Anayasa Mahkemesi, önalım davalarında payın tapudaki satış bedeli yerine hâkimin belirleyeceği "rayiç bedel" üzerinden alınmasını öngören kuralı iptal etti. Karar, 6 Kasım 2026 tarihli ve 33422 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. İptal hükmü dokuz ay sonra yürürlüğe girecek.
Bir sabah tapu kaydına bakıyorsunuz. Dedenizden kalan, kardeşlerinizle ortak olduğunuz tarlada hiç tanımadığınız biri artık pay sahibi. Ofisimize bu soruyla gelen müvekkile yıllarca aynı cevabı verdik: "Tapuda yazan bedeli yatırın, payı siz alın."
Aralık 2025'te bu cevap değişti: "Tapudaki bedel değil, bugünkü piyasa değeri ne ise onu yatırmanız gerekiyor." Bugün itibarıyla cevap bir kez daha değişiyor. Bu yazıda, bir avukat gözüyle, ne olduğunu ve sizi neyin beklediğini anlatmaya çalışacağım.
Önalım hakkı nedir, kimi ilgilendirir?
Önalım (şufa) hakkı, paylı mülkiyetteki bir paydaşın payını üçüncü bir kişiye satması hâlinde, diğer paydaşlara o payı öncelikle satın alma imkânı tanır (Türk Medeni Kanunu m. 732). Hak, payı satın alan kişiye karşı dava açılarak kullanılır (TMK m. 734/1).
Kurumun amacı basittir: ortaklığa istenmeyen bir yabancının girmesini önlemek ve mülkiyeti mevcut paydaşlar elinde toplamak. Kökleri Osmanlı ve Mecelle hukukundaki şüf'a kurumuna kadar uzanır.
Bu bir "hukukçuların meselesi" değil. Miras kalan tarlalar, ortak arsalar ve imar uygulamasıyla yüzlerce kişinin pay sahibi olduğu parseller düşünüldüğünde, ülkemizde milyonlarca kişi bir önalım ilişkisinin tarafı olabilir.
Süreler de önemlidir ve hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir:
• Satış noter aracılığıyla bildirildiyse: bildirimden itibaren 3 ay
• Bildirim yoksa, 25 Aralık 2025 ve sonrasındaki satışlarda: satıştan itibaren 1 yıl
• Bildirim yoksa, bu tarihten önceki satışlarda: satıştan itibaren 2 yıl
Aralık 2025'te ne değişti?
Eski sistemde kural netti: önalım bedeli, tapuda gösterilen satış bedeli ile alıcının ödediği harç ve masraflardan ibaretti. Ancak hepimiz biliyoruz ki tapudaki bedel çoğu zaman gerçeği yansıtmaz. Kimi zaman vergi kaygısıyla düşük, kimi zaman da tam tersine önalımı engellemek için fahiş gösterilir.
24 Aralık 2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanun bu tabloyu kökten değiştirdi. TMK m. 734'ün ikinci fıkrası yeniden yazıldı:
1. Dava konusu payın rayiç bedeli hâkim tarafından gecikmeksizin belirlenecekti.
2. Önalım hakkı sahibi, bu bedeli ve alıcıya düşen tapu giderlerini, hâkimin verdiği kesin süre içinde nakden ve nemalandırılmak üzere yatıracaktı.
3. Yatırmazsa, payın onun adına tescili mümkün olmayacaktı.
Aslı tartışma yaratan ise geçiş hükmüydü. Kanun'a eklenen geçici 1. maddenin ikinci fıkrası, bu yeni bedel kuralını kanundan önce açılmış davalara da uyguladı. Yıllar önce tapudaki bedelle dava açan pek çok davacı, bir anda kat kat yüksek bir rayiç bedeli yatırmak zorunda kaldı.
Sonuç şaşırtıcı olmadı. Yalova'dan Gaziantep'e, Bodrum'dan Viranşehir'e 13 ayrı asliye hukuk mahkemesi kuralı itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine taşıdı. Ayrıca 137 milletvekili iptal davası açtı.
