gelmesine yol açabilmektedir. Bu nedenle borca batık tereke şüphesi bulunan hâllerde, mirasçıların üç aylık yasal süre içerisinde mirasın reddi yoluna başvurmaları veya gerekli hâllerde hükmen ret koşullarının varlığını tespit etmeleri hayati önem taşımaktadır. Aksi hâlde, mirasın fiilen kabul edilmiş sayılması nedeniyle hem kamu borçları hem de özel alacaklar yönünden mirasçılar aleyhine icra ve dava süreçleri gündeme gelebilmektedir.

Sonuç olarak, mirasın intikali sürecinde vergi istisnalarının etkin şekilde kullanılması, yasal sürelerin titizlikle takip edilmesi ve terekenin mali durumunun doğru analiz edilmesi, mirasçıların menfaatlerinin korunması açısından vazgeçilmezdir. Bu sürecin, güncel mevzuat ve yargı içtihatları ışığında, uzman hukukçular eşliğinde yürütülmesi; hem hukuki güvenliğin sağlanması hem de ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından büyük önem arz etmektedir.

KAYNAKÇA

A. Mevzuat (Kanunlar)

· 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu (Mirasın geçişi, mirasçılık belgesi, mirasın reddi ve hükmen ret konuları)

· https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=4721&mevzuatTur=1&mevzuatTertip=5

· 7338 Sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu (Vergi mükellefiyeti, istisnalar ve muafiyetler)

· https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=7338&mevzuatTur=1&mevzuatTertip=3

· 2644 Sayılı Tapu Kanunu (Miras yoluyla intikal işlemleri ve süreler)

· https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=2644&mevzuatTur=1&mevzuatTertip=3

B. Yargı Kararları (İçtihatlar)

· Mirasçılık Belgesi ve Re'sen Araştırma İlkesi:

· 7. Hukuk Dairesi 2012/6186 E. , 2012/8888 K.

· Mirasın Hükmen Reddi ve Süre: