Sigortacılık Kanunu m. 30/14'teki “Mahkemeye İntikal” Engeli: Açılmamış Sayılan Dava, İşletene Açılan Dava ve Farklı Zarar Kalemlerinde Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin Oy Çokluğuyla Değişen Kararları

ÖZET

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesinin on dördüncü fıkrası, mahkemeye intikal etmiş uyuşmazlıklar için Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulamayacağını öngörür. Tek cümlelik bu hüküm, Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2024–2026 yıllarındaki kararlarında neredeyse her seferinde oy çokluğuyla uygulanmış; aynı olgu karşısında birbirine zıt sonuçlara varılmıştır. Bu yazıda açılmamış sayılan dava, feragat edilen dava, gelişen durum, yalnızca sürücü ve işletene açılan dava ve farklı zarar kalemi için açılan dava başlıkları altında Dairenin kararları tarih sırasıyla incelenmekte, bölge adliye mahkemesi kararları ışığında ters yöndeki risk ele alınmakta ve başvuru öncesinde yapılması gereken kontroller sıralanmaktadır.

GİRİŞ

Trafik kazasında yaralanan yaya için sigortacıya karşı tahkim başvurusu yapılıyor. Uyuşmazlık Hakem Heyeti maluliyet ve aktüerya raporlarını alıyor, 415.260,50 TL tazminata hükmediyor; İtiraz Hakem Heyeti sigortacının itirazını reddediyor. Dosya temyizde bozuluyor. Bozma nedeni kusur, maluliyet ya da hesap değildir: Zarar gören, daha önce aynı kaza için bir asliye hukuk mahkemesinde dava açmış, dava takip edilmediği için açılmamış sayılmıştır. Yargıtay'a göre uyuşmazlık bir kez mahkemeye intikal etmiştir ve tahkim yolu kapalıdır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/11805, K. 2026/1136, T. 22.01.2026).

Aynı Daire, bundan yirmi yedi gün sonra, olguları neredeyse aynı olan bir başka dosyada tam tersi sonuca varmıştır: Açılmamış sayılan dava, mahkemeye hiç başvurulmamış sonucunu doğurur; tahkime başvurmaya engel değildir (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/6706, K. 2026/1847, T. 18.02.2026).

Sigorta tahkiminde çalışan her avukatın dosyasında bu ihtimal vardır. Müvekkil daha önce başka bir avukatla dava açmış ve bırakmış olabilir; sürücüye karşı manevi tazminat davası derdest olabilir; işletene karşı araç mahrumiyeti için dava açılmış olabilir. Bu yazının sorusu şudur: Bu davalardan hangisi tahkim yolunu kapatır? Aşağıda görüleceği üzere, Dairenin bugünkü çoğunluk uygulaması soruya beklenenden çok daha geniş bir cevap vermektedir.

I. HÜKÜM VE İKİ FARKLI OKUMA

KTK m. 97 uyarınca zarar gören, sigortacıya yaptığı yazılı başvurudan sonuç alamadığında dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir. Kanun iki yolu seçimlik olarak tanımıştır. Seçimin sınırını ise 5684 sayılı Kanun'un 30. maddesinin on dördüncü fıkrası çizer:

“Mahkemeye ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümleri uyarınca Tüketici Sorunları Hakem Heyetine intikal etmiş uyuşmazlıklar ile ilgili olarak Komisyona başvuru yapılamaz.”

Daire bu hükmü, tahkim yargılamasına özgü bir usul şartı olarak görmektedir. Bir kararında ifade edildiği üzere, tahkim yoluna başvurmadan önce aynı uyuşmazlık bakımından genel mahkemelerde dava açılmamış olması gerekir ve bu şartın gerçekleşip gerçekleşmediği ön inceleme aşamasında raportör tarafından araştırılır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/6954, K. 2025/13374, T. 01.10.2025). Şart gerçekleşmemişse sonuç, başvurunun usulden reddidir.

Tartışma, “intikal etmiş uyuşmazlık” ibaresinin nasıl okunacağındadır. Dairenin kararlarında ve karşı oy yazılarında iki ayrı okuma karşı karşıya gelmektedir.

