Eşyanın türüne göre kısmen özel hayatın gizliliği ve korunması hakkına, esas olarak da mülkiyet ve zilyetlik haklarına sınırlama getiren, dayanağını Anayasa m.20/2, m.21, m.13 ile İHAS m.8/2’den alan arama ve elkoyma tedbirlerinden elkoymanın yasal şekillerinin ve şartlarının CMK m.123 ila m.134’de düzenlediği, elkoyma ile aramanın farklı tedbirler olduğu,

Arama tedbirinin CMK m.116 ila 122’de düzenlendiği, bu maddelerden CMK m.119’un ve m.120’nin çok önemli olduğu, umumiyetle arama tedbirinde hataların arama kararı ile bu kararların yerine getirilmesinde ve aramada hazır bulunabileceklerde yaşandığı, arama tutanaklarına bu hususların kaydedilmesinin önemli olduğu,

Aramanın daha ziyade özel hayat hakkını, elkoymanın ise mülkiyet ve zilyetlik haklarını sınırladığı, bir tedbir olan elkoymanın ceza muhakemesi süreci ile sınırlı olduğu, yani geçicilik özelliği taşıdığı,

TCK m.54’de ve m.55’de düzenlenen eşya ve kazanç müsaderesinin ise; kalıcı mahiyette mülkiyet ve zilyetlik haklarının yitirilmesine yol açması nedeniyle bir fer’i ceza olarak nitelendirilebileceği, hem elkoyma tedbirinin ve hem de müsaderenin genel nitelikte tatbikinin mümkün olmadığı ve yasaklandığı,

Anayasa m.35’in ve İHAS 1. Ek Protokol m.1’in güvencesi altında bulunan mülkiyet ve zilyetlik haklarının “mal güvenliği” kapsamında görülmesinin gerektiği, mülkiyet hakkına dönük müdahaleleri öngören yasal düzenlemelerin “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılması” başlıklı Anayasa m.13’e uygun hazırlanıp çıkarılmasının zorunlu olduğu, mülkiyet ve zilyetlik haklarına genel müdahalenin yasak olduğu, bu nedenle Anayasa m.38’in 10. fıkrasında genel müsadere cezası verilemeyeceğinin açıkça ifade edildiği, bunun öncesinde de elkoyma tedbiri yönünden, hem fiil ve hem de fail yönü itibariyle somut ilgi ve elkoyma tedbirinin tatbiki için somut zorunluluk şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılmasının gerektiği,

Elkoyma tedbiri ile ilgili yasal şartlar bakımından;

CMK m.123’de; ispat aracı olarak yararlı görülen veya eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerlerinin muhafaza altına alınacağı, m.123/2’den muhafazanın malvarlığını yanında bulunduran kişinin rızası ile gerçekleşmesi gerektiğinin anlaşıldığı, “İstenen eşyayı vermeyenler hakkında işlem” başlıklı CMK m.124/1’de, m.123’de yazılı eşya veya diğer malvarlığı değerlerini yanında bulunduran kişinin, talep üzerine eşyayı göstermekle ve teslim etmekle yükümlü olduğunun söylendiği, ancak eşyayı yanında bulunduran kişinin rızası ile teslim etmediği halde ise, CMK m.123/2’de elkoyma tedbirinden bahsedilerek, bu eşyaya CMK m.127’de gösterilen usule göre elkoyulabileceğinin anlaşıldığı, ispat aracı olarak yararlı görülen eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerinin CMK m.128/1’de gösterilen hak ve alacaklardan olmaması gerektiği, bu hüküm kapsamına giren hak ve alacaklara elkoyma tedbirinde m.128’in uygulanacağı, bunun dışında kalanlar hakkında m.123/2’nin tatbik edileceği,

CMK m.123 uyarınca elkoyma tedbirinin uygulanmasının, CMK m.127’de sıkı kurallara bağlandığı, hakim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılmadığı hallerde de kolluk amirinin yazılı emri ile kolluk görevlilerinin elkoyma işlemini gerçekleştirebileceğinin m.127’nin ilk fıkrasında belirtildiği, maddenin ikinci ve devam fıkralarında elkoyma tedbiri kararı ile ilgili sıkı şekil şartlarına yer verildiği,

CMK m.128’de; sayılı bazı suçlar yönünden taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoymanın özel olarak düzenlediği, soruşturma veya kovuşturma konusu suçun işlendiğine ve bu suçlardan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebinin varlığı kaydıyla taşınmazlara hak ve alacaklara elkoyulmasının düzenlendiği, ancak bunun için kanun koyucunun belirlediği kurumlar ile kurullardan ilgisine göre rapor alınmasının elkoyma tedbiri için zorunlu kılındığı, rapor almanın bir istisnasının 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun’un “Koruma tedbirleri” başlıklı 17. maddesinin 2. fıkrasında 3 ay için öngörüldüğü, CMK m.128/10’da gerçek kişilerin elkoyulan malvarlığı değerlerinin idaresi için kayyım tayin edilebileceğinin belirtildiği,

Taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoyma tedbiri CMK m.128’de özel olarak düzenlendiği ve malvarlığına elkoyma tedbiri yönünden iki şartın arandığı;

a) Soruşturma veya kovuşturma konusu suçun işlendiğine ve bu suçlardan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebi bulunan hallerde, şüpheli veya sanığa ait suçla ilgili olan taşınmazlara, hak ve alacaklara m.128’de gösterilen usule göre tapu kütüğüne, trafik tescile, bankaya, mali kuruma, ticaret siciline kayıt düşüleceği, elkoyma tedbirinin fiili değil, kaydi uygulanacağı, malvarlığına genel elkoymanın olamayacağı, genel müsadere yasağında olduğu gibi, genel elkoymanın da yasak olduğu,

b) Elkoyma kararı alınabilmesi için; ilgisine göre Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Mali Suçları Araştırma Kurulu veya Hazine Müsteşarlığı ve Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumundan suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınması gerektiği,

Bununla birlikte;

Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçu bakımından rapor almanın 3 ay süreli bir istisnası bulunduğu, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun’un “Koruma tedbirleri” başlıklı 17. maddesinin 2. fıkrasında; “Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı da elkoyma kararı verebilir. Hakim kararı olmaksızın yapılan elkoyma işlemi yirmi dört saat içinde görevli hakimin onayına sunulur. Hakim en geç yirmi dört saat içinde onaylanıp onaylanmamasına karar verir. Hakimin onaylaması halinde 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 128 inci maddesinde belirtilen değere ilişkin rapor üç ay içinde alınır ve tekrar hakim onayına sunulur. Onaylanmama veya raporun üç ay içinde alınamaması halinde Cumhuriyet savcılığının kararı hükümsüz kalır.” hükmüne yer verildiği,

Uygulamada; elkoyma tedbiri için CMK m.128/1’de belirtilen elkoyma şartlarının varlığına dikkat edilmediği, bu konuda hukukilik denetiminin yetersiz kaldığı, ortada “Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebi” bulunmadığı veya suç tarihi veya suç ile ilgisi olmadan malvarlığına elkoyulabildiği, “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı Anayasa m.13’ün gözardı edilebildiği, bu nedenle Anayasa m.35’in ve İHAS 1. Ek Protokol’ün 1. maddesinin güvencesi altında bulunan mülkiyet ve zilyetlik haklarının ihlale uğradığı,

CMK m.128/A’da; sayılı bazı suçlar yönünden bilişim suçlarından işlenmesi suretiyle elde edilen para veya kripto varlıkları gibi bir menfaatin bulunduğu hesabın askıya alınmasının ve elkoyma tedbirinin uygulanmasının özel olarak düzenlendiği,

Bu maddenin kapsamına; banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto hizmet sağlayıcısı gözetiminde veya bunlar aracılığı ile yapılan işlemler ile bu işlemlerin yapıldığı hesapların girdiği, bu maddede gözetimi veya aracılığı yapan ilgili banka veya hizmet sağlayıcısı tarafından 48 saat süreli askıya alınmanın düzenlendiği, bu andan itibaren yetkinin Cumhuriyet savcısına ve Sulh Ceza hakimine geçtiği, askıya alma ve elkoyma tedbirlerinin nitelikli hırsızlık, nitelikli dolandırıcılık suçlarının banka veya bilişim sistemleri aracılığı ile işlenmesi ve yine banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçları ile sınırlı uygulanacağı,

Malvarlığının dondurulmasının ise; terör ve terörizmin finansmanı ile etkin mücadele edilebilmesi için kabul edilen 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun’un 5 ila 15. maddelerinde düzenlenen istisnai bir idari tedbiri olarak düzenlendiği, 6415 sayılı Kanunda, terörizmin finansmanının önlenmesi amacıyla, yetkili kılınan idari makamlar tarafından malvarlığının dondurulmasına ilişkin usul ve esasların tespit edildiği,

Terörizmin finansmanından dolayı malvarlığını dondurmanın; bir kişinin, kuruluşun veya organizasyonun tasarrufunda bulunan tüm malvarlığının dondurulması şeklinde uygulanabilecek genişliğe sahip olup, fon sağlanması ve yasak fiiller ile terörizmin finansmanı suçunun tanımı ve dondurma tedbiri kararı ve bu kararın uygulanma usulü hakkında 6415 sayılı Kanunun 3 ila 7. maddelerine bakılması uygun olacağı,

CMK m.129’da postada elkoymanın, m.130’da avukat bürolarında arama, elkoyma ve postada elkoymanın, m.131’de elkoyulan eşyanın iadesinin ve m.132’de elkoyulan eşyanın tasfiyesinin veya muhafaza edilmek üzere emanete bırakılmasının tanımlandığı,

CMK m.133’de; sayılı bazı suçlar yönünden şirket yönetim için kayyım tayinin düzenlendiği, hakim veya mahkeme kararında görevlendirilen kayyımın şirketin kararları ile işlemlerini onayla mı, yoksa şirketi sevk ve idare etmekle mi yetkili olduğunun belirtilmesinin öngörüldüğü, ancak mülkiyet ve zilyetlik hakkının önemi gözetilerek, elkoyma tedbiri gibi kayyım tayini için yasal şartlar çok sıkı tutulduğu, suçun bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlendiği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için gerekliliği şartlarının somut olayda birlikte oluşması zorunlu olduğu halde, CMK m.133/1’in birinci cümlesinde yazan yasal şartın karara yazılması ile yetinildiği, bu şartların somut olayda varlığının ortaya koyulmadığı,

CMK m.134’de ise; bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma tedbirinin düzenlendiği, bu tedbirin sadece soruşturma aşaması ve şüphelinin kullandığı cihazlarla sınırlı tutulduğu, yine somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığının ve başka şekilde delil elde etme imkanının bulunmaması şartlarının birlikte gerçekleşmesi halinde bu tedbire başvurulabileceğinin belirtildiği,

Dizüstü bilgisayarlarına, tabletlere ve akıllı cep telefonlarına ve içeriklerine elkoyulması, ancak hakim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararı ile mümkün olduğu, bununla birlikte uygulamada şüphelinin rızasının olduğuna veya cihazların içeriğine doğrudan ulaşılabildiğine dair gerekçelerle usule uygun verilmiş yargı kararı olmaksızın cihazlara elkoyulduğunun ve içeriklerine bakıldığının, hatta bu konuda tutanak tutulduğunun görüldüğü, bu yöntemin hukuka aykırı olup, bu yolla elde edilen delilleri hukuka aykırı delil haline getireceğinde tereddüt bulunmadığı, sonradan alınmış yargı kararı ile de bu hukuka aykırılıkların giderilemeyeceği,