Anayasa Mahkemesi neden iptal etti?
Kararın özü tek cümleye sığar: Önalım, alıcının yerine geçmektir; satışı yeniden yazmak değildir.
Mahkeme önce çerçeveyi çiziyor. Önalım hakkı Anayasa'nın 35. maddesindeki mülkiyet hakkı kapsamındadır. Devlet de Anayasa'nın 5. ve 35. maddeleri gereği, önalım hakkı sahibi ile payı satın alan kişi arasında adil bir denge kurmakla yükümlüdür.
Mahkemeye göre önalımın doğası şudur: Hak sahibi, alıcının kabul ettiği satış koşullarını aynen üstlenir. Sözleşme olduğu gibi korunur, yalnızca alıcı değişir. Anayasa Mahkemesi bu mantıkla daha önce hem yasal önalım hakkını (3 Haziran 2025) hem de eski kanundaki "satış bedeli" ibaresini (8 Kasım 2023) Anayasa'ya uygun bulmuştu.
Rayiç bedel kuralı ise bu dengeyi üç noktada bozuyor:
1. Tarafların iradesini yok sayıyor. Satıcı ile alıcının serbestçe anlaştığı bedel yerine mahkemenin belirlediği bedel geçiyor. Satış, bambaşka bir satışa dönüşüyor.
2. Alıcıyı ya zengin ediyor ya zarara uğratıyor. Rayiç bedel ödenen bedelin üzerindeyse alıcı haksız kazanç elde ediyor; altındaysa haksız yere zarar ediyor.
3. Hak sahibini belirsizliğe itiyor. Dava açan paydaş, ne kadar ödeyeceğini ancak yargılamanın sonunda öğreniyor.
Mahkeme bu nedenlerle kuralın Anayasa'nın 5. ve 35. maddelerine aykırı olduğuna oyçokluğuyla karar verdi. Hukuk devleti ilkesini düzenleyen 2. madde yönünden ayrıca inceleme yapmaya gerek görmedi.
"Rayiç bedel" düşünce, ona bağlı "gecikmeksizin" ve "kesin süre" ibareleri, fıkranın geri kalanı ve derdest davalara uygulama hükmü de uygulanamaz hâle geldi. Bunlar da oybirliğiyle iptal edildi.
Bir avukat olarak altını çizmek istediğim nokta şu: Mahkeme "gerçek değer kötüdür" demiyor. "Bu yöntem önalım kurumunun mantığıyla bağdaşmıyor" diyor. Fark küçük görünebilir ama yasa koyucunun yeni düzenlemesini doğrudan belirleyecek.
Karşı oy: "Gerçek değer" kimin hakkı?
Karar oybirliğiyle çıkmadı. Dört üye iptale karşı çıktı ve güçlü bir karşı oy yazısı kaleme aldı. Bence bu metin, en az çoğunluk gerekçesi kadar dikkatle okunmalı. İşte başlıca itirazlar:
• Paylı mülkiyetin bugünkü gerçeği farklı. Paylı mülkiyet artık yalnızca miras ya da sözleşmeden doğmuyor. İmar uygulamalarıyla yüzlerce kişi, iradesi dışında ve birbirini hiç tanımadan ortak oluyor. Böyle bir ortaklıkta "yabancı girmesin" amacı zayıflıyor. Anglo-Sakson ülkelerinde yasal önalım hakkı hiç yok, bazı kıta Avrupası ülkelerinde ise oldukça dar.
• Tapudaki bedel gerçeği yansıtmıyor. Sayısız muvazaa davası bunun kanıtı. Tapudaki bedeli esas almak, sonuçta payı satın alanı cezalandırıyor ve davacıyı haksız yere zenginleştiriyor.
