I. Tartıdan Çıkan Ceza

29 Ocak 2022'de yolda rutin trafik denetimi yapan görevliler bir çekiciyi durduruyor. Araç tartılıyor. Tutanağa göre çekici, izin verilen azami yüklü ağırlığını 15.350 kilogram aşmıştır. Araç tescilde kimin adına kayıtlıysa ceza da ona yazılıyor: Karayolları Trafik Kanunu'nun 65. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca 20.072 TL idari para cezası.

Araç sahibi cezayı kabul etmiyor. Önce Sivas 1. Sulh Ceza Hâkimliğine başvuruyor; hâkimlik, kabahatin işlendiği yer bakımından kendisini yetkisiz görüp dosyayı Erzincan Sulh Ceza Hâkimliğine gönderiyor. Başvuru dilekçesinde iki şey isteniyor. Birincisi, tonaj fazlasını gösteren kantar kayıtlarının getirilmesi. İkincisi, ceza tutarının mevzuattaki oranlara göre yeniden hesaplanması, çünkü başvurucuya göre rakam olması gerekenden çok yüksek.

Sıradan bir tonaj cezası. Kantar fişi istenir, hesap kontrol edilir, karar çıkar. Bu dosyada ise beş yıla yakın bir süre sonra Resmî Gazete'de yayımlanan bir ihlal kararı var ve nedeni kantarla ilgili değil.

II. Yirmi Bin Lira Nasıl Üç Binin Altında Kalır?

Erzincan Sulh Ceza Hâkimliği 24 Ağustos 2022 tarihli ve 2022/1474 D.İş sayılı kararıyla başvuruyu reddediyor. Gerekçeye göre elektronik tartımda, %3,75 artı 500 kilogramlık tolerans düşüldükten sonra bile araçta 15.350 kilogram fazla yük bulunmuştur; başvurucunun geçerli bir mazereti yoktur, yaptırım hukuka uygundur.

Esas hakkındaki bu değerlendirme tartışılabilir, ama olağan bir kanun yolunda tartışılabilir. Sorun, kararın nasıl bağlandığında. Hâkimliğin cümlesi Anayasa Mahkemesi kararında aynen aktarılıyor:

"evrak üzerinden yapılan inceleme sonucunda 5326 sayılı Kabahatler Kanunu 28/10 hükmü gereğince idari para cezasının 3.000 TL altında bir meblağ teşkil etmesi dolayısıyla miktar itibari ile KESİN olarak karar verildi."

Kararın konusu 20.072 TL'lik bir ceza. Kararın sonu ise cezanın 3.000 TL'nin altında olduğunu söylüyor.

Başvurucu bunu fark ediyor ve itiraz ediyor. Dilekçesinde, cezanın 20.072 TL olmasına rağmen 3.000 TL'nin altında sayıldığını, kararın bu yüzden hatalı biçimde kesin verildiğini açıkça yazıyor. İtirazı inceleyen Tunceli Sulh Ceza Hâkimliği bu rakam çelişkisine girmiyor. Kesin olarak verilen karara karşı itiraz yolunun kapalı olduğunu belirtip itiraz hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmediyor.

Böylece başvurucunun elinde, kantar kayıtları hiç getirilmemiş, ceza miktarına ilişkin itirazı ikinci bir hâkimin önüne hiç çıkmamış bir dosya kalıyor. Karar 7 Ocak 2023'te okunmuş sayılıyor; beş gün sonra bireysel başvuru yapılıyor.

III. Kanunun Çizdiği Yol

Kabahatler Kanunu idari para cezalarına karşı iki basamaklı bir yol kuruyor. İlk basamak sulh ceza hâkimliğine başvurudur (m.27). İkinci basamak, hâkimliğin verdiği son karara karşı Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre itirazdır (m.29/1). İkisinin arasında bir eşik durur: m.28/10'a göre belli bir tutara kadar olan idari para cezalarında başvuru üzerine verilen karar kesindir, ikinci basamağa çıkılamaz.

