Kentsel dönüşümde sözleşme masasında alınan kararlar, yıllarca sürecek bir hukuki ilişkinin sınırlarını çizer. 7471 Sayılı Kanun ile 6306 sayılı Kanun'un 6. maddesindeki karar yetersayısı "en az üçte iki"den, hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuna indirilmiştir. Nitekim 4 Şubat 2026 tarihli Uygulama Yönetmeliği değişikliği de bu yaklaşımı pekiştirmiştir. Dolayısıyla çoğunluğun imzaladığı kat karşılığı inşaat sözleşmesi, sözleşmeye katılmayan malikleri de fiilen etkilemektedir. Şöyle ki; 6306 sayılı Kanun kapsamındaki uygulamalarda kararlar, malik sayısına göre değil, sahip olunan hisseler oranında hesaplanan salt çoğunlukla alınmaktadır. Karara katılmayan maliklerin arsa payları ise Kanun'da ve Uygulama Yönetmeliği'nde öngörülen bildirim ve satış usulüne tabi tutulabilmektedir. Bu nedenle çoğunluğun kararı, sözleşmeye katılmayan maliklerin mülkiyet haklarını da doğrudan etkileyebilecek sonuçlar doğurmaktadır.
Yazı dizimizin ilk kısmını oluşturan bu makalemizde sözleşmede özenle düzenlenmesi gereken dört başlık ve katılmayan maliklerin paylarının satış usulü incelenmektedir.
1. Arsa Payı Oranı: Hem Oy Ölçütü Hem Paylaşım Ölçütü
Çoğunluk, malik sayısına göre değil, arsa payı oranına göre hesaplanır. On bağımsız bölümlü binada iki maliki bir araya gelen ve payların çoğunluğuna sahip olan kişiler, diğer sekiz malikin kararını belirleyebilir. Bu nedenle toplantı tutanağında her malikin arsa payı, tapu kaydına uygun biçimde ve hesap tablosuyla gösterilmelidir.
Arsa payı aynı zamanda paylaşımın temelidir. Yeni yapıdaki bağımsız bölümlerin hangi malike düşeceği, Kat Mülkiyeti Kanunu m. 3 bağlamında eski payın değeri ve şerefiye farkları gözetilerek belirlenmelidir. Yüklenici payı ile malik payı oranı, kat ve cephe dağılımı ve şerefiye farklarının sözleşmeye açıkça yazılması sonradan oluşabilecek uyuşmazlıklara karşı önemli bir koruma sağlayacaktır.
Tapuda arsa payının yükleniciye önden devrinin yapılıp yapılayacağı hususu da ayrıca özellik arz etmektedir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 16.05.2025 tarihli, E. 2024/1, K. 2025/2 sayılı kararıyla, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi kapsamında arsa sahibince yükleniciye devredilen payların yüklenici tarafından üçüncü kişilere devredilmesi hâlinde, sözleşmenin geçersizliğinin tespiti veya geriye etkili feshi durumunda üçüncü kişilerin TMK m. 1023 kapsamında iyiniyet iddialarının dinlenebileceği kabul edilmiştir. Üçüncü kişinin iyiniyetli olup olmadığı somut olayın özelliklerine göre belirlenecek; kötüniyetin ispatlanamaması hâlinde ayni hak kazanımı korunacaktır.
Önceki yerleşik uygulama bu iddiaları reddediyorken yukarıda anılan karar bu noktada köklü bir değişiklik meydana getirmiştir.. Bu nedenle arsa paylarının yükleniciye inşaat seviyesine bağlı olarak kademeli devredilmesi ve sözleşmenin tapu kütüğüne şerh verilmesi hayati önem taşır.
2. İfa Tarihi Belirlenebilir Olmalıdır
Kentsel dönüşüm için yüklenicilerin matbu sözleşmelerinde yer alan "Teslim, ruhsat tarihinden itibaren iki yıldır" türü hükümler tehlikelidir. Yüklenici ruhsat başvurusunu yapmadığı takdirde süre işlemeye başlamayacaktır. Yargıtay önüne gelen uyuşmazlıklarda da, ruhsat başvurusu yapılmaması ve inşaata hiç başlanmaması nedeniyle geriye etkili fesih talepleri görülmektedir. Teslim tarihi takvim gününe bağlanmalı veya başlangıcı objektif bir olaya (tahliye ve yıkım tutanağı gibi) dayandırılmalı, ayrıca ruhsat başvurusu için kesin bir son tarih konulmalıdır.
Nitekim TBK m. 117/2 bağlamında Belirli vade hâlinde borçlu, vadenin geçmesiyle ayrıca ihtara gerek kalmadan temerrüde düşer . Vade belirsizse temerrüt için ihtar çekilmesi gerekir. Sözleşmeye gecikme cezasına ilişkin getirilen aylık kira bedeli ve kira yardımının hangi tarihe kadar ödeneceği gibi hususlar açıkça yazılmalıdır.
3. Mücbir Sebep Dar ve Tahdidî Olmalıdır
Mevzuatımızda mücbir sebep tanımlanmamıştır. Yargıtay uygulamasında bu kavram, tarafların kontrolü dışında gelişen, öngörülemeyen ve ifayı imkânsız kılan olaylar olarak anlaşılır. Hukuki dayanağı TBK m. 136'daki imkânsızlıktır. Savaş gibi olaylar ise ancak edimi imkânsız kıldığı ölçüde mücbir sebep sonucu doğurur. Salt fiyat artışları mücbir sebep sayılmaz. Edimler arası dengeyi bozan savaş, aşırı enflasyon gibi olağanüstü hâller ise ayrıca TBK m. 138'deki aşırı ifa güçlüğü hükmü kapsamında değerlendirilir.
Bugünkü belirsizlik ortamında, savaş veya seferberlik gibi olasılıkların sözleşmeyi nasıl etkileyeceği baştan düzenlenmelidir. Malikler açısından önerilen çerçeve şudur:
• Mücbir sebep olayları tek tek sayılmalı (savaş ilanı, resmî seferberlik, ambargo, doğal afet gibi), ekonomik kriz, kur artışı ve malzeme fiyat artışı kapsam dışı tutulmalı.
• Yüklenici olayı kısa sürede (örneğin yedi gün) yazılı bildirmeli ve belgelemeli.
• Süre uzatımı yalnızca olayın fiilen etkilediği süre kadar olmalı.
• Toplam uzatım için üst sınır konulmalı; aşılırsa maliklere fesih hakkı doğmalı.
• Mücbir sebep süresince de yüklenicinin kira yardımı ve teminat yükümlülükleri sürmeli.
TBK m. 138 yoluyla uyarlama talepleri için de ayrı bir müzakere ve arabuluculuk mekanizması öngörülmelidir.
4. Katılmayan Maliklerin Paylarının Satışı
Salt çoğunlukla karar alınıp sözleşmeye katılmayan maliklerin payları, Kanun m. 6 ve Uygulama Yönetmeliği m. 15/A uyarınca şu usulle satılabilir:
1. Toplantı çağrısı: Tüm maliklere toplantı yeri, zamanı ve gündemi en az on beş gün önce Ek-12 formuyla bildirilir. Muhtarlıkta ilan, riskli yapı henüz yıktırılmamışsa bina kapısında veya duyuru panosunda ilan ya da noter yoluyla bildirim mümkündür.
2. Karar: Toplantı, hisseleri oranında paydaşların en az salt çoğunluğuyla yapılır ve karar imzalı tutanağa bağlanır.
3. Değerleme ve teklif: SPK lisanslı kuruluştan rayiç değer raporu alınır. Yönetmelik uyarınca Bedel Tespiti Komisyonu, bu raporu da gözeterek rayiç değeri belirleyecektir. Karar ve anlaşma şartlarını içeren teklif, katılmayan maliklere noter yoluyla veya muhtarlıkta ilanla (Ek-8) bildirilir.
4. On beş günlük süre: Malik bu süre içinde teklifi kabul edebilir.
5. Açık artırma: Kabul edilmezse tapuya şerh düşülerek satış yapılır. İlk artırmaya yalnızca anlaşan paydaşlar katılabilir ve rayiç değerin altında satış yapılamaz. İlk satışta yalnızca hisseleri oranında salt çoğunlukla anlaşan paydaşlar katılabilir. İlk satışta paydaşlara satış gerçekleşmezse sonraki satışlarda, Yönetmelikteki koşulları taşıyan ve anlaşma şartlarına uymayı kabul eden üçüncü kişiler de sürece katılabilir.
6. Sonuç: Satış için binanın yıkılmış olması gerekmemektedir. Yönetmeliğin 15/A maddesinin 8. fıkrasında, ihaleyi kazanan kişiden salt çoğunluk kararı doğrultusunda yapılan sözleşmeyi ve diğer belgeleri şartsız ve şerhsiz imzalayarak Müdürlüğe sunması beklenmektedir.
7. Katılmayan malikler açısından savunma noktaları bellidir: toplantıya çağrı yapılmaması, çoğunluğun hatalı hesaplanması, bildirimin usulsüzlüğü ve değerleme raporundaki somut yanlışlıklar. Riskli yapı tespiti ortadan kalkarsa ona dayanan karar ve satış zinciri de dayanaksız kalır. Ancak tespite karşı açılan idari dava tek başına yıkımı durdurmayacağından; yürütmenin durdurulması talebi ayrıca yapılmalıdır.
Next