Next
Şüphelinin avukatının tutukluluk incelemesine katılması ile ilgili bazı pratik çözüm önerilerinde bulunuluyor, bunun karşısında katılmanın engellenmesine ilişkin yöntemler de bulunabilir. Bunlar doğru değil, önemli olan kanun hükmünün doğru uygulanmasıdır.
Peki doğru olan ne? Elbette kanunu lafzı ve ruhu ile uygulamak. Bu da sonuç vermezse yasal değişikliğe gitmek.
Kanun koyucu CMK m.108/1’de; “şüpheli veya müdafii” derken, şüpheliden veya müdafiinden birisini dinleme ve diğerini dinlememe yetkisini hakime vermeyip, ikisinden birisinin hazır olduğu, diğerinin hazır olmadığı veya olamadığı durumda, tutukluluğun incelenmesinde gecikmeyi önlemek istemiştir. Hükümde geçen “veya” bağlacını; bir engel değil, şüpheli ve müdafii birlikte hazırsa ikisinin de dinlenilmesi, aksi halde birisinin dinlenilmesi ile yetinilmesi olarak anlamak gerekir.
Tutukluluğun gözden geçirilmesi sırasında müdafiiinin hazır bulunmasının zorunlu olup olmadığı değerlendirilirken, öncelikle CMK m.101/3’de tutuklulukta zorunlu müdafiilik hükmünün amacı ve kapsamı dikkate alınmalıdır.
Bu hükme göre; tutuklama talep edilmesi halinde, şüphelinin veya sanığın müdafiii yoksa kendisine talebi aranmaksızın müdafi görevlendirilmesi zorunludur. Kanun koyucu; CMK m.150/2-3 dışında, işin önemine binaen tutuklulukla ilgili böyle bir zorunlu müdafilik öngörmüştür. CMK m.101/3’ün temel amacı; kişi özgürlüğünü doğrudan ilgilendiren tutuklama tedbiri hakkında karar verilirken, şüphelinin hukuki yardımdan yararlanmasını ve savunma hakkının etkin biçimde kullanılmasını güvence altına almaktır.
Bu güvencenin yalnızca ilk tutuklama sorgusu ile sınırlı değerlendirilmesi doğru değildir. Tutukluluğun devamına ilişkin incelemelerde de kişi özgürlüğü üzerindeki müdahalenin sürdürülüp sürdürülmeyeceği karara bağlandığından, savunma hakkının aynı etkinlikle korunması gerekir.
CMK m.108/1; sulh ceza hakimliklerinin iş yoğunluğu ve müdafilerin incelemelere katılmaması nedeniyle aksamayı önlemek amacıyla, tutukluluğun gözden geçirilmesinin şüphelinin veya müdafiiinin hazır bulunması halinde yapılabileceğini kabul etmiştir.
Ancak bu düzenlemede yer alan “veya” ibaresinin amacı; müdafiin hazır bulunduğu hallerde şüphelinin iştirakini, şüphelinin hazır bulunduğu hallerde ise müdafiinin katılımını gereksiz kılmak değildir. Burada geçen alternatiflik, taraflardan birisinin belirlenen gün ve saatte hazır bulunmaması nedeniyle incelemenin yapılamaz hale gelmesini ve yargısal işleyişin aksamasını önlemeye yöneliktir.
Nitekim ceza infaz kurumunda bulunan şüpheliye incelemenin yapılacağı tarihin ve saatin bildirilmesi halinde, şüphelinin inceleme duruşmasında hazır bulunması sağlanabilir. Müdafii de aynı tarih ve saatte hazır bulunmuşsa hakimliğin, şüphelinin zaten hazır olduğu gerekçesiyle müdafiinin duruşmaya katılmasını engellemesi veya müdafiiyi dışarıda bırakarak incelemeyi yapması kabul edilemez.
Sonuç olarak; tutukluluğun gözden geçirilmesinde şüpheli veya müdafiinin hazır bulunmasına imkan tanıyan alternatif düzenleme, her ikisinin de hazır bulunduğu durumda müdafiinin katılımını gereksiz kılan bir hüküm olarak yorumlanamaz. Şüpheli ve müdafii belirlenen günde ve saatte hazır bulunmuşlarsa, müdafiiin incelemeye katılmasına imkan tanınması gerekir. Düzenlemenin amacı; savunma hakkını daraltmak değil, taraflardan birisinin katılmaması halinde, incelemenin sürdürülmesini sağlayarak, yargısal işleyişin kesintiye uğramasını önlemektir.
Ceza infaz kurumunda tutulan şüpheli veya sanık SEGBİS’e çıkarılabileceği için, bu hatalı kabulle müdafii hiçbir sorguya ve savunmaya da katılamaz. Kanun koyucunun bunu istediği söylenemez. Aksi kabul; zorunlu müdafilik olsun veya olmasın, avukatın hukuki yardımından yararlanma hakkının özüne de aykırıdır.
Yazının devamı için tıklayınız:
