I. Altı Metrekarelik Bir Merdiven

İstanbul'da, Sarıyer'de evlerin arasından geçen basamaklı bir yol düşünün. Mahalleli yıllarca bu yolu kendisi açmış, kendisi kullanmış. Bir gün belediye gelip yolu asfaltlamış. Yolun altındaki arsanın bir kısmı ise tapuda başkalarına ait; bu paylardan birine, sulh hukuk mahkemesi kararıyla Defterdar kayyım olarak atanmış.

Kayyım sıfatıyla hareket eden Defterdarlık, 2014'ten bu yana 11,27 metrekarelik bir alanın merdivenli yol olarak belediyece kullanıldığını tespit ediyor. Kayyımın yönettiği paya düşen kısım 6,24 metrekare. Komisyon bu kısım için 01.11.2017 ile 30.06.2022 arasındaki dönemin işgal tazminatını 4.418 TL olarak belirliyor ve belediyeye, otuz gün içinde ödemezse tahsilat yoluna gidileceğini bildiren bir ihbarname gönderiyor.

Belediye ihbarnamenin iptali için asliye hukuk mahkemesinde dava açıyor. Mahkeme davaya girmiyor: iptali istenen işlem idari bir işlemdir, bunun yeri idari yargıdır, diyerek davayı yargı yolu caiz olmadığı için usulden reddediyor.

Buraya kadar olağan bir tablo. Dosyayı Hukuk Genel Kurulu'na kadar taşıyan şey, sonrasında olanlar.

II. İstinaf Kapısında Bir Rakam

Belediye istinafa gidiyor. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi dosyayı açtığında önce dava değerine bakıyor: 4.418 TL. İlk derece kararının verildiği 09.05.2023 tarihinde istinaf kesinlik sınırı 17.830 TL'dir; dava bunun çok altında kalmaktadır. Daire, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 352/1-b maddesi uyarınca istinaf dilekçesini miktar itibarıyla reddediyor. Aslı istinaf edilemeyen hükmün ferileri de istinaf edilemeyeceği için vekâlet ücreti de kesin sayılıyor.

Başka bir ifadeyle, yargı yolu sorunu hiç konuşulmadan dosya kapanıyor.

Belediyenin istinaf dilekçesi ise tam olarak bu soruyu tartışmak istiyordu. Dilekçede, kayyım sıfatıyla hareket eden Defterdarlığın işleminin idari nitelikte olup olmadığının önce belirlenmesi gerektiği, mal memurunun bu işleminin 3561 sayılı Kanun ve ilgili Yönetmelikteki atıflar nedeniyle Türk Medeni Kanunu'nun vesayet hükümlerine tabi olduğu, dolayısıyla uyuşmazlığın adli yargıda çözülmesi gerektiği ileri sürülmüştü. Esasa ilişkin itirazlar da eksik değildi: yolun bütün mahalleye açık olduğu, belediyenin taşınmazı kullanmayı engelleyen bir faaliyeti bulunmadığı, paylı taşınmazda kimin payının nerede olduğunun belli olmadığı, taşınmaz üzerinde yıllar önce yapılmış konutlara su, elektrik, telefon ve doğalgaz bağlandığı ve kamunun yararlandığı bir alanın "kazanç yolu" olarak görüldüğü.

Bunların hiçbiri incelenmedi. Çünkü rakam küçüktü.

III. Yargıtay'ın İki Turu

Belediyenin temyizi üzerine Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 10.10.2024 tarihli ve 2023/5441 E., 2024/4469 K. sayılı kararıyla bölge adliye mahkemesi kararını oy çokluğuyla bozdu. Dairenin akıl yürütmesi dava şartlarının inceleme sırasına dayanıyor: önce mahkemeye ilişkin dava şartları (yargı, yargı yolu, görev, kesin yetki), sonra taraflara ilişkin olanlar, en son dava konusuna ilişkin olanlar incelenir. Yargı yolu sağlandıktan sonra, ancak o yargı kolunun usul kanununda yer alan istinaf kesinlik hükümlerine geçilebilir.

