Giriş

Profesyonel sporcu ile kulüp arasındaki sözleşmesel ilişki, sportif edimlerin yerine getirilmesinin yanı sıra önemli mali hak ve yükümlülükleri de beraberinde getirir. Sporcuların ücret, maç başı ödeme, performans primi ve sözleşmenin sona ermesinden kaynaklanan tazminat talepleri, bu ilişkinin ekonomik boyutunu oluşturur. Ancak söz konusu alacakların varlığı kadar miktarlarının belirlenmesi de zaman zaman hukuki uyuşmazlıklara neden olmaktadır.

Özellikle sözleşmenin süresinden önce sona ermesi, performansa bağlı ödemelerin tartışmalı hâle gelmesi veya alacağın hesaplanmasına esas kayıtların kulübün elinde bulunması gibi durumlarda sporcunun dava açtığı tarihte alacağının tamamını belirleyebilmesi güçleşebilir.

Bu noktada, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda yapılan ve belirsiz alacak davasını ortadan kaldıran değişiklik, profesyonel sporcu alacaklarının yargısal korunması bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.

1. Belirsiz alacak davasının kaldırılması ve yeni hukuki düzenleme

16 Temmuz 2026 tarihli 7589 sayılı Kanun'un 19. maddesiyle HMK'nın 107. maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. Böylece alacak miktarının dava tarihinde tam ve kesin olarak belirlenmesinin beklenemediği veya bunun imkânsız olduğu hâllerde başvurulabilen belirsiz alacak davası yeni açılacak davalar bakımından hukuk sisteminden çıkarılmıştır.

Bununla birlikte kanun koyucu, HMK'nın 109. maddesine eklediği dördüncü fıkra ile kısmi dava bakımından yeni bir imkân getirmiştir. Buna göre alacağın yalnızca bir kısmının dava edildiği durumlarda talep sonucu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikat sona erinceye kadar artırılabilecektir. Ayrıca artırılan kısım yönünden zamanaşımının da dava tarihinden itibaren kesileceği kabul edilmiştir.

Yeni düzenleme, alacaklının başlangıçta alacağının tamamını talep etmesini zorunlu kılmamakta; ancak dava stratejisinin kısmi dava esaslarına göre oluşturulmasını gerektirmektedir. Bununla birlikte kısmi dava ile belirsiz alacak davasının hukuki nitelikleri ve uygulama koşulları birbirinden farklıdır. Dolayısıyla yeni talep artırma imkânının, kaldırılan belirsiz alacak davasının bütün işlevlerini karşıladığı söylenemez.

2. Sporcu alacakları bakımından yeni düzenlemenin etkisi

Profesyonel sporcu sözleşmelerinden doğan alacaklar, her zaman basit bir ücret hesabıyla belirlenebilecek nitelikte değildir. Özellikle sözleşmenin haksız feshi, performansa bağlı primler, maç başına ödemeler ve sözleşmesel yan haklar, alacağın kapsamının belirlenmesini güçleştirebilir.

Örneğin bir voleybolcunun sezon devam ederken kulübü tarafından sözleşmesinin haksız şekilde feshedildiğini düşünelim. Sporcu, kalan sözleşme dönemine ilişkin ücretlerini ve hak kazandığını ileri sürdüğü performans primlerini talep etmek istemektedir. Ancak primlerin hesaplanmasına esas maç ve performans kayıtları ile ödeme bilgileri kulübün elindedir.

Bu durumda sporcunun alacağının tamamını dava açarken belirleyebilmesi her zaman mümkün olmayabilir. Kısmi dava yoluyla talepte bulunulması ve sonrasında talebin artırılması mümkün olsa da bu imkânın yalnızca bir defa kullanılabilmesi, özellikle farklı alacak kalemlerinin birlikte ileri sürüldüğü uyuşmazlıklarda dikkatli bir dava stratejisini zorunlu kılmaktadır.

Nitekim Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 23.11.2018 tarihli, E.2016/26224, K.2018/11114 sayılı kararı bu sorunun sporcu sözleşmeleri bakımından somut bir örneğini oluşturmaktadır. Karara konu olayda profesyonel futbolcu, kulübünden transfer ücreti ve maç başı ücretlerini talep etmiş; sözleşmenin haklı feshi nedeniyle uğradığı zararın da karşılanmasını istemiştir. Yargıtay, fesih sonrasında oynanacak maçlarda futbolcunun görev almasının kesin olmaması nedeniyle maç başı ücretlerinin fesih tazminatına dâhil edilip edilemeyeceğinin ayrıca değerlendirilmesi gerektiğine işaret etmiştir.

