MAKALE

3213 Sayılı Maden Kanunu m.7 İzinleri ve m.24/11 Kapsamındaki İdari Para Cezası

25.03.2026 - 09:43 25.03.2026 - 09:43 Okunma Süresi: 6 Dk

Giriş

Maden hukukunda işletme ruhsatı, maden sahasında üretim faaliyetlerine başlanabilmesi için gerekli ancak tek başına yeterli olmayan bir hukuki statüdür. 3213 sayılı Maden Kanunu sistematiğinde, ruhsatın alınmasını müteakip ayrıca bir dizi izin sürecinin tamamlanması ve nihayetinde işletme izninin alınması gerekmektedir. Bu çerçevede Kanun’un 7. maddesi ile 24. maddesinin 11. fıkrası birlikte değerlendirildiğinde, izinlerin süresinde tamamlanması yükümlülüğünün ve bu yükümlülüğe aykırılığın yaptırımlarının düzenlendiği görülmektedir.

Bu çalışmada, Danıştay içtihatları ışığında; (i) işletme ruhsatının hukuki niteliği, (ii) 7. madde kapsamındaki izinlerin kapsamı ve süresi, (iii) 24/11 kapsamında idari para cezasının uygulanma şartları ve (iv) özellikle “kusur” unsurunun belirlenmesinde kullanılan kriterler incelenecektir.

I. İşletme Ruhsatının Hukuki Niteliği

Maden işletme ruhsatı maden üretimi için doğrudan bir yetki vermemekte, yalnızca gerekli izinlerin alınabilmesi için bir ön yetki niteliği taşımaktadır (1). Bu bağlamda, ruhsat sahibi ancak Kanun’un 7. maddesinde öngörülen izinleri tamamladıktan sonra işletme izni talep edebilmekte ve idarenin uygun görmesi halinde üretim faaliyetine başlayabilmektedir. Dolayısıyla ruhsat, üretim hakkı değil, üretim için gerekli izin sürecini başlatan bir hukuki statü olarak değerlendirilmelidir.

II. Maden Kanunu’nun 7. Maddesi Kapsamında Zorunlu İzinler

Kanun’un 7. maddesi uyarınca işletme izni alınabilmesi için başlıca üç temel izin bulunmaktadır:

- Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) kararı,

- Mülkiyet izni,

- İşyeri açma ve çalışma ruhsatı (GSM ruhsatı).

Bunlara ek olarak, sahaya ilişkin özel alan statülerine bağlı olarak diğer izinlerin de alınması gerekebilmektedir (1).

Bu izinlerin tamamlanması için Kanun koyucu tarafından üç yıllık kesin bir süre öngörülmüştür. Bu süre, işletme ruhsatının yürürlük tarihinden itibaren işlemeye başlamaktadır.

III. 24/11. Fıkra ve Düzenlemenin Amacı

Maden Kanunu’nun 24. maddesinin 11. fıkrasında, söz konusu izinlerin üç yıl içinde tamamlanarak idareye sunulmaması halinde idari para cezası uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.

Birçok kararda da değinildiği üzere bu düzenlemenin temel amacı, ruhsat verilen sahaların atıl kalmasını önlemek ve madenlerin ekonomik hayata hızlı şekilde kazandırılmasını sağlamaktır (2).

Bu yönüyle düzenleme, sadece bir yaptırım normu değil, aynı zamanda madencilik faaliyetlerinin etkinliğini artırmaya yönelik bir kamu politikası aracıdır.

IV. İdari Para Cezasında Kusur Unsuru

A. Genel İlke

Danıştay içtihatlarına göre, 24/11 kapsamında idari para cezası uygulanabilmesi için sadece sürenin dolmuş olması yeterli değildir. Aynı zamanda ruhsat sahibine atfedilebilir bir kusurun bulunması gerekmektedir.

