Kasko Poliçesinde Rehin Alacaklısı Kaydı Bulunan Araçlarda Bankanın Muvafakat Vermemesi, Hakemlikçe Verilen Kesin Süreler ve Usulden Ret Kararlarına Karşı Çözüm Yolları

GİRİŞ

Taşıt kredisiyle alınan araçların büyük bölümünde trafik siciline kredi veren banka veya finansman şirketi lehine rehin şerhi işlenir ve kasko poliçesine aynı kurum “dain-i mürtehin” olarak yazılır. Hasar gerçekleşip sigortacı eksik ödeme yaptığında ya da hiç ödeme yapmadığında, sigortalı Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurur. Bu noktada dosya, çoğu zaman uyuşmazlığın esasına hiç girilmeden, rehin alacaklısının muvafakati sorununa takılmaktadır.

Tipik akış şöyledir: Raportör veya hakem, poliçede rehin kaydı bulunduğunu tespit eder ve başvurana, rehin alacaklısının yazılı muvafakatini sunması için birkaç günlük kesin süre verir. Başvuran bankaya yazar; banka ya hiç cevap vermez ya da “önce kredi borcunun ödenmesi şartıyla” gibi şartlı bir yazı gönderir. Süre dolunca başvuru “aktif husumet yokluğu” gerekçesiyle usulden reddedilir. Kredisi çoktan kapanmış, ancak bankanın rehin fekkini sicile işlemediği araçlarda da aynı sonuçla karşılaşılabilmektedir.

Sigorta Tahkim Komisyonu Hakem Karar Dergisi'nde yayımlanan bir uyuşmazlık hakemi kararı bu tabloyu açıkça göstermektedir. Kasko poliçesinden kaynaklanan bir eksik ödeme uyuşmazlığında, ön inceleme aşamasında raportör tarafından rehin alacaklısının yazılı muvafakatinin sunulması için başvuran vekiline beş iş günü kesin süre verilmiş, süre içinde muvafakat sunulmayınca başvuru usulden reddedilmiştir (Sigorta Tahkim Komisyonu, K-2025/180058, T. 09.04.2025). Bir yıl önce verilen başka bir kararda da yedi günlük kesin süre sonunda neredeyse aynı gerekçeyle ret kararı kurulmuştur (Sigorta Tahkim Komisyonu, K-2024/127722, T. 13.03.2024). Her iki uyuşmazlık da kısmi hasara ilişkin eksik ödeme talebidir.

Bu yazıda rehin alacaklısı muvafakatinin kanuni dayanağını, hukuki niteliğine ilişkin içtihat çatışmasını, bankanın sessiz kaldığı dosyalarda araştırma yükünün kime ait olduğunu, kısmi hasar ve kredi borcunu aşan kısım bakımından ortaya çıkan istisnaları ve zorunlu trafik sigortası taleplerindeki durumu değerlendiriyor; tahkim uygulamasında ret kararlarına karşı kullanılabilecek yolları ele alıyoruz.

I. KANUNİ DAYANAK: TTK m. 1456 BİR ÖDEME YASAĞIDIR

Rehin alacaklısının sigorta tazminatı üzerindeki hakkının temel dayanağı 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 1456'dır. Maddenin birinci fıkrasına göre sınırlı ayni hak ile takyit edilmiş bir mal üzerindeki malike ait menfaat sigortalandığında, sınırlı ayni hak sahibinin hakkı sigorta tazminatı üzerinde de devam eder. İkinci fıkra ise şöyledir:

“Sigortacıya, mal üzerinde sınırlı ayni hak bulunduğu bildirildiği takdirde, ayni hak sahiplerinin izni bulunmadıkça, sigortacı sigorta tazminatını sigortalıya ödeyemez. Ayni hakkın sicille alenileştiği veya sigortacının bunu bildiği durumlarda bildirime gerek yoktur. Sigortalı menfaate konu malın tamiri veya eski hâline getirilmesi amacıyla ve teminat gösterilmesi şartıyla, tazminat sigortalıya ödenebilir.”