Şifreli cihazına elkoyulan şüphelinin şifresini vermeye mecbur bırakılamayacağı, bu yönde şüpheliye telkinde bulunulamayacağı, “İfade ve sorgunun tarzı” başlıklı CMK m. 147’nin ve “İfade alma ve sorguda yasak usuller” başlıklı m.148’in burada da dikkate alınmasının gerektiği, Anayasa m.38/5 gereğince de hiç kimsenin kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan beyanda bulunmaya veya delil göstermeye zorlanamayacağı, aksi halde görevden kaynaklanan yetki suistimalinin ve hukuka aykırı delil elde edilmesinin gündeme gelebileceği,

Ayrıca; elkoyulan cihazlarla ilgili CMK m.134’ün 2 ila 5. fıkralarında sıkı şekil şartlarının öngörüldüğü, zorunlu sebeplerle fiilen elkoyulan cihazlarda bulunan sistemlere ulaşılması halinde, bu sistemlerde bulunan tüm verilerin yedeklemesinin yapılmasının gerektiği, bu yedeklerden birer kopya çıkarılarak, şüpheliye veya müdafiine tutanakla verilmesinin zorunlu olduğu, bulunduğu yerde açılamayan veya elkoyulduktan sonra da açılamayan cihazların iadesi için bir sürenin öngörülmediği, ancak bunun makul bir süre olması gerektiği, en fazla soruşturma süresinin sonu ile sınırlı tutulmasının zorunlu olduğu, soruşturma ile ilgisi bulunmayan, müsadere kapsamına girmeyen veya üzerinde gerekli incelemeler yapılmış cihazların, CMK m.131/1 gereğince sahibine veya kullanıcısına derhal iadelerinin gerektiği,

CMK m.131/2’de; CMK m.128 yönünden iadenin düzenlendiği, esas itibariyle CMK m.128’in fiili değil kaydi elkoymayı, yani taşınmazlarda tapu kütüğüne, ulaşım araçlarında kayıtlı bulundukları sicile, diğer varlıklar yönünden de ilgili yerlere elkoyulmanın bildirilmesini öngördüğü, ancak uygulamada ulaşım araçları yönünden fiili elkoymanın yapıldığı, hatta kara ulaşım araçlarının CMK m.132/5 gereğince şüpheli veya sanık dışında kalan kişilere de teslim edilebildiği ve bu araçların kullanılabildiği, oysa hükümde bakım ve gözetim ile tedbirlerinin alınmasının ve istenildiğinde derhal iade edilmesinden bahsedildiği, kullanma hakkının yalnızca sahibine veya kullanma hakkına sahip olana ait olduğu, bunun dışında üçüncü kişilerin emanetine bırakılan elkoyulmuş vasıtaların kullanılmasından da bahsedilmediği, bizce CMK m.128/4 nedeniyle de araçlara fiili elkoyulamayacağı, yediemin olarak muhafazası için aracı elinde bulunduran sahibinde veya kullanıcısında bırakılmasının gerektiği, bu şahısların araçları kullanılmasında ise hukuki bir engelin bulunmadığı,

Sonucuna varılmalıdır.

Bu açıklamalardan sonra; elkoyma tedbirinin tatbikinde sınırın aşılması ve tedbirle ilgili özel hükümlerin dışında, Cumhuriyet savcısının soruşturma ile ilgili genel yetkilerini düzenleyen “Cumhuriyet savcısının görev ve yetkileri” başlıklı CMK m.161’in arama ve elkoyma tedbirlerinde kullanılmasının mümkün olup olamayacağına da kısaca değinmek isteriz.

Arama tedbirinin CMK m.116 ila m.122’de, elkoyma tedbirinin de CMK m.123 ila m.134’de özel olarak düzenlendiği, bu koruma tedbirleri yoluyla temel hak ve hürriyetlere getirilecek sınırlamaların ilgili hükümlerde belirtildiği, arama ve elkoyma tedbirlerini gösteren yasal düzenlemelerde yer alanlar dışında yapılan arama, muhafaza altına alma ve elkoymalar ile bunların sonuçlarının hukuka aykırı olacağı, yani yasa dışı iş ve işlemler suç teşkil edebileceği gibi, bu şekilde elde edilen delil “hukuka aykırı delil” sayılacağından, Anayasa m.38/6, CMK m.206/2-a ve m.217/2 nedeniyle yargılamada kullanılamaz ve sanık aleyhine hükme esas alınamaz.

Görüleceği üzere; arama tedbirinin özel hayatın gizliliği ve korunması hakkına, muhafaza altına alma ve elkoyma tedbirinin ise mülkiyet ve zilyetlik haklarını sınırlandırmaya yönelik olduğu, bu temel haklara dönük sınırlamalarda “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılması” başlıklı Anayasa m.13’ün muhakkak dikkate alınması ve sınırlamayı gösteren yasal sınırlamanın dışına çıkılmaması, sınırlamalar konusunda kıyas veya kıyasa varan genişletici yorumlar yapılmaması gerekir.

Bu nedenle; Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 19.11.2025 tarihli 2023/7-597 E. ve 2024/492 K. sayılı kararının “V. GEREKÇE” başlığı altında yer alan “A. İlgili Mevzuat ve Uyuşmazlık Konusuna İlişkin Açıklamalar” alt başlığında geçen, “Şu hale göre; (adli) kolluk görevlileri, bir önleme araması kararına dayansın ya da dayanmasın şüphelinin veya sanığın yakalanması veya suç delillerinin (müsaderesi gerekecek eşya ya da kazancın) elde edilebilecegi hususunda makul şüphe duyduğunda, gerekiyorsa genel ve delil güvenliği için gerekli tedbirleri aldıktan sonra bir koruma tedbiri olarak arama işlemini icra için CMK 116 ve devamı maddelerinde öngörülen şartlara uymakla mükelleftir. Yani kolluk görevlileri mümkün ise hemen Cumhuriyet savcısına ulaşacak ve onun delaletiyle sulh ceza hakiminden arama kararı alınacaktır. Fakat gecikmesinde sakınca bulunan bir hal varsa Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılmadığı hallerde ise (konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlar hariç) kolluk amirinin yazılı emri ile arama yapabilecektir. CMK’nın 161/3. maddesinde yer alan ‘Cumhuriyet savcısı, adli kolluk görevlilerine emirleri yazılı; acele hallerde, sözlü olarak verir. Sözlü emir, en kısa sürede yazılı olarak da bildirilir.’ şeklindeki düzenlemenin, acilliği de beraberinde taşıyan zorunluluk halinde arama işlemi için de uygulanabileceği kabul edilebilir. Doktrinde Kiziroglu da aynı görüstedir. (SerapKeskin-Kiziroglu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda Basit Arama (Adli Arama) AnkaraÜniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2009, C.58, S. 1, s. 153).” geçen düşüncenin kabulü mümkün değildir.[1]

Arama ve elkoyma tedbirlerinin temel hak ve hürriyetlere sınırlama getirdiği, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun ilgili hükümlerinde bu koruma tedbirlerinin özel olarak düzenlendiği, bu nedenle arama ve elkoyma tedbirlerini hüküm altına alıp düzenleyen m.116 ila m.134. maddelerde gösterilen şekil ve şartlara uygun olarak hareket edilmesinin zorunlu olduğu,

CMK m.160 ila 169. maddelerde de “Soruşturma İşlemleri” başlığı altında soruşturmayı başlatmakla ve yürütmekle yetkili Cumhuriyet savcısı ile emrinde çalışan adli kolluk ve diğer kolluk birimlerinin görev ve yetkilerinin düzenlendiği, bu hükümlerin genel hükümler olup özel hükümlerin yerine geçemeyeceği,