Bu nedenle yargısal denetimde temel soru şu şekilde formüle edilmektedir:

“İzinlerin süresinde tamamlanamamasında ruhsat sahibinin kusuru var mıdır?”

B. Kusurun Varlığına İşaret Eden Durumlar

Danıştay kararlarında aşağıdaki haller kusur göstergesi olarak kabul edilmektedir:

1. Gerekli başvuruların yapılmaması veya gecikmeli yapılması (3)

2. İzin süreçlerinin takipsiz bırakılması (4)

3. Zımni veya açık ret işlemlerine karşı dava açılmaması (4)(5)

4. İzinlerin tamamlanması yönünde aktif ve sürekli bir irade ortaya konulmaması (6)

Özellikle Danıştay, “gerekli tüm izinleri tamamlayarak bir an önce madeni işletmeye başlama iradesinin ortaya konulması”nı temel bir kriter olarak kabul etmektedir.

Örneğin;

- ÇED başvurusu yapıldıktan sonra uzun süre hiçbir işlem yapılmaması (5),

- Zımni ret oluşmasına rağmen dava açılmaması (4),

- İdarenin talep ettiği eksik belgelerin tamamlanmaması (3) gibi durumlar kusur olarak değerlendirilmektedir.

C. Kusurun Bulunmadığı Haller

Buna karşılık Danıştay, ruhsat sahibinin gerekli özeni göstermesine rağmen izinlerin alınamamasının kendi kusurundan kaynaklanmadığı durumlarda idari para cezasını hukuka aykırı bulmaktadır.

Bu kapsamda;

- İlgili izinler için süresinde başvurulmuş olması,

- İdari işlemlere karşı yargı yoluna başvurulmuş olması,

- Gecikmenin idareden veya üçüncü kişilerden kaynaklanması hallerinde kusurun bulunmadığı kabul edilmektedir (7)(8).

Örneğin, mera tahsis amacı değişikliği talebinin reddine karşı dava açılmış olması ve bu nedenle izinlerin alınamaması durumunda, ruhsat sahibine kusur yüklenemeyeceği belirtilmiştir (8).

V. Kusur Kriterinin Belirlenmesinde Temel Ölçütler

Danıştay kararlarının birlikte değerlendirilmesinden, idari para cezasının hukuka uygunluğunun belirlenmesinde iki temel kriter öne çıkmaktadır:

1. Süresinde Sonuçlandırma

İzinlerin üç yıllık süre içinde tamamlanıp tamamlanmadığı objektif bir kriterdir.

2. Kusur (Subjektif Unsur)

İzinlerin tamamlanamamasında ruhsat sahibine atfedilebilir bir ihmal veya eksiklik bulunup bulunmadığı ise subjektif kriterdir.

Bu iki kriter birlikte değerlendirilmekte olup, kusur bulunmaması halinde idari para cezası uygulanması mümkün görülmemektedir.

VI. Değerlendirme ve Sonuç

Maden Kanunu’nun 7. maddesi ile 24/11. fıkrası birlikte değerlendirildiğinde, madencilik faaliyetlerinin hızlandırılması ve kaynakların atıl kalmasının önlenmesi amacıyla sıkı bir izin rejimi öngörüldüğü anlaşılmaktadır.

Ancak Danıştay içtihatları, bu rejimin katı bir sorumluluk sistemi değil, kusura dayalı bir yaptırım sistemi olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Bu bağlamda;

- Üç yıllık süre içinde izinlerin tamamlanması zorunludur.

- Ancak bu sürenin aşılması tek başına ceza için yeterli değildir.

- Ruhsat sahibinin izin süreçlerini etkin şekilde takip edip etmediği belirleyicidir.

Sonuç olarak, idari para cezasının hukuka uygunluğu, izinlerin süresinde tamamlanamaması ile birlikte bu durumun ruhsat sahibinin kusurundan kaynaklanıp kaynaklanmadığının birlikte değerlendirilmesine bağlıdır.