Üçüncü fıkraya göre ikinci fıkraya aykırı ödeme yapan sigortacı, ayni hak sahipleri ödemeye sonradan yazılı onay verirlerse onlara karşı sorumluluktan kurtulur. Taşınmaz rehnine ilişkin 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 879 da muaccel sigorta tazminatının malike ancak bütün rehinli alacaklıların rızasıyla ödenebileceğini, tazminat eski hâle getirme için harcanacaksa yeterli güvence karşılığında malike ödeneceğini öngörür. Yargıtay, TTK m. 1456 yürürlüğe girmeden önce bu hükmü taşınır rehnine kıyasen uyguluyordu; TTK m. 1456 bu boşluğu doldurmuştur (Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2016/11751, K. 2016/8379, T. 29.09.2016).

Araç rehni TMK m. 940/2 uyarınca zilyetlik devredilmeden, aracın kayıtlı olduğu sicile yazılarak kurulur; şerhin işlenmesi ve kaldırılması Karayolları Trafik Kanunu (KTK) m. 5 kapsamında elektronik sicil üzerinden yapılır. Rehin trafik siciline işlenmişse, poliçede ayrıca dain-i mürtehin kaydı bulunmasa bile sigortacı rehni bilmediğini ileri süremez. Yargıtay, sicildeki rehne rağmen pert bedelini sigortalıya ödeyen kasko sigortacısını, basiretli tacir gibi davranmadığı gerekçesiyle rehin alacaklısı bankaya karşı da sorumlu tutmuştur (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/449, K. 2024/3612, T. 22.04.2024). Sigortacıların muvafakat savunmasında ısrar etmesinin gerisinde bu “iki kez ödeme” riski yatmaktadır.

Ne var ki maddenin lafzı açıktır: Kanun koyucu sigortacının “ödeyemeyeceğini” düzenlemiştir. Hüküm, sigortalının talepte bulunma, dava açma veya tahkime başvurma hakkını değil, tazminatın kime ve hangi koşulla ödeneceğini sınırlamaktadır. Uygulamadaki sorunların önemli bir kısmı, bir ödeme yasağının başvuru ve dava aşamasına taşınarak bir giriş engeline dönüştürülmesinden kaynaklanmaktadır.

II. MUVAFAKATİN NİTELİĞİ: DAVA ŞARTI MI, SIFAT MI, ÖDEME ŞARTI MI?

Yargıtay içtihadı bu soruda tek sesli değildir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin yerleşik görüşüne göre dava açma hakkı öncelikle rehin hakkı sahibine ait olduğundan, bir dava şartı olarak aktif dava ehliyeti de ondadır; rehin alacaklısının muvafakati hâlinde bu şart yerine getirilmiş sayılır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/11232, K. 2022/5348, T. 21.03.2022). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da bir kasko uyuşmazlığında muvafakati “dava ön şartı” olarak nitelemiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2020/258, K. 2022/699, T. 18.05.2022). Tahkim kararlarındaki şablon gerekçe bu görüşe dayanmaktadır.

Buna karşılık Hukuk Genel Kurulu, rehin alacaklısı bankanın şartlı muvafakat verdiği başka bir uyuşmazlıkta “taraf sıfatı dava şartı değildir” tespitini yapmış ve davacının ödemeleri bağlamında banka muvafakat vermese bile davacının aktif husumet ehliyetinin bulunduğunu kabul etmiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/91, K. 2018/924, T. 18.04.2018). Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin bir kararına yazılan karşı oy ise sorunun özünü yakalar: Sigorta ettirenin açacağı davada sınırlı ayni hak sahibinin rızasının dava şartı olarak kabul edilmesi doğru değildir, çünkü kanun metni açıkça ödeme aşamasında alınması gereken bir rızadan söz etmektedir; TMK m. 879 ve TTK m. 1456'nın gerekleri hükümde ve hükmün infazı aşamasında yerine getirilmelidir (Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2018/1593, K. 2019/11441, T. 03.12.2019, karşı oy).