“Cumhuriyet savcısının görev ve yetkileri” başlıklı CMK m.161/3’de yer alan, “Cumhuriyet savcısı, adli kolluk görevlilerine emirleri yazılı; acele hallerde sözlü olarak verir. Sözlü emir, en kısa sürede yazılı olarak da bildirilir.” hükmün, “Arama kararı” başlıklı CMK m.119’un ve “Elkoyma kararını verme yetkisi” başlıklı CMK m.127’nin ve yine “Bilişim suçlarının işlenmesi suretiyle elde edilen menfaatin bulunduğu hesabın askıya alınması ve elkoyma” başlıklı CMK m.128/A’nın 4. fıkrası ile “Postada elkoyma” başlıklı CMK m.129/1’in ve yine “Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma” başlıklı CMK m.134/1’in yerine geçemeyeceği, yani Cumhuriyet savcısının arama ve elkoyma tedbirleri yönünden sözlü emir veremeyeceği, aksi kabulün Anayasa m.20 ve 21 ile m.13’e açıkça aykırı olacağı, bu tür bir kıyas yapmak suretiyle Cumhuriyet savcısının genel soruşturma yetkilerini düzenleyen CMK m.161/3’ün kullanılamayacağı,

Böylece; acilliği beraberinde taşıyan zorunluluk halinde kolluk tarafından arama tedbirine başvurulamayacağı veya önce arama işleminin uygulanıp, ardında da aranan yere göre CMK m.119’un öngördüğü prosedürün sonradan geriye dönük işletilemeyeceği, Cumhuriyet savcısının sözlü emirleri yoluyla arama tedbirlerinin ve sonuçlarının hukuka uygun hale getirilemeyeceği, koruma tedbirlerini düzenleyen özel hükümlerde öngörülen şekilde ve yetkili kılınan merci veya makamların karar veya yazılı emirleri ile hareket edilmesinin gerektiği, aksi yönde bir uygulamaya normlar hiyerarşisinin tepesinde olan Anayasa m.20/2, m.21 ve m.13 müsait olmadığı gibi, arama ve elkoyma tedbirlerini özel olarak düzenleyen, arama kararı ve gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yazılı arama emrinin nasıl verileceğini açıkça gösteren Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerinin aşılamayacağı,

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 19.11.2025 tarihli kararında işaret edildiği şekilde, arama ve elkoyma tedbirleri ile ilgili arama kararının ve yazılı arama emrinin yokluğu halinde gündeme gelen ihlallerin gözardı edilemeyeceği, Anayasa ve buna uygun çıkarılan Ceza Muhakemesi Kanunu veya kolluk kanunları açıkça izin vermedikçe, gecikmesi sakıncalı bulunulan halde Cumhuriyet savcısının sözlü emri ile aramanın ve buna bağlı muhafaza altına alma veya elkoyma tedbirlerinin uygulanıp, sonradan bu sözlü emrin CMK m.161/3’de gösterilen şekilde yazılı hale getirilmesi suretiyle hukuka uygunluğun ve yasallığın da sağlanamayacağı,

Sonucuna varılmalıdır.[2]

Açıklanan nedenlerle; arama ve elkoyma tedbirleri konusunda özel hükümlere uymakla yükümlü olan kolluk görevlilerinin, gecikmesinde sakınca bulunan halin varlığından dolayı, aramanın yapılacağı yere göre Cumhuriyet savcısına veya kolluk amirine ulaşmak suretiyle yazılı emir alamadığı durumlarda, CMK m.161/3 gereğince, işin acilliğini beraberinde taşıyan zorunluluk halinin varlığından bahisle arama, muhafaza altına alma ve elkoyma tedbirlerine başvurulabileceğine dair görüşte isabet bulunmadığını, yazılı hukuk sistemini benimseyen Türk Ceza Muhakemesi Hukuku yönünden Anayasa m.11 de dikkate alındığında, Anayasa m.38/6’nın, m.20’nin, m.21’in ve m.13’ün bağlayıcı olduğu, arama ve elkoyma tedbirleri ile ilgili 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda gösterilen hükümlerin uygulanması gerektiği tartışmasızdır.

