Anayasa Mahkemesi’nin 16.07.2026 tarihinde E. 2025/144, K. 2026/164 sayılı kararında 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu m.128’in birinci fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline karar vermesi üzerine genelevlerin kapatıldığı yönünde değerlendirmeler görülmektedir. Bu değerlendirmelere dayanak olarak Mahkeme kararındaki gerekçeler öne çıkmaktadır. Kararın ilgili kısımlarında;
"...26. Hukukumuzda devletin gözetimi ve denetimi altında fuhuş yapılabilmesinin tek yasal dayanağının itiraz konusu kural olduğu anlaşılmaktadır.
27. Hâl böyle olunca fuhşun insan onuru ile bağdaşmayan niteliği dikkate alındığında devletin gözetimi ve denetimi altında fuhuş yapılmasına imkân tanıyan kuralın kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı ile doğrudan ilgisi bulunduğu, buna göre de Anayasa’nın 5. ve 17. maddeleri kapsamında incelenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
28. Fuhuş, sosyal ve ekonomik boyutları olan, toplum sağlığı ve ahlaki değerleri üzerinde etkileri bulunan, bu nedenle yalnızca bireyleri ilgilendirmeyen çok boyutlu bir olgudur. Günümüzde fuhşun insan onuru ile bağdaşmadığı kabul edilmektedir. Nitekim 25/7/1951 tarihinde yürürlüğe giren Birleşmiş Milletler İnsan Ticaretinin ve İnsanların Fuhuş Yoluyla Sömürülmesinin Yasaklanması Sözleşmesi'nin başlangıç kısmında fuhşun ve fuhuş amacıyla insan ticaretinin insan onuru ve değeriyle bağdaşmadığı, bireyin, ailenin ve toplumun refahını tehlikeye attığı belirtilmiştir. Bu yaklaşım nedeniyle demokratik ülkeler fuhşu meslek edinmiş yetişkinleri cezalandırmaktan vazgeçmekte, bu kişilerin fuhuştan kurtulmaları için onlara gerekli rehabilitasyon, istihdam ve teşvik programları uygulamakta; fuhşa aracılık edenler ile cinsel ilişki satın alan kişileri cezalandırma yoluna gitmektedir (Cem Burak Karataş, § 109).
29. Fuhşa zorlamanın insanlık dışı veya onur kırıcı muamele olduğu hususunda bir tereddüt olmamakla birlikte yetişkin bireylerin kendi rızalarıyla fuhuş yapmalarının insan hakları ve hukuku açısından korunabilen bir değere sahip olup olmadığı tartışmalıdır. Kişisel özerklik kavramı içinde görülen kişinin maddi ve manevi bütünlüğü çerçevesinde bedeni üzerinde tasarruf yapma yetkisinin bulunması bu yetkisini sınırsız kullanabileceği anlamına gelmemektedir. Diğer bir ifadeyle kişilerin, bedenleri üzerinde mutlak tasarruf yetkisi sahibi olduklarını kabul etmek, insan hakları açısından ülkeden ülkeye farklılık gösteren, henüz uzlaşma sağlanamamış bir konudur. Bununla birlikte insan hakları bağlamında rıza insan olma olgusunun varlığıyla ilgili olup bireyin rızasıyla kendi onuruna aykırı davranışta bulunması insanlık bakımından kabul edilemez niteliktedir (S.K.(B.) [1. B.], B. No: 2014/18275, 4/7/2018, § 49).
30. Sosyal ve ekonomik koşullar, fiziksel, ruhsal veya cinsel yönden istismara uğrama, insan ticareti amacıyla başkaları tarafından ikna edilme gibi sebeplerle yapılan fuhuşta bireylerin rızalarının özgür olduğundan bahsedilmesi güçtür (S.K.(B.), § 50).
