FAİLİ MEÇHULLER (!?) (UNIDENTIFIED PERPETRATORS)

“20 yıl önce kaybolan veya öldürülen bir kişi, bugün kaybolan veya öldürülen bir kişiden daha az önemli değildir."

1. İnsanlarca yönetilen adalet sisteminin onlardan daha mükemmel olamayacağı unutulmamalıdır.

2. Faili meçhul vakaların sayısı ne kadar?

Giriş

Ceza soruşturması analizinin temel amacı, suç mahallerindeki kanıtlardan ve suçluların suç davranışlarındaki gözlemlenen kalıplardan yola çıkarak, suçlunun psikolojik ve davranışsal değerlendirmesini sağlamaktır. Bu çok disiplinli analitik yöntem, verilerin düzenlenmesini ve analizini içerir ve birden fazla olayda ortaya çıkan kalıpların bulunduğu seri suç vakalarında soruşturmacılara yardımcı olur. Ayrıca, soruşturma sürecinde ortaya çıkan kalıplar ve delillere dayanarak potansiyel şüpheliler listesini daraltmaya da yardımcı olur.

Uygulayıcılar yöntem ve terminoloji açısından farklılık gösterebilir, ancak ortak amaçları bilinmeyen bir suçlunun profilini oluşturmak için verileri analiz etmektir.

Bir suçlu profilinin özellikleri şunları içerebilir:

• Antisosyal kişilik özellikleri,
• Psikopatolojiler,
• Davranış kalıpları,
• Demografik değişkenler: yaş, coğrafi konum, aile durumu vb.

Suçlu davranış dünyasına bakıldığında, her suçlu, hemen her suçun işlenmesinde, seçilen zaman, hedef, mekân ve hatta suç işleme şekli açısından belli bir davranış modu benimsemektedir. Kolluk terminolojisi ile bu davranış suçlunun “modus operandi”si olarak tasvir edilmekte ve iyi bir dedektif suç işlenmesin- deki tanınabilir stillere bakarak onu saptamaya girişmektedir. Öylece, konuttan yapılan hırsızlıklarda, stil için aranan, zaman, yer, konuta nereden girildiği, çalınan ve bırakılan eşyalardır.

İpuçları ile suçlu arasındaki bağı saptama mantıksal bir süreçtir.1 Bu süreçte devamlı olarak şu sorunun sorulması ve yeniden sorulması gerekir. O da "sonucun ne olduğu ve buna neyin sebep olduğudur?". Bu sorunun önemi dedektiflerce çok iyi bilinmektedir. Kim bu soruyu yoruluncaya dek sormaya devam ederse, ciddi bir hata yapma olasılığı en aza inmiş olacaktır.2 Bu konuda Sherlock Holmes, genç dedektifler için doğru nitelikte mantıksal bir çözümleme örneğidir. Senaryoların fiktif, kullanılan vasıtaların zamanı geçmiş olmasına karşın Holmes'un gözlemi ve çıkardığı sonuçlar halen kıskanılacak derecededir. O, öncellikle durumu büyük bir dikkatle inceler, ardından geçmiş deneyimlerinin ışığında analoji ve olasılığı kullanarak genelleme yapardı. Holmes'un ilginç yanı yardım için nereye başvuracağını bilmesi idi. The Sign of Four adlı romanında tanınmış bir dedektif koku izlemek için bir köpeğe ihtiyaç duyduğunda Toby'i yardıma çağırmış ve Toby için Holmes, "Londra'daki tüm polis gücü yerine onun yardımını yeğlediğini" söylemiştir.3

Ceza soruşturması analizinin temel amacı, suç mahallerindeki delillerden ve suçluların suç davranışlarındaki gözlemlenen kalıplardan yola çıkarak, suçlunun psikolojik ve davranışsal değerlendirmesini sağlamaktır. Bu çok disiplinli analitik prosedür, verilerin düzenlenmesini ve analizini içerir ve birden fazla olayda ortaya çıkan kalıpların bulunduğu seri suç vakalarında soruşturmacılara yardımcı olur. Ayrıca, soruşturma sürecinde ortaya çıkan kalıplar ve delillere dayanarak potansiyel şüpheliler listesini daraltmaya da yardımcı olur.

Soruşturma sırasında ortaya çıkan sonsuz sayıda kanıt karşısında tümünü aramak ve test etmek olanaksız olduğundan hangi kanıtın test edilebileceğine karar vermek için hipoteze ihtiyaç vardır. Bu nedenle, soruşturma çevrimsel bir tabiat sergilemektedir: Hipotezleri test için nasıl kanıt gerekli ise, hangi kanıta yönelmek için de hipotezler gereklidir. Bu diyalektik gerilim soruşturmacının görevini oldukça duyarlı algısal bir çabaya dönüştürmektedir.

Hipotezleri test etmenin bilgi arayışı ve onu takip eden değerlendirme (bilgiden doğru çıkarımların elde edilmesi) olmak üzere iki bileşeni vardır. Bilgi değerlendirmesi mantıksal çıkarım sürecini içermekte ise de hangi bilgi üzerine gidileceği, hipotezler ve kararlar oluşturulması da sezgisel ve konjonktürel düşünmeyi gerektirmektedir. Bu nedenle, kolluk soruşturması yalnızca bilimsel bir süreç olmayıp, hüner ve hatta sanat olarak da tasvir edilmektedir.

İnsan davranışına özgü düşünce süreçleri ve görünen/beyan edilen ile karşıtı olan gerçek nedenler üzerine bilgi sınırlaması göz önüne alınarak soruşturmada, ayrıntı için mikroskopik bir gözle hangi ayrıntının önemli olduğunu çıkaran bir iç görüye sahip olunmalıdır. İşte ehil bir dedektif diğerleri için önemsiz ayrıntıları dikkatlice gözler, üzerinde düşünür, birbiriyle ilişkilendirir ve sonuçlarını bunlara dayandırır ve bu şekilde zanlı kişinin çalışması, alışkanlıkları ile mevcut ve geçmiş yaşamına ait bilgiler edinir. Arkeolog tarih öncesi varlıkları edindiği bulgulardan nasıl yeniden inşa ediyorsa, dedektif de suçlunun arkasında bıraktığı izlerden suçluyu yeniden yaratmaktadır. Bu süreçte, bir olayın diğerini takip etmesi durumunda birinci olayın ikincinin nedeni olduğu algısı ceza soruşturmalarındaki çoğu hatalı çıkarımlar ve başarısız soruşturmaların temelini oluşturmaktadır. “Post Hoc Ergo Propter Hoc” diye isimlendirilen bu yanılgı, bir şey diğerini izlediğine göre, o şeyin diğeri yüzünden olduğu varsayımı hatasını anlatmaktadır. Bu nedenle, iki ayrı olay arasında nedensel bir bağ olasılığını saptamak için, ilk önce, rastlantı veya bilinmeyen bazı diğer faktörlerin devre dışı bırakılması için ciddi kontroller yapılmalıdır. Suçlu tarafından olay mahallinde belirgin fiziki bir kanıt (parmak izi, ayakkabı izi, tekerlek izi v.s.) bırakılmadığında, doğa onu adalete taşımakta rol oynayabilir. Ağaç ve yapraklar gibi çevresel öğeler özgün bir Dna yapısına sahip olup, mağdurun elbisesine veya kullandığı bir vasıtaya geçebilir.