Bize göre karşı oydaki görüş, hem kanunun lafzına hem de hak arama özgürlüğüne (Anayasa m. 36) daha uygundur. Rehin alacaklısının korunması, tazminatın ona rağmen sigortalıya ödenmemesiyle tam olarak sağlanır; bunun için sigortalının uyuşmazlığı yargı önüne getirmesini engellemeye gerek yoktur. Hüküm fıkrasına “tazminatın, rehin alacaklısının izni alınmak kaydıyla ödenmesine” ya da “kredi bakiyesi kadarının rehin alacaklısına ödenmesine” şeklinde bir kayıt konulması, hem bankanın hakkını hem sigortalının hak arama özgürlüğünü korur.

Tahkim kararlarında sıkça görülen “aktif husumet yokluğu nedeniyle usulden ret” kalıbı ise kendi içinde tutarsızdır. Mesele gerçekten bir sıfat meselesi ise sonuç usulden değil esastan ret olmalıdır. Bir dava şartı ise, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 115/2 uyarınca giderilmesi mümkün eksiklik için kesin süre verilir ve m. 115/3 uyarınca hüküm anına kadar giderilen eksiklik nedeniyle dava usulden reddedilemez. Bu hükümler 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30/23 yollamasıyla tahkimde de kıyasen uygulanır. Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi de rehin alacaklısı muvafakatinin davanın her aşamasında tamamlanabilen bir dava şartı olduğunu, eksikliğin giderilmesi için muvafakatin alınması veya borcun kapatılması yönünden süre verilmesi gerektiğini, borcun kapandığının bildirilmesi hâlinde menfaati kalmayan bankanın muvafakatinin aranmayacağını açıkça belirtmiştir (Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, E. 2026/549, K. 2026/1107, T. 04.05.2026).

III. BANKA SESSİZ KALDIĞINDA ARAŞTIRMA YÜKÜ KİMDEDİR?

Uygulamadaki asıl kriz, bankanın ne muvafakat verdiği ne de açıkça reddettiği dosyalarda ortaya çıkmaktadır. Başvuranın elinde bankayı cevap vermeye zorlayacak bir araç yoktur; buna rağmen beş veya yedi günlük kesin süreler tamamen başvuranın aleyhine işletilmektedir.

Yargıtay bu konuda farklı bir yol çizmektedir. Hukuk Genel Kurulunun yukarıda anılan kararında aktarılan Özel Daire bozmasına göre davacıya kesin mehil verilmesi yerine rehin alacaklısına borcun ödenip ödenmediği, kalan borç miktarı ve açılan davaya koşulsuz muvafakatinin bulunup bulunmadığı hususlarında usulüne uygun şekilde müzekkere yazılarak gelecek cevaba göre karar verilmesi gerekir; Genel Kurul da usule uygun olmayan biçimde kesin süreler verilerek kurulan hükmü doğru bulmamıştır (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2020/258, K. 2022/699, T. 18.05.2022). Yargıtay 4. Hukuk Dairesi de muvafakat konusunun araştırılmasını, aracın güncel tescil kaydının, rehne konu kredi işleminin ve son güncel borç miktarının belirlenmesini hakem heyetinden beklemektedir (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/535, K. 2024/3372, T. 16.04.2024; Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/4176, K. 2021/7106, T. 19.10.2021; Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/2533, K. 2023/8677, T. 06.07.2023).

Bankanın sessizliğinin “muvafakat yok” sayılması da Yargıtay denetiminden geçmemektedir. Bir kredi hayat sigortası uyuşmazlığında itiraz hakem heyeti, ara kararla verilen sürede cevap vermeyen bankanın muvafakat vermediğini kabul ederek başvuruyu reddetmiş; Daire dosyayı geri çevirerek bankaya kendisi sormuş, kredi borçlarının tamamen kapatıldığı anlaşılınca itiraz hakem heyeti kararını bozmuştur (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/5618, K. 2023/8631, T. 06.07.2023). En güncel örnek bir kasko çalınma uyuşmazlığıdır: Uyuşmazlık hakemi, finansman şirketinin muvafakati verilen kesin süreye rağmen sunulmadığı için başvuruyu aktif husumetten reddetmiş, itiraz hakem heyeti itirazı reddetmiştir. Daire muvafakati kendisi sormuş, finansman şirketi rehin hakkının ve kredi sözleşmesinden doğan alacaklarının sona erdiğini bildirince, esas incelenmeden verilen kararı bozmuştur (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/13495, K. 2026/2280, T. 26.02.2026).

