Soruşturma evresinde CMK m.108/1’e göre yapılan aylık tutukluluk incelemesinde; şüpheli müdafiinin sulh ceza hakimliği önünde hazır bulunduğu, SEGBİS üzerinden şüphelinin tutulduğu ceza infaz kurumuna bağlanıldığı, CMK m.108/1’de “şüpheli veya müdafii dinlenilmek suretiyle karar verilir” denildiğinden bahisle, tutukluluk incelemesi sırasında avukatın salona alınmadığı, tutuklunun savunma hakkının kısıtlandığı,

Aşağıda yer verdiğimiz gerekçelerle; CMK m.108/1’e göre yapılacak inceleme gününün ve