Birinci okumaya göre hüküm, derdestlik ve kesin hükümden bağımsız, kendine özgü bir engeldir. Bir karşı oy yazısındaki ifadeyle, yasal düzenlemede mahkemeye bir başvurunun yapılmış olması engel olarak getirilmiş, yapılan başvurunun derdest olup olmadığı şartı aranmamıştır; hüküm HMK m. 114/2 anlamında özel bir dava şartıdır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/7289, K. 2025/15679, T. 24.11.2025, karşı oy). Bu okumada davanın akıbeti önem taşımaz; aynı kazadan doğan bir davanın açılmış olması yeterlidir.

İkinci okumaya göre hüküm, HMK m. 114/1-ı ve i bentlerindeki derdestlik ve kesin hüküm kurallarının tahkime uyarlanmış hâlidir. Bir başka karşı oy yazısında belirtildiği üzere, düzenleme özel bir dava şartı olmakla birlikte, madde kapsamında değerlendirilmesi gerekenler aynı taraflar arasında aynı konuda açılan derdest davalar ile kesin hüküm oluşturan davalardır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/11930, K. 2024/8120, T. 25.09.2024, karşı oy). Bu okumada tarafı, konusu veya sebebi farklı olan bir dava tahkim yolunu kapatmaz.

Aşağıdaki başlıklarda görüleceği gibi Daire çoğunluğu, açılmamış sayılan dava dışındaki hemen bütün ihtimallerde birinci okumayı uygulamaktadır.

II. AÇILMAMIŞ SAYILAN DAVA: ON BEŞ AYDA ÜÇ YÖN DEĞİŞİKLİĞİ

En sık karşılaşılan ihtimal, zarar görenin önce dava açması, davanın takipsiz bırakılması ve HMK m. 150 uyarınca açılmamış sayılmasıdır. HMK m. 150/7'ye göre hangi sebeple olursa olsun açılmamış sayılan davadaki talep dahi vaki olmamış sayılır. Dairenin kararlarında bu hüküm 150/6 olarak anılmaktadır; kastedilen kural aynıdır. Bu ihtimalde Dairenin kararları tarih sırasıyla şöyledir:

· 13.03.2025: Yolcunun asliye ticaret mahkemesinde açtığı dava açılmamış sayılmıştır. İtiraz Hakem Heyeti 360.000 TL tazminata hükmetmiş; Daire, uyuşmazlık mahkemeye intikal ettiğinden başvurunun usulden reddi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur. İki üye, HMK m. 150/7'nin anılan kuralın istisnasını oluşturduğu görüşüyle karşı oy kullanmıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/6368, K. 2025/4265, T. 13.03.2025).

· 24.11.2025: Asliye ticaret mahkemesindeki dava açılmamış sayılmış ve bu karar kesinleşmiştir. Davalı sigortacı, cevap ve temyiz dilekçelerinde m. 30/14'e açıkça dayanmıştır. Daire, 290.000 TL'lik hakem kararını onamış; bir üye, engelin derdestlikten bağımsız olduğu gerekçesiyle karşı oy yazmıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/7289, K. 2025/15679, T. 24.11.2025).

· 22.01.2026: Yayanın sigortacı, sürücü ve işleten aleyhine açtığı dava açılmamış sayılmıştır. Daire bu kez 415.260,50 TL'lik kararı bozmuş ve başvurunun usulden reddi gerektiğini belirtmiştir. Başkan ve bir üye; komisyona başvurulduğu tarihte derdest bir dava bulunmadığını, mükerrer yargılama ve çelişik karar riskinin kalmadığını, aksi yorumun Anayasa'nın 36. maddesindeki hak arama hürriyetinin özünü zedeleyen aşırı şekilci bir yorum olduğunu belirterek karşı oy kullanmıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/11805, K. 2026/1136, T. 22.01.2026).

· 18.02.2026: İtiraz Hakem Heyeti, açılmamış sayılan dava nedeniyle başvuruyu usulden reddetmiştir. Daire bu kez oy birliğiyle, açılmamış sayılma kararıyla mahkemeye hiç başvurulmadığı sonucunun doğacağını, tahkime başvurmada yasal bir engel bulunmadığını belirterek kararı bozmuş ve esasa girilmesini istemiştir (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/6706, K. 2026/1847, T. 18.02.2026).