5684 sayılı Kanun m. 30/15'teki “hakemler, sadece kendilerine verilen evrak üzerinden karar verir” kuralı bu araştırmaya engel gösterilebilir. Ancak hakemler uygulamada ara kararla taraflardan ve kurumlardan belge istemektedir ve Yargıtay da muvafakat araştırmasını açıkça hakem heyetinin görevi saymaktadır. Yönetmelik düzeyinde ise belge eksikliğinden kaynaklanan durumda raportörün taraflara bilgi vererek dosyayı kapatması ve başvuru ücretinin yarısının iadesi öngörülmüştür (Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelik m. 16/5). Raportör aşamasında verilen kesin süre üzerine hakemin esas hükmü olarak usulden ret kurması bu sistemle de bağdaşmamaktadır.

Rehin alacaklısının elindeki muvafakat hakkı da sınırsız değildir. Yargıtay, bankanın davaya muvafakat edip etmeme hakkı bulunsa da her hak gibi bu hakkın da TMK m. 2 uyarınca dürüstlük kuralı çerçevesinde kullanılması gerektiğini, rehnin ve borcun kaynağının araştırılmasını, acente, banka ve sigortacı arasındaki organik bağın incelenmesini aramıştır (Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2018/6298, K. 2020/4001, T. 25.06.2020). Banka, rehnin doğumuna yol açan kredi alacağını icra takibiyle takip ediyorsa muvafakat ayrıca aranmaz (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/15774, K. 2024/13172, T. 18.12.2024). Kredisi kapanmış, ancak fek kaydı sicile işlenmemiş araçlarda da sonuç aynıdır: Rehnin kalktığı bildirilen bankanın menfaati kalmadığından muvafakati aranmaz ve itiraz aşamasında sunulan bu yazı dikkate alınarak esasa girilmesi gerekir (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/18048, K. 2023/292, T. 11.01.2023). Yayımlanmış bir itiraz hakem heyeti kararında da itiraz dilekçesine eklenen banka muvafakatiyle uyuşmazlık hakemi kararı kaldırılmış ve esasa geçilmiştir (Sigorta Tahkim Komisyonu İtiraz Hakem Heyeti, 2020/İHK-7013, T. 13.03.2021).

IV. KISMİ HASARDA TTK m. 1456/2 SON CÜMLESİ İŞLETİLMİYOR

Tahkim uygulamasında en çok göz ardı edilen nokta, TTK m. 1456/2'nin son cümlesidir: Tazminat, malın tamiri veya eski hâline getirilmesi amacıyla ve teminat gösterilmesi şartıyla sigortalıya ödenebilir. Kanun koyucu, kısmi hasarda rehin alacaklısının menfaatinin bizzat aracın onarılmasıyla korunduğunu kabul etmiştir. Onarılan araç teminat değerini korur; onarımsız bırakılan araç ise bankanın teminatını da eritir.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, kısmi hasarlı bir taşınmaza ilişkin zorunlu deprem sigortası uyuşmazlığında, sigorta tazminatının malın eski hâline getirilmesinde kullanılması şartının somut olayda gerçekleştiğini, bu nedenle rehin alacaklısı bankanın muvafakati aranmaksızın uyuşmazlığın esasının incelenmesi gerektiğini belirterek muvafakat yokluğundan verilen ret kararını bozmuştur (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/12905, K. 2025/2970, T. 20.02.2025). Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi de kasko poliçesiyle güvence altına alınmış bir traktörün kısmi hasarına ilişkin davada, TTK m. 1456/2 son cümlesi kapsamında önce aracın ağır hasarlı olup olmadığının ve onarımın mümkün olup olmadığının belirlenmesi, gerekirse davacıdan teminat alınması gerektiğini belirterek usulden ret kararını kesin olarak kaldırmıştır (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, E. 2020/914, K. 2022/583, T. 11.05.2022).

