Soru

İlk derece mahkemesince verilen beraat hükmü, istinaf incelemesi kapsamında kaldırılıp 15 yıldan fazla hapis cezasına dönüşürse bu karar Yargıtay tarafından re'sen incelenebilir mi?

Cevap

5271 sayılı CMK’da ilk derece mahkemesince verilen ve belli bir cezayı geçen hükmün, taraflar istemezse bile zorunlu olarak istinaf incelemesine tabi tutulması, otomatik diye de tabir edilebilen (re'sen-doğrudan) istinaf kanun yolu düzenlenmiştir ama otomatik (re'sen) temyiz kanun yolu düzenlenmemiştir.

İstinafın faaliyete girmesiyle daha önce uygulanan resen temyiz uygulaması, yasada düzenlenmediği için sona ermiştir. Genel kuralın dışında istisna olarak, ilk derece mahkemelerinden verilen onbeş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler, ilgililerin talebi olmazsa bile, bölge adliye mahkemesinde (BAM’da) re'sen incelenerek istinaf incelemesine tabi tutulmuştur. Buna göre,

-ağırlaştırılmış müebbet hapis,

-müebbet hapis

-on beş yıl ve daha fazla hapis cezalarına dair ilk derece mahkemeleri tarafından verilen kararlar CMK’nın 272. maddesinin 1. fıkrası uyarınca doğrudan istinaf incelemesine tabidir. Buna benzer bir hüküm, istinaf ceza dairesi kararları için düzenlenmemiştir. Eskideki doğrudan (re'sen) temyiz uygulamasından vazgeçilmiştir. Mülga 1412 sayılı CMUK’un temyizi kabil olan ve olmayan hükümleri içeren 305. maddesinde yer alan "...ancak, onbeş sene ve ondan yukarı hürriyeti bağlayıcı cezalara ait hükümleri hiçbir harç ve masrafa tabi olmaksızın Yargıtayca re'sen tetkik olunur." şeklindeki düzenlemenin benzer karşılığı temyiz yönünden 5271 sayılı CMK'da yer almamıştır. Öğretideki "davasız yargılama olmaz" kuralının istisnası olarak re'sen (otomatik) istinaf kanun yolu getirilmişken, re'sen temyiz kanun yolu getirilmemiştir. Muhtemelen bu tercih, iki dereceli bir yargılamanın (istinafın) yeterli güvence olabileceği düşüncesinden ileri gelmiştir. Bu durumda yasa koyucu, en ağır, yani ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası olsa bile istinafta verilen hükmün taraflarca temyiz edilmemesi halinde Yargıtay tarafından temyiz incelemesi yapılmasına gerek olmadığı yönünde irade ortaya koyduğu anlamı çıkmaktadır.

17.10.2019 tarihli, 7188 SK’nın 29. maddesiyle değişik CMK'nın 286/3. maddesindeki ilavelerde yer alan katalog suçlarda da otomatik değil talep üzerine temyiz edebilme imkanı verilmiştir. Elbette ki otomatik (re'sen) temyiz düzenlemesi yok ise de tarafların, temyize tabi olabilecek istinaf hükmünü temyiz etmelerini engelleyen bir durum da yoktur. Bunun yanında miktar itibariyle yüksek olan (hapis) cezaların temyiz incelenmesinden geçirilmesinin gerekip gerekmediği hususunun tartışılmasında yarar olabilir. Ayrıca, ilk derece mahkemesince verilmiş olsaydı doğrudan (zorunlu olarak) istinafa tabi olan bir hüküm, eğer ilk defa istinafta verilirse bunun da doğrudan (zorunlu olarak) temyize tabi tutulup tutulmayacağı veya böyle bir düzenlemenin gerekip gerekmediği hususunun da tartışılmasında yarar olduğunu düşünüyoruz.

Örneğin, 15 yıl ve/veya daha fazla bir hapis cezasına dair ağır ceza mahkemesi hükmü, CMK’nın 272/1. maddesi uyarınca taraflar istemezse de BAM’da re'sen incelenir. Böyle bir suçtan ağır ceza mahkemesinin verdiği beraat hükmü, istinaf incelemesi soncunda kaldırılıp 15 yıl ve/veya daha fazla bir hapis cezasına hükmedilirse ilk defa BAM’da verilmesi nedeniyle 286/2-d. maddesi uyarınca temyize tabi olacaktır ama bu temyiz istemi tarafların talebine göre olacaktır. Başka bir deyişle ilk defa istinafta verilen böyle bir hüküm Yargıtayca re’sen incelenemeyecektir.

Çünkü böyle bir düzenleme 5271 sayılı CMK’da yoktur. Bu nedenle 272/1. maddesinde yer alan ve re’sen istinaf incelemesi kapsamında olan bir hüküm, eğer ilk defa BAM’da verilmiş ise 272/1. madde gerekçesi ile AYM’nin 286/2. maddesinin (d) bendindeki iptal gerekçesi doğrultusunda re’sen temyiz incelemesine tabi tutulması gerektiğini düşünüyoruz. Bu şeklideki düzenleme, Anayasanın 36 ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddelerindeki adil yargılama hakkı ve mahkemeye erişim hakkına daha uygun olabilecektir.

Kanaatimizce hükmün önemi ve ağırlığı itibariyle 286. maddesinin 1. fıkrasının son cümlesinden sonra gelmek üzere “Ancak, onbeş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler, ilk defa bölge adliye mahkemesince verilmiş ise Yargıtayca re'sen incelenir.” ibaresinin ilave edilip edilmeyeceğinin tartışılmasında yarar olabilir.

Alıntı yapılan kaynak:

Asım EKREN, Uygulamada İstinaf Ceza, 8.Baskı, İstanbul Filiz Kitabevi