· 13.05.2026: Daire aynı ilkeyi yine oy birliğiyle tekrarlamış; ancak davalının varlığını ileri sürdüğü bir başka davanın hâlen derdest olup olmadığının araştırılmadığını da bozma nedeni saymıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/5020, K. 2026/5747, T. 13.05.2026).

· 16.06.2026: Açılmamış sayılma kararının kesinleştiği bir dosyada Daire çoğunluğu, hakem heyetinin başka bir gerekçeyle verdiği usulden ret kararını esasa ilişkin nedenle bozmuş; bir üye, başvurunun m. 30/14 nedeniyle sonucu itibarıyla reddi gerektiği görüşüyle karşı oy yazmıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2026/1144, K. 2026/7384, T. 16.06.2026).

Tablo açıktır: Aynı olgu Mart 2025'te tahkimi kapatmış, Kasım 2025'te kapatmamış, Ocak 2026'da yeniden kapatmış, Şubat 2026'dan itibaren ise kapatmamaktadır. Sonuç, kararın verildiği gün toplanan heyetin bileşimine göre değişmiştir. Şubat ve Mayıs 2026 tarihli kararların oy birliğiyle verilmiş olması, açılmamış sayılan davanın tahkime engel olmadığı görüşünün yerleşmekte olduğunu düşündürmektedir. Ancak Haziran 2026 tarihli karardaki karşı oy, tartışmanın Daire içinde kapanmadığını göstermektedir. 24.11.2025 ve 16.06.2026 tarihli kararlarda çoğunluğun m. 30/14'ü ayrıca tartışmadığını, engel görmediğinin sonuçtan ve karşı oy yazılarından anlaşıldığını da belirtmek gerekir.

Burada gözden kaçmaması gereken ikinci nokta, 13.05.2026 tarihli kararın çizdiği sınırdır. Engel sayılmayan, açılmamış sayılmış davadır. Aynı taraflar arasında aynı talebe ilişkin olarak hâlen görülmekte olan bir dava bakımından Daire içinde görüş ayrılığı yoktur; derdest dava tahkim yolunu kapatır.

III. FERAGAT, SULH VE GELİŞEN DURUM

Açılmamış sayılan davadaki esneme, feragatle sonuçlanan davaya yansımamıştır. Dairenin 20.03.2024 tarihli kararına konu dosyada zarar gören, asliye ticaret mahkemesinde açtığı davadan, henüz cevap dilekçesi sunulmadan ve herhangi bir ödeme almadan feragat etmiş; yıllar sonra tahkime başvurmuştur. İtiraz Hakem Heyeti başvuruyu feragat nedeniyle reddetmiştir. Daire sonucu değil gerekçeyi hatalı bulmuş; başvurunun, uyuşmazlığın daha önce mahkemeye intikal etmemiş olmasına dair usul şartının gerçekleşmemesi nedeniyle usulden reddi gerektiğini belirtmiştir. Başkan, mahkemedeki davanın konusu olmayan bakıcı gideri yönünden uyuşmazlığın mahkemeye intikal etmediği görüşüyle karşı oy kullanmıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/8761, K. 2024/2953, T. 20.03.2024).

Maluliyetin sonradan artması, yani gelişen durum iddiasında ise Daire yine iki ayrı yönde karar vermiştir. 25.09.2024 tarihli kararda, mahkemedeki dava sulh ve feragatle sona erdikten sonra maluliyet oranının arttığı ileri sürülmüş, İtiraz Hakem Heyeti 236.000 TL'ye hükmetmiştir. Daire, artan maluliyete ilişkin talep bakımından da ilk olarak mahkemece karar verildiğini belirterek kararı bozmuştur (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/11930, K. 2024/8120, T. 25.09.2024). 01.07.2025 tarihli kararda, mahkemede kısmen kabulle sonuçlanan davadan sonra maluliyetin arttığı iddiasıyla yapılan başvuru için de aynı sonuca varılmış; zarar görenin bu talep bakımından da mahkemeye başvurması gerektiği belirtilmiştir. Başkan, maluliyette ortaya çıkan her artışın yeni bir olgu olduğu gerekçesiyle karşı oy yazmıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/3729, K. 2025/10278, T. 01.07.2025).