Post hoc yanılgısı yanında “korelasyon illüzyonu” sürecini sergileyen diğer bir yanılgı da “onaylama eğilimi”/“tünel vizyonu”dur. Onaylama eğilimi düşünsel seçiciliğe işaret etmekte ve kişi bununla kendi inancını destekleyen şeylere bakma eğilimi sergilerken karşıt bilgileri göz ardı etmekte veya küçümsemektedir. Ceza soruşturmaları bağlamında “tünel vizyonu” diye de isimlendirilen bu süreçte, soruşturmada daha basit olanlar lehindeki seçenek açıklamalar yeğlenmektedir. Bu yaklaşım, araştırma çıkarımı/desteği olmaksızın tümdengelim çıkarım düşünce biçimidir. Onaylayıcı eğilime yönelmenin başlıca olası nedeni algısal olarak kolayca işleme elvermesidir. Bir bilginin bir durumu nasıl desteklediğini görmek ona karşı geleni görmekten daha kolaydır. Bu türden onaylayıcı düşünce, suç soruşturmasında, özellikle seri suç soruşturmasında, yanlış yargılara ve zaman kaybına neden olmaktadır.4

Genel bir hipotez, suçluların işledikleri suçların tabiatı ile öteki durumlardaki nitelikleri arasında bazı tutarlığın var olduğudur. Bu tutarlılık kişiler arası ve suç mekânı açısından belirebilir. İşte E=> N eşitlikleri ile ifade edilecek bu hipotezde E, suça ilişkin eylemlere, N ise işlenen suç türü itibariyle tipik suçluların nitelikleri, => de bir diğerinden argüman ve kanıt çıkarımını simgelemektedir: Bir suçtaki eylemler dizininin, faili meçhul suçlarda, suçlunun niteliklerine güvenilir şekilde ilişkilendirilmesidir. Yalnız kişinin işlediği suçun, karakter değişiminde olduğu gibi zamanla değişebileceği de göz ardı edilmemelidir. Faili saptamada göz önüne alınacak değişkenler ise şunlardır:

1. Failin mağdur üzerindeki eylemleri,
2. Olay mahallinde failin davranışının tasviri,
3. Failin karakteristikleri, ve
4. Mağdurun karakteristikleri.

Bu bağlamda suçlu profilini (kişisel nitelikleri veya suçluların psiko-dinamiklerini) saptamak üzere aşağıda beş değişkenli bir modele yer verilmiştir (D.Canter).

1) Kişilerarası davranış tutarlılığı, suç işlerken davranışı ile normal yaşamdaki davranışı arasındaki benzerliğe;5 ondan fazlaca sapma göstermemesine;

2) Zaman ve mekân boyutlarında, suçlunun bu açılardan seçimine, olay mahallerinin ender olarak tesadüfi olduğuna; seçilen zaman ve mekânın bir nedeni olduğuna; kontrolü sağlamak istediğinde kendisinin çok iyi bir mekânı seçtiğine;

3) Suçlunun adli tıp bilinci de kanıt gizlemeyi göz ardı eden bir failin ilk defa suç işleyen veya çok az adli sicil kaydı olan bir suçlu olduğuna;

4) Üçüncü değişkenle ilişkili olarak, suçlunun kariyeri açısından önceki suçlarla mevcut suçun benzerlik sergilediğine, ve

5) En son olarak suçlunun karakteristiklerine bakarak suçlunun ikametgahı, ailevi ve sosyal, kişisel karakteristikleri, mesleki ve eğitsel durumu hakkında bilgi edinebilir.

Özet olarak, dedektifler mantık kurallarını iyice öğrenmeli ve mantıki olarak düşünme sanatını geliştirmelidirler. Dedektifler olayı mantıki olarak yeniden oluştururken çok dikkatli olmalı ve gerektiğinde psikolojik danışmayı yeğlemelidirler.6 Dedektifler (ve satranç oyuncuları) hasımlarının güçlü ve zayıf yönlerini, alışkanlıklarını ve manevi zaaflarını bilmelidirler.

Bu bağlamda soruşturmanın yanlı olmasına neden olabilecek şu beş mekanizma göz ardı edilmemelidir.

1. Stratejide seçicilik- Pozitif strateji testi/kanıtlama tarafgirliği olarak isimlendirilen bu strateji, hipotezler doğru ise, var olması beklenen hususların aranması olarak tasvir edilmektedir (Olumlu test stratejisi/onaylayıcı önyargı). Soruların ifadesindeki çok zekice/ince farklılıklar tanıkların yanıtlarını da etkilemektedir. Yönlendirici sorularla dedektif mefruz varsayımlarını tasdike götürmektedir. Örneğin, dedektifin varsayımları onaylatıcı nitelikte suçluluk olasılığına yüksek oranda işaret eden sorularla zanlının sorgulaması bu strateji ürünü olmaktadır.7

2. Sunuşta seçicilik- Seçilen hipotezleri test amaçlı olarak kanıtın seçilmesi yöntemi tıpkı insanların gazete/takım seçiciliği gibidir Suç soruşturmasında bilgi azlığında bu yönteme başvuru daha akut olmakta ve karşı hipoteze götürecek araştırmayı da sınırlamaktadır.

3. Ayıklamada seçicilik- Gelen bilgileri ayıklamada kendi sonuçları ile uyumsuz olan bilgiyi fazla irdelerken, uyumlu bilgiyi incelemede pek rijit davranmama eğilimindedirler. Bir zekâ testinden arzu edilmeyen bir sonuç aldığında kişiler o testin geçerliliğini tartışma konusu yaparken, arzu edilen bir sonuç alındığında ise, geçerliği kabul görmektedir. Yine tıbbı bir tanı testinde kişinin hastalığa yatkın olduğu saptandığında sonucu kuşkulu görürken, böyle bir işaret olmadığında ise sonucu hemen benimsemektedirler.

4. Taraflı değerlendirme. Değerlendirmenin objektifliği her soruşturmanın namusu için anahtar bir niteliktir. Seçimlerde takım tutar gibi parti tutmak; taraflı değerlendirme yapmak, tuttuğunuz takım faul yaptığında hakem kararına itiraz ederken, karşı takımınkini onaylamak; at yarışında üzerine oynadığın atın performansı abartarak yarışı kazanacağını söylemek gibi adli kanıtın testinde de çarpıtılmış kanıya varmak söz konusudur. İşte kanıtın çarpıtılarak değerlendirilmesi bu mekanizmayı oluşturmaktadır.

5. Sonlandırmada seçicilik. Kendilerine özgülenmiş hipotezi destekleyen yeterli miktarda kanıt olduğunda soruşturmayı sonlandırmaktır. Sınırlı sayıdaki bazı araştırmalar, insanların önem verdiği hipotezleri destekler yeterli miktarda kanıt bulduklarında soruşturmayı sonlandırma eğiliminde olduğuna işaret etmektedir. Bu da kolluk soruşturmalarının olgunlaşmadan sonlandırılması anlamına gelmektedir. Bu durum, özellikle, kolluğun hipotezlerini çürütecek bilginin yeterince irdelenmek- sizin sonlandırılması riskini de beraberinde getirmektedir.