Netice itibariyle; “Cumhuriyet savcısının görev ve yetkileri” başlıklı CMK m.161/3’de yer alan, “Cumhuriyet savcısı, adli kolluk görevlilerine emirleri yazılı; acele hallerde sözlü olarak verir. Sözlü emir, en kısa sürede yazılı olarak da bildirilir.” hükmünden hareketle, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda özel olarak düzenlenen koruma tedbirlerine başvurma usullerinin şüphelilerin aleyhine olacak şekilde yorumlanması, genişletilmesi veya değiştirilmesi mümkün değildir. Çünkü şekil; keyfiliğin can düşmanı, hürriyetin ikiz kardeşidir.[3]

(Bu makale, sayın Prof. Dr. Ersan ŞEN tarafından www.hukukihaber.net sitesinde yayınlanması için kaleme alınmıştır. Kaynak gösterilse dahi makalenin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan makalenin bir bölümü, aktif link verilerek kullanılabilir. Yazarı ve kaynağı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayınlanması şahsi haklara ve fikri haklara aykırılık teşkil eder.)

------------

[1] Yargıtay Ceza Genel Kurulu 19.11.2025 tarihli kararında; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının CMK m.308 gereğince yaptığı itirazın kabulüne ve Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 31.05.2023 tarihli, 12904-5401 sayılı onama kararının kaldırılmasına ve İzmir 1. Asliye Ceza Mahkemesi’nin, 07.04.2022 tarihli, 2298-898 hükmün bozulmasına karar vermiştir: “Devriye görevini ifa eden kolluk görevlilerinin durumundan şüphelenerek durdurdukları sanığın elindeki iki bez çanta ile siyah poşette 146 paket kaçak ve bandrolsüz sigara ele geçirdikleri kabul edilen olayda;

Kolluğun önleme yetki ve görevi kapsamında yakaladığı sanığın kaba üst aramasını yaptıktan sonra elkoyduğu olayı ve uyguladığı tedbirleri Cumhuriyet savcısına bildirmemesine, sanığın üstü ve eşyasına yönelik arama yapılmasına ilişkin CMK’nın 116 ve devamı maddeleri gereğince usulüne uygun verilmiş bir adli arama emri/kararının bulunmamasına ve oluşa göre sanığın, içerisi görülmeyen eşyası niteliğindeki poşetin/bez çantanın kontrolüne yönelik özgür iradesine dayanan rızasından da bahsedilemeyeceğine nazaran özel hayatın gizliliği (Anayasa madde 20) ve mülkiyet hakkının (Anayasa madde 35) özü ile bağdaşmayan ve keyfi muamelelere karşı öngörülen usuli teminatları etkisiz kılacak biçimde, suçun delili ve konusunu oluşturan kaçak sigaralara elkoyulmasına yönelik yapılan işlemlerde hukuka uygunluk görülmediğinden işbu delilin, Anayasa’nın 38. maddesinde yer alan emredici düzenleme gereğince hükme esas alınamayacağının kabulü gerekmiştir.

Bu itibarla, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının kabulüne karar verilmelidir”. Sayın Ceza Genel Kurulu, somut olayda delilin hukuka aykırı yol ve yöntemle yapılan arama ile elde edildiği sonucuna varmıştır. Bozma kararına bu yönü itibariyle katılıyoruz.

[2] Konutta adli aramada sözlü emir sorunun değerlenderen çalışma için bkz. https://www.hukukihaber.net/konutta-adli-aramada-sozlu-emir-sorunu-cmknin-1613-maddesi-119-maddesindeki-yazili-emir-sartinin-istisnasi-olabilir-mi (Erişim Tarihi: 09.11.2026)

[3] Bu söz, Alman Hukukçu Rudolph von Jhering‘in 1858 yılında yayımlanan “Roma Hukukunun Ruhu” adlı eserinde yer almaktadır.