Buna karşılık 27.11.2025 tarihli kararda Daire çoğunluğu, mahkemedeki davadan feragat edildikten sonra maluliyet artışı iddiasıyla yapılan tahkim başvurusunda, gelişen durumun varlığı hâlinde bu yönden yeniden dava açılabileceğini belirtmiş ve gelişen durumun bulunup bulunmadığının yeni bir sağlık kurulu raporuyla saptanması için kararı bozmuştur. Bir üye, başvurunun m. 30/14 nedeniyle reddi gerektiği görüşüyle karşı oy kullanmıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/6194, K. 2025/15862, T. 27.11.2025).

Gelişen durumda da tablo, açılmamış sayılan davadakine benzemektedir: Temmuz 2025'te kapalı olan yol, Kasım 2025'te açılmıştır. Bununla birlikte bu başlıkta oy birliğiyle verilmiş bir karara ulaşılamamıştır. Maluliyet artışı iddiasını tahkime taşımak, bugün için öngörülebilir bir yol değildir.

IV. SİGORTACI DAVADA TARAF DEĞİLSE: SÜRÜCÜYE VE İŞLETENE AÇILAN DAVA

Uygulama bakımından en önemli başlık budur. Zarar gören çoğu zaman sürücü ve işletene karşı mahkemede dava açar, sigortacıya karşı ise daha hızlı sonuç aldığı tahkim yoluna gider. Sigortacı mahkemedeki davanın tarafı değildir. HMK m. 114/1-ı anlamında bir derdestlikten söz edilemeyeceği açıktır. Buna rağmen Daire çoğunluğu bu ihtimalde tahkim yolunu kapalı saymaktadır.

· 26.11.2024: Yolcu, karşı aracın sürücüsü ile kazaya karışan üçüncü aracın işleteni ve sürücüsü aleyhine asliye hukuk mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açmış, dava kısmen kabul edilmiştir. Sigortacıya karşı yapılan tahkim başvurusunda verilen karar, aynı olaya ilişkin dava açıldığı gerekçesiyle bozulmuştur (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/6897, K. 2024/11603, T. 26.11.2024).

· 17.04.2025: Sürücü ve işleten aleyhine dava açılmış olması nedeniyle hakem heyetinin verdiği usulden ret kararı, m. 30/14 gerekçesiyle onanmıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/11666, K. 2025/6114, T. 17.04.2025).

· 18.09.2025: Sigortalı şirket ve sürücü aleyhine asliye hukuk mahkemesinde açılmış dava nedeniyle, sigortacı aleyhine verilen 30.000 TL'lik hakem kararı bozulmuştur (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/8052, K. 2025/12679, T. 18.09.2025).

Üç kararda da Başkan, ikisinde ayrıca bir üye karşı oy kullanmıştır. Karşı oyların ortak gerekçesi şudur: Sigortacı aleyhine açılmış bir dava yoktur; tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir uyuşmazlıktan söz edilemez; zarar gören, müteselsil sorumlulardan sigortacıya karşı genel mahkemede dava açabileceği gibi hakem heyetine de başvurabilir.

Çoğunluk görüşünün ne kadar geniş olduğunu gösteren karar ise 01.10.2025 tarihlidir. Bu dosyada mahkemedeki davayı açan kişi tahkim başvurusunda bulunan kişi dahi değildir. Motosiklet sürücüsü, plakası belirlenemeyen araç nedeniyle dava açmış ve bu dava ilk derecede reddedilmiş; aynı motosiklette yolcu olan zarar gören ise tahkime başvurmuş ve 264.537,51 TL'ye hükmedilmiştir. Daire, sürücünün açtığı dava nedeniyle yolcunun başvurusunun da genel mahkemede çözülmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur. Başkan, iki dosyanın davacılarının farklı olduğuna, ortada ne kesin hüküm ne de derdest dava bulunduğuna dikkat çekerek karşı oy yazmıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/6954, K. 2025/13374, T. 01.10.2025).

V. FARKLI ZARAR KALEMİ: MANEVİ TAZMİNAT DAVASI MADDİ TAZMİNAT İÇİN TAHKİMİ KAPATIR MI?

Zorunlu mali sorumluluk sigortası manevi tazminatı karşılamaz. Bu nedenle zarar görenin manevi tazminatı sürücü ve işletenden mahkemede, maddi tazminatı ise sigortacıdan tahkimde istemesi olağan bir yol ayrımıdır. Daire çoğunluğu bu ayrımı da kabul etmemektedir.

