Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, 24.02.2026 tarihli ve 2020/9807 başvuru numaralı İ.L. kararında; çocukların cinsel istismarı ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarından mahkum edilen başvurucunun, mahkumiyetine esas alınan mağdur çocukların beyanlarını sorgulama imkanından yoksun bırakılması nedeniyle tanık sorgulama hakkının ihlal edildiği iddiasını incelemiştir. AYM; çocukların cinsel istismarı suçu yönünden ihlal bulunmadığına, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu yönünden ise ihlal bulunduğuna karar vermiştir. Karar, 22.10.2026 tarihli ve 33408 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

Kararda tartışılan temel mesele; mağdur çocukların korunması amacıyla soruşturma evresinde alınan beyanlarıyla yetinilmesinin, bu beyanların mahkumiyete esas alınması halinde sanığın tanık sorgulama hakkını ne ölçüde güvence altına aldığı ve bu usuli güvencenin yeterli olup olmadığıdır.

Bilindiği üzere; Anayasa m.36 ve İHAS m.6/3-d kapsamında güvence altına alınan tanık sorgulama hakkı, sanığın aleyhindeki tanıkların beyanlarının doğruluğunu ve güvenilirliğini etkili şekilde sınayabilmesini gerektirmektedir. Bu hak; yalnızca tanık ifadelerine itiraz edilmesini değil, savunmaya tanığın beyanlarını sorgulama bakımından gerçek ve etkili bir imkan sağlanmasını da kapsamaktadır.

Somut Olay ve Yargılama Süreci

Somut olayda; başvurucu hakkında olay esnasında 12 yaşından küçük, üç mağdur erkek çocuğa yönelik eylemleri nedeniyle çocukların cinsel istismarı ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarından kamu davası açılmıştır.

Mağdur çocukların beyanları, 01.07.2019 tarihinde soruşturma evresinde Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi bünyesindeki Çocuk İzlem Merkezinde (ÇİM), Cumhuriyet savcısı tarafından uzmanların ve diğer ilgililerin katılımıyla alınmış, ifade alma işlemleri sesli ve görüntülü olarak kaydedilmiştir.

İstanbul 21. Ağır Ceza Mahkemesi’nde yapılan yargılamada mağdur çocuklar yeniden dinlenmemiştir. Mahkeme, çocukların yaşlarını, soruşturma evresinde ifadelerinin alınmış olmasını ve yeniden dinlenmelerinin psikolojik durumlarını olumsuz etkileyebileceğini dikkate almıştır. Duruşmada çocukların önceki ifade tutanakları okunmuş, ancak görüntülü kayıtlar izlenmemiştir.

Mahkeme, başvurucunun her üç mağdura yönelik çocukların cinsel istismarı ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarından mahkumiyetine karar vermiştir.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesi, 12.12.2019 tarihinde istinaf başvurularını esastan reddetmiştir. Bu kararla; kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan verilen mahkumiyet hükümleri kesinleşmiş, çocukların cinsel istismarı suçundan verilen mahkumiyet hükümleri bakımından ise temyiz yolu açık kalmıştır.

Başvurucu, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan verilen mahkumiyetler yönünden tanık sorgulama hakkının ihlal edildiği iddiasıyla 2020/9807 numaralı bireysel başvuruda bulunmuştur.

Yargıtay 14. Ceza Dairesi 24.05.2021 tarihli kararıyla, çocukların cinsel istismarı suçundan verilen mahkumiyet hükümlerini bozmuştur. Yargıtay, olayın tanığı konumunda bulunan mağdur çocukların duruşmada dinlenmeleri, bunun mümkün olmaması halinde ise soruşturma evresinde alınan görüntülü ifadelerinin duruşmada taraflarla birlikte izlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Bozma sonrasında yapılan yargılamada mağdur çocuklar yeniden dinlenmemiş, ancak ÇİM’de alınan görüntülü ifadeleri duruşmada izlenmiştir. Başvurucu ve müdafii, kayıtların içeriğine ve mağdur beyanlarındaki çelişkilere ilişkin itirazlarını duruşmada ileri sürmüştür. Böylece, başvurucu olan sanık ve müdafii tarafından savunma hakkının önceliği ve önemi ile bu konuda yeterli usuli güvencenin sağlanmasının gerektiği duruşmada hatırlatılmıştır.

