Soruşturma evresinde müdafi ya da vekilin dosya inceleme ve belgelerden örnek alabilme yetkisinin hangi şartlarda ve ne şekilde kullanılabileceği, ceza muhakemesi uygulamamızda sıklıkla tartışılan hususlar arasındadır. Genel kural, müdafi ya da vekilin soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebileceği ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabileceği yönündedir (CMK m. 153/1). Vekâletname veya baro görevlendirme belgesi sunan avukatın soruşturma dosyasını incelemesine ve belgelerden örnek almasına bir engel bulunmamaktadır. Vekâletname ya da baro görevlendirme belgesi olmayan avukatın dosyadan örnek alması ise mümkün değildir. Bu belgeleri sunamayan vekil ya da müdafiilerin dosyayı inceleme talepleri üzerine farklı uygulamalar ortaya çıkmış; ancak Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün bu hususta görüş bildirmesi üzerine uygulama birliği sağlanmıştır.[1] Bu uygulama, aşağıda izah edildiği şekilde süregelmektedir:
• Soruşturma evresinin gizli olması nedeniyle, şüpheli müdafiinin ya da mağdur, suçtan zarar gören veya malen sorumlu vekilinin - soruşturmanın amacını tehlikeye düşürmemek kaydıyla – müdafi ya da vekil sıfatını aldığına dair bir görevlendirme yazısı (baro yazısı veya şüphelinin iznini içeren imzalı dilekçe) ya da vekâletnameyi ibraz etmesi gerekir.
• Avukatın lehine inceleme yapmak istediği tarafın avukatlığını aldığına dair bir görevlendirme yazısı ya da vekâletnamesinin bulunmadığı hallerde, soruşturmanın hangi tarafıyla ilgili inceleme yapılmak istendiğine dair avukatın imzalı beyanını içeren dilekçe ve baro kimlik belgesinin bir örneği sunularak talepte bulunulması gerekir. Bu halde, soruşturma dosyası müdafi ya da vekil tarafından incelenebilecektir.
• Avukat, soruşturma dosyasında -5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 153/2. maddesi uyarınca- kısıtlama kararı bulunması halinde, sadece avukatı olduğu tarafın katılma hakkının bulunduğu işlemlere ilişkin belgeler ile bilirkişi raporlarını inceleyebilir.
• Müdafi ya da vekilin soruşturma dosyasından örnek alabilmesi için her durumda vekâletname ya da baro görevlendirme yazısı sunması gerekmektedir.
• Ayrıca, arama, ifade alma vb. işlemler sırasında müvekkilin hazır bulunması ve avukata yönelik bir itirazının olmaması halinde, asil ile avukat arasında zımni bir görevlendirme bulunduğu kabul edilerek avukatın dosyayı inceleme yetkisi doğacaktır.
Yargıtay 10. CD (E: 2024/3311 K: 2025/10746 T: 28.10.2025) Genel olarak soruşturma evresinin gizli olduğu, gizlilikten anlaşılması gerekenin ise suçun işlenmesinden kamu davası açılıncaya kadar geçen sürede şüpheli/şüphelilerin gecikmeksizin tespiti, kaçmalarının önlenmesi ve suçla ilgili delillerin eksiksiz toplanarak kamu davasının açılabilmesi imkânının sağlanması olduğu, şüpheli müdafii ya da katılan, suçtan zarar gören veya malen sorumlunun vekili olan avukatın soruşturmanın amacını tehlikeye düşürmemek kaydıyla soruşturma evrakını inceleyebileceği, ancak bunun için de avukatın müdafi veya vekil olduğuna dair UYAP sisteminde kaydının bulunması ya da görevlendirme yazısı veya vekâletname ibraz etmesi gerektiği, vekaletname ya da görevlendirme yazısı olmadan sadece mahkemelerdeki dava dosyaları ile icra dairelerindeki takip dosyalarının incelenebileceği, soruşturma dosyalarının ise incelenemeyeceği, nitekim bu hususun 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 46/2. maddesinde açıkça düzenlendiği, 5271 sayılı CMK'nın 137. maddesinde yer alan şüpheli ve müdafinin soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebileceğine ilişkin hüküm ve anılan Kanun'un 2. maddesinde "müdafi" tanımının, şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan avukatını ifade ettiği, hususları birlikte değerlendirildiğinde; ancak şüpheli veya sanığın baro tarafından atanan veya vekalet sözleşmesi olan avukatın müdafi sayılması, dosyayı inceleme yetkisinin de yalnızca şüpheli veya müdafiye tanınması her avukata böyle bir yetkinin verilmemiş olması gözetilerek itirazın reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde itirazın kabulüne karar verilmesi, Kanun’a aykırı olup kanun yararına bozma istemi yerinde görülmüştür.