05.12.2024 tarihli kararda zarar gören, sigortalı aracın sürücüsü aleyhine yalnızca manevi tazminat davası açmış; sigortacıya karşı sürekli iş göremezlik tazminatı için tahkime başvurmuş ve 190.673,64 TL'ye hükmedilmiştir. Daire, aynı olaya ilişkin manevi tazminat davası açıldığı gerekçesiyle kararı bozmuştur. Başkan ve bir üye, uyuşmazlığın mahkemeye intikal ettiğinin kabulü için tarafları ve konusu aynı olan bir uyuşmazlığın bulunması gerektiğini belirterek karşı oy kullanmıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/14513, K. 2024/12254, T. 05.12.2024).

02.04.2026 tarihli karar aynı sonucu yinelemiştir. Mahkemedeki dava, karşı aracın sürücüsü ile o aracın genişletilmiş kasko sigortacısına karşı açılmış bir manevi tazminat davasıdır. Tahkim başvurusu ise trafik sigortacısına karşı 407.005 TL sürekli iş göremezlik tazminatına ilişkindir. Davalı da, talep de, poliçe de farklıdır. Daire kararı yine bozmuş; Başkan ve bir üye, davaların konuları farklı olduğundan Kanun'daki koşulun gerçekleşmediğini ve bu yorumun hak arama hürriyetine aykırı olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/16326, K. 2026/3635, T. 02.04.2026).

Bu iki karar birlikte okunduğunda şu sonuç ortaya çıkar: Açılmamış sayılan davada esneyen çoğunluk görüşü, taraf ve konu farklılığında esnememiştir. Nisan 2026 itibarıyla Daire çoğunluğu için ölçüt aynı uyuşmazlık değil, aynı kazadır.

VI. TERS YÖN: ÖNCE TAHKİM, SONRA DAVA

Fıkra yalnızca mahkemeden tahkime geçişi düzenler. Tahkimden mahkemeye geçişte genel hükümler uygulanır ve bu yönde de iki ayrı risk vardır.

Birinci risk derdestliktir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin incelediği dosyada sigortalı önce tahkime başvurmuş, başvurusu reddedilmiş, temyiz süreci devam ederken aynı olay için asliye ticaret mahkemesinde dava açmıştır. İlk derece mahkemesi, tahkim yargılaması sürdüğü için davayı derdestlik nedeniyle usulden reddetmiştir. Dosyanın dikkat çekici yanı, bozma sonrasında İtiraz Hakem Heyetinin de başvuruyu m. 30/14 nedeniyle usulden reddetmiş olmasıdır; heyete göre başvuran, komisyona başvurusuyla birlikte mahkemede de dava açmıştır ve başvurunun derdest olup olmaması önem taşımaz. Daire, tahkim başvurusunun mahkemenin karar tarihinden dört gün önce kesin olarak sonuçlandığını, HMK m. 115/3 uyarınca dava şartı noksanlığının hüküm anında giderildiğini belirterek ilk derece kararını kaldırmıştır (İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/2384, K. 2024/77, T. 11.01.2024). Başvuran, dört günlük bir farkla iki yolu birden kaybetmekten kurtulmuştur.

İkinci risk kesin hükümdür. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesinin kararına konu dosyada değer kaybı için yapılan tahkim başvurusu, dosyaya sunulan feragat dilekçesi nedeniyle reddedilmiştir. Başvuran, dilekçenin başka bir dosyaya ait olduğunu ve yanlışlıkla sunulduğunu ileri sürerek bu kez mahkemede dava açmıştır. Daire, tarafları ve konusu aynı olan hakem kararının kesin hüküm oluşturduğunu, feragat dilekçesinin yanlışlıkla sunulduğu iddiasının ancak hakem kararına karşı kanun yolunda ileri sürülebileceğini belirterek davanın usulden reddini yerinde bulmuştur. Karar temyiz yolu açık olarak verilmiştir ve kesinleşmemiştir (İstanbul BAM 9. Hukuk Dairesi, E. 2026/790, K. 2026/1584, T. 01.07.2026).