Girişte anılan iki tahkim kararı da kısmi hasara ilişkin eksik ödeme uyuşmazlıklarıdır ve her ikisinde de bu istisna tartışılmamıştır. Üstelik bu dosyaların çoğunda araç onarılmış, onarım bedeli büyük ölçüde sigortacı tarafından doğrudan servise ödenmiştir. Kalan uyuşmazlık, eksik ödenen parça, işçilik veya KDV farkından ibarettir. Onarımı tamamlanmış bir araç için ödenmesi gereken bakiye tazminatın, rehin alacaklısının teminatını zedelemesi düşünülemez. Bu tür dosyalarda muvafakat şartının mekanik biçimde uygulanması, kanunun koruma amacını aşmaktadır.

V. KREDİ BORCUNU AŞAN KISIM VE ÖDEMENİN KİME YAPILACAĞI

Rehin alacaklısının hakkı, alacağıyla sınırlıdır. Yargıtay, kredi borcu ödenmemişse sigorta bedelini talep hakkının öncelikle bankaya ait olduğunu, ancak artan kısım varsa sigortalının bunu isteyebileceğini, kredi borcunun poliçe teminatından düşük olduğu durumda artan kısım için bankanın onayına da ihtiyaç bulunmadığını kabul etmektedir (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/535, K. 2024/3372, T. 16.04.2024; aynı yönde Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2018/6298, K. 2020/4001, T. 25.06.2020). Kredi bakiyesinin küçük, talep edilen tazminatın büyük olduğu dosyalarda, başvurunun tamamının muvafakat yokluğundan reddedilmesi bu ilkeyle bağdaşmaz.

Ödemenin kime yapılacağı sorusunda da uygulamanın bir çözümü vardır. Bir itiraz hakem heyeti, sigortacı ile bankanın aynı sermaye grubunda yer aldığı bir dosyada muvafakatin esirgenmesini TMK m. 2'ye aykırı bulmuş ve tazminatın bankaya ödenmesine hükmetmiştir. Karar başka bir nedenle bozulmuş, ancak muvafakat ve ödeme yeri yönündeki bu yaklaşım bozma nedeni yapılmamıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/4048, K. 2023/12566, T. 23.11.2023). Bize göre en dengeli hüküm kuruluşu şudur: Tazminatın, rehin alacaklısının bildireceği güncel kredi bakiyesi kadarının rehin alacaklısına, bakiyeyi aşan kısmının sigortalıya ödenmesine karar verilmesi. Bu çözüm sigortacıyı iki kez ödeme riskinden, bankayı teminat kaybından, sigortalıyı da hak kaybından korur.

Rehin alacaklısının kim olduğu veya alacağın miktarı konusunda gerçek bir belirsizlik bulunan istisnai hâllerde sigortacı, Türk Borçlar Kanunu m. 107 vd. hükümleri çerçevesinde tevdi yoluna da başvurabilir; tevdi yerini ifa yerindeki hâkim belirler (TBK m. 107/2). Ancak bu yol, sigortacının ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; yalnızca ifanın kime yapılacağı sorununu çözer. Rehin alacaklısına ödenecek tutarın ve ödeme yerinin belirlenmesine ilişkin, motorlu araç sigortalarına özgü bağlayıcı bir idari düzenlemeye rastlanmamıştır. Bu alanın düzenleyici kurum tarafından açıklığa kavuşturulması uygulamaya önemli katkı sağlayacaktır.

VI. ZORUNLU TRAFİK SİGORTASI TALEPLERİNDE MUVAFAKAT ARANMAZ

Rehinli aracın kaza sonrası değer kaybı veya hasar bedeli için karşı aracın zorunlu mali sorumluluk sigortacısına başvurulduğunda da zaman zaman muvafakat savunmasıyla karşılaşılmaktadır. Oysa TTK m. 1456, malikin kendi menfaatini sigortaladığı mal sigortasına ilişkindir. Zorunlu trafik sigortasında güvence altına alınan menfaat, zarar görenin değil karşı aracın işletenininkidir; talep hakkı da KTK m. 97 uyarınca doğrudan zarar görene tanınmıştır.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, karşı aracın zorunlu trafik sigortacısından değer kaybı istenen bir davada TTK m. 1456'daki özel hakkın malikin kendi menfaati için yaptırdığı sigortadan doğan tazminatlar için geçerli olduğunu, karşı araç malikinin menfaati için yapılan zorunlu sigortanın üstlendiği tazminatları kapsamadığını belirterek muvafakat yokluğundan verilen ret kararını bozmuştur (Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2016/11751, K. 2016/8379, T. 29.09.2016). İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi de zorunlu trafik sigortasına yöneltilen hasar ve değer kaybı davasında, rehin alacaklısının hangi kalem bakımından onayının gerektiği, hangi kalem bakımından gerekmediği gözetilmeden davanın tümden reddedilmesini isabetsiz bulmuştur (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, E. 2021/2001, K. 2025/892, T. 04.06.2025).