Bölge adliye mahkemesi direndi. Önceki gerekçesini tekrar ederek kararın miktar itibarıyla kesin olduğunu söyledi (İstanbul BAM 1. HD, 2025/239 E., 2025/406 K.).

Direnme üzerine dosya Hukuk Genel Kurulu'na geldi. Kurul, 16.09.2026 tarihli ve 2025/741 E., 2026/497 K. sayılı kararıyla direnme kararını oy çokluğuyla bozdu. Uyuşmazlık kararda şöyle tarif ediliyor: yargı yolu caiz olmadığı gerekçesiyle verilen usulden ret kararı istinaf edildiğinde, bölge adliye mahkemesi dava değerine bakmadan yalnızca yargı yolu yönünden inceleme yapabilir mi?

Kurul'un cevabı evet. Kararın belirleyici cümlesi şu:

"Bölge Adliye Mahkemesince yargı yoluna ilişkin inceleme yapılmadan adli yargı yerinin uyguladığı usul kurallarına göre kesinlik sınırının belirlenmesi hukuka aykırıdır."

IV. Kesinlik Sınırı Hangi Kanunun Kuralı?

Çoğunluğun gerekçesini anlamak için kesinlik sınırının nereden geldiğine bakmak yeterli. HMK m.341/2'ye göre miktar veya değeri üç bin Türk lirasını geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir; bu tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve 2023 yılında bölge adliye mahkemesinin uyguladığı 17.830 TL'ye bu yolla ulaşılmıştır. HMK m.352/1-b de bölge adliye mahkemesinin ön incelemede "kararın kesin olması" hâlini tespit ederek öncelikle gerekli kararı vereceğini söyler.

Her iki hüküm de adli yargının usul kanununa aittir. Kurul tam bu noktaya dayanıyor: yargı kollarının her birinin kendine özgü yargılama usulü vardır; idari davalar 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'na, adli yargıdaki hukuk davaları HMK'ya tabidir. Bir davada HMK'nın kesinlik sınırını uygulamak, o davanın adli yargıya ait olduğunu baştan kabul etmek demektir. Oysa ilk derece mahkemesinin verdiği karar tam da bunun tersini söylüyordu ve istinafın konusu bu kabuldü.

Kararda, Kurul'un yargı yolu ile kesinlik arasında kurduğu bağlantı şöyle formüle ediliyor: bir kararın HMK m.352/1-b gereğince miktar itibarıyla kesin olup olmadığını inceleyebilmek için, öncelikle davanın hangi yargı kolundaki mahkemede görüleceğine ilişkin uyuşmazlık çözülmelidir.

Mantık kendi içinde sağlam. Kesinlik sınırı, davanın hangi usul kanununa tabi olduğuna göre belirleniyorsa, hangi usul kanununun uygulanacağı sorusu, kesinlik sınırından önce gelir. Aksi hâlde ortaya döngüsel bir durum çıkar: mahkeme "bu dava benim yargı koluma ait değil" der, üst mahkeme ise "bu dava benim yargı kolumun kesinlik sınırının altında" diyerek o kararı denetlemez.

V. Karşı Oy Neden Hafife Alınmamalı?

Karşı görüş ilk kez 7. Hukuk Dairesi'nin bozma kararına eklenen karşı oy yazısında ayrıntılı biçimde ortaya konmuş, Hukuk Genel Kurulu'ndaki görüşmelerde de dile getirilmiştir. Karşı oy şu cümleyle açılıyor:

"Hemen belirtilmelidir ki, usul kuralları açık hükümler içerir ve yorum yoluyla genişletilemezler."

Karşı oya göre dava şartları kamu düzenine ilişkindir ve her aşamada kendiliğinden gözetilir; ama bölge adliye mahkemesinin dava şartlarını inceleyebilmesi için ortada istinafı kabil bir karar bulunmalıdır. Usul kanununda, kamu düzenine ilişkin dava şartları bakımından değere bakılmaksızın inceleme yapılabileceğine dair bir istisna yoktur. Hukuk Genel Kurulu kararının 6. paragrafı da aynı görüşün Kurul'da savunulduğunu, ancak çoğunlukça benimsenmediğini kaydediyor.

