Daha önce Suç Örgütünden Dolayı Aynı Kişiye Birden Fazla Ceza Verilebilir mi? [1], Örgüte Üyelik Suçundan İkinci Kez Ceza Verilmesi ve Suçsuzluk/Masumiyet Karinesi [2] ve Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Suçlarında Kesinti Kavramı ve Zincirleme Suç Tatbiki ile İlgili Yargıtay Değerlendirmesi [3] başlıklı yazılarımızda; mütemadi suçlarda kesinti kavramını ve failin mütemadi suçlarda birden fazla ceza sorumluluğunun doğup doğmayacağını anlatmış, bu konuda Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarından örnekler vermiştik.
Bu yazımızda ise; suç örgütü yöneticiliğinin ve üyeliğinin mütemadi/kesintisiz olması, yani neticesinin devam etmesi ile ilgili güncel Yargıtay kararlarını işleyecek, fiili ve hukuki kesintilerin ne anlama geldiğini, hangi kesintinin mütemadi suçta esas alınması gerektiğini, yine iddianamenin düzenlenmesi şeklinde gerçekleşen kesintide iddianame tarihinin mi yoksa iddianamenin kabul edildiği tarihin mi esas alınacağını tartışacağız.
Öncelikle; hukuki ve fiili kesintiden ne anlaşılması gerektiğine yer vermemiz isabetli olacaktır.
Yargıtay 16. Ceza Dairesi’ne göre; “Temadi; ya failin iradi fiiliyle ya da gayri iradi bir müdahale ile fiilen veya fail hakkında düzenlenen iddianame ile dava açılması ya da mahkumiyet kararı verilmesi ile hukuken sona erer. Failin bu suç nedeniyle tutuklanmaya evrilen yakalanması, tutuklanması ya da hakkında verilen hapis cezasının infazına başlanması fiili/hukuki kesinti, iddianame ve mahkumiyet hükmü ise hukuki kesinti oluşturacaktır”[4].
Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 12.02.2025 tarihli, 2022/8 E., 2025/65 K. sayılı kararına konu somut olayda Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise bu kavramları şu şekilde yorumlamıştır: “Fiili veya hukuki kesintinin varlığı halinde ayrı suçların oluştuğu kabul edilmelidir. Hukuki kesinti iddianamenin düzenlenmesi, mahkumiyet kararı, vazgeçme üzerine verilen düşme kararı, af yasası gibi durumların ortaya çıkması ile gerçekleşmektedir. Fiili kesinti ise failin eylemine ara vermesi veya yakalanması, tutuklanması, askere gitmesi, uzun süre hastanede yatması gibi bir nedenle eylemin sürdürülememesi hallerinde meydana gelmektedir. Bu durumlarda eylemlerin gerçekleştirildiği yer ve araya giren zaman aralığı, yeni bir suç işleme kastı, fiili kesintinin gerçekleşip gerçekleşmediğinin tespiti açısından önem arz etmektedir”.
Örgüt suçlarında fiili ve hukuki kesinti hallerine ve iddianame tanziminin ne zaman hukuki kesinti oluşturacağına yönelik açıklamalara Yargıtay kararlarına sıkça rastlanmakla, Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun ve Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin genel kabulüne aşağıda maddeler halinde yer vermekteyiz.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 17.03.2021 tarihli, 2019/9-495 E., 2021/116 K. sayılı kararına göre; “Örgüt üyesinin bu suçtan cezalandırılması için örgüt faaliyeti kapsamında ve amacı doğrultusunda bir suç işlemesi gerekmez ise de örgütün varlığına veya güçlendirilmesine nedensel bir bağ taşıyan maddi ya da manevi somut bir katkısının bulunması gerekir. Üyeliğin mütemadi bir suç olması nedeniyle de eylemlerde bir süre devam eden yoğunluk aranır.
Temadi eden suçlardan olan örgüt üyeliği, hukuki veya fiili kesinti gerçekleşinceye kadar tek suç sayılır. Örgüt üyeliği; yakalanma, örgütün dağılması, örgütten ihraç ya da kendiliğinden örgütten ayrılma gibi sebeplerle sona erer. Yakalanmayan sanık hakkında düzenlenen iddianame temadi eden suç için hukuki kesinti oluşturmaz. Örgüt üyeliğinden mahkum olduktan sonra tekrar örgütle hiyerarşik bağ kurup süreklilik, çeşitlilik ve yoğunluk gerektiren faaliyetlere katılması halinde tekrar üyelik suçu oluşacaktır”[5].