Yargıtay 12. CD (E: 2020/856 K: 2021/2685 T: 16.03.2021) Avukat …’in belirli bir mağdur ismini yazılı olarak bildirerek ve avukat kimliğinin fotokopisini ekleyerek soruşturma dosyasını inceleme talebinde bulunduğu, dosya üzerinde gizlilik kararının bulunmadığı, kanun hükmünde kararname ile genelgelere göre Avukat …’in dosyayı inceleme talebinin kabul edilmesi gerektiği anlaşılmakla, kanun yararına bozma talebine dayanılarak düzenlenen ihbarname bozma isteği incelenen dosya kapsamına nazaran yerinde görülmediğinden…
Yargıtay 10. CD (E: 2013/9333 K: 2013/7369 T: 09.09.2013) Somut olayda, soruşturma dosyasını inceleme isteğinde bulunan Av. …'ın, şüpheli E…'ün müdafii olmadığı ve adı geçen şüpheliye ait vekaletnamesi de bulunmadığı için soruşturma dosyasını inceleyemeyeceği gözetilmeden, Cumhuriyet savcısının itirazının kabulü yerine reddine karar verilmesi yasaya aykırı olup…
Genel kural belirtilen gibi olmakla birlikte avukatın dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisinin belli şartların varlığı halinde kısıtlanabileceğine ilişkin 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 153. maddesinin 2. fıkrası hükmü de gözetilmelidir.
Ayrıca mahiyeti ve kanuni hükümler gereği soruşturma evresinde taraflardan gizli tutulabilecek, iletişimin denetlenmesi tedbirine dair alınan karar ve yapılan işlemlerin tedbir süresince gizli tutulması gibi (CMK m. 135/7), belgeler de bulunmaktadır.
Yine Ceza muhakemesinde bazı kayıtların taraflarca – avukatın vekâletnamesi bulunsa bile - temin edilemeyeceğine dair özel düzenlemeler de yer almaktadır.. Örneğin SEGBİS vasıtasıyla alınan beyanlara ilişkin görüntülü kayıtlar taraflara verilmez (CMSGBSKHY.m.8/2). Aynı şekilde 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 236. maddesinin 5 ve 6. fıkralarına göre alınan beyan ve görüntü kayıtları da kimseye verilmez ve gizliliği için gerekli tedbirler alınır.
Son olarak avukatın, yukarıdaki şartlar dâhilinde ve Cumhuriyet savcısının onayıyla, adli kolluk nezdindeki soruşturma evrakını da inceleyebileceğini vurgulamak gerekir.
KAYNAK : Eyüp Kara, Aslan, Ahmet, Ceza Avukatı ve Savunma, 5. Baskı, Adalet
Yayınevi, 2026
UYAP
----------
[1] Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün 18.02.2019 tarih ve 19120602-045-02-0014-2019-E. 268/13896 sayılı “Soruşturma Dosyasının Avukat Tarafından Vekâletname veya Görevlendirme Yazısı Olmadan İncelenmesi” konulu görüş yazısı
Next