Karşı yönde, davayı aracın malikinin değil sürücüsünün açtığı, rehin alacaklısının davaya asli müdahil olarak katıldığı ve rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatıldığı özel bir olayda, tazminatın rehin alacaklısına verilmesini onaylayan bir karar da bulunmaktadır (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, E. 2020/1751, K. 2022/1799, T. 24.11.2022). Bu karar, olayın kendine özgü koşulları nedeniyle genel bir kural olarak okunmamalıdır. Değer kaybı, aracın kaza sonrası piyasa değerinde oluşan ve malikin malvarlığına ait bir zarardır; kasko gibi rehinli malı güvence altına alan bir sigorta tazminatı değildir.

VII. UYGULAMADA NE YAPILABİLİR?

Mevcut uygulama karşısında başvuranın ve vekilinin izleyebileceği yollar şöyle sıralanabilir:

· Başvurudan önce aracın güncel tescil kaydı alınmalı; rehin şerhi bulunuyorsa bankadan güncel kredi bakiyesi ve muvafakat yazısı başvurudan önce istenmeli, bu talebin tarihi belgelenmelidir. Kredi kapanmışsa “borç kapandı” yazısı ve fek talebi aynı anda alınmalıdır.

· Kesin süre verildiğinde, süre içinde bankaya yapılan yazılı talep ve bankanın cevap vermediği hakeme bildirilmeli; hakemden bankaya doğrudan sorması, güncel borç miktarını ve koşulsuz muvafakat bulunup bulunmadığını ara kararla istemesi talep edilmelidir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2020/258, K. 2022/699).

· Kısmi hasar ve eksik ödeme dosyalarında TTK m. 1456/2 son cümlesi açıkça ileri sürülmeli; aracın onarıldığı, onarımın sigortacı tarafından servise ödendiği belgelenmeli, gerekirse teminat göstermeye hazır olunduğu bildirilmelidir.

· Talep kredi bakiyesini aşıyorsa, en azından aşan kısım için muvafakat aranmayacağı ve tazminatın bakiye kadarının bankaya, kalanının sigortalıya ödenmesine hükmedilebileceği vurgulanmalıdır.

· Banka sigortalı aleyhine icra takibi başlatmışsa, bu durum belgelenerek muvafakatin aranmayacağı ileri sürülmelidir.

· Usulden ret kararına karşı itiraz yoluna gidilmeli ve muvafakat, “borç kapandı” veya “rehin kaldırıldı” yazısı itiraz dilekçesine eklenmelidir. Yargıtay, itiraz aşamasında sunulan bu yazıların dikkate alınmasını zorunlu görmektedir.

· Zorunlu trafik sigortasına yöneltilen değer kaybı ve hasar taleplerinde muvafakat savunmasına karşı TTK m. 1456'nın bu sigortaya uygulanmadığı ileri sürülmelidir.

· Usulden ret kararının zamanaşımını kesip kesmediği tartışmasına girmemek için, ret sonrasında muvafakat sağlanır sağlanmaz yeni başvuru veya dava gecikmeden yapılmalıdır.

VIII. DÜZENLEME VE UYGULAMA ÖNERİLERİ

· Rehin alacaklısı muvafakati, başvurunun kabul şartı olarak değil, ödemenin şartı olarak ele alınmalı; hakem kararlarına tazminatın kredi bakiyesi kadarının rehin alacaklısına, kalanının sigortalıya ödenmesine ilişkin bir kayıt konulması yaygınlaştırılmalıdır.