Karar, sporcu alacaklarının yalnızca sözleşmede yazılı tutarlardan hareketle belirlenemeyeceğini göstermektedir. Özellikle sportif performansa ve kulübün teknik tercihlerine bağlı ödemeler, alacağın miktarının hesaplanmasını doğrudan etkileyebilmektedir.

3. Bilgi ve delil eşitsizliği: Sporcu alacaklarının korunması sorunu

Yeni düzenlemenin sporcu alacakları bakımından doğurabileceği temel sorunlardan biri, sporcu ile kulüp arasındaki bilgi ve delillere erişim eşitsizliğidir.

Sporcu, sözleşmenin tarafı olmakla birlikte sözleşmenin uygulanmasından doğan bütün mali verilere sahip olmayabilir. Maç başı ücretleri, prim hesaplamaları, ödeme kayıtları ve sözleşmeye bağlı diğer mali hakların belirlenmesinde kulübün kayıtları önemli rol oynayabilir.

Bu durum, sporcunun dava açarken talep edeceği miktarı belirlemesini güçleştirebilir. HMK m. 109/4 ile getirilen talep artırma imkânı bu soruna belirli ölçüde çözüm sunsa da kulübün elindeki bilgi ve belgelere erişim sorununu tek başına ortadan kaldırmamaktadır.

Bu nedenle mahkeme aracılığıyla belgelerin ibrazının sağlanması, gerekli hâllerde bilirkişi incelemesine başvurulması ve ispat yükünün somut uyuşmazlığın özelliklerine göre değerlendirilmesi önem taşımaktadır.

Ayrıca talep artırma hakkının yalnızca bir defa kullanılabilmesi, alacağın bütün unsurlarının mümkün olduğunca erken aşamada ortaya konulmasını gerekli kılmaktadır. Özellikle bilirkişi incelemesi sonucunda farklı alacak kalemlerinin ortaya çıktığı durumlarda bu imkânın zamanlaması önem kazanacaktır.

4. Kanun Yolu Aşamasında Kararın Kaldırılması ve Talep Artırma Hakkının Tüketilmesi Sorunu

Yeni düzenlemenin uygulamasında özellikle üzerinde durulması gereken sorunlardan biri, talep artırma hakkının ilk derece yargılamasında kullanıldıktan sonra kararın kanun yolu incelemesi sonucunda kaldırılması ve yeniden görülen davada alacağın daha yüksek olduğunun ortaya çıkması ihtimalidir.

Örneğin bir profesyonel sporcunun kulübüne karşı ücret, maç başı ödeme veya performans primi alacakları için kısmi dava açtığını ve HMK m. 109/4 uyarınca tahkikat sona ermeden talebini bir kez artırdığını düşünelim. İlk derece mahkemesinin kararının istinaf incelemesi sonucunda kaldırılması ve dosyanın yeniden görülmek üzere mahkemeye gönderilmesi hâlinde, yeni yargılama sırasında alınan bilirkişi raporuyla sporcunun gerçek alacağının daha yüksek olduğu belirlenebilir. Bu durumda sporcu, daha önce kullandığı talep artırma hakkını ikinci kez kullanabilecek midir?

Bu sorunun değerlendirilmesinde Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 11.01.2023 tarihli, E.2022/16834, K.2023/167 sayılı kararı önem taşımaktadır. Anılan kararda Daire, HMK m. 107 kapsamında açılmış belirsiz alacak davasında, bozma kararından sonra sunulan talep artırma dilekçesinin ıslah niteliğinde olmadığını vurgulamış; bu nedenle talep artırma işleminin bozma sonrasında yapılmasının mümkün olduğunu kabul etmiştir. Daireye göre mahkeme, bozma sonrasında sunulan talep artırma dilekçesini değerlendirerek karar vermelidir. Bununla birlikte söz konusu kararın, 31.07.2026 tarihinde yürürlüğe giren yeni HMK m. 109/4 hükmüne doğrudan uygulanması mümkün değildir. Zira Yargıtay kararının verildiği dönemde HMK m. 107 kapsamında belirsiz alacak davası söz konusu iken, yeni düzenleme kısmi davada talep konusunun aynı davada yalnızca bir defaya mahsus artırılabileceğini açıkça öngörmektedir. Dolayısıyla eski düzenleme döneminde talep artırmanın ıslah sayılmaması ve bozma sonrasında da yapılabilmesi, yeni hükümdeki bir defalık artırma sınırının kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Buradaki asıl sorun, ilk derece yargılamasında talep artırma hakkını kullanmış olan davacının, mahkeme kararının kaldırılmasından sonra yürütülen yeni yargılamada ortaya çıkan ek alacağını aynı dava içerisinde ileri sürme imkânının bulunup bulunmadığıdır. HMK m. 109/4’te kararın kaldırılması veya dosyanın yeniden ilk derece mahkemesine gönderilmesi hâlinde artırma hakkının yenileneceğine ilişkin açık bir istisnaya yer verilmemiştir. Hükmün “aynı davada bir defaya mahsus” şeklindeki lafzı, ilk artırma işleminin hakkı tükettiği yönünde bir yoruma elverişlidir. Ancak bu yorumun kabulü, davacının kusurundan kaynaklanmayan bir yargılama eksikliği veya hatalı bilirkişi incelemesi nedeniyle alacağının tamamını aynı davada talep edememesi sonucunu doğurabilir.