Sanıkların sorgulanması sırasında geleneksel türde tanık olunan (dedektifin kendi bildiklerinin kanıtlanması tarafgirliği içine girilmesi) hatalara karşı Fisher’in şu rehber ilkeleri göz önünde bulundurulmalıdır:

1. Zanlı kişilere olayı kesintisiz bir biçimde anlatmasına izin verilmesi; sahnenin yeniden oluşturulması ve gözler önüne serilmesi, gerekirse, resimlerin gösterilmesi; olay anında ne düşündükleri ve hissettiklerini hatırlamasının istenilmesi;

2. Sahnenin yeniden oluşturulması sonrası açık uçlu sorularla zihnin /hafızanın deşilmesidir.

Sorgulamada şüphelinin aldatmacasını saptamak üzere kendisinin normalde gerçeği söylerken (sözel dışı) nasıl görüldüğü ve (sözel olarak) nasıl seslendiği temel çizgisi (baseline) belirlenmelidir. Bu referansın belirlenmesi için sorgulamanın başlamasından önce (karakol ve sorgu odasında) özne gözlenmelidir. Mevcutlu olarak sorgulamaya alınan suçsuz kişinin bir dereceye kadar tepkili olacağı beklenilmelidir. Öte yandan, gerçeği elde etmek üzere şüpheliler her zaman dikkatlice dinlenmeli ve gözlenmelidir. Bu bağlamda, ister bir mağdur, tanık veya şüpheli olsun, giydikleri maskenin çıkarılması gerçeğin anahtarı olmaktadır.

Etkili bir sorgulamanın en önemli öğeleri hazırlık/planlama yapılması ve özne ile “rapport” sağlanmasıdır: Bu birisiyle bir ilişki kurulması, uyuşma/harmoni anlamındadır. Özellikle, isteksiz olan kişilerin konuşması salt onların motive edilmesine bağlıdır. Sorgulamanın nihai amacı öznenin güvenini kazanmaktır. Güven oluşturulduğunda öznenin hakikati söylemeye motive olması daha kolay olacaktır.⁶ Özetle, yapılması gereken ilk şey iş birliği ve yakınlık kurmaktır. İş birliği oluştuktan sonra sorulacak soru, “bu insandan nasıl bilgi alabilirim” olmalıdır.

Sorgulama başlamadan dedektifler olay yerini görmeli ve tasvir edebilmelidir: Olaya ilişkin tüm gerçekleri (olay yeri yerinde elde edilen kanıtlar, tanık ifadeleri ve herhangi bir özelliği) bilmeli ve şüphelinin öz geçmişine ait bilgileri edinmelidir.

Yegâne kanıt, mağdurlar ve/ya sanıkların ifadeleri olduğunda, örneğin cinsel saldırı ve aile içi şiddet olaylarında, mahkumiyete yalnızca ifade üzerinden gidilebilmektedir; aksi takdirde, mahkumiyete gitmek ekseri hallerde olanaksız olacaktır.

Sujelerin verdikleri ifadelerin ne derece doğru olduğunu saptamak üzere geliştirilen ölçütler (realite ölçütleri) ise şöyledir: 1.İfadenin uzun olması; 2.İfadenin tutarlı bulunması; 3. İfadenin açık olması; 4. İfadenin ayrıntı içermesi; 5. İfadeler ile çeşitli beyanlar arasında tutarlılık saptanması; farklı zamanlarda verilen ifadelerdeki değişimler/tutarsızlığın inanırlığı zayıflatabileceğidir. Öte yandan, pek çok insanın inandığının aksine, doğruyu söyleyenler zaman içinde ifadelerine yeni ayrıntılar ekler ve bazı kısımlarını değiştirebilirken, yalancılar hep aynı ifadeyi verirler.

Uygulayıcılar yöntem ve terminoloji açısından farklılık gösterebilir, ancak ortak amaçları bilinmeyen bir suçlunun profilini oluşturmak için verileri analiz etmektir.

Bir suçlu profilinin özellikleri şunları içerebilir:

• Antisosyal kişilik özellikleri,
• Psikopatolojiler,
• Davranış kalıpları
• Demografik değişkenler: yaş, coğrafi konum, aile durumu vb.

Modern Soruşturma Yöntemlerinin Uygulanması

Pratik açıdan bakıldığında, kurumlar öncelikle ihtiyaçlarını belirlemelidir: Çözüm bekleyen ne tür faili meçhul vakalar var ve bunların sayısı ne kadar? İkinci olarak, kurum dedektifleri bu vakaları soruşturmak için gerekli becerilere ve kaynaklara erişime sahip midir?8

Son olarak, kolluk kuvvetleri, çözülememiş cinayet vakalarının felsefi yönüyle de boğuşmak zorunda kalıyor: Kolluk kuvvetleri ve toplum, çözülememiş bir cinayet veya uzun süredir kayıp bir kişi vakasından ne zaman uzaklaşır?

Cihat Arpacık. “Zamanaşımından” Sonra: Faili Meçhuller 1993’ün Karanlığına Gömüldü.” Perspektif (28/12/2023)

Bu süreçte önemli olan soruşturma hatalarının tespit edilmesidir. Faili meçhul suçların ilk seferde çözülmemesinin sebepleri olduğunu, bu nedenleri öğrenirseniz davanın çözülmesine yardımcı olabileceğini belirtiyor.

Sık yapılan hatalar şunlardır:

- Bir şüpheliyi davanın çok erken aşamasında belirlemek–Eğer bir araştırmacı çok erken bir aşamada bir şüpheli seçerse, tüm soruşturma ipuçları tek bir kişiye odaklanacağından diğer ipuçları gözden kaçabilir.

- Eksik soruşturmalar–Meçhul vakalarda takip eksikliğine her zaman tanık olunmaktadır. Örneğin, dedektifler bir bloktaki 15 evin 10'unda soruşturma yapmış olabilir, ancak diğer beşinde soruşturma yapmaya hiç geri dönmemiş olabilirler. Daha sonra geri dönüp, davayla ilgili konuşabilecek kaçırılmış tanıkları bulabilirsiniz.

- Takip eksikliği–Tanıkların kaybolduğu faili meçhul vakalarda bu kişilerin takibi önemli olmaktadır.

- Olay yerine geri dönerek ek delillerin bulunması– uzun zaman geçmesine karşın ipucu olabilecek bir kanıtın bulunması olasılığı göz ardı edilmemelidir.

Her çözülememiş vakayı çözemeyecek olsanız da bu vakaları güncel hale getirmek kolluk kuvvetlerinin sorumluluğunda olmalıdır. Bu, delilleri bir laboratuvara göndermek ve vakanın veri tabanlarına kaydedilmesini sağlamak anlamına gelir. Çözülemeyen vakalarla ilgilenen birimler, mümkün olan her durumda modern soruşturma yöntemlerini ve yeni bilimsel teknolojileri kullanmalıdır. Yeni teknolojiler ve soruşturma yöntemleri, bir davanın ilerlemesine ve bir çözüme ulaşmasına yol açmakla kalmaz, aynı zamanda mağdur ailelerine kolluk kuvvetlerinin cevap arayışına devam ettiği konusunda güvence de verebilir.