Mahkeme, çocukların cinsel istismarı suçlarından yeniden mahkumiyet hükümleri kurmuş ve bu hükümler Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin 02.11.2022 tarihli onama kararıyla kesinleşmiştir. Başvurucu, bu mahkumiyetler yönünden de 2023/10094 numaralı bireysel başvuruda bulunmuştur.

AYM, aynı başvurucuya ilişkin iki bireysel başvuruyu birleştirerek incelemiştir.

Anayasa Mahkemesinin Değerlendirmesi

AYM; tanık sorgulama hakkı kapsamında yalnızca ceza muhakemesinde tanık sıfatıyla dinlenen kişilerin değil, beyanları mahkumiyete esas alınan mağdurların da tanık olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Mahkemeye göre duruşmada sorgulanamayan tanık beyanlarının hükme esas alınması halinde; tanığın duruşmada dinlenmemesinin geçerli bir nedene dayanıp dayanmadığı, beyanının mahkumiyet bakımından yegane veya belirleyici delil olup olmadığı ve savunmanın karşılaştığı dezavantajı telafi edecek yeterli karşı dengeleyici güvencelerin sağlanıp sağlanmadığı incelenmelidir.

Çocukların cinsel istismarı suçu yönünden; mağdur çocukların kovuşturma evresinde hiç dinlenmemiş olmalarını tek başına ihlal nedeni olarak değerlendirmemiştir.

Mahkeme, mağdur çocukların yaşlarını ve isnat edilen suçun niteliğini dikkate alarak çocukların yeniden dinlenmelerinin ikincil örselenmeye yol açabileceğini gözetmiştir. Bununla birlikte; çocukların korunması amacıyla duruşmada dinlenmemelerinin, savunmaya yeterli karşı dengeleyici güvenceler sağlanması gerekliliğini ortadan kaldırmadığını kabul etmiştir.

AYM, tanık sorgulama hakkının ihlal edilmediği sonucuna ulaşırken;

· Yargıtayın bozma kararı sonrasında mağdur çocukların soruşturma evresinde ÇİM’de alınan sesli ve görüntülü ifadelerinin duruşmada izlenmesi,

· Başvurucu ve müdafiine mağdur çocukların beyanlarındaki çelişkilere ve bu beyanların güvenilirliğine ilişkin itirazlarını ileri sürme imkanı tanınması,

· Mağdur çocukların babasının duruşmada dinlenmesi ve anlatımlarının çocukların beyanlarıyla büyük ölçüde örtüşmesi,

· Adli görüşmeci raporunda çocukların anlatımlarının tutarlılığı ve güvenilirliğine ilişkin değerlendirmelerde bulunulması,

· Savunmanın mağdur beyanlarındaki çelişkilere ilişkin itirazlarının derece mahkemelerince değerlendirilmesi,

Unsurları sebebiyle; mağdur çocukların kovuşturma evresinde hiç dinlenmemiş olmalarına rağmen, bu karşı dengeleyici güvencelerin savunmanın karşılaştığı dezavantajı yeterli ölçüde telafi ettiği sonucuna ulaşmıştır. Bu gerekçelerle çocukların cinsel istismarı suçu yönünden tanık sorgulama hakkının ihlal edilmediğine karar verilmiştir.

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu yönünden; verilen mahkumiyet hükümleri bakımından tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.

Bu suçtan verilen mahkumiyet hükümleri istinaf aşamasında kesinleştiğinden, Yargıtay’ın çocukların cinsel istismarı suçuna ilişkin bozma kararı sonrasında gerçekleştirilen işlemler, kesinleşen hükümler bakımından savunmaya sağlanmış güvenceler olarak değerlendirilememiştir.

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan verilen mahkumiyetler kesinleşmeden önce mağdur çocuklar kovuşturma evresinde hiç dinlenmemiş, çocukların ÇİM’de alınan görüntülü ifadeleri de duruşmada izlenmemiştir. Bu nedenle, başvurucu ve müdafii, mahkumiyete esas alınan mağdur beyanlarının güvenilirliğini görüntülü kayıtlar üzerinden değerlendirme imkanından yoksun kalmıştır.

Mahkeme, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu yönünden savunmanın mağdur beyanlarının güvenilirliğini etkili şekilde sınayamadığını ve bu eksikliği giderecek yeterli karşı dengeleyici güvencelerin sağlanmadığını belirlemiştir. Bu gerekçelerle, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu yönünden tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama yapılmasına karar verilmiştir.