Üstelik Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin anılan kararı, alacağın miktarının ancak bozma sonrasında belirlenebilir hâle geldiği durumlarda talep artırmanın önündeki usulî engellerin katı biçimde yorumlanmaması gerektiğini gösteren önemli bir içtihat örneğidir. Ne var ki bu kararın yeni HMK m. 109/4 döneminde, bir kez kullanılmış artırma hakkının kararın kaldırılmasından sonra yeniden kullanılmasına imkân verip vermeyeceği henüz ayrıca değerlendirilmelidir. Eski düzenlemeye ilişkin içtihadın yeni hükümdeki açık bir defalık sınırı bertaraf ettiğini söylemek mümkün değildir.

Bu nedenle yeni düzenlemenin uygulanmasında, kararın kaldırılması sonrasında ortaya çıkan yeni vakıa ve hesaplama sonuçlarının nasıl değerlendirileceği açıklığa kavuşturulmalıdır. Aksi hâlde sporcu, kulübün elindeki sözleşme, ödeme kayıtları ve performans verilerine erişimde yaşadığı güçlüğün yanı sıra, yargılamanın uzaması veya ilk derece kararındaki eksiklikler nedeniyle de hak kaybı riskiyle karşı karşıya kalabilecektir. Alacağın kalan kısmı için ayrı bir dava açılması ihtimali bulunsa da bu yol; zamanaşımı, yargılama giderleri, faiz başlangıcı ve usul ekonomisi bakımından yeni sorunlar doğurabilir.

5. Uluslararası spor uyuşmazlıkları bakımından değerlendirme

Konunun bir diğer boyutu uluslararası spor yargılamasıdır. Özellikle voleybolda FIVB Sports Regulations, uluslararası nitelikteki kulüp-sporcu mali uyuşmazlıklarının çözümü için özel bir mekanizma öngörmektedir.

FIVB Sports Regulations'ın 18. maddesi, uluslararası boyuttaki mali uyuşmazlıkların FIVB nezdinde ileri sürülmesine ilişkin başvuru usulünü düzenlemektedir. İlgili düzenleme kapsamında tarafların taleplerini ve iddialarını ortaya koymaları, bunları delillerle desteklemeleri gerekmektedir.

Burada önemli olan, HMK'nın 107. maddesinin kaldırılmasının FIVB veya CAS önündeki uyuşmazlıklara doğrudan uygulanamayacağıdır. Bu merciler kendi düzenlemeleri ve uygulanacak hukuk çerçevesinde hareket etmektedir. Bununla birlikte ulusal ve uluslararası uyuşmazlık çözüm yollarında talebin belirlenmesi ve ispatlanması, sporcu alacaklarının korunması bakımından ortak bir önem taşımaktadır.

Sonuç

Belirsiz alacak davasının kaldırılması ve kısmi davada talep artırma imkânının yeniden düzenlenmesi, hukuk yargılamasında önemli bir değişikliktir. Yeni düzenleme, alacağın tamamının başlangıçta talep edilmesini zorunlu kılmamakla birlikte alacaklının dava stratejisini daha dikkatli oluşturmasını gerektirmektedir.

Profesyonel sporcu alacakları bakımından ise meseleye yalnızca dava türünün değişmesi olarak bakmamak gerekir. Sporcu ile kulüp arasındaki bilgi ve delillere erişim eşitsizliği, alacağın gerçek miktarının belirlenmesini güçleştiren önemli bir etkendir.Bu nedenle yeni düzenlemenin sporcu hakları bakımından yeterliliği değerlendirilirken, kısmi dava yoluyla talep artırma imkânının yanı sıra delillere erişim, ispat ve etkili hukuki korunma ilkeleri de dikkate alınmalıdır.

Sonuç olarak, sporcunun alacağını talep edebilmesi ile birlikte bu alacağın gerçek miktarını ortaya koyabilecek hukuki ve fiilî imkânlara sahip olması hususları da önem arzetmektedir. Usul kurallarındaki değişiklikler, sporcu ile kulüp arasındaki sözleşmesel ilişkinin kendine özgü koşulları göz ardı edilerek değerlendirilemez.