• Kamulaştırmada gerçek değer ödeniyorsa, önalımda neden ödenmesin? Anayasa Mahkemesi kamulaştırmada gerçek değerin ödenmesini anayasal bir güvence sayar. Önalımda da alıcının mülkiyetine müdahale var; aynı yöntem burada da uygulanabilir.
• Zaman ve enflasyon alıcı aleyhine işliyor. Dava, satıştan yıllar sonra açılabiliyor. Yatırılan para karar kesinleşene kadar alıcıya ödenmiyor; nema da enflasyonun gerisinde kalıyor.
• Yüzlerce paydaşa noter bildirimi gerçekçi değil. "Alıcı bildirim yapsın, süre kısalacağı için zararı önlesin" cevabı, imar kaynaklı ortaklıklarda hem maliyet hem tebligat açısından pratikte işlemiyor.
• Yargıtay zaten rayiç bedele başvuruyor. Davacı bedelin muvazaalı olarak yüksek gösterildiğini ileri sürdüğünde mahkemeler rayiç bedeli tespit edip önalımı bu tutar üzerinden kullandırıyor. Alman ve Fransız hukukunda da bazı önalım türlerinde rayiç bedel esası var. Karşı oya göre "farklı bir satış ilişkisi doğar" kaygısı bu yüzden yerinde değil.
Karşı oyun vardığı sonuç açık: Bedel tapuda yüksek de gösterilse düşük de gösterilse, rayiç bedel taşınmazın gerçek değerini esas alarak iki tarafı da korur.
Aslında iki görüş aynı soruya farklı cevap veriyor: Adalet, tarafların sözleşmesinde mi aranmalı, yoksa piyasanın gerçeğinde mi? Çoğunluk sözleşmeyi, karşı oy piyasayı seçti.
Şimdi ne olacak?
En çok karıştırılacak nokta şu: Rayiç bedel kuralı bugün yürürlükten kalkmadı. Mahkeme, doğacak hukuki boşluğu kamu yararına aykırı bularak iptalin kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından dokuz ay sonra, yani 6 Ağustos 2027'de yürürlüğe girmesine hükmetti. Yürürlüğü durdurma talebini de reddetti. Bu tarihe kadar mahkemeler rayiç bedel kuralını uygulamaya devam edecek.
Top artık Meclis'te. TMK m. 734'ün ikinci fıkrası bütünüyle iptal edildiği için, bedelin nasıl belirlenip nasıl depo edileceği konusunda kanunda boşluk oluşacak. Yasa koyucunun bu süre içinde yeni bir düzenleme yapması bekleniyor. Yeni metnin hem çoğunluğun "sözleşme korunmalı" ilkesine hem de karşı oyun enflasyon ve uzun dava süreleri konusundaki haklı kaygılarına cevap vermesi gerekecek.
Kararın dokunmadığı hükümler de var. 7571 sayılı Kanun'la TMK m. 733'te yapılan değişiklikler, yani bildirimsiz satışlarda bir yıllık süre ve Devlet İhale Kanunu kapsamındaki satışların önalım dışında tutulması, aynen yürürlükte.
Dokuz ay boyunca davalar ne olacak?
Kağıt üzerinde kısa cevap şu: 6 Ağustos 2027'ye kadar hiçbir şey kendiliğinden değişmiyor. Dokuz aylık süre karar tarihinden (16 Temmuz 2026) değil, Resmî Gazete'de yayım tarihinden itibaren işliyor.
• Yeni açılacak davalar: 6 Ağustos 2027'ye kadar açılan davalarda hâkim payın rayiç bedelini belirleyecek. Davacı da bu bedeli ve tapu giderlerini kesin süre içinde yatıracak.
• 25 Aralık 2025'ten önce açılmış davalar: Rayiç bedel kuralını bu davalara uygulatan geçici 1. maddenin ikinci fıkrası da aynı tarihe kadar yürürlükte. Yani eski davalarda da rayiç bedel istenmeye devam edecek.