Olay tarihinde bu eşik 3.000 TL idi. Kanun'un 3. maddesi, bu kanun yolu hükümlerinin başka kanunlarda aksine düzenleme bulunmadıkça bütün idari yaptırım kararlarına uygulanacağını söylüyor; trafik cezası da buna dâhil.

Hesap basit. 20.072 TL, 3.000 TL'den büyüktür. Karar itiraza açıktır.

IV. Anayasa Mahkemesi Neye Baktı?

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 17.06.2026 tarihli Fevzi Budak kararında (B. No: 2023/4554) başvuruyu mahkemeye erişim hakkı yönünden inceliyor. Mahkemenin yerleşik yaklaşımına göre bu hak yalnız ilk derecede dava açabilmeyi kapsamaz; kanun bir itiraz, istinaf ya da temyiz yolu tanımışsa o yola başvurabilmeyi de içerir. Kanun yolu açık olan bir kararın kesin verilmesi bu nedenle hakka müdahaledir.

Böyle bir müdahale Anayasa'nın 13. maddesindeki koşulları taşımıyorsa 36. maddenin ihlali sayılır ve Mahkeme önce müdahalenin kanuni dayanağı olup olmadığına bakar. Bu dosyada inceleme o ilk soruda bitiyor. Mahkeme, m.28/10 ile m.29/1'i birlikte okuyup 3.000 TL'yi aşan cezalarda itiraz yolunun kanunda öngörüldüğünü saptıyor ve şu sonuca varıyor:

"Bu durumda Hâkimliğin idari yaptırımın iptal edilmesi talebiyle yapılan başvuruyu itiraz kanun yolu kapalı olacak şekilde kesin olarak reddetmesinin kanuni dayanağının bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır."

Kanuni dayanak bulunamayınca başka bir tartışmaya geçilmiyor. Karar oybirliğiyle veriliyor: Anayasa'nın 36. maddesindeki mahkemeye erişim hakkı ihlal edilmiştir. Dosya yeniden yargılama için Tunceli Sulh Ceza Hâkimliğine (D.İş 2022/1340) gönderiliyor, tazminat talebi yeniden yargılamanın yeterli giderim olduğu gerekçesiyle reddediliyor, 40.000 TL vekâlet ücreti başvurucuya ödenecek.

Kararda karşı oy yok. Dosyada kanun yolunun kapatılmasını savunan bir metin de yok. Adalet Bakanlığı görüşünde, ihlal olup olmadığı değerlendirilirken somut olayın kendine özgü koşullarının gözetilmesi gerektiğini söylemekle yetiniyor ve Karayolları Genel Müdürlüğünün yazısını ekliyor. O yazıda cezanın miktarının ve muhatabının mevzuata uygun belirlendiği belirtiliyor. Yani dosyadaki tek esaslı savunma idareden geliyor ve cezanın yerinde olduğu üzerine kurulu. Oysa başvurucunun Anayasa Mahkemesi önündeki şikâyeti cezanın haksızlığı değil, haksız olup olmadığını ikinci bir hâkime inceletememiş olması. Ceza sonuna kadar doğru olabilir. Bu, itiraz yolunun kapatılmasını haklı kılmaz; kanun o yolu, ilk hâkimin doğru karar verdiği dosyalar için de açmıştır.

V. Hata Kimin, Düzeltme Kimde?

Karara katılıyorum. Yalnız gerekçenin bir yerde durduğunu ve bir soruyu açık bıraktığını not etmek gerekiyor.

Anayasa Mahkemesi hukuka aykırılığı Erzincan'daki karara, yani "kesin" ibaresine bağlıyor. Yeniden yargılama için dosyayı gönderdiği yer ise itiraz mercii olan Tunceli. Bu tercih bana doğru görünüyor, çünkü ihlali giderecek işlem itirazın esastan incelenmesidir. Fakat buradan çıkan bir sonuç var: bir kararın kanun yoluna açık olup olmadığını o kararın altına yazılan ibare değil, kanun belirler. Erzincan'daki hâkimlik yanlış ibare yazmıştır; Tunceli'deki merci, önüne gelen itiraz dilekçesinde 20.072 ile 3.000 arasındaki fark açıkça gösterildiği hâlde ibareyle yetinmiştir. İkinci hata olmasaydı birincisi kendiliğinden düzelirdi.

