Kırmızı ve yeşil reçeteli ilaçları reçetesiz kullanma ve satma suçtur. Çünkü bu ilaçların etken ve yan etkenlerinden dolayı uyuşturucu olarak kullanılmaktadır. Bu yazımızda ise kırmızı ve yeşil reçeteli ilaçları reçetesiz kullanma ve satma özelinde bilgi vereceğiz. Uyuşturucu madde ticareti suçlarında kişilerin üzerinde bulunan, yeşil veya kırmızı reçeteye tabi ilaçların etken maddesinin ne olduğunun ilk anda bilinmemesi sebebiyle kişiler uyuşturucu madde ticareti suçlamasıyla tutuklamaya sevk edilebilmektedir. Yeşil reçeteli ve kırmızı reçeteli ilaçların kullanılması için doktor izni gerekmektedir. Bu nedenle ilgili ilaçlar doktor tarafından reçeteye tabi tutularak günlük, haftalık hatta aylık miktarları da belirtilerek reçete edilir. Kırmızı ve yeşil reçeteli ilaçları:

- Reçeteyle Taşımak: Xanax, Lyrica’yı doktorunuzun verdiği reçete varsa taşımak tamamen yasaldır. Reçeteniz yanınızda ise, yapılacak muayene sonucunda bu ilacı yasal olarak taşıdığınızı kanıtlayabilirsiniz.

- Reçetesiz taşıma: Lyrica’yı reçetesiz taşımak yasa dışıdır. TCK 191. Maddeden ceza alabilirsiniz. Şayet satarsanız TCK 188/6. maddeden ceza alırsınız.

Kırmızı ve yeşil reçeteli ilaçların; Lexomil, Teriak, Bromazepan, Tavor, Tramadol, Adiolol, Valium, Stilnox, Xanax, Zolpiden vb. hapların etken maddesinin ne olduğunun ilk anda bilinmemesi sebebiyle uyuşturucu madde ticareti suçlamasıyla tutuklamaya sevk edildiğini uygulamada sıklıkla görüyoruz. İlaçlar üzerinde kriminal araştırma yapıldığında ve ilaçların etken maddelerin bilinmesi durumunda soruşturmaya konu olay hakkında daha net bir savunma yapılabilir.

Yukarıda adı geçen maddeler kırmızı ve yeşil reçeteli ilaçlar olması sebebiyle doktor izni gerekmektedir ve buna ilişkin doktor tarafından reçeteye tabi tutularak günlük, haftalık hatta aylık miktarları da belirtilerek tüketilmesi gerekmektedir. Bu sebeple Adli Tıp İhtisas Kurumu’ undan rapor alınarak ele geçirilen ürünün niteliğine göre kullanım sınırlarını da belirtilecek şekilde ayrıntılı rapor alınması gerekmektedir.

Kırmızı ve yeşil reçeteli ilaçları reçetesiz olarak satma durumunda suçla ilgili olarak öncelikle Adli Tıp İhtisas Kurumu’ undan rapor alınarak ele geçirilen ürünün niteliğine göre kullanım sınırlarını belirtilecek şekilde ayrıntılı rapor alınması gerekmektedir. Söz konusu ilaçların kullanım sınırları fazla olabileceği gibi bu durumun kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçunun sınırlarıyla karıştırılmaması gerekmektedir.

Kırmızı ve yeşil reçeteli ilaçları reçetesiz kullanmak suçtur. Bunu kullanan kişi reçeteli kullanırsa sorun teşkil etmez. Fakat reçetesiz alınırsa TCK 191. madde kapsamında uyuşturucu kullanmadan ceza alırsınız. Xanax, Lyrica (pregabalin) vs ilaçlar reçeteli bir ilaçtır ve reçetesiz bulundurulması veya satışı yasaktır. Yargı uygulamalarında, bu maddeleri kullananlara ceza verilmektedir.

Kırmızı ve yeşil reçeteli ilaç satmanın cezası, Türkiye’de Sağlık Bakanlığı’nın düzenlemelerine ve ilgili kanunlara göre belirlenir. Kırmızı reçeteli ilaçlar genellikle daha güçlü etkiye sahip ilaçlar olduğu için kontrol altında tutulurlar ve sadece yetkili sağlık profesyonelleri tarafından reçete edilirler. Bu nedenle, kırmızı reçeteli ilaçların yasa dışı satışı veya reçetesiz olarak elde edilmesi ciddi bir suç olarak kabul edilir.