VII. DEĞERLENDİRME

Kanaatimizce fıkranın amacı, aynı uyuşmazlığın iki ayrı mercide görülmesini ve çelişkili kararları önlemektir. Kanun “aynı olay” demiyor, “uyuşmazlık” diyor. Uyuşmazlık, belirli taraflar arasında belirli bir talebe ilişkindir. Sürücüye yöneltilen manevi tazminat talebi ile trafik sigortacısına yöneltilen iş göremezlik tazminatı talebi aynı kazadan doğar; ancak aynı uyuşmazlık değildir. Bu iki talep hakkında verilecek kararların birbiriyle çelişmesi de söz konusu olmaz.

Çoğunluk görüşünün uygulamadaki sonucu ağırdır. KTK m. 97'nin tanıdığı seçimlik hak, müteselsil sorumlulardan herhangi birine karşı dava açıldığı anda sigortacı bakımından da kullanılmış sayılmaktadır. Bu sonuç en çok, aynı kazadan doğan talepleri farklı tarihlerde farklı kişilere yönelten zarar göreni etkiler. Üstelik yaptırım tahkim yargılamasının sonunda, çoğu zaman yıllar sonra ve temyiz aşamasında ortaya çıkmaktadır. İncelenen kararların önemli bir kısmında hakem heyetleri esas hakkında karar vermiş, raporlar alınmış, tazminat hesaplanmış; usulden ret temyizde gelmiştir.

Bu noktada bozmaya uyma kararının sonuçlarını da hatırlatmak gerekir. Dairenin 30.04.2026 tarihli kararına konu dosyada, açılmamış sayılan dava nedeniyle 2024 yılında verilen bozma kararına İtiraz Hakem Heyeti uymuş ve başvuruyu usulden reddetmiştir. Zarar görenin mirasçıları, açılmamış sayılan davanın tahkime engel olmadığını ileri sürerek temyiz yoluna başvurmuştur. Daire, kararın bozmaya uygun olduğunu ve bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak oluştuğunu belirterek 360.000 TL'lik başvurunun usulden reddini onamıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2026/3782, K. 2026/5120, T. 30.04.2026). Aynı sonuç, mahkemece esastan reddedilmiş bir davaya ilişkin 19.02.2026 tarihli kararda da görülmektedir (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/14927, K. 2026/1945, T. 19.02.2026). Daire içindeki görüş değişikliği, önceki görüşe göre bozulmuş ve bozmaya uyulmuş dosyalara yansımamaktadır.

VIII. SONUÇ VE UYGULAMA NOTLARI

Yazının başlığındaki soruya bugün verilebilecek cevap şudur: Dava hâlen görülüyorsa tahkim yolu kapalıdır. Dava açılmamış sayılmışsa, Dairenin Şubat 2026'dan bu yana verdiği kararlara göre yol açıktır; ancak Daire bu görüşe Kasım 2025'te ulaşıp Ocak 2026'da ondan dönmüş, Şubat 2026'da yeniden benimsemiştir ve karşı oylar sürmektedir. Dava feragatle bitmişse, yalnızca sürücü ve işletene açılmışsa ya da yalnızca manevi tazminata ilişkinse, Daire çoğunluğuna göre yol yine kapalıdır. Bu tablo karşısında şu kontrol noktaları önem taşımaktadır:

· Tahkim başvurusundan önce müvekkile, aynı kaza nedeniyle kendisinin veya kazaya karışan diğer kişilerin açtığı bir hukuk davası bulunup bulunmadığı sorulmalı; sürücüye açılmış manevi tazminat davası ve işletene açılmış araç mahrumiyeti davası da bu sorunun kapsamında tutulmalıdır.

· Sürücü veya işletene karşı derdest bir dava varsa, sigortacıya karşı talep bakımından tahkim yerine mahkeme yolu ciddi biçimde değerlendirilmelidir. Hızlı sonuç beklentisiyle seçilen tahkim yolu, temyizde usulden retle sonuçlanırsa kaybedilen süre mahkeme yolundan daha uzun olabilir.

· Yol seçimi dosyanın başında, bütün talepler ve bütün sorumlular birlikte düşünülerek yapılmalıdır. Manevi tazminat ya da teminat dışı kalemler için sürücü ve işletene dava açılacaksa, bu davanın tahkim başvurusundan önce açılması sigortacıya karşı tahkim yolunu kapatabilir.

