I. Giriş

İhbar telefonu saat 21.20'yi gösteriyor. Manavgat'ta bir mahallede, plakası tutanağa yıldızlarla geçirilmiş bir araçta kaçak içki satıldığı söyleniyor. Jandarma ekibi olay yerine gittiğinde araç zaten park hâlde; içindeki kimse yok, sürücü aracın yanında duruyor. Görevliler bagajı "kabaca" kontrol ediyor, üstü açık bir kutunun içinde rakı şişeleri görülüyor. O andan itibaren dosya, sıradan bir kaçakçılık soruşturmasından çıkıp Yargıtay Ceza Genel Kurulunun önüne kadar gidecek bir tartışmaya dönüşüyor: kolluk, elindeki genel bir "önleme araması" izniyle mi hareket etmişti, yoksa somut bir ihbar üzerine yeni bir "adli arama" kararı mı alması gerekiyordu?

Sanığın savunması ise dosyaya beklenmedik bir sivil renk katıyor: içkileri yeğeninin sünnet düğününde misafirlere ikram etmek için aldığını söylüyor. Ceza Genel Kurulu bu savunmayı hiç tartışmıyor, doğrudan arama işleminin hukuka uygunluğuna odaklanıyor. Odaklandığı yer öyle tartışmalı çıkıyor ki, sonunda çoğunluk sekiz üyelik bir azınlığı karşısında buluyor.

II. Olayın Seyri: İki Kez Bozulan Beraat

Manavgat 1. Asliye Ceza Mahkemesi, sanığı kaçak eşyayı bu özelliğini bilerek ticari amaçla bulundurma suçundan 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 3/18. maddesi ile TCK'nın 62, 52/2, 53, 58 ve 54. maddeleri uyarınca 2 yıl 6 ay hapis ve 80 TL adli para cezasına mahkûm ediyor.

Sanığın istinaf başvurusunu inceleyen Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 13. Ceza Dairesi ise farklı düşünüyor: mahkûmiyet hükmünü kaldırıp sanığı CMK'nın 223/2-e maddesi uyarınca beraat ettiriyor, kaçak eşyanın ise 5607 sayılı Kanun'un 13/1. maddesi yollamasıyla TCK'nın 54/4. maddesine göre müsaderesine karar veriyor. Katılan vekilinin temyizi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 7. Ceza Dairesi, arama işleminin "Cumhuriyet savcısının talimatı ve usulüne uygun önleme araması kararı gereğince" yapıldığını, ele geçirilen içkilerin hukuka uygun delil sayılması gerektiğini belirterek beraat kararını bozuyor.

Bölge Adliye Mahkemesi bu kez bozmaya direniyor. Gerekçesi nettir: aracın uygulama noktasına kendiliğinden gelmediği, ihbar üzerine kolluğun aracın yanına gittiği, arama sırasında sanığa 1-30 Eylül 2018 tarihlerini kapsayan genel bir önleme araması izninin gösterildiği anlaşılmaktadır. Daireye göre bu tablo açıktır: "önleme araması kararına istinaden suç ihbarı üzerine sanığın aracının aranamayacağı, mahkeme veya Cumhuriyet Savcısından arama kararı alınması gerektiği, genel önleme araması kararıyla adli arama yapılmasının hukuka aykırı olduğu" tespit edilmiştir. Direnme kararı üzerine dosya, CMK'nın 307. maddesi uyarınca önce Yargıtay 7. Ceza Dairesine, oradan da Ceza Genel Kuruluna taşınıyor.

III. Uyuşmazlığın Özü: Önleme Araması Adli Aramanın Yerini Tutar mı?

Ceza Genel Kurulunun çözmesi gereken soru aslında tek cümleyle özetlenebilir: elde bir önleme araması izni varken, somut bir ihbar üzerine kolluğun bu izne dayanarak yaptığı arama, ceza muhakemesi anlamında geçerli bir "adli arama" sayılır mı?

İki kurum birbirine benziyor ama amaçları farklı. Adli arama, CMK'nın 116 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir; "yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe varsa" yapılır ve kural olarak hâkim kararına, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emrine bağlıdır (CMK m.116/1, m.119/1). Önleme araması ise Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu'nun 9. maddesinde düzenlenmiş, henüz bir suç işlenmeden "tehlikenin veya suç işlenmesinin önlenmesi" amacıyla, sulh ceza hâkiminin kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde mülki amirin yazılı emriyle yapılan, idari nitelikli bir tedbirdir. Kanun bu aramanın nerede yapılabileceğini de sınırlamıştır: toplantı ve gösteri alanları, umuma açık yerler ile "her türlü toplu taşıma araçlarında, seyreden taşıtlarda" önleme araması mümkündür; buna karşılık "konutta, yerleşim yerinde ve kamuya açık olmayan işyerlerinde ve eklentilerinde önleme araması yapılamaz."