Yargıtay 3. Ceza Dairesi’ne göre;
· Örgüt üyeliği suçunda fiili kesinti, yakalama ile gerçekleşecektir[6].
· Örgüt üyeliği temadi eden suçlardan olması nedeniyle hukuki ve fiili kesinti ile sona erecektir. Kesinti tarihi suç tarihidir[7].
· Örgüt üyeliği; niteliği gereği temadi eden suçlardan olup, hukuki ve fiili kesintinin birlikte gerçekleşmemesi halinde fail tek suçtan cezalandırılacak, temadi eden suçlardan olan örgüt üyeliği, hukuki veya fiili kesinti gerçekleşinceye kadar tek bir suç sayılacak, yakalanmayan sanık hakkında düzenlenen iddianame, temadi eden suç için hukuki kesinti oluşturmayacaktır[8].
· Hukuki ve fiili kesintinin birlikte gerçekleşmesine kadar icra olunan tüm örgütsel faaliyetler tek bir örgüt suçunu oluşturacaktır[9].
· Yakalanan kişinin serbest bırakılması üzerine sonradan gerçekleştirdiği fiillerle örgütle tekrar bağ kurduğunun anlaşılması halinde, ikinci kez örgüt üyeliği suçundan cezalandırılması mümkün olabilecektir[10].
· Örgüt üyeliği; yakalanma, örgütün dağılması, örgütten ihraç veya kendiliğinden örgütten ayrılma gibi sebeplerle sona erecek, bununla birlikte hakkında birden fazla (somut olayda dört) iddianame tanzim edilen ve bu iddianamelere konu fiillerine ilişkin yapılan soruşturmalar kapsamında gözaltına alınıp tutuklanan sanık hakkında özellikle her iddianameye konu faaliyetlerin, müsnet suçu ayrı ayrı oluşturmak için yeterli olup olmadığına, fiillerin kül halinde bir kez örgüt üyeliği suçunu oluşturup oluşturmayacağına bakılacak, yani kendiliğinden birden fazla örgüt üyeliği yorumu yapılmayıp, duruma göre sanığın örgütsel konumu ve faaliyetlerine göre temel cezanın belirlenmesinde alt sınırdan uzaklaşılması gerekecektir[11]. Buna göre; sırf iddianame düzenlenmesi ve düzenlenen bu iddianamenin kabulü kaydıyla iddianame düzenlenme tarihinin temadiyi kesen bir etkiye yol açabilmesi için, öncelikle failin yakalanması gerekir, yani fail yakalanmadığı takdirde, sırf iddianame düzenlenmesi ve iddianamenin tarihi örgüt suçunda temadiyi kesmez.
· Hukuki ve fiili kesinti birlikte gerçekleşmiş olsa bile, sanığın fiillerini ve faaliyetlerini gösteren deliller ve faaliyet dönemi itibariyle aynı dönemde gerçekleşmiş olma ihtimaline binaen, örgüte üye olma suçunun temadi eden suçlardan olduğu dikkate alınarak, suç, iddianame ve yakalanma tarihleri ile zaman ve mahiyet itibariyle aynı örgütsel faaliyetlere ilişkin olup olmadığının tespiti ve delillerin bir bütün halinde değerlendirilmesi bakımından dosyaların birleştirildikten sonra yargılamaya devamla, sanığın hukuki durumu takdir ve tayin edilecektir[12].
· Örgüt üyeliğinden mahkum olduktan sonra sanığın örgütle tekrar hiyerarşik bağ kurup süreklilik, çeşitlilik ve yoğunluk gerektiren faaliyetlere katılması halinde yeniden üyelik suçu oluşacaktır[13].
· Mükerrer yargılama ve cezalandırılmanın önlenmesi amacıyla sanığa yüklenen örgüte üye olma suçunun temadi eden suçlardan olduğu nazara alınarak; suç, iddianame ve yakalanma tarihleri gözönünde bulundurularak zaman ve mahiyet itibariyle aynı faaliyetlere ilişkin olup olmadığı, faaliyetler arasında hukuki veya fiili kesinti bulunup bulunmadığının tespiti bakımından her iki dosya birleştirilip deliller birlikte değerlendirilerek, sonucuna göre sanığın hukuki durumu takdir ve tayin edilecek[14], birleşme mümkün değil ise, diğer dosyanın onaylı bir sureti dosya içerisine alınarak inceleme yapılacaktır[15].