Kırmızı ve yeşil reçeteli ilaçları yasadışı satışı, Türk Ceza Kanunu madde 188 uyarınca, uyuşturucu madde ticareti kapsamında değerlendirilir. Bu suçu işleyen kişiler, 5 yıldan 15 yıla kadar hapis cezası ve ağır para cezaları ile karşı karşıya kalabilir. Ek olarak, bu ilaçların yasa dışı dağıtımı, eğer sağlık profesyonelleri veya eczacılar tarafından yapılırsa, meslekten men edilme veya lisans iptali gibi disiplin cezalarına da neden olabilir.

Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmeliğin 24. maddesine göre; “Uyuşturucu ve psikotrop ilaçlar, elektronik imza ile imzalanmış elektronik reçete haricinde ancak özel reçetelerine yazılması hâlinde verilebilir. Bu reçeteler sahibine geri verilmez. Tekrarında yeni reçete getirilmesi gerekir.”

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu madde 188 göre; TCK m. 188/6: "Üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran her türlü madde açısından da yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanır. (Ek cümle: 29/6/2005 – 5377/22 md.) Ancak, verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir."

Bu maddede belirtildiği üzere uyuşturucu ve uyarıcı madde içeren kırmızı ve yeşil reçete ile verilmesi gereken ilaçlar uyuşturucu ve uyarıcı madde kategorisine girmektedir. Bu nedenle de reçetesiz şekilde kırmızı ve yeşil reçeteli ilaçların satılması TCK md. 188 kapsamında uyuşturucu ticareti suçuna sebebiyet verecektir. Ancak yeşil reçete ile satılan ilaçları reçetesiz olarak kullanmak “Kullanmak İçin Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Satın Almak, Kabul Etmek veya Bulundurmak ya da Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanmak Suçu”na sebep de olabilir.

Kırmızı ve yeşil reçeteli ilaçlar, uyuşturucu ve uyarıcı madde kapsamında değerlendirilebilir. Yeşil veya kırmızı reçeteye tabi; Lexomil, Teriak, Bromazepan, Tavor, Tramadol, Adiolol, Valium, Stilnox, Xanax, Zolpiden vb. hapların kişinin üzerinde reçetesiz şekilde bulunması nedeniyle uyuşturucu madde ticareti suçlamasıyla tutuklamaya sevk edildiğini uygulamada sıklıkla görüyoruz. Nitekim soruşturma aşamasının başında kolluk kuvveti tarafından ele geçirilen hapların miktarına bakılarak kişinin asıl kastı gözetilmeden uyuşturucu ticareti gerekçesiyle birçok kişi tutuklanmaktadır.

Yeşil Reçete Nedir?

Yeşil reçete, bağımlılık riski düşük ama kontrol gerektiren ilaçlar için düzenlenir. Genellikle anksiyete, uyku bozuklukları, hafif depresyon gibi durumlarda kullanılan ilaçlar bu gruba girer. Bazı merkezi sinir sistemi etkili ilaçlar ve sedatif özellik taşıyan ilaçlar da yeşil reçete ile yazılır. Yeşil reçeteye tabi ilaçlara örnekler:

- Diazepam gibi anksiyolitikler

- Zolpidem gibi uyku düzenleyiciler

- Bazı kas gevşeticiler

- Hafif etkilere sahip antidepresanlar

Bu reçeteler yalnızca yetkili hekimler tarafından yazılabilir ve sistem üzerinden takip edilir. Reçete eczaneye ulaştığında kimlik bilgileriyle eşleştirilir ve ilaç sadece reçete sahibine teslim edilir. Ayrıca bazı ilaçlar için reçete süresi dolmadan tekrar reçete yazılması da mümkün olmayabilir.

Kırmızı Reçete Nedir?

Kırmızı reçete, daha güçlü etkilere sahip, genellikle narkotik ve psikotrop ilaçları kapsayan bir reçete türüdür. Bu ilaçların bağımlılık riski oldukça yüksektir ve bu nedenle yazılması ve temin edilmesi özel prosedürlere bağlıdır. Kırmızı reçeteye tabi ilaçlar:

- Morfin, fentanil gibi güçlü ağrı kesiciler

- Metadon gibi madde bağımlılığı tedavisinde kullanılan ilaçlar

- Metilfenidat (örneğin Ritalin), dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tedavisinde kullanılır

Bu ilaçlar sadece belirli uzmanlık alanlarına sahip doktorlar tarafından reçetelendirilir. Reçete, Sağlık Bakanlığı sistemine işlenir ve eczane, ilacın teslimatını ayrıca kayıt altına alır. Kırmızı reçeteler için hastanın düzenli kontrol altında olması ve tedavi sürecinin takip edilmesi zorunludur.

Kırmızı ve Yeşil Reçeteli İlaçları Reçetesiz Kullanma ve Satma

- Adli Tıp Kurumu Bursa Grup Başkanlığı Kimya İhtisas Dairesinin 05/06/2013 tarihli raporuna göre; sanığın kanında “alprazolam” bulunduğu, sanığın savunmasında diğer sanık …’den onun da kullandığı sayısını hatırlamadığı kadar Xanax isimli hap aldığını belirttiği, yeşil reçete ile satılan Xanax isimli ilaç aktif maddesi olan“alprazolam” isimli maddenin, “kullanmak amacı ile bulundurulmasının” suç oluşturmayacağı gözetilmeden, sanığın unsurları oluşmayan atılı suçtan beraati yerine mahkûmiyetine karar verilmesi, Yasaya aykırı, sanığın temyiz itirazları bu nedenle yerinde olduğundan, hükmün BOZULMASINA. (10. CD.,2020/8701 E. , 2021/2419 K.)

- Sanığın üzerinde ele geçirilen 94 adet tabletin yeşil reçete ile satılan ilaç olduğu, 18 adet tabletin yeşil reçete ile satılan ilaç olduğu, 27 adet tabletin yeşil reçete ile satılan ilaç olduğu … … “BU MADDENİN KULLANMAK AMACI İLE BULUNDURULMASININ” suç oluşturmayacağı ve uyuşturucu madde kullandığının teknik yöntemlerle de saptanamadığı gözetilmeden, sanığın unsurları oluşmayan atılı suçtan beraati yerine mahkumiyetine karar verilmesi yasaya aykırı, sanığın temyiz itirazları bu nedenle yerinde olduğundan, hükmün BOZULMASINA. (10. CD., 2015/1939 E. , 2018/9691 K.)

- Sanıkta herhangi bir uyuşturucu madde ele geçirilemediği, ele geçirilen tabletlerin yeşil reçete ile satılan haplar olduğu, yeşil reçeteye tabi ilaçların uyuşturucu veya uyarıcı madde olarak kabulünün mümkün olmadığı, TCK’nın 188/6. maddesinde öngörülen suç saklı kalmak üzere bu maddenin ”kullanmak amacıyla bulundurulmasının” suç oluşturmayacağı, sanığın uyuşturucu veya uyarıcı madde kullandığının teknik yöntemlerle de belirlenmediği gözetilmeden sanığın beraati yerine mahkûmiyetine hükmolunması, Kanuna aykırı, sanık müdafiinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebepten dolayı BOZULMASINA,13.06.2016 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.” şeklinde karar verilmiştir. Bulunan söz konusu maddeler Pregabalin etken maddesini içermektedir. ” …Bu ilaçların üretiminin resmî makamların iznine bağlı olduğu, satışının 01/04/2019 tarihinden itibaren YEŞİL REÇETE İLE YAPILDIĞI VE PREGABALİN’İN; 5237 SAYILI TÜRK CEZA KANUNU’NUN 188/6. MADDESİ KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİNİN UYGUN OLACAĞI…” yönündeki 5. Adli Tıp İhtisas Kurulu tarafından oybirliği ile hazırlanan mütalaa mahkemenize sunulmuştur. Görülmektedir ki söz konusu maddelerin tek kullanım amacı uyuşturucu madde vasfından ibaret değildir. (9. CD., 2015/3360 E., 2016/6258 K.)

- 5237 sayılı TCK’nın 188/6. maddesinde, üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran her türlü madde açısından da uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticaretine ilişkin hükümlerin uygulanacağını öngörmekte ise de aynı Kanunun 191/1. maddesinde benzer bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Bu nedenle satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran maddenin üretimi ve ticareti, TCK’nın 188/6. maddesinde tanımlanan suçu oluşturmaktadır. Ancak bu maddeyi kullanmak, kanunun 191/1. maddesine göre suç değildir. Somut olayda, sanığın idrarında tesbit edilen “Benzodiazepin” maddesinin, 5237 sayılı TCK’nın 188. maddesinin 4. fıkrasına, 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanuna, 3298 sayılı Uyuşturucu Maddelerle İlgili Kanuna, Uyuşturucu Maddelere Dair 1961 sayılı TEK Sözleşmesinin 1 ve 2 numaralı cetvellerine, 2313 ve 3298 sayılı Kanunların verdiği yetki uyarınca çıkarılan Bakanlar Kurulu kararlarına göre uyuşturucu veya uyarıcı madde olmadığı ve fakat satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran maddelerden bulunduğunun uzman raporu ile tesbit edilmiş olmasına ve suç tarihi itibariyle, TCK’nın 297. maddesinin, 21 Ekim 2011 tarih, 28091 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 07.07.2011 tarihli ve E.:2010/69, K.:2011/116 sayılı Kararı ile iptal edilen 2. fıkrasını yeniden düzenleyerek, 188’inci maddede tanımlanan suçlar saklı kalmak üzere, yeşil reçeteye tabi ilaçları, ceza infaz kurumuna veya tutukevine sokmayı, buralarda bulundurmayı veya kullanmayı suç sayan, 24.11.2016 tarih, 6763 sayılı Kanunun 20. maddesi ile getirilen yeni düzenlemenin de mevcut ve mer’i olmamasına göre sanığın eyleminin suç teşkil etmediğinin kabulünde zorunluluk bulunduğundan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığımın itirazının farklı gerekçe ile kabulüne karar vermek gerekmiştir.” (16. CD., 2016/5922 E., 2017/3415 K.)

Kırmızı ve yeşil reçeteye tabi ilaçların reçetesiz şekilde temin edilmesi, bulundurulması veya üçüncü kişilere verilmesi ya da satılması, ilacın etken maddesi, niteliği, kullanım amacı ve somut olayın özelliklerine göre farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. Özellikle TCK m.188/6 kapsamında, üretimi veya satışı özel izin ya da reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran maddeler bakımından uyuşturucu veya uyarıcı madde ticaretine ilişkin hükümlerin uygulanması mümkündür. Bu nedenle ele geçirilen ilacın yalnızca “kırmızı reçeteli” veya “yeşil reçeteli” olması, tek başına suçun niteliğini belirlemek için yeterli değildir. İlacın etken maddesinin tespiti, Adli Tıp ve uzman raporları, miktar, bulundurma veya temin amacı, reçete kayıtları, kullanım durumu ve diğer deliller birlikte değerlendirilmelidir. Nitekim Yargıtay uygulamasında da bazı yeşil reçeteli ilaçların kullanmak amacıyla bulundurulmasının somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. Kırmızı ve yeşil reçeteli ilaçlara ilişkin soruşturmalarda özellikle TCK 188/6 kapsamında uyuşturucu madde ticareti iddiası, ilacın kişisel kullanım amacıyla bulundurulması, reçete durumu ve elde edilen delillerin hukuki niteliği bakımından uzman bir ceza hukuku değerlendirmesi önem taşımaktadır.

Uyuşturucu ve uyarıcı madde suçlarında hukuki değerlendirme, yalnızca ele geçirilen maddenin varlığına veya miktarına göre değil; olayın tüm koşulları, deliller, failin kastı, maddenin bulunduruluş amacı ve eylemin kullanım amacıyla bulundurma mı yoksa uyuşturucu madde ticareti mi olduğu yönündeki somut olgular birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır. TCK m.188 ve m.191 kapsamında farklı hukuki sonuçlar doğuran bu suçlarda, soruşturmanın ilk aşamasından itibaren savunmanın doğru şekilde kurulması büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle uyuşturucu ve uyarıcı madde suçlarına ilişkin soruşturma ve kovuşturmalarda delillerin hukuka uygunluğu, arama ve elkoyma işlemleri, tanık ve kolluk beyanları, teknik deliller ve olayın bütünlüğü ayrı ayrı incelenmelidir.