Yargıtay'ın bir kanun yararına bozma kararı bu okumayı destekliyor. Anayasa Mahkemesi'nin de atıf yaptığı Yargıtay 7. Ceza Dairesi'nin 10.03.2025 tarihli ve 2023/17423 E., 2025/3508 K. sayılı kararında tablo neredeyse aynı: 21.447,93 TL'lik bir idari para cezasına karşı başvuru Lüleburgaz Sulh Ceza Hâkimliğince reddedilmiş, itirazı inceleyen Kırklareli Sulh Ceza Hâkimliği ilk kararın esasen kesin nitelikte olduğunu söyleyerek karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir. Adalet Bakanlığının istemi üzerine Daire bu kararı oybirliğiyle kanun yararına bozmuş; istemde, cezanın kesinlik sınırının üzerinde kaldığı ve merciin esastan inceleme yaparak karar vermesi gerektiği belirtilmiştir.

İki dosya yan yana konduğunda bir şey daha görünüyor. Aynı hatanın iki ayrı düzeltme yolu var ve ikisi de yavaş. Kırklareli'deki karar 2023 Şubatında verilmiş, 2025 Martında bozulmuş. Tunceli'deki karar başvurucuya 2023 Ocağında ulaşmış, ihlal kararı 2026 Haziranında çıkmış. Yirmi bin liralık bir trafik cezasında itirazın esastan incelenmesi için üç buçuk yıl beklemek, kanun koyucunun dosya üzerinden ve hızlı işlemesini istediği bir usulün amacıyla bağdaşmıyor. Hatanın ucuz çözümü mercide: dilekçedeki rakama ve kanundaki eşiğe bakmak.

VI. Süre Meselesi

Kararın uygulayıcı için en az göze çarpan, belki en yararlı paragrafı kabul edilebilirlik kısmında.

Bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır (6216 sayılı Kanun m.47/5). "Kesin" olarak verilmiş bir karara karşı itiraz edildiğinde şu risk doğar: itiraz etkisiz bir yol sayılırsa otuz gün ilk kararın öğrenildiği tarihten işlemeye başlamış olur ve itiraz sonucunu bekleyen kişi süreyi kaçırır.

Anayasa Mahkemesi bu dosyada riski başvurucunun üzerine yıkmıyor. Gerekçesi şu: kanunda miktar yönünden açık hüküm vardır, ceza tutarının kesinlik sınırını aştığı açıkça anlaşılmaktadır, karar sehven kesin verilmiştir; bu koşullarda başvurucunun itiraz yolunu işletmekte haklı beklentisi bulunur ve bu beklentiyle tüketilen yol başvuruyu süre yönünden geçersiz kılmaz.

Bu değerlendirmeyi olduğundan geniş okumamak gerekir. Mahkeme "kesin karara itiraz her zaman süreyi korur" demiyor. Koruma, hatanın açık olmasına ve kanundaki sınırın tartışmasız bulunmasına bağlanmış. Eşiğin altında kalan bir cezada ya da kesinliğin gerçekten tartışmalı olduğu bir dosyada aynı sonuca varılacağını bu karardan çıkarmak mümkün değil.

VII. Bugün Sınır On Beş Bin Lira

Karar 2022'deki hukuku uyguluyor. Aradan geçen sürede iki rakam değişti ve yazıyı bugünkü metinle okumak gerekiyor.

7499 sayılı Kanun'un 37. maddesiyle Kabahatler Kanunu m.28/10'daki "Üçbin" ibaresi "Onbeşbin" yapıldı; değişiklik 1 Haziran 2024'te yürürlüğe girdi. Bugün on beş bin Türk lirası dâhil idari para cezalarına karşı başvuru üzerine verilen kararlar kesindir. Aynı Kanun m.29/1'deki itiraz süresini de yedi günden iki haftaya çıkardı. 7499 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesi süreye ilişkin değişikliğin 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanacağını söylüyor; aynı maddede eşik değişikliğinden söz edilmiyor.