Bu görüşün kuvvetli bir dayanağı var ve bunu açıkça kabul etmek gerekiyor. HMK m.341/2, kesinlik kuralına bir istisna öngörmüştür: manevi tazminat davalarında verilen kararlara karşı, miktar veya değere bakılmaksızın istinaf yoluna başvurulabilir. Bu cümle 2016'da 6763 sayılı Kanun'la eklenmiştir. Kanun koyucu, değere bakılmaksızın istinaf yolunun açık olmasını istediği hâli bizzat yazmış; yargı yolu kararlarını bu kapsama almamıştır. Karşı oyun "yorumla genişletme" uyarısı bu açıdan yerinde.

Yine de çoğunluğa katılıyorum. Çünkü çoğunluğun yaptığı şey, kesinlik kuralına yeni bir istisna eklemek değil, o kuralın uygulanma koşulunun gerçekleşip gerçekleşmediğini sorgulamaktır. HMK m.341/2, HMK'nın uygulandığı bir dava varsayar. Yargı yolu tartışmalıyken bu varsayım ispatlanmış değildir. Manevi tazminat istisnası, HMK'ya tabi olduğu kuşkusuz davalarda kesinlik kuralını esneten bir hükümdür; yargı yolu sorunu ise kuralın hangi kanundan geleceğini belirleyen bir ön sorundur. İkisi aynı düzlemde değil.

Bir de pratik bir taraf var. Karşı oyun çizgisi izlendiğinde, değeri küçük her davada ilk derece mahkemesinin yargı yolu değerlendirmesi fiilen denetimsiz kalır. Mahkeme "adli yargı caiz değil" dediğinde, değeri sınırın altındaki bir davacı bu yanılgıyı hiçbir üst mahkemeye gösteremez. Yanılgı ters yönde de doğabilir: idari yargıya ait bir uyuşmazlığı esastan karara bağlayan bir hukuk mahkemesinin kararı da, değeri küçükse, aynı gerekçeyle kesinleşir. Yargı yolunu kamu düzenine ilişkin bir dava şartı sayıp her aşamada resen gözetilmesini isteyen bir sistemin, bu gözetimi miktar eşiğine bağlaması kendi içinde tutarsız görünüyor.

Kararın çözmediği bir mesele de var: rakamlar. Bölge adliye mahkemesi 2023 kesinlik sınırını 17.830 TL olarak uygulamış; 7. Hukuk Dairesi'ndeki karşı oy ise aynı tarih için 17.852 TL'den söz ediyor. Bu dosyada sonucu değiştirmeyen bir fark, ancak kesinlik sınırına yakın değerdeki davalarda yıl ve tutarın resmî ilan üzerinden ayrıca doğrulanması gerektiğini hatırlatıyor.

VI. Kararın Sınırları

Karar dar bir usul sorusunu çözüyor ve onu öyle okumak gerekiyor.

Hukuk Genel Kurulu, işgal tazminatı ihbarnamesine karşı açılan bu davanın adli yargıda mı, idari yargıda mı görüleceğine karar vermedi. Kayyım sıfatıyla hareket eden Defterdarlığın işleminin niteliği konusunda belediyenin ileri sürdüğü vesayet hukuku argümanı hakkında da bir şey söylemedi. Kurul yalnızca bölge adliye mahkemesinin bu soruyu incelemeden dosyayı kapatamayacağını söyledi. Dosya şimdi bölge adliye mahkemesine dönüyor ve oradaki ilk iş, yargı yolu sorusuna olumlu ya da olumsuz bir cevap vermek olacak.

Esasa ilişkin itirazlar, yani yolun kamuya açık olup olmadığı, belediyenin şagil sayılıp sayılamayacağı ve tazminat tutarının doğruluğu, ancak yargı yolu adli yargı lehine çözülürse ve o aşamada kesinlik sınırı ayrıca değerlendirildikten sonra gündeme gelebilir. Kararın bu bölümleri açık bıraktığını, değeri küçük her davada esasa ilişkin istinaf incelemesinin artık mümkün olduğu biçiminde yorumlanmaması gerektiğini özellikle not etmek gerekir.

VII. Dava Dosyasına Yansıması

Kararın uygulamaya etkisi en çok, değeri küçük ama ilkesel önemi büyük uyuşmazlıklarda hissedilecek: kamu kurumlarıyla yaşanan küçük tutarlı ihtilaflar, idari işlem görünümlü özel hukuk ilişkileri, belediye, Hazine ve kayyım işlemleri.

İlk olarak, ilk derece mahkemesi davayı yargı yolu caiz olmadığı gerekçesiyle usulden reddettiğinde, dava değeri kesinlik sınırının altında olsa bile istinaf yolunun kapalı olduğu varsayılmamalı. Bu karar, söz konusu ret kararına karşı istinaf incelemesinin yargı yolu yönüyle sınırlı olarak yapılabileceğini kabul ediyor.

İkinci olarak, istinaf dilekçesinde yargı yolu itirazı ayrı ve ilk başlık olarak yazılmalı. İncelemenin yalnız yargı yolu yönünden yapılacağı bilindiğine göre, dilekçenin bu yönü bağımsız ve gerekçeli biçimde kurması gerekir.

Üçüncü olarak, bölge adliye mahkemesi yine de değer üzerinden ret kararı verirse, bu dosyada olduğu gibi temyiz yolunun kullanılması ve Hukuk Genel Kurulu'nun bu kararının açıkça gösterilmesi düşünülmeli.

Son olarak, hangi yargı kolunun görevli olduğu konusunda gerçek bir belirsizlik varsa, adli yargıdaki kanun yolu sürecini beklerken idari yargıdaki dava açma sürelerinin işlemeye devam edebileceği ihmal edilmemeli. Bu karar istinaf kapısını aralıyor, ama hangi kapının doğru kapı olduğunu söylemiyor.

VIII. Sonuç

4.418 liralık bir işgal tazminatı, dört yılı aşkın bir süre boyunca dört ayrı yargı merciini meşgul etti. Bunun nedeni tutar değil, dosyanın sorduğu soruydu: bir mahkeme "bu dava benim yargı koluma ait değil" dediğinde, o kararın denetimi dava değerine bağlanabilir mi?

Hukuk Genel Kurulu'nun cevabı, yargı yolu sorusunun kesinlik sınırından önce geldiği yönünde. Karşı oyun kanun metnine sadakat çağrısı ciddiye alınmayı hak ediyor ve kanun koyucunun bu konuda açık bir hüküm koyması, tartışmayı kalıcı olarak kapatmanın en temiz yolu olur. O hüküm gelene kadar, çoğunluğun yorumu hem dava şartlarının resen gözetilmesi ilkesine hem de yargı kolları arasındaki ayrımın mantığına daha uygun duruyor.

Asfaltlanmış merdivenin bedelini kimin ödeyeceği ise başka bir günün sorusu. Önce hangi mahkemenin bunu soracağı belli olacak.

Yararlanılan Kaynaklar

· Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 16.09.2026 tarihli, 2025/741 E., 2026/497 K. sayılı karar.

· Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 10.10.2024 tarihli, 2023/5441 E., 2024/4469 K. sayılı karar ve karşı oy yazısı.

· İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi, 20.10.2023 tarihli, 2023/2394 E., 2023/1672 K. sayılı karar ve 2025/239 E., 2025/406 K. sayılı direnme kararı.

· İstanbul 31. Asliye Hukuk Mahkemesi, 09.05.2023 tarihli, 2022/735 E., 2023/231 K. sayılı karar.

· 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.114, 115, 341, 352 (güncel metin).

· 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu.

· Hukuk Genel Kurulu kararında atıf yapılan eserler: Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usulü, Cilt I, İstanbul, 2001; Baki Kuru, Burak Aydın, Medeni Usul Hukuku El Kitabı, C. I, 2025.