Somut olayda araç bir sokakta, kamuya açık bir alanda park hâlindeydi — yani PVSK m.9 anlamında önleme araması yapılabilecek yerlerden biriydi. Tartışma, aramanın yapıldığı yerin uygunluğunda değil, aramayı tetikleyen sebepteydi: elde hazır duran genel bir önleme izni, somut bir ihbarla ortaya çıkan yeni ve bireyselleşmiş bir şüpheyi karşılamaya yeter miydi?

Kararın gerekçesinde bir üçüncü ihtimale de yer veriliyor: eşya zaten gözle görülür ya da açıkta bırakılmışsa, bunu ele geçirmek için hiç arama kararına ihtiyaç yoktur; çünkü tanım gereği "arama", gizli olanı ortaya çıkarma faaliyetidir. Buna karşılık eşya gizlenmişse ve kişi bunu sözde bir rızayla teslim ediyor görünüyorsa, Kurul bu görünüşteki rızanın CMK m.123'teki muhafaza altına alma usulünü devre dışı bırakmayacağını, çünkü çoğu zaman önce hukuka aykırı bir arama yapılıp eşyaya ulaşıldığını, "rıza"nın bu aramayı meşrulaştırmak için sonradan üretildiğini vurguluyor. Somut olayda kutunun üstü açık bırakılmış olması, Kurulun eşyanın "açıkta" görüldüğü tespitini güçlendiren bir ayrıntı.

IV. Ceza Genel Kurulunun Çoğunluk Gerekçesi

Ceza Genel Kurulu, konuyu önce ilkesel düzeyde ele alıyor. Kararda çağdaş ceza muhakemesinin amacının "maddi hakikati her ne pahasına olursa olsun değil, insan onuruna/şerefine yaraşır biçimde ortaya çıkarmak" olduğu vurgulanıyor ve bu amaca ancak hukuka uygun elde edilmiş delillerle ulaşılabileceği hatırlatılıyor. Kurul, önleme araması ile adli aramanın farklı kurumlar olduğunu, önleme aramasının "adli arama yerine ikame olunamayacağını" ilke olarak kabul ediyor.

Ne var ki somut olaya geldiğinde Kurul, farklı bir sonuca varıyor. Gerekçede, kolluğun ihbarı aldıktan sonra durumu Cumhuriyet savcısına bildirdiği, savcının sözlü talimatı doğrultusunda hareket edildiği ve arama işleminin süre ve kapsam bakımından ölçülü yürütüldüğü vurgulanarak şu sonuca ulaşılıyor:

"...konu hakkında bilgilendirilen Cumhuriyet savcısının sözlü talimatı doğrultusunda PVSK'nın 9 ve Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nin 27. maddesinde belirtilen önleme araması kararına istinaden süresi ve şartları itibarıyla makul ve sanığa en az sıkıntı verecek şekilde gerçekleştirilen arama işlemi sonucunda ele geçirilen kaçak eşyanın hukuka uygun yöntemle elde edildiğinin kabulü gerekmektedir."

Kurulun mantığı şudur: CMK'nın 161/3. maddesindeki "Cumhuriyet savcısı, adlî kolluk görevlilerine emirleri yazılı; acele hâllerde, sözlü olarak verir" kuralı, arama işlemi için de kıyasen uygulanabilir. Savcı sözlü de olsa bir talimat vermiş, kolluk da ölçülü davranmıştır; bu çerçevede önceden alınmış önleme izninin somut olaya "eklemlenmesi", ayrı bir adli arama kararı aranmasını gereksiz kılar. Sonuç olarak Bölge Adliye Mahkemesinin direnme kararı bozuluyor ve dosya, mahkûmiyete giden yolun yeniden açılması için yerel mahkemeye gönderiliyor.

V. Karşı Oy: Sekiz Üyenin İtirazı

Kararın altında duran ayrıntı gözden kaçırılmamalı: bu, oy birliğiyle değil oy çokluğuyla verilmiş bir karardır ve karşı oyu kullanan üye sayısı sekizdir — Ceza Genel Kurulu ölçeğinde küçümsenmeyecek bir azınlık. Karşı oy yazısını kaleme alan üye, çoğunluğun kurduğu köprüyü kabul etmiyor. Ona göre ihbarla birlikte ortaya çıkan şüphe, önceden alınmış genel önleme izninden bağımsız, yeni ve somut bir şüphedir; bu şüphe karşısında kolluğun CMK'nın 119. maddesine göre ya Cumhuriyet savcısından acil bir yazılı arama emri alması ya da mahkemeden adli arama kararı çıkarması gerekirdi. Karşı oy, savcının sözlü talimatının önleme izniyle harmanlanmasını yeterli görmüyor ve sonucu şöyle bağlıyor:

"Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; sanığın aracında usulüne uygun alınmış bir adli arama kararı bulunmadığı, yapılan arama hukuka aykırı olduğundan sanığın beraatine karar veren Bölge Adliye Mahkemesinin direnme kararının hukuka uygun olduğu ve onanması gerektiği kanaatinde olduğumdan, Bölge Adliye Mahkemesinin direnme kararının bozulmasına karar veren, Ceza Genel Kurulunun sayın çoğunluğunun görüşüne katılmıyorum."