31. Fuhuş, sadece bu kapsamda kalan davranışta bulunan kişileri değil bu olgunun var olduğu toplumdaki diğer bireyleri, sağlık, ahlak ve kişi -özellikle kadın- hakları gibi birden çok yönden ve derinden etkilemektedir. Rızasıyla fuhuş yapan yetişkin bireylerin bir yandan bu rızalarının geçerliliği tartışmalıyken diğer yandan bu şekilde yapılan fiillerin meslek sayılması insan haysiyetiyle bağdaşmaz. Fuhşun mesleki faaliyet çerçevesinde değerlendirilmesi insan bedeninin (özellikle kadın bedeninin) ekonomik pazar hâline getirilmesine yol açacaktır ki bu durum insan hakları açısından gerileme niteliğinde sayılmaktadır (S.K.(B.), § 56).
32. Fuhşun yasal bir çerçeveye oturtularak devletin gözetim ve denetimi altında yaptırılması kamu güvenliği ve sağlığının korunması amacına dayansa da bu durum fuhşu insan onuru ile bağdaşır hâle getirmemektedir.
33. Devletin bu konudaki asli görevi bireyleri fuhşa yönelten yapısal nedenleri ortadan kaldıracak etkili sosyal politikaları hayata geçirmek, fuhşa aracılık eden kişi ve örgütlerle etkin şekilde mücadele etmektir.
34. Bu bağlamda bireyin çaresizliğinden veya ekonomik zorluklarından yararlanılarak bedensel bütünlüğünün metalaştırıldığı bir alanı düzenlemek, devletin bireyi koruma işlevini zayıflatarak, insan onurunu ihlal eden bir yapıya dolaylı olarak meşruiyet ve güvence kazandırılması anlamına gelmektedir.
35. Dolayısıyla devletin belirli yararlar gözeterek kişilerin kendi onurlarına aykırı davranışta bulunmasına imkân sağlaması, onların maddi ve manevi varlığını koruma yükümlülüğüne aykırılık oluşturmaktadır.
36. Bu itibarla insan onuru geride bırakılarak devletin gözetim ve denetimi altında fuhuş yapılmasına imkân tanıyan kuralın devlete yüklenen, kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının etkili bir şekilde korunabilmesi yönündeki pozitif yükümlülükle bağdaşmadığı sonucuna varılmıştır..." denilmektedir.
Anayasa Mahkemesine itiraz eden mahkemelerin başvurularına ilişkin olarak kararda detaylı bilgiler verilmese de kararın ilgili kısmında "… 21. Başvuru kararlarında özetle; itiraz konusu kuralla umumi kadınlar ve evlerin hangi hükümlere tabi olacakları, hastalıkların yayılmaması için alınacak tedbirlerin neler olduğu, umumi kadınlar, umumi evler ve bunlara benzer mahallerin kapsamı ve nasıl tahdit olunacağına ilişkin herhangi bir çerçevenin belirlenmeyerek tüm hususların yönetmelikle düzenlenmesinin öngörüldüğü, kuralla idareye sınırları belirli olmayacak şekilde düzenleme yetkisinin tanındığı belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2., 7., 11., 13., 23., 35., 38., 48. ve 123. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür…" denilmektedir.
Anayasa Mahkemesi ise itiraza konu olan kuralı, Anayasa’nın 5. ve 17. maddelerine aykırı görerek iptal ettiğinden ayrıca Anayasa’nın 2., 7., 11., 13., 23., 35., 38., 48. ve 123. maddeleri yönünden incelememiştir.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur ki; Anayasa Mahkemesi idare mahkemelerinin itiraz gerekçelerine bağlı olmadan farklı anayasa hükümlerine dayanarak kanunun anayasaya aykırılığına hükmetmiştir. Her ne kadar iptal gerekçesi yasamayı bağlayıcı olmasa da kararda iptale gerekçe olarak fuhşun insan onuru ile bağdaşmadığı, fuhuşta bireylerin rızalarının özgür olmaması, fuhşun yasal bir çerçeveye oturtulmasının meşruluk sağladığı gibi oldukça önemli ve toplumsal karşılığı olan gerçekler vurgulanmaktadır.