İddianame yazımı şeklinde gerçekleşen hukuki kesintide esas alınan tarihin iddianame tarihi mi, yoksa iddianamenin kabul edildiği tarih mi olacağı konusunda Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 05.03.2024 tarihli, 2021/3504 E., 2024/2386 K. sayılı kararında; “Sanık ...'a atılı eylemlere yönelik olarak ana dosya ve birleştirilen dosyalar kapsamındaki suç tarihlerinin 06.08.2015, 30.08.2015, 06.12.2015 ve 15.12.2015 olduğu, iddianame düzenleme tarihlerinin ise sırasıyla 07.09.2015, 16.09.2015, 11.12.2015, 15.01.2016 olduğu, 11.12.2015 tarihli iddianame ile 15.12.2015 tarihli eylemin hukuki kesintiye uğradığı nazara alındığında; 06.12.2015 ve 15.12.2015 tarihli eylemler bakımından ayrı ayrı; 06.08.2015 ve 30.08.2015 tarihli eylemlerin ise zincirleme suç olduğu gözetilerek hüküm kurulması gerekirken iddianamenin kabulü tarihi ile hukuki kesintinin gerçekleştiği şeklindeki yanılgılı düşünce ile zincirleme suç hükümlerinin uygulanması hukuka aykırı bulunmuştur.” değerlendirmesini yapmış ve iddianame tarihinin esas alınması gerektiğine işaret etmiştir.
Yine Yargıtay 8. Ceza Dairesi; 08.06.2023 tarihli, 2020/17292 E., 2023/4423 K. sayılı kararında, “Suçun temadi etmiş olması nedeniyle, suç tarihinin hukuki kesintinin gerçekleştiği iddianame tarihi olan 24.11.2014 tarihi olduğunun gözetilmemesi” hususunu bozma nedeni saymıştır[16].
Bu açıklamalar ışığında;
Sadece iddianame düzenlenmesi örgüt suçunda temadiyi kesmez. Yakalama tedbirinin tatbikinin temadiyi kesebilmesi için failin, ya tutuklanması veya hakkında iddianame düzenlenmesi gerekir.
Esas olan; failin hakkında işlem yapıldığını bilmesi olup, iddianameden haberi olmayan bir failin, iddianame tanzimi ile temadinin kesilmediğinin kabulü gerekir.
Hukuki ve fiili kesintinin birlikte gerçekleşmesine kadar icra olunan tüm örgütsel faaliyetler tek bir örgüt suçunu oluşturacaktır. Bununla beraber, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçun ayrıca değerlendirilmesi ve failin ceza sorumluluğunun tayin edilmesi gerekir.
Bu durumda akla; adli kontrol tedbirinin temadiyi kesip kesmeyeceği de gelmekle, örneğin konutu veya bir bölgeyi terk etmeme şeklinde uygulanan adli kontrol tedbiri ile örgüt suçunda temadinin kesildiği kabul edilecek, bununla birlikte bir an için şahsın gıyabında/yokluğunda verilen adli kontrol veya tutuklama kararlarında temadinin kesildiğinden bahsedilemeyecektir.
İddianame tanziminde ise esas alınan; iddianamenin kabul edildiği değil, iddianamenin yazıldığı tarih olup, iddianame kabul etmekle hukuki sonuç doğuracağından, iddianamenin iadesi durumunda hukuki kesintiden bahsedilemez. Özetle, mahkemece kabul edilen ve hukuki sonuç doğuran iddianamenin yazıldığı tarih esas alınır.
Her ne kadar örgütlü suçluluğun önlenmesi ve cezaların caydırıcı etkiye yol açması için; örgüt faaliyeti kapsamında işlenen her suç yönünden şüphelinin yokluğunda da iddianame düzenlenebildiğinden, mahkemece kabul edilen her iddianamenin düzenlenme tarihinin temadiyi kestiği ve böylece her bir iddianameye konu fiille ilgili örgüt suçunun da oluşması gerektiğine dair görüş ileri sürülebilirse de bu yönde kabul, hem ceza adaletine ve hem de “ne bis in idem” olarak da bilinen “bir suçtan birden fazla ceza sorumluluğu ve muhakeme doğmaz” prensibine aykırı olur. Çünkü temadi eden, yani neticesi devam eden bir suç türü olarak kabul edilen örgüt yöneticiliği veya üyeliği suçunun, her bir iddianame ile temadisinin kesildiği, temadi eden suçların yapısına ve unsurlarına uymaz.