· Muvafakat araştırması raportör veya hakem tarafından doğrudan rehin alacaklısına yazılarak yapılmalı, cevap için makul bir süre verilmeli ve bankanın sessizliğinin sonucu başvurana yüklenmemelidir.

· Kısmi hasar ve eksik ödeme uyuşmazlıklarında TTK m. 1456/2 son cümlesi kendiliğinden değerlendirilmelidir.

· Kredisi kapanan araçlarda bankaların rehin fekkini sicile makul sürede işlemesi düzenleyici kurumlarca denetlenmeli, fekki geciktiren kuruluşun bu gecikmeden doğan zararlardan sorumluluğu tartışmaya açılmalıdır.

· Muvafakat yokluğu nedeniyle işleme alınmayan veya reddedilen başvurularda başvuru ücreti, muvafakat sunularak yapılacak yeni başvuruya mahsup edilmelidir.

SONUÇ

TTK m. 1456, rehin alacaklısını sigorta tazminatının rızası dışında sigortalıya ödenmesine karşı korumak için konmuş bir ödeme yasağıdır. Tahkim uygulamasında ise bu yasak, bankanın sessizliğinin bütün sonuçlarını başvurana yükleyen kısa kesin sürelerle bir giriş engeline dönüşmektedir. Sonuçta onarımı tamamlanmış bir aracın birkaç bin liralık eksik ödeme talebi de, kredisi yıllar önce kapanmış bir aracın tazminat talebi de, bankanın bir yazısına bağlı hâle gelmektedir.

Yargıtay'ın güncel kararları farklı bir çizgi göstermektedir: Araştırma yükü hakemdedir, bankanın sessizliği muvafakatin reddi sayılamaz, borcu kapanmış bankanın muvafakati aranmaz, kredi borcunu aşan kısım için onay gerekmez ve kısmi hasarda kanunun kendisi bir istisna öngörmüştür. Zorunlu trafik sigortası taleplerinde ise muvafakat şartının dayanağı hiç yoktur. Bu ilkelerin tahkim uygulamasına yansıması, hem sigortalıların hak arama özgürlüğünü hem de tahkimin hızlı ve etkin bir uyuşmazlık çözüm yolu olma niteliğini koruyacaktır.

KAYNAKÇA

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 1456.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 2, 879, 940.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 107.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, m. 5, 97.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 115.

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu, m. 30.

Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelik, m. 16.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2020/258, K. 2022/699, T. 18.05.2022.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/91, K. 2018/924, T. 18.04.2018.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/13495, K. 2026/2280, T. 26.02.2026.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/12905, K. 2025/2970, T. 20.02.2025.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/15774, K. 2024/13172, T. 18.12.2024.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/449, K. 2024/3612, T. 22.04.2024.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/535, K. 2024/3372, T. 16.04.2024.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/4048, K. 2023/12566, T. 23.11.2023.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/5618, K. 2023/8631, T. 06.07.2023.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/2533, K. 2023/8677, T. 06.07.2023.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/18048, K. 2023/292, T. 11.01.2023.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/11232, K. 2022/5348, T. 21.03.2022.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/4176, K. 2021/7106, T. 19.10.2021.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2018/6298, K. 2020/4001, T. 25.06.2020.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2018/1593, K. 2019/11441, T. 03.12.2019.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2016/11751, K. 2016/8379, T. 29.09.2016.

Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, E. 2026/549, K. 2026/1107, T. 04.05.2026.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, E. 2021/2001, K. 2025/892, T. 04.06.2025.

İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, E. 2020/1751, K. 2022/1799, T. 24.11.2022.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, E. 2020/914, K. 2022/583, T. 11.05.2022.

Sigorta Tahkim Komisyonu, K-2025/180058, T. 09.04.2025 (Hakem Karar Dergisi, S. 62).

Sigorta Tahkim Komisyonu, K-2024/127722, T. 13.03.2024 (Hakem Karar Dergisi, S. 57).

Sigorta Tahkim Komisyonu İtiraz Hakem Heyeti, 2020/İHK-7013, T. 13.03.2021 (Hakem Karar Dergisi, S. 45).