• 6 Ağustos 2027'de hâlâ kesinleşmemiş davalar: Asıl belirsizlik burada. O tarihte hem rayiç bedel kuralı hem de geçiş hükmü yürürlükten kalkacak. Eski "satış bedeli" kuralı ise kendiliğinden geri gelmiyor. Meclis düzenleme yapmazsa kanunda bedel ve depo usulüne ilişkin bir kural kalmayacak. Yaparsa yeni kanunun geçiş hükümleri belirleyici olacak.
• Kesinleşmiş kararlar: İptal kararları geriye yürümediği için (Anayasa m. 153/5) kesinleşmiş hükümler etkilenmeyecek.
Bir nokta ise gerçekten tartışmaya açık. Bu karar, 13 asliye hukuk mahkemesinin itirazıyla gelen bir somut norm denetimi. Aynı kurallar 137 milletvekilinin açtığı iptal davasına da konu edilmişti. İtiraz eden mahkemeler, beklettiği dosyalara şimdi geri dönecek.
Bu dosyalarda, iptal ertelenmiş olsa bile Anayasa'ya aykırılığı tespit edilmiş bir kuralın uygulanmaması gerektiği görüşü güçlü biçimde savunulabilir. Karşı görüşe göre ise mahkemenin yürürlükteki kanunu uygulamama yetkisi yok. Nitekim Anayasa Mahkemesi de iptali ertelediği için yürürlüğü durdurma talebini oybirliğiyle reddetti.
Kararın gerekçesinde derdest davalar için ayrı bir değerlendirme yer almıyor. Bu sorunun cevabını ilk derece mahkemelerinin kararları ve özellikle Yargıtay'ın tutumu belirleyecek.
Pratikte ne yapmalı?
• Paydaşsanız ve bir satıştan haberdar olduysanız: "İptal yürürlüğe girsin, sonra dava açarım" diye beklemeyin. Hak düşürücü süreler işlemeye devam ediyor; kaçan süre geri gelmez.
• Davanız sürüyorsa ve size rayiç bedeli yatırmak için kesin süre verildiyse: Bu yükümlülük bugün de geçerli. Süre içinde yatırmazsanız payın adınıza tescili mümkün olmaz.
• Pay satın aldıysanız: Satışı diğer paydaşlara noter aracılığıyla bildirin. Böylece üç aylık süre başlar ve belirsizlik kısalır.
• Herkes için: Önümüzdeki dokuz ay içinde Meclis'ten çıkacak düzenlemeyi ve özellikle geçiş hükümlerini yakından izleyin. Derdest davalarda hangi bedelin esas alınacağı büyük ölçüde bu hükümlere bağlı olacak.
Son söz
Şüf'adan bugüne yüzyıllardır yaşayan bir kurum, son bir yılda iki kez sarsıldı. Önce kanun koyucu "gerçek değer" dedi; şimdi Anayasa Mahkemesi "sözleşmenin kendisi" diyor.
Karar, sözleşme özgürlüğünü ve hukuki öngörülebilirliği öne çıkarıyor. Karşı oy ise enflasyonun ve tapudaki bedellerin gerçeğine ayna tutuyor. İkisinin de haklı olduğu yerler var. İyi bir kanun, ikisini birden görebilen kanundur.
Yasa koyucunun önünde dokuz ay var. Bu sürenin acele bir yamayla değil, tüm tarafları dinleyen bir düzenlemeyle değerlendirilmesini umuyorum. Aksi hâlde paydaşlar, alıcılar ve mahkemeler aynı belirsizliği bir kez daha yaşayacak.

Av. Muhammet Fatih CANTEMİR
Gayrimenkul Hukuku Derneği Yönetim Kurulu Üyesi
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut uyuşmazlıklar için bir avukata danışılması önerilir.
Kaynak: Anayasa Mahkemesinin 16 Temmuz 2026 tarihli, E.2026/23, K.2026/162 sayılı kararı (Resmî Gazete, 6 Kasım 2026, Sayı: 33422).
Next