Sonuç olarak; temadi eden örgüt suçunda hukuki ve fiili kesinti kavramı ile iddianame tanziminin temadiye etkisi konusunda tartışmanın sonlandığını düşünüyor, Yargıtay kararları ile şekillenen ve temadi konusunda içtihada dönüşen uygulamayı bu çalışmamızda ortaya koyuyoruz.
Prof. Dr. Ersan Şen
Av. Ertekin Aksüt
(Bu makale, sayın Prof. Dr. Ersan ŞEN tarafından www.hukukihaber.net sitesinde yayınlanması için kaleme alınmıştır. Kaynak gösterilse dahi makalenin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan makalenin bir bölümü, aktif link verilerek kullanılabilir. Yazarı ve kaynağı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayınlanması şahsi haklara ve fikri haklara aykırılık teşkil eder.)
----------
[1] https://www.hukukihaber.net/suc-orgutunden-dolayi-ayni-kisiye-birden-fazla-ceza-verilebilir-mi, Çevrim İçi Erişim Tarihi: 17.11.2026.
[2] https://www.hukukihaber.net/orgute-uyelik-sucundan-ikinci-kez-ceza-verilmesi-ve-sucsuzlukmasumiyet-karinesi, Çevrim İçi Erişim Tarihi: 17.11.2026.
[3] https://www.hukukihaber.net/uyusturucu-veya-uyarici-madde-suclarinda-kesinti-kavrami-ve-zincirleme-suc-tatbiki-ile-ilgili-yargitay-degerlendirmesi, Çevrim İçi Erişim Tarihi: 17.11.2026.
[4] Yargıtay 16. CD, 05.04.2021, 2020/6231 E., 2021/2523 K.; 2020/6232 E., 2021/2524 K.
[5] Yargıtay 16. Ceza Dairesi’nin 18.07.2017 tarihli, 2016/7162 E., 2017/4786 K. sayılı kararı da aynı yöndedir.
[6] Yargıtay 3. CD, 08.01.2025, 2024/9558 E., 2025/648 K.; 19.06.2025, 2024/21205 E., 2025/17852 K.; 21.10.2025, 2023/578 E., 2025/25246 K.
[7] Yargıtay 3. CD, 27.05.2025, 2023/13238 E., 2025/15780 K.
[8] Yargıtay 3. CD, 14.05.2026, 2023/7488 E., 2026/10413 K.; 14.01.2025, 2023/10248 E., 2025/1191 K.
[9] Yargıtay 3. CD, 14.05.2026, 2023/7488 E., 2026/10413 K.; 14.01.2025, 2023/10248 E., 2025/1191 K.
[10] Yargıtay 3. CD, 27.05.2025, 2023/13238 E., 2025/15780 K.
[11] Yargıtay 3. CD, 19.02.2025, 2024/20206 E., 2025/5424 K.
[12] Yargıtay 3. CD, 06.02.2025, 2024/24823 E., 2025/3250 K.
[13] Yargıtay 3. CD, 14.05.2026, 2023/7488 E., 2026/10413 K.
[14] Yargıtay 3. CD, 28.05.2025, 2024/18348 E., 2025/16096 K.; 10.04.2025, 2022/10444 E., 2025/10761 K.; 12.03.2025, 2022/15806 E., 2025/12412 K.
[15] Yargıtay 3. CD, 09.02.2026, 2023/14992 E., 2026/2152 K.; 21.10.2025, 2023/578 E., 2025/25246 K.; 19.06.2025, 2024/21205 E., 2025/17852 K.; 19.02.2025, 2022/24997 E., 2025/5294 K.; 21.01.2025, 2023/6362 E., 2025/2397 K.
[16] Aynı yönde Yargıtay 8. CD, 28.09.2023, 2021/11595 E., 2023/6760 K.; 03.04.2023, 2020/11551 E., 2023/1848 K.; 13.03.2023, 2022/6311 E., 2023/1223 K.; Yargıtay 10. CD, 27.03.2023, 2023/732 E., 2023/2673 K.
Next