Bir sözleşmenin hukuken geçerli olması kadar, düzenli, anlaşılır ve sistematik şekilde hazırlanmış olması da büyük önem taşır. Uygulamada karşılaşılan birçok uyuşmazlık, sözleşmenin karmaşık, eksik veya düzensiz hazırlanmasından kaynaklanmaktadır. Profesyonel bir sözleşme, yalnızca tarafların mutabakatını yansıtmakla kalmaz; aynı zamanda ileride doğabilecek ihtilafları da önleyici nitelik taşır.
1. Sözleşme Sistematiğinin Önemi
Sistematik Olmayan Sözleşmelerin Riskleri
Plansız ve gelişigüzel hazırlanan sözleşmeler, çelişkili maddeler içerebilir. Bu durum, sözleşmenin yorumlanmasını zorlaştırır ve taraflar arasında farklı anlamlara yol açar. Mahkemeler, belirsiz hükümleri çoğu zaman sözleşmeyi hazırlayan taraf aleyhine yorumlamaktadır.
Hukuki Güvenlik ve Öngörülebilirlik
İyi kurgulanmış bir sözleşme sistematiği, tarafların hak ve borçlarını net biçimde ortaya koyar. Böylece taraflar, hangi durumda neyle karşılaşacaklarını önceden öngörebilir.
2. Sözleşmenin Başlangıç Bölümü
Başlık ve Taraf Bilgileri
Sözleşmenin başlığı, sözleşmenin türünü açıkça ifade etmelidir. Ardından tarafların adı, soyadı/unvanı, adresi ve varsa temsilcileri açık şekilde belirtilmelidir. Şirketler açısından ticaret sicil bilgileri önemlidir.
Tanımlar Maddesi
Özellikle uzun ve teknik sözleşmelerde tanımlar maddesi büyük önem taşır. Sözleşme boyunca tekrar eden kavramların başta tanımlanması, yorum uyuşmazlıklarını önler.
3. Sözleşmenin Konusu ve Kapsamı
Konunun Açık ve Net Belirlenmesi
Sözleşmenin konusu, tereddüde yer vermeyecek şekilde yazılmalıdır. “Gerekli hizmetlerin sunulması” gibi muğlak ifadeler, ileride ciddi sorunlara yol açabilir.
Kapsam Maddesinin Önemi
Kapsam maddesi, sözleşmenin hangi faaliyetleri içerdiğini ve hangi alanları kapsamadığını netleştirir. Bu madde, özellikle hizmet ve ticari sözleşmelerde kritik öneme sahiptir.
4. Tarafların Hak ve Yükümlülükleri
Edimlerin Ayrıntılı Düzenlenmesi
Tarafların hangi edimi, ne zaman, nerede ve nasıl ifa edeceği ayrıntılı şekilde belirtilmelidir. Belirsiz bırakılan yükümlülükler, sözleşmenin uygulanmasını zorlaştırır.
Süre, Yer ve İfa Şartları
İfanın süresi ve yeri açıkça düzenlenmelidir. Aksi halde borçlar hukukunun genel hükümleri devreye girer ve bu durum tarafların aleyhine sonuçlar doğurabilir.
5. Bedel, Ödeme ve Mali Hükümler
Bedelin Belirlenmesi
Sözleşmede bedel açıkça belirtilmeli veya objektif kriterlere göre belirlenebilir olmalıdır. Dövizli sözleşmelerde kur ve ödeme tarihi özellikle düzenlenmelidir.
Ödeme Şekli ve Zamanı
Ödeme yöntemi (nakit, havale, taksit vb.) ve ödeme tarihleri açıkça yazılmalıdır. Gecikme halinde uygulanacak faiz oranı da belirtilmelidir.
Vergi ve Masraflar
Vergi, harç ve masrafların hangi tarafa ait olduğu net şekilde düzenlenmelidir.
6. Teminatlar ve Güvence Mekanizmaları
Cezai Şart
Cezai şart, borcun gereği gibi ifa edilmemesi halinde uygulanacak yaptırımı düzenler. Caydırıcı nitelik taşır.
Kefalet ve Diğer Teminatlar
Kefalet, teminat mektubu veya rehin gibi güvenceler sözleşmede açıkça belirtilmelidir. Özellikle kefalet sözleşmelerinde şekil şartlarına dikkat edilmelidir.
7. Sözleşmenin Süresi ve Sona Ermesi
Süreli ve Süresiz Sözleşmeler
Sözleşmenin süresi açıkça belirtilmelidir. Süresiz sözleşmelerde fesih koşulları ayrıntılı düzenlenmelidir.
Fesih ve Dönme Halleri
Hangi hallerde sözleşmenin feshedilebileceği, fesih bildiriminin nasıl yapılacağı açıkça yazılmalıdır.
8. Uyuşmazlık Çözümü ve Son Hükümler
Yetkili Mahkeme ve İcra Dairesi
Yetkili mahkeme ve icra dairesinin belirlenmesi, uyuşmazlık halinde ciddi zaman kazandırır.
Delil Sözleşmesi
Taraflar, hangi delillerin geçerli olacağını kararlaştırabilir. Ticari defterler ve elektronik kayıtlar sıklıkla düzenlenir.
Yürürlük ve İmza
Sözleşmenin yürürlük tarihi ve tarafların imzalarıyla sözleşme tamamlanır. İmza, sözleşmenin bağlayıcılığının temelidir.
Bu yazımızda tüm sözleşmeler için geçerli olabilecek bir sözleşme hazırlama sistematiğinden bahsettik. Bir sonraki yazımızda “Sözleşmelerde Uyulması Gereken Şekil Şartları” konusunu işleyeceğiz.