Bununla birlikte itiraz yoluna başvuran mahkemelerin Anayasa m.123’ü dayanak göstermesi, muhtemelen idarenin kanuniliği ilkesine aykırılık nedeniyle davacının hak veya menfaatinin ihlal edilmesidir. Uyuşmazlık konusu nedir bilinmemekle birlikte itiraz yoluna başvuran mahkeme, kanuni düzenlemenin yetersizliğini öne sürerek bu konuda kanuni çerçevenin yeniden düzenlenmesini talep etmeyi hedeflerken Anayasa Mahkemesi, özellikle 33 ve 35 numaralı paragraflarda devletin bu konudaki asli görevinin bireyleri fuhşa yönelten yapısal nedenleri ortadan kaldırmak olduğunu, devletin belirli yararlar gözeterek kişilerin kendi onurlarına aykırı davranışta bulunmasına imkân sağlamasının anayasaya aykırı olduğunu ifade ederek genelev konusundaki uygulamanın, "yeniden düzenleme" yerine "sonlandırılması" yönünde kanaate ulaşmaktadır.
Hali hazırda kaç genelev olduğu ve buralarda kaç kişinin çalıştığı bilinmemekle birlikte bu kararın, genelev olgusuyla ilgili tartışmaları yeniden ortaya çıkaracağı açıktır. Nitekim TCK yürürlüğe girdikten sonra m. 227’de düzenlenen fuhuş suçu hükümleriyle genelevlerin hukuki durumu arasındaki ilişki bakımından hukuki görüş farklılıkları olduğu bilinmektedir.
Bir görüşe (ilk görüşe) göre "5237 sayılı yeni TCK’nın “Fuhuş” suçuna ilişkin 227. maddesi düzenlemeleri karşısında, 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun fuhuş icrasına izin veren hükümleri ile bu hükümlere istinaden çıkarılan söz konusu Tüzük, zımnen ilga edilmiştir." (bkz. İzzet Özgenç, (2004), Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 20. bası, Seçkin Yay., s.49).
Başka bir görüşe (ikinci görüşe) göre ise "Hukukumuzda yetişkin bireylerin gerçekleştirdiği isteğe dayalı fuhşa devlet kontrolünde izin verilmektedir. “Genel Kadınlar ve Genelevlerin Tabi Olacakları Hükümler ve Fuhuş Yüzünden Bulaşan Zührevi Hastalıklarla Mücadele Tüzüğü” ve “Umumi Hıfzıssıhha Kanunu” hükümlerine göre izin ile örneğin fuhşa yer temin eden ve iradesi ile fuhuş yapan kişilerle irtibat kuran kişinin fiilleri hukuka uygun olacaktır." (Hamide Zafer, (2019), "Fuhuş Suçu (TCK m.227)", D.E.Ü. Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Durmuş TEZCAN’a Armağan, C.21, Özel S., 2019, s.3174).
Anayasa Mahkemesine itiraz süreci, Mahkemenin bu konudaki değerlendirmesi, ceza hukuku reformu sonrasında genelevlerin hukuki durumu ilgili tartışmalar birlikte değerlendirildiğinde sonuç olarak belirtmek gerekir ki;
- Hali hazırdaki uygulamada yukarıda belirtilen ikinci görüşe göre hareket edilmektedir,
- 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 128. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline karar verilmesi, başka bir ifadeyle hukukumuzda devletin gözetimi ve denetimi altında fuhuş yapılabilmesinin tek yasal dayanağının iptal edilmesi, bu kanun maddesiyle ilgili alt mevzuatı, özellikle "Genel Kadınlar ve Genelevlerin Tabi Olacakları Hükümler ve Fuhuş Yüzünden Bulaşan Zührevi Hastalıklarla Mücadele Tüzüğü’nü" zımni olarak bile yürürlükten kaldırmamaktadır, dolayısıyla bu tüzük açıkça yürürlükten kaldırılmadıkça idare tarafından uygulanmaya devam edilecektir,
- Daha da önemlisi Anayasa Mahkemesi kararındaki gerekçe yasamayı bağlayıcı değildir, dolayısıyla genelevlerin kapatılıp kapatılmayacağı konusunda yasama organı tarafından nasıl bir düzenleme yapılacağı veya yapılıp yapılmayacağı zaman içinde görülecektir. Ayrıca tüzükle birlikte 1593 sayılı Kanundaki m. 129, 130, 131 ve 132’de halen yürürlüktedir.
Next