Sayın Üye Seferinoğlu; çocukların cinsel istismarı suçu yönünden tanık sorgulama hakkının ihlal edilmediğine ilişkin çoğunluk görüşüne katılmakla birlikte, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu yönünden verilen ihlal kararına karşıoy kullanmıştır.

Seferinoğlu’na göre; çoğunluğun çocukların cinsel istismarı suçu yönünden yeterli gördüğü karşı dengeleyici güvenceler, yalnızca ÇİM’de alınan görüntülü ifadelerin duruşmada izlenmesinden ibaret değildir. Mağdur çocukların babasının duruşmada dinlenmesi, adli görüşmeci raporunda mağdur beyanlarının değerlendirilmesi ve savunmanın çelişki iddialarının incelenmesi de bu güvenceler arasındadır. Mağdur çocukların babasının anlatımları, çocukların otoparktaki kulübeye götürülmeleri ve burada alıkoyulmaları olgusunu da kapsamakta; adli görüşmeci raporu ise, mağdur beyanlarını suç türlerine göre ayırmaksızın bir bütün olarak değerlendirmektedir. Bu sebeple; sözkonusu güvencelerin yalnızca cinsel istismar suçu bakımından dikkate alınmasının, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu bakımından ise değerlendirme dışında bırakılmasının yeterli gerekçeye dayanmadığı savunulmuştur.

Somut olayda; kişiyi hürriyetinden yoksun kılma fiilinin cinsel istismar eyleminin gerçekleştirilmesi amacıyla işlendiği, TCK m.109/3-f ve m.109/5 kapsamında değerlendirilen bu fiilin cinsel istismar eylemiyle ortak bir maddi ve hukuki zemine sahip olduğu vurgulanmıştır. Dolayısıyla; aynı maddi olayın ispatında kullanılan delillerin ve savunmaya sağlanan güvencelerin, birbirinden bağımsız şekilde değerlendirilmesinin isabetli olmadığı belirtilmiştir.

Karara İlişkin Değerlendirmemiz

AYM’nin ihlal bulunmadığına dair kararına katılmıyoruz. Sayın Seferinoğlu’nun karşıoyuna da katılmıyoruz.

Kanaatimizce; Anayasa m.36 ve İHAS m.6/3-d ile güvence altına alınan tanık sorgulama hakkı, sanığın mahkumiyetine esas alınan beyanların doğruluğunu ve güvenilirliğini etkili şekilde sınayabilmesini gerektirir. CMK m.210/1 açık olup, olayın delilinin bir tanığın açıklamalarından ibaret olması halinde tanığın duruşmada dinlenmesi zorunludur. Önceki ifade tutanağının duruşmada okunması, tanığın dinlenmesi yerine geçmez. Bununla birlikte; somut olayda üç mağdur çocuğun bulunması nedeniyle, CMK m.210/1’in doğrudan uygulanabilirliği ile tanık sorgulama hakkı kapsamında sağlanması gereken güvenceler birbirinden ayrılmalıdır. CMK m.236/2’de öngörülen bir defa dinleme kuralı da maddi gerçeğin ortaya çıkarılması bakımından zorunlu halleri ortadan kaldırmaz.

Belirtmeliyiz ki; somut olayda mağdur çocuklar soruşturma evresinde ÇİM’de dinlenmiş, ancak kovuşturma evresinin hiçbir aşamasında yeniden dinlenmemiştir. Çocukların ikinci defa zarar görmesinin önlenmesi gerektiğinde kuşku bulunmamakla birlikte, bu gereklilik sanığın tanık sorgulama hakkından yoksun bırakılmasını haklı kılamaz. Dürüst yargılanma hakkı içinde yer alan ve onun ayrılmaz bir parçası olan savunma hakkı kutsaldır, itham sisteminde maddi hakikate ve adalete ulaşılabilmesi için gerekli ve yeterli usuli güvenceler sağlanmak, duruşmada “doğrudan doğruyalık” ve “yüzyüzelik” ilkeleri mümkün olduğu kadar korunarak, zorunlu ve haklı nedenlerle korunamadığı hallerde de gerekli usuli güvenceler sanığa ve müdafiine tanınmalıdır.

Bundan dolayı; CMK m.236 kapsamında öngörülen özel dinleme usullerinden yararlanılarak, çocukların sanıkla yüz yüze getirilmeden ve uzmanlar aracılığıyla yeniden dinlenmesi mümkündür, çünkü somut olayda belirleyici delil niteliği taşıyan çocukların tanıklığı çok önemlidir ve mümkün olduğu ölçüde sanığa ve müdafiine, tanıklara CMK m.201 ve İHAS m.6/3-d uyarınca soru sorma hakkı tanınmalıdır.