Giysi veya parmak izi gibi adli tıp laboratuvarlarına gönderilebilecek deliller varsa, ilgili kurumlar bunları en kısa sürede incelemeli ve sonuçları kolluk kuvvetlerinin kullanımına açık veri tabanlarıyla karşılaştırmalıdır.

Adli incelemelerin ilk aşamasında suç tarihindeki kanıtların sunulması kritik önem taşıdığı gibi, bilimsel analizlerin gücü ve hassasiyetinin ne kadar hızlı geliştiği göz önüne alındığında, kanıtların yeniden incelenmesi de düşünülmelidir.

Kanıtların yeniden test edilmesi için ne kadar süre geçmesi gerektiğine dair kesin bir kural olmadığı ve her şeyin ilk analiz sonuçlarına bağlı olduğu bilinmelidir. Örneğin, sekiz-dokuz yıl önce yapılan DNA analizinde mitokondriyal DNA profili iyi çıktıysa ancak nükleer DNA biraz düşük çıktıysa, son on yılda bilimsel yetenekler geliştiği için yeniden test etmek için iyi bir zaman olabilir.

Günümüzde mevcut olan araçlar, davayı aydınlatarak ilerleme sağlayabilirse de davanın çözümsüz kaldığı sonucuna varılan durumlarda, yeniden değerlendirdiğiniz ve soruşturma kayıtlarına girdiğiniz tüm kanıt ve bilgilerin, gelecekteki araştırmacılar için sonsuza dek saklanacak olması gereği göz ardı edilmemelidir.

Bu süreç, bir davayı 'güncel bir statüye' taşımak olarak tanımlanmaktadır. Dava çözülmemiş olsa da bu işlem davaya soruşturma bütünlüğü kazandırmakta ve mağdur aileleri için soruşturmanın ilerletilmesi için neler yapıldığını bilme açısından değer sağlamaktadır. Bir aileyle oturup, kızlarının on yıllar önce işlenen cinayetinin hala çözülmediğini, ancak davayı güncel hale getirmek için neler yaptığımızı ve delillerin ortaya çıkan yeni bilgilerle sürekli olarak nasıl karşılaştırılacağını anlattığınızda, onlara yaşam enerjisi sağladığınızı unutmayınız.

Çözülemeyen cinayet davalarıyla ilgilenen araştırmacıların karşılaştığı en büyük engellerden biri, bu tür soruşturmalara kaynak ayırmanın değerli olduğuna ikna edebilmektir. Eski bir davayı incelemek için personel görevlendirmek herhangi bir faili meçhul cinayet soruşturmasının başarısında kritik bir ilk adımdır.

Çoğu zaman, dedektiflerin güncel bir dava dosyası odaklanıp, boş zamanlarında eski bir cinayet davasını incelemeleri istenilen sonucu vermemektedir. Bunun yerine, faili meçhul vakalarda ilerleme kaydetmek, bu tür soruşturmalara özel olarak atanmış dedektiflerden oluşan aktif bir faili meçhul vaka birimi veya görev gücüne bağlıdır. İşte Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünde kurulan Faili Meçhul Suçları Araştırma Daire Başkanlığı’nın(!) toplum vicdanında derin izler bırakan kasten öldürme ve kayıp şahıs olaylarını "farklı bir gözle" inceleme yapması planlanmış bulunmaktadır. İlk belirlemelere göre 75 ildeki 638 dosya ve 693 maktul için kapsamlı analiz yapılacak, çalışmalar başsavcılıklarla koordineli şekilde yürütülecektir.9 Ülkede yıllar itibariyle faili meçhul vakalara bakıldığında görülen tabloya aşağıda yer verilmiştir.

Cumhuriyet başsavcılıklarında soruşturma evresinde
daimi arama kararı verilen dosya sayısı (2016-2025)

2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
3 258 061	3 497 345	3 656 708	3 716 937	3 742 386	3 796 239	3 731 780	3 771 819	3 890 014	3 913 832

Cumhuriyet başsavcılıklarında soruşturma evresinde daimî arama kararı
verilen dosyaların açılış yıllarına göre dağılımı, 2016-2025¹⁰

Toplam	2017 ve öncesi	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
3 703 657	1 258 672	375 554	327 341	294 859	339 333	383 212	348 721	241 012	134 953

Kaynak: Adalet İstatistikleri 2025

Kimliği belirsiz suçluların soruşturulması, kuşkusuz, adli kanıtlar, davranış analizi ve istihbarat toplama yoluyla faillerin tespit edilmesini içermekte ve genellikle seri suç vakalarındaki kalıplara odaklanılmaktadır. Başlıca yöntemler arasında DNA profillemesi, tanık görüşmeleri ve şüphelileri daraltan suçlu profilleri oluşturmak için olay yeri verilerinin analizi yer almaktadır.

Temel soruşturma teknikleri ise şunlardır:

- Suç Soruşturma Analizi (Profil Oluşturma): Uzmanlarca, bilinmeyen bir suçlunun özelliklerini (kişilik, alışkanlıklar, demografik bilgileri) belirlemek için suç mahallindeki davranışların analiz edilmesi,

- Adli DNA/Adli Veri tabanları: Modern soruşturmaların, ilk şüpheli dosyalarında yer almasalar bile, suçluları birbirine bağlamak için DNA veri tabanlarına sahip olunması,

- Uluslararası İş birliği (Interpol): Potansiyel olarak uluslararası unsurlar içeren vakalarda, Interpol’e başvurulması.

Soruşturma süreçleri de şunları kapsamaktadır:11

- Delillerin toplanması: Suç mahallerinden delil toplamak (örneğin, DNA, parmak izi, tekerlek izi) bilinmeyen bir şüpheliyi belirlemenin ilk adımı olduğu,

- Çözülemeyen vakaların yeniden incelenmesi: Güncel adli testler gibi modern teknolojilerle vakaların yeniden incelenmesi, ve

- Kamuoyu bilgilendirme kampanyaları: Kamuoyuna çağrılar yapılması.12

Ceza Soruşturması Analizi

Suç soruşturma analizi, diğer adıyla suç profillemesi, kolluk kuvvetleri tarafından soruşturma sırasında toplanan veriler ve olay yerinde bırakılan delillere dayanarak bilinmeyen bir suçlunun özelliklerini belirlemek için kullanılan bir tekniktir. Suç soruşturma analizi, genellikle adam öldürme veya tecavüz gibi suçluyu belirlemek için kullanılabilecek kalıplar ve ortak özelliklerin bulunduğu seri suç vakalarında kullanılır. Bu teknik XIX. yüzyıldan beri kullanılmaktadır. Suç soruşturma analizi ayrıca "Kuzuların Sessizliği" ve "Zihin Avcısı" gibi filmlerde ve TV dizilerinde de popüler hale gelmiştir. Soruşturmayla görevli dedektifler aynı soruların cevabını ararlar: • Ne oldu? • Ne zaman oldu? • Nerede oldu? • Kim yaptı? • Kurban kim? • Neden bu kurban? • Neden oldu?

Ceza Soruşturması Analizine Duyulan İhtiyaç

Suç soruşturma analizi, özellikle karmaşık veya çözülmesi zor vakalar olmak üzere birçok suçun çözülmesinde kritik öneme sahiptir. Suç soruşturma analizinin yardımı olmaksızın, soruşturmalar daha az verimli olurken, daha fazla kaynak tüketilmekte ve ipuçlarını takip etmede dağınık bir yaklaşım sergilemektedir. Sistematik ve davranışsal bir değerlendirme yaklaşımının yokluğu, genellikle zaman alıcı bir soruşturma sürecine yol açar; bu süreçte kolluk kuvvetleri, suç soruşturma analizinin sağlayabileceği hedefli içgörülerden yoksun olarak sayısız potansiyel ipucu arasında yol almak zorunda kalır.

Zamanın geçmesi genellikle bir davayı olumsuz etkilese de bu durum her zaman soğuk vakalar için geçerli değildir. Zaman, bir tanığın kollukla iş birliği yapma isteğini değiştirebilir. Örneğin, yıllar önce bir silahlı saldırı hakkında sorgulanan eski bir çete üyesi, çeteyle çok fazla iç içe olduğu için hiçbir şey söylememiş iken yirmi yıl sonra suç hakkında bildiklerini paylaşmaya daha açık olabilir.

Suç soruşturma analizi, genellikle seri suç olgularında kullanılmakta ve bunlarda birden fazla olaya ilişkin kalıplar ve davranışlar ortaya çıkabilmektedir. Bunun örneklerine aşağıda yer verilmiştir:

1. Seri cinayet: Uzun bir süre boyunca, genellikle benzer bir yöntemle tekrar tekrar cinayet işlenmesi,

2. Seri cinsel saldırı: Farklı kurbanlara karşı birden fazla cinsel saldırı eylemi gerçekleştirilmesi,

3. Seri kundaklama: Belirli bir süre boyunca kasıtlı olarak birden fazla yangın çıkartılması,

4. Seri hırsızlık: Evlere veya iş yerlerine girerek mal çalınması,

5. Seri gasp: Genellikle benzer yerleri veya benzer kurban tiplerini hedef alarak birden fazla soygun gerçekleştirilmesi,

6. Seri dolandırıcılık: Para veya mal elde etmek için yinelenen aldatma eylemlerine girişilmesi,

7. Seri adam kaçırma: Zaman içinde birden fazla kişinin kaçırılması,

8. Seri takip: Birden fazla kurbanın sürekli olarak takip edilmesi veya taciz edilmesi, ve

9. Seri vandalizm: Genellikle belirli bir hedef veya tema doğrultusunda, mülke yinelenen zarar verme eylemi.

Analiz sürecinde hem taktiksel suç analizi hem de suç soruşturma analizi çok önemli roller oynamakta ise de ancak farklı amaçlara hizmet ederler ve farklı seviyelerde faaliyet gösterirler:

· Taktiksel suç analizi- Kolluk kuvvetlerinin acil ve kısa vadeli ihtiyaçlarına odaklanmakta; suç faaliyetlerinin kalıplarını, eğilimlerini ve yoğun bölgelerini belirlemek için kolluk verilerinin analizini içermektedir. Bu tür analiz eylem odaklıdır ve soruşturma birimlerine, kaynakların etkin bir şekilde konuşlandırılmasına ve olası suçların önlenmesine yardımcı olacak zamanında bilgi sağlayarak destek olmayı amaçlar. Örneğin, taktiksel suç analistleri belirli bir mahallede meydana gelen bir dizi hırsızlığı tespit edebilir ve daha fazla olayın önlenmesi için o bölgede devriye sayısının artırılmasını önerebilir.

· Öte yandan, Ceza Soruşturma Analizi (sıklıkla suçlu profillemesi olarak adlandırılır), suçluların davranışlarını ve motivasyonlarını anlamaya daha fazla odaklanır. Bu analiz türü, suç mahallerinden elde edilen kanıtlara dayanarak bilinmeyen şüphelilerin profillerini geliştirmek için kullanılır. Suçluların psikolojik ve davranışsal kalıplarına derinlemesine inerek, sonraki adımlarını tahmin etmeyi ve araştırmacıların şüpheli listelerini daraltmalarına yardımcı olmayı içerir. Ceza soruşturma analizi, özellikle seri suç vakalarında faydalı olup; burada suçun işleniş biçimini ve suçlunun karakteristik davranışlarını anlamak, davanın çözümü için kritik öneme sahip olabilir.

Özetle, taktiksel suç analizi, suçları önlemek ve bunlara müdahale etmek için acil eylem ve kaynak tahsisine odaklanırken, suç soruşturma analizi, uzun vadeli soruşturmalara yardımcı olmak için suçlu davranışının daha derin psikolojik yönlerini anlamaya odaklanır.

Ceza Soruşturması Analizi Süreci

Ceza soruşturma analizi, ceza adalet sürecinin soruşturma, yakalama ve yargılama aşamalarında çok önemli bir rol oynar. Soruşturma aşamasında, profil uzmanları, mağdurlar veya suç olayları arasındaki kalıpları veya bağlantıları ortaya çıkarmak, bilinmeyen faillerin kişilik özelliklerini ve davranışlarını tahmin etmek ve yakalama stratejileri oluşturmak için mevcut tüm verileri analiz eder. Yakalama aşamasında, profil oluşturma, yerleri tahmin etmede, arama emri kriterlerini belirlemede ve kimliği belirsiz bir seri suçlunun yakalanması durumunda vereceği tepkileri öngörmede çok önemlidir. c

Ceza soruşturma analizinin temel unsurları şunlardır:

- Mağdur bilim/Viktimoloji: Mağdurların özelliklerini inceleyerek faille olası bağlantıları ortaya çıkarmayı ve mağdur seçiminde gözlemlenebilir kalıpları veya bağlantıları açığa çıkarmayı amaçlayan bilim dalı,

- Coğrafi profil oluşturma: Suç mahallerinin analiz edilmesiyle potansiyel kalıpların ortaya çıkarılması ve soruşturma çalışmalarında daha hedef odaklı bir yaklaşımın kolaylaştırılması,

- Zaman analizi: Suçların zamansal yönlerini inceleyerek, suçlunun davranışlarında tekrar eden kalıpları veya düzenlilikleri belirlenmesi,

- Suçlunun özellikleri: Potansiyel şüphelileri belirlemeye yardımcı olabilecek demografik bilgiler, olası güdüler ve diğer özellikler de dahil olmak üzere ayrıntılı bir profil oluşturması,

- Suç mahalli incelemesi: Suç mahallerinin incelenmesi yoluyla, suçlunun davranışına dair değerli bilgiler sağlayabilecek kalıpların, suç işleme yöntemlerinin ve benzersiz özelliklerin belirlenmesi, ve

- Davranışsal profil oluşturma: Suç mahallindeki ayrıntılardan ve mevcut verilerden çıkarılan davranışsal özellikler, psikolojik karakteristikler ve motivasyonları analiz ederek muhtemel suçlunun kapsamlı bir profilinin oluşturulmasıdır.

Araştırma Analitiği

Soruşturma analitiği çözümleri, analistlerin ve soruşturmacıların birden fazla kaynaktan gelen tüm verileri işlemelerine ve analiz etmelerine ve soruşturmalar için uygulanabilir içgörüler elde etmelerine olanak tanımaktadır. Soruşturmacılara özellikle yardımcı olabilecek iki özellik şunlardır:

- Verilerin işlenmesi ve ilişkilendirilmesi, kuruluşların birbirinden farklı ve ayrı ayrı depolanmış veri kümelerini bir araya getirmelerini, tek bir veri havuzunda toplamalarını ve verileri kolayca sorgulanabilen tek tip bir biçime dönüştürmelerini sağlar. Bu, araştırmacıların suç kayıtları, kolluk raporları, sosyal medya ve video görüntüleri de dahil olmak üzere çok çeşitli yapılandırılmış ve yapılandırılmamış veri kaynaklarından gelen verileri tek bir birleşik görünümde analiz etmelerine olanak tanır.

- Zaman çizelgesi analizi, görsel bağlantı analizi ve coğrafi haritalar gibi görselleştirme araçları, araştırmacıların mevcut kanıtlar arasından bulmakta zorlanacakları bağlantıları ve örüntüleri ortaya çıkarmalarına yardımcı olabilir.

Ancak ülkedeki veya herhangi bir büyük yargı bölgesindeki örneğin İstanbul’daki tüm çözülememiş vakaları bir araya getirdiğimizde ve ilgili kolluk kuvvetlerinin her birinden çözülememiş vakaları topladığımızda, dikkatimizi gerektiren önemli bir vaka yüküyle karşı karşıya kalırız. Buradan hareketle, kurumlar kaynaklarını birleştirerek il çapında veya bölgesel bir görev gücü oluşturabilirler. Güçlerin birleştirilmesi, görevlendirilen araştırmacıların, kurumların vaka bilgilerini paylaşmaması nedeniyle daha önce bilinmeyen kalıpları görmelerini sağlamaya hizmet edecektir.

Bu yaklaşım oldukça olup, faili meçhul vakaların soruşturmaları, diğer birçok soruşturmadan farklı olarak belirli bir beceri seti ve bilgi birikimi gerektirmektedir. Faili meçhul vakalara atanan dedektiflerin cinayet soruşturması konusunda deneyime sahip olmaları, eski kayıtları nasıl elde edeceklerini iyi bilmeleri ve bilimsel test yöntemlerinin sınırlamalarını ve olanaklarını bilmeleri gerekir.

Son olarak, her faili meçhul cinayet dedektifi, kuşkusuz, sabırlı olmayı öğrenmelidir. Delillere uygulanan yeni testler size bir DNA profili vermesine karşın mevcut veri tabanlarında bir eşleşme olmadığında davayı çözmüş sayılmamakla birlikte, bu DNA profilini elde etmek, faili meçhul cinayet soruşturmasın- da yine de büyük bir kazanımdır.

Çözülebilirliğe Göre Vakaların Önceliklendirilmesi

Çözülemeyen vakaları aydınlatmanın yanı sıra, soruşturma birimleri suç caydırıcısı olarak da görev yapabilir. Suçlular, başkasının hayatına son verdikleri takdirde ölene kadar takip edileceklerini bilmelidirler: Dava henüz çözülmediği için altı ay veya bir/iki yıl içinde her şey bitmediğini bu suçlular yaşamlarının geri kalan zamanında sürekli tetikte olmak zorunda kalacaklardır.

Faili meçhul cinayetlerin ilk seferde çözülememesinin bir nedeni olduğu da göz ardı edilmemelidir. Bu tür tür vakalar genellikle çözülmesi zor vakalardır. Ayrıca her vakaya özgü belirli sınırlamalar vardır ve ilk soruşturma sırasında hatalar yapılmış olabilir.

Çözülemeyen bir davada çözülebilirlik söz konusu olduğunda, iki şeye bakılmaktadır: Kanıt ve belgeler. Çözülemeyen dava dosyalarını değerlendirirken, özellikle modern soruşturma yöntemlerinden ve adli testlerden fayda sağlayabilecek kanıtlar aranılmalı ve özenle saklanmalı; yıllar sonra ortaya çıkacak yeni bilimsel yöntemler akıllara getirmelidir.

Öte yandan, bir kişinin aylarca, hatta yıllarca kayıp kalması doğal olmayan bir durumdur. Vatandaş olarak, bir kişinin uzun yıllar boyunca ortadan kaybolmasını kabul etmemeliyiz.13 Uzun süredir kayıp kişilerin olması toplumumuzda ne anlama geldiği sorgulanmalıdır: Bölgede insan ticareti mi var, yoksa ruh sağlığı sorunlarına gerektiği gibi çözüm bulamıyor muyuz ve insanlar evsiz, uyuşturucu bağımlısı bir hayat mı sürüyor? Ortada seri katil mi var?14

Yapay zekâ da (AI), meçhul suçluların bulunmasında ve suçların aydınlatılmasında, özellikle büyük veri analizi, görüntü işleme ve adli tıp alanlarında devrim niteliğinde bir rol oynamaktadır. Geleneksel yöntemlerin yetersiz kaldığı karmaşık vakalarda, kolluk kuvvetlerine önemli bir destek sağlamaktadır.15

Sonuç

Toplumlarda uzun süredir çözülememiş çok sayıda davanın bulunması endişe verici birçok nedene sahiptir. Bu, sağlıksız bir toplumun işaretidir ve çözülememiş davalarla ilgilenen birimler, kolluk kuvvetlerinin bu davaları aydınlatmaya başlaması için gerekli desteği sağlamalıdır. Hiç kuşkusuz, faili meçhul suçları araştırma konusunda oluşturulan bilincin dolandırıcılıkla mücadele merkezi konusunda İçişleri ve Adalet Bakanları arasındaki eşgüdüm ve kararlılık, uzun zamandır tanık olmadığım, önemli gelişmeler olarak görülmelidir.16

Çözülememiş vakalarla ilgilenen birimler, her çözülememiş vakanın en yeni ve en etkili soruşturma yöntemleri kullanılarak incelenmesini sağlar. Vaka, modern yöntemler ve adli analizlerle hemen çözüme kavuşturulmasa bile, vakayı güncel bir statüye getirmiş oluruz. Kanıtlar ve biyometrik veriler artık gelecekte sürekli olarak yeni verilerle karşılaştırılacak bir yerde bulunmaktadır.17

Bu yaklaşım, yalnızca kolluk kuvvetleri için değil, cevap arayışını sürdüren kurbanların aileleri için de değerlidir. Bu kurbanlar ve aileleri, kaybolmaları veya öldürülmeleri konusunda bir çözüm bulunmadan unutulmamalıdır.18

“Meçhul suç dosyalarını, tozlu bir rafta bırakmaya devam etmemiz adil değildir.
Bu, mağdurlar, mağdurların aileleri ve toplum için yanlıştır.”

“Yeni bir bakış açısı, bu davaların durumunu çözülmüş ve kapanmış hale getirebilir.”

Av. Prof. Dr. Mustafa Tören Yücel

----------

1 Bir cinayet veya hırsızlık olayına tanık olanın bildirim davranışına ilişkin tutumun tanık sayısı ile ters orantılı olduğunu; bir tanığın davranışının diğer tanıkların sayısı ve davranışlarından güçlü bir şekilde etkilendiğini ortaya koymuş; araştırmalar en güvenceli tanık sayısının bir olabileceğine işaret etmiştir. C.T.Morgan. Psikolojiye Giriş Ank.,1995, s.409; ayrıca bkz. G.M.Godwin(ed). Criminal Psychology and Forensic Technology, CRC Press, 2001. “Watson, her şeyi görebilirsin. Ancak gördüklerin hakkında akıl yürütmeyi başaramazsın.” Sherlock Holmes. Mavi Lai Taşının Serüveni. Sezgin Tanrıkulu’nun Adalet Bakanı Akın Gürlek’e yöneltlen sorular arasında yer alan “Hem Çağla Tuğaltay hem de Rojin Kabaiş dosyalarında, soruşturma süreçlerinin uzun yıllara yayılmasına neden olan yapısal sorunlar nelerdir?” (7/05/2026).

2 Mustafa T. Yücel. Adalet Psikolojisi, 2026. 1989 yılında New York şehri Central Park’ında öldürülen beyaz bir kadının katil zanlısı olarak yakalanan beş zenci çocuktan biri 17 yıl, diğerleri yedi yıl yattıktan sonra Dna’sı tutan bir seri katil/psikopat sapığın itirafı sonrası aklandılar. Seri katilin o suçu işledikten sonra beş kadını daha öldürdüğü saptandı. Tam 25 yıl sonra New York belediye aleyhine açılan hukuk davasında 40 milyon dolarlık tazminat ile adalet yerini buldu. Zencilerin itham edilmesi nedeni olarak, dedektiflerin ön yargısı, “herkesin sorması gereken soruları sormaması” ve toplumda beliren suç korkusunun yarattığı güçlü duygusal tepkiler sonucu oluşan kar topu etkisiyle herkes onların suçlu olduklarına inanmasıydı. Sonuçta, kolluk, basın, savcı ve hâkim görevini yapmamış oldu-adalet sistemi mağdurları. Bkz. Sarah Burns. Central Park Five, 2012.

3 Bkz.D.Carson. “The abduction of Sherlock Holmes” International Journal of Police Science and Management, 11(2), ss.193-202. “Kuşku hoş bir koşul değilse de, kesinlik absürttür.” Voltaire. Ayrıca bkz. R. Riggs. Sherlock Holmes El Kitabı (Çev. N.C. Sumter), Nemesis Kitap, 2014: “Ben Sherlock Holmes kimsenin göremediği şeyleri görmek benim işim.” “Eğer elinizin altında çözülmüş binlerce davanın detayları varsa, bin birincisini de çözebilmeniz gerekir.” diyor

4 Bkz.K.A.Finalley ve M.S.Scott. “The Multiple Dimensions of Tunnel Vision in Criminal Cases” Wisconsin Law Review, 2006, ss.291-398; B.Reichart. “Tunnel Vision: Causes, Effects and Mitigation Strategies” Hofstra Law Review Vol.45, S.2, ss.451-480.

5 Rutin faaliyetler teorisi için bkz. M.T. Yücel. Kriminoloji, 5. Bası, 2024. Canter. Suç Psikolojisi (Terc. Dönmez, Başer ve Güler) İmge, 2011, ss.332-353.

6 İntihar tuzağı ile kocasını adam öldürme ile itham ettiren eşin planı şöyledir: ABD’de J. Jensen 1998’de komşusunun kapısını ağlayarak çalıp, “Kocam Mark’ı aldattım. İnternette zehirleri araştırıyor. Şırıngalar satın aldı. Eğer ölü bulunursam bu intihar değildir. Polise haber ver” yazan mektubu bıraktı. Jensen’ın cansız bedeni iki hafta sonra evinde bulununca komşusu polise mektubu verdi. Otopside Jensen’ın vücudunda antifiriz olarak kullanılan kimyasallar bulunarak Mark gözaltına alındı. 2002’deki mahkumiyeti üzerine temyiz yoluna başvuran Mark’ın avukatları “Karısı ölmeden bir gün önce internette antifriz ölümleri araştırmış. Bu intihar ettiğini ve kocasını hapse attırmaya çalıştığını gösteriyor” savunmasını yaptı. Mahkeme de “Jensen’ın ölmeden önceki açıklamaları, sorgulamayla kanıtlanamadığı için kanıt sayılmaz” kararı aldı. Vatan (18/04/2006) s.3; M. Feyzioğlu. “Belirtilerin Şüphenin Yenilenmesindeki İşlevi ve Benzer İstinatlara ait Delil Araçlarının Somut Olayın Çözümlenmesinde Birlikte Değerlendirilmesi” Ankara Barosu Dergisi S.2001/1, Yıl 57, ss.19-46. Ayrıca bkz. G.M.Godwin (Ed). Criminal Psychology and Forensic Technology, LRC Press, 2001.

7 Bkz. S.M. Goldstein ve K.Savitsky. “Behavioral confirmation in the interrogation room: On the dangers of presuming guilt” Law and Human Behavior, 27, ss.187-203.

8 Akın Gürlek, “Biz bir birim kurduk. Faili meçhuller, daha önce takipsizlik verilen tüm dosyalar tek tek inceleniyor. İncelenip eksik ve aksak noktalar var mı diye bakılacak; özellikle toplumda böyle hassasiyet oluşturan, infial oluşturanlar" dedi. Göçer Tahincioğlu “İlayda Zorlu ve faili meçhullere de bakılacak mı?” T 24 (25/04/2026)

Tolga Şirin. “Beyaz Toros, zorla kaybetmeler ve cezasızlık” T24 29/07/2025: “Ülkemizin Çeşitli Yörelerinde İşlenmiş Faili Meçhul Siyasal Cinayetler Konusunda Meclis Araştırma Komisyonu Raporu”nda açıkça şu saptama yapılmıştı: “Devletin seçimle işbaşına gelmiş organlarınca denetlenmeyen ve yargı organlarınca da soru sorulamayan bu örgütler istedikleri gibi devlet idaresindeki organlara hâkim olmakta ve devleti her türlü emellerine alet edebilmektedirler. Bunlar, yasal hiçbir dayanağı olmamasına rağmen istedikleri insana silah taşıma izni verebilmekte, istedikleri insanı da yasal hiçbir dayanağı olmayan bir şekilde gizli korucu adı altında görevlendirebilmektedirler.”

Gökçer Tahincıoğlu “Cezalandırırken cezalandırmamak: Cinayetin azmettiricileri ve ifşa olan karanlık” T24 (20/07/2024): Türkiye, bütün soru işaretlerinin yanıtlarının birileri tarafından bilindiği ancak bilmezden gelindiği bir ülkedir. Faili meçhul kalan ya da yıllar sonra faili bulunup da sulandırılan ya da faili bulunduktan sonra zamanaşımına giren siyasi cinayetlere bakarsanız, bunu net biçimde görebilirsiniz… faili meçhul cinayetlerinin katilleri ortada yok. Sinan Ateş davası on yıllardır olanı biteni, yaşadığımız karanlığın nedenlerini açıkça gösteriyor.

Cezasızlık Kültürü- Adalet Bakanlığı’nın verilerine göre 2020’de Cumhuriyet başsavcılıklarındaki dosyaların yarısında faillerin belli olmadığı ortaya çıktı. 4 milyon 226 bin 101 faili meçhul dosyasının yalnızca 7 bin 238’inin faili bulundu. Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü’nce yayımlanan adli istatistiklere göre, Cumhuriyet başsavcılıklarında bulunan toplam 8 milyon 995 bin 141 dosyanın yüzde 47’sinin failleri meçhul. Fikret İlkiz. “Cezasızlık” T 24, 18/12/2023.

9 Hürriyet, (25/04/2026). Anılan daire başkanlığındaki hâkim sınıfından görevlilerin statüsü bu işleve müsait midir(?!)

10 Fikret İlkiz. “Faili meçhuller ve Beyaz Toroslar” T 24 (27/04/2026)

11 ABD’de Çözülemeyen vakaların çözülmesine yardımcı olabilecek diğer kaynaklar ve teknolojiler arasında FBI'ın Yeni Nesil Kimlik Sistemi, NIJ'nin NamUs veritabanı, Ulusal Kayıp ve İstismar Edilen Çocuklar Merkezi'nin yüz tanıma programı, fenotipleme (DNA profillerinin bir kişinin nasıl görüneceğini tahmin etmek için kullanılması) ve adli soy bilim yer almaktadır

12 Halk desteği: Almanya'nın kuzeyindeki Hannover şehrinde polis memurları, suçluları yakalamak için Facebook'u bir deney olarak kullanıyor: Altı ay önce Hannover polisi, halktan vakaların çözülmesine yardımcı olmaları için çağrıda bulunan bir Facebook hesabı açtı. Bu, bir hırsızlık, bir oto hırsızlığı ve bir kayıp kişi vakası da dahil olmak üzere altı vakanın aydınlatılmasına yol açtı. Polis sözcüsü Stefan Wittke, "Polizei Hannover" Facebook hesabının halihazırda yaklaşık 23.000 "arkadaşı" olduğunu ve bu kişilerin bilgileri kendi bağlantılarına ilettiğini söyledi. Wittke, bu ayın sonlarında sona erecek olan altı aylık deneyin başarılı bulunması halinde ülkedeki diğer polis güçlerine de yaygınlaştırılabileceğini ekledi.

13 Jason Moran, "Çözülemeyen Vakaları Çözmek İçin Modern Soruşturma Yöntemlerinin Uygulanması", 17 Mart 2022, nij.ojp.gov: https://nij.ojp.gov/topics/articles/applying-modern-investigation -methods-solve-cold-cases. How Police Solved A Murder With Absolutely No Leads | Code Blue | Crime Up Close YouTube/İngiltere; Almanya’da bilinmeyen faillerin bulunduğu vakaları çözmek için kullanılan yöntemler (Ermittlungsverfahren gegen Unbekannt) bağlamında NRW polisinin çevrimiçi merkezi arama portalı ve DNA Analiz Veri Tabanı, 1997 ve 1998 yıllarında DNA analizi kullanılarak birkaç cinsel cinayetin çözülmesinin ardından Wiesbaden'deki Bundeskriminalamt'ta bir DNA analiz veri tabanı oluşturuldu. Meçhul failin belirli bir bölgede bulunduğunu gösterdiği ağır suç vakalarında, son çare olarak, toplu taramalar olarak bilinen yöntemler uygulanmaktadır.

14 Serial Murder: Patterns in Unsolved Cases NICOLE L. MOTT Homicide Studies 1999 3: 241 DOI: 10.1177/108876 7999 003003003.

15 Yapay zekâ suç delillerinin değerlendirilmesinde de rol alıyor: ABD New York Şehir Üniversitesi John Jay Ceza Adaleti Koleji Öğretim Üyesi Prof. Ali Koçak, adli tıp alanında yapay zekanın artık suç delillerinin değerlendirilmesinde, cinayetlerin aydınlatılmasında etkin rol aldığını söyledi. Ayşe Yıldız AA, 6 Eylül 2025. Türkiye’de Suçluların Yapay Zekâ ile Yakalanması İçin Yeni Bir Sistem Kuruluyor: ASELSAN ile Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı arasında imzalanan sözleşme uyarınca, artık suçluların yakalanmasında yapay zekâ kullanılacak. İlk aşamada 7 noktaya akıllı kontrol noktası kurulacak. Emre Ömer Zehir /03.01.2021 Webtekno

16 İki Bakanlık Proje Başlattı: Dolandırıcılıkla Mücadele Merkezi. Hürriyet (6/05/2026) s.11. Ayrıca bkz. Tolga Şardan. “Gülistan Doku soruşturması: Tunceli’deki 1+1 evin sırrı” T24 (8/05/2026): …Adalet Bakanlığı çatısı altında yeni kurulan daire başkanlıklarının “görev ve yetkileri çerçevesinde emniyet ve jandarmayı mercek altına alacağı” yönündeki değerlendirmeler kısmen de olsa İçişleri Bakanlığı’nda gerginlik yarattı.

17 Sır Cinayet 18 Yıl Sonra Aydınlatıldı! | A Haber Youtube; 13 yıllık faili meçhul cinayet çözüldü. ODA TV 2/05/2926; Dünden Bugüne Türkiye’de İşlenmiş 16 Faili Meçhul Cinayet, Gökhan Bitiren, Liste List. Cumartesi Anneleri, 27 Mayıs 1995’ten bu yana her cumartesi günü Galatasaray Meydanı’nda oturma eylemleri düzenleyerek gözaltında kaybolan yakınlarını ve faili meçhul siyasi cinayetlere kurban giden yakınlarının faillerini arayanlardan oluşan bir topluluktur.

18 Faili meçhul cinayet gibi 265 tane olayı çözdüler, Hürriyet (14/11/ 2018): Van Emniyet Müdürlüğü bünyesinde faili meçhul cinayet ve olayları aydınlatmak amacıyla kurulan "özel ekip", birbirinden ilginç yöntemlerle 2018 ve öncesine ait 265 olayı çözdü. Van'da 2018'de yaşanan 9 cinayeti çözdüklerini anlatan Bolat, şöyle konuştu:

“Ölenleri geri getiremeyiz ama kamunun vicdanını rahatlatmak, ölen kişinin ailesinin acısını biraz olsa da hafifletmek için cinayet dosyalarımızı 'namus' olarak görüyor ve en ince ayrıntısına kadar ortaya çıkarmaya çalışıyoruz." Gazete çeteleleri bu tür haberle dolu olup, güvenlik güçleri takdir edilesi işler yapmaktadır. Ayrıca bkz. James M. Adcock, Sarah L. Stein. Cold Cases-Evaluation Models with Follow-up Strategies for Investigators, 2nd Edition, CRC Press, 2015. D. Luckenbill. Criminal Homicide as a Situated Transaction, Social Problems, 25. Society for the Study of Social Problems. 1977. Ayrıca bkz. Cinayet Mahalli Katili Nasıl Ele Verir? | #CinayetMasası YouTube