· Tahkim yargılaması sürerken aynı kaza için mahkemede dava açılması da risklidir. Fıkranın lafzı başvuru anına ilişkin olsa da, yukarıda anılan İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi kararına konu dosyada İtiraz Hakem Heyeti sonradan açılan davayı da engel saymıştır.

· Daha önce açılmış bir dava varsa akıbeti belgelenmelidir. Açılmamış sayılma kararı ve kesinleşme şerhi başvuru dilekçesine eklenmeli, HMK m. 150/7 ile Dairenin 18.02.2026 ve 13.05.2026 tarihli oy birliği kararlarına açıkça dayanılmalıdır.

· Maluliyet artışı iddiasında, ilk talep mahkemede sonuçlanmışsa yeni talebin de mahkemeye götürülmesi bugün için daha güvenli yoldur.

· Usulden ret hâlinde zamanaşımı ayrıca hesaplanmalıdır. TBK m. 158'deki altmış günlük ek sürenin bu tür bir ret kararından sonra uygulanıp uygulanmayacağı konusunda incelediğimiz kararlarda bir değerlendirme bulunmamaktadır; bu süreye güvenilerek hareket edilmemelidir.

· Mahkemede açılacak davalarda, 7589 sayılı Kanun'la getirilen düzen uyarınca talep kısmi dava olarak ileri sürülecek ve HMK m. 109/4 uyarınca aynı davada bir defaya mahsus artırılabilecektir. Bu imkân, tahkimi tercih ettiren hız ve masraf gerekçelerinin yeniden tartılmasını gerektirir.

· Bozma kararından sonra hakem heyetinin bozmaya uymasıyla sigortacı lehine usuli kazanılmış hak doğmaktadır. Bozma sonrası beyan dilekçesinde Dairenin sonraki tarihli oy birliği kararları gösterilerek bozmaya uyulmaması istenmeli; bozmaya uyulduktan sonra bu itirazın dinlenmeyeceği bilinmelidir.

· Sigortacı vekilleri bakımından m. 30/14, cevap dilekçesinde ileri sürülmemiş olsa dahi temyizde kendiliğinden gözetilen bir usul şartı olarak uygulanmaktadır; aynı kazaya ilişkin dava kaydının araştırılması savunmanın ilk adımıdır.

Tek cümlelik bir hükmün, aynı Dairenin kararlarında bu kadar farklı sonuçlar doğurması ve bu sonuçların yüz binlerce liralık hakem kararlarını temyizde ortadan kaldırması, konunun içtihadı birleştirme yoluyla ya da açık bir kanun değişikliğiyle çözülmesini gerektirmektedir. O zamana kadar güvenli olan, tahkim başvurusundan önce aynı kazadan doğmuş bütün davaları tek tek saptamak ve yol seçimini buna göre yapmaktır.

KAYNAKÇA

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu, m. 30/14.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, m. 97.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 109, 114, 115, 150.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 158.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2026/1144, K. 2026/7384, T. 16.06.2026.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/5020, K. 2026/5747, T. 13.05.2026.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2026/3782, K. 2026/5120, T. 30.04.2026.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/16326, K. 2026/3635, T. 02.04.2026.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/14927, K. 2026/1945, T. 19.02.2026.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/6706, K. 2026/1847, T. 18.02.2026.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/11805, K. 2026/1136, T. 22.01.2026.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/6194, K. 2025/15862, T. 27.11.2025.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/7289, K. 2025/15679, T. 24.11.2025.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/6954, K. 2025/13374, T. 01.10.2025.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/8052, K. 2025/12679, T. 18.09.2025.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/3729, K. 2025/10278, T. 01.07.2025.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/11666, K. 2025/6114, T. 17.04.2025.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/6368, K. 2025/4265, T. 13.03.2025.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/14513, K. 2024/12254, T. 05.12.2024.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/6897, K. 2024/11603, T. 26.11.2024.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/11930, K. 2024/8120, T. 25.09.2024.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/8761, K. 2024/2953, T. 20.03.2024.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, E. 2026/790, K. 2026/1584, T. 01.07.2026 (kesinleşmemiştir).

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/2384, K. 2024/77, T. 11.01.2024.