Bu sebeple; görüntülü ifadelerin duruşmada izlenmesi önemli bir güvence olmakla birlikte, sanığın mağdura soru yöneltme imkanından yoksun bırakılmasının her durumda bu yöntemle telafi edildiği kabul edilemez. Özellikle mağdur beyanlarının mahkumiyetin yegane veya belirleyici delili olduğu durumlarda, yeniden dinlemenin neden gerekli görülmediği somut gerekçelerle açıklanmalı ve savunmanın bu beyanların güvenilirliğini sınayabilmesi sağlanmalıdır. Nitekim CMK m.217/1 uyarınca hakim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir. “Doğrudan doğruyalık” ilkesi gereğince; delillerin yalnızca duruşmada ortaya koyulması yeterli olmayıp, iddia ve savunma makamları tarafından tartışılmasına da imkan tanınmalıdır. Mağdur beyanlarının mahkumiyet bakımından taşıdığı önem, dosyada bulunan diğer deliller ve savunmaya sağlanan karşı dengeleyici güvenceler birlikte değerlendirilmelidir.

Çocuk mağdurların korunması amacıyla getirilen özel usuller; sanığın savunma hakkının ortadan kaldırılmasına ve usuli güvencelerin bertaraf edilmesine, en önemlisi de duruşmada huzurda veya birbaşka yerden duruşma salonuna bağlanarak, yanında pedagog olacak şekilde çocukların tanık olarak dinlenmesinin ve çocuklara soru sorulmasının engellenmesine gerekçe oluşturamaz. Çocuğun ikincil örselenmesinin önlenmesi ile sanığın tanık sorgulama hakkının güvence altına alınması arasında zorunlu bir çatışma bulunmamaktadır. Esas olan; mağdur çocukların korunmasına yönelik tedbirler uygulanırken, sanığın mahkumiyetine esas alınan beyanların doğruluğunu ve güvenilirliğini etkili şekilde sınayabilmesini sağlayacak usuli güvencelerin temin edilmesidir. Aksi halde; itham sistemi, onun ayrılmaz bir parçası olan suçsuzluk/masumiyet karinesi, iddia edenin hukuka uygun yol ve yöntemlerle elde edilmiş somut delillerle ispat külfeti, savunma hakkı ve nihayetinde dürüst yargılanma hakkı varlığını ve önemini yitirir.

Çocukların ve dolayısıyla çocuk mağdurların korunması konusunda Anayasa m.10/3’de; “eşitlik” ilkesi bakımından pozitif ayırımcılığa gidildiği, çocukların dezavantajlarının dengelenmesi ve mağduriyetlerinin önlenmesi, korunup kollanmaları bakımından bazı ayrıcalıklara sahip olmaları gerektiğinde tartışma olmamakla birlikte, cinsel dokunulmazlığa, vücuda ve hayata karşı suçların ve cezalarının çok ciddi olduğu, çocukların hukuki yararlarına karşı suç işlediği iddia edilen sanıkların yargılanmalarında da çocuklar yönünden özel bazı hükümlerin ve koruma alanlarının oluşturulması lüzumu, dürüst yargılanma hakkına sahip bir sanığın, haklarının ve dolayısıyla tanıkların duruşmada usule uygun dinlenmelerinin ve onlara soru sorma hakkının bertaraf edilmesini haklı kılmaz. Bir hukuk devleti; maddi hakikate ve adalete ulaşılmasında, ne pahasına olursa olsun sanığın haklarını korumak ve zorunlu nedenlerle bu haklardan bazılarına kısıtlama gerekmekte ise, bu kısıtlamaların yol açabileceği hukuki sorunları ortadan kaldırmaya dönük usuli güvenceleri düzenlemek ve bunları sanık ile müdafiine sağlamakla yükümlüdür.

Prof. Dr. Ersan Şen

Stj. Av. Mustafa Akarsu

(Bu makale, sayın Prof. Dr. Ersan ŞEN tarafından www.hukukihaber.net sitesinde yayınlanması için kaleme alınmıştır. Kaynak gösterilse dahi makalenin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan makalenin bir bölümü, aktif link verilerek kullanılabilir. Yazarı ve kaynağı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayınlanması şahsi haklara ve fikri haklara aykırılık teşkil eder.)