Yedi üye de "benzer düşüncelerle" bu görüşe katılıyor. Karşı oyun arka planında, Anayasa'nın 20 ve 21. maddelerinde güvence altına alınan özel hayatın ve konut/eklenti dokunulmazlığının, idari bir önleme tedbiriyle değil ancak yargısal denetimden geçmiş somut bir adli kararla sınırlanabileceği düşüncesi yatıyor. Bu bakış açısına göre çoğunluğun yaklaşımı, PVSK m.9'un "önleme aramasının adli arama yerine geçemeyeceği" ilkesini, tam da uygulamada en çok ihtiyaç duyulan anda — bir ihbar geldiğinde — etkisiz bırakma riski taşıyor.

VI. Değerlendirme

İki görüşün de kendi içinde tutarlı bir mantığı var ve bu, kararı sıradan bir "arama-delil" içtihadından ayıran şey. Çoğunluğun gerekçesi pratik kaygıdan besleniyor: kolluk sahada, saniyeler içinde karar vermek zorunda; elinde geçerli bir önleme izni varken bunu görmezden gelip yeni bir adli arama kararı için saatler harcamasını beklemek, bazı hâllerde delillerin kaybolmasına yol açabilir. Karşı oyun kaygısı ise kurumsaldır: bugün bir kaçak içki ihbarında kabul edilen bu esneklik, yarın çok daha ağır soruşturmalarda "elimizde zaten bir önleme izni vardı" savunmasına dönüşüp adli arama güvencesini boşaltabilir.

Uygulamacı açısından çıkarılacak ders şudur: mahkeme, "elde hazır izin var mı" sorusuna değil, "bu izin somut ihbarı da kapsayacak nitelikte mi, savcı fiilen sürece dahil oldu mu ve arama ölçülü mü yürütüldü" sorularına bakıyor. Savunma tarafında çalışan bir avukat için önemli olan, dosyada önleme izninin kapsamını (yer, süre, gerekçe), savcıya bildirimin zamanını ve talimatın içeriğini titizlikle incelemektir; zira çoğunluğun kabul ettiği "eklemlenme" yalnızca bu unsurlar somut olayla örtüştüğünde işliyor. Kolluk tutanağında savcı talimatına dair bir kayıt yoksa ya da önleme izninin kapsamı (örneğin süresi dolmuş ya da farklı bir yer için verilmiş) somut olayla örtüşmüyorsa, karşı oyun çizdiği çizgiye geri dönülüp CMK m.206/2-a ve m.217/2 uyarınca delilin reddi istenebilir.

Sonuç

Ceza Genel Kurulunun bu kararı, önleme araması ile adli arama arasındaki sınırı ortadan kaldırmıyor; ama sekiz üyelik güçlü bir azınlığın da gösterdiği gibi, bu sınırı uygulamada nasıl çizeceğimiz konusunda Yargıtay içinde bile fikir birliği yok. Nitekim yalnızca 2025 yılı içinde Ceza Genel Kurulunun hukuka aykırı arama iddialarını konu alan birbirinden bağımsız birkaç kararı daha bulunuyor; bu da meselenin tek seferlik bir uyuşmazlık olmadığını, bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtay dairelerinin arama usulünde sık sık farklı sonuçlara vardığını gösteriyor.

Kaçakçılık, uyuşturucu ya da silah gibi arama sonucu ele geçen delillerin belirleyici olduğu dosyalarda, aramanın hangi hukuki temele dayandığının — sözlü talimat mı, yazılı emir mi, önleme izni mi, adli arama kararı mı — dosyaya eksiksiz yansıtılması, bundan sonra da tartışmanın merkezinde kalacak gibi görünüyor. Sanığın sünnet düğünü savunmasının kararda hiç tartışılmamış olması da bunun bir göstergesi: mahkemelerin gözünde asıl mesele, şişelerin kime ait olduğu değil, o şişelere hangi kapıdan girildiğiydi.

Yararlanılan Kaynaklar

· Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2024/148, K.2025/313, T.02.07.2025

· 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m.116, m.119, m.123, m.127, m.148, m.160-162, m.206, m.217, m.230, m.288

· 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu, m.9

· 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, m.3/18, m.13/1

· Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m.20, m.21, m.35, m.38