Fevzi Budak dosyasındaki 20.072 TL bugünkü eşiğin de üzerinde. Ama asıl dikkat çekici olan eşiğin yapısı. Fıkradaki rakam sabit bir tutar olarak yazılmış; 2011'e kadar iki bin liraydı, o yıl 6217 sayılı Kanun'la üç bine, 2024'te on beş bine yükseltildi; her değişiklik kanunla yapıldı. İdari para cezalarının kendisi ise Kabahatler Kanunu m.17/7 uyarınca her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artıyor. Üç bin liralık sınırın on üç yıl yerinde durduğu dönemde cezalar her yıl büyüdü. Eşiğin altında kalan ceza sayısı azaldıkça "kesin" ibaresinin alışkanlıkla yazıldığı kararların hataya dönüşme ihtimali arttı. Erzincan'daki cümle bu açıdan tek bir hâkimin dikkatsizliğinden ibaret görünmüyor; kalıp hâline gelmiş bir sonuç cümlesinin, rakam değiştiği hâlde aynı kalmasına benziyor.

On beş bin lira bugün için daha gerçekçi bir sınır. Cezalar artmaya devam ettikçe aynı makasın yeniden açılması da beklenir.

VIII. Dosyada Ne Yapılmalı?

Karardan uygulamaya taşınabilecek sonuçlar sınırlı ama net.

Ceza tutarı ile eşik karşılaştırılmalı. Sulh ceza hâkimliğinin ret kararında "kesin" yazması, cezanın eşiğin üzerinde olduğu dosyada itiraz hakkını ortadan kaldırmaz. Karşılaştırılacak rakam bugün on beş bin liradır.

İtiraz dilekçesi kesinlik hatasını ayrı bir başlıkta göstermeli. Fevzi Budak dosyasında başvurucu bunu yapmış, 20.072 ile 3.000'i yan yana yazmıştır. Anayasa Mahkemesi'nin haklı beklenti değerlendirmesinde bu itirazın mercie açıkça sunulmuş olması yer tutuyor.

Merci esasa girmezse iki yol var. Biri bireysel başvuru, diğeri Adalet Bakanlığından kanun yararına bozma isteminde bulunulmasının talep edilmesi. Otuz günlük bireysel başvuru süresi merci kararının öğrenilmesinden itibaren hesaplanmalı ve hatanın açık olmadığı dosyalarda bu sürenin daha önce başlamış sayılabileceği unutulmamalı.

Esasa ilişkin itirazlar baştan eksiksiz yazılmalı. İhlal kararı cezayı kaldırmıyor. Yeniden yargılamada incelenecek olan, başvurucunun ilk günden beri istediği şeydir: kantar kayıtları ve ceza hesabı.

IX. Sonuç

Fevzi Budak kararı yeni bir ilke koymuyor. Anayasa Mahkemesi'nin söylediği, kanunun açıkça tanıdığı itiraz yolunun bir sonuç cümlesiyle kapatılamayacağıdır ve bunu söylemek için kanun metnini okumak yetmiştir.

Kararı önemli kılan, hatanın sıradanlığı. Yirmi bin liralık bir cezanın üç bin liranın altında sayılması bir hesap yanlışıdır; itiraz merciinin o yanlışa bakmadan dosyayı kapatması ise bir usul tercihidir. İlki her yoğun mahkemede olabilir. İkincisi olmasaydı, bir çekicinin kantar fişi Anayasa Mahkemesi'nin gündemine hiç girmezdi.

Yararlanılan Kaynaklar

· Anayasa Mahkemesi, Birinci Bölüm, Fevzi Budak başvurusu, B. No: 2023/4554, 17.06.2026 (Resmî Gazete: 04.11.2026, Sayı: 33420).

· Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 10.03.2025 tarihli ve 2023/17423 E., 2025/3508 K. sayılı karar (kanun yararına bozma).

· 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.3, m.17/7, m.27, m.28/10, m.29.

· 7499 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun m.37, m.40, geçici m.1 (Resmî Gazete: 12.03.2024, Sayı: 32487).

· 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.268, m.271, m.309.

· 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m.47/5.

· 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.65/1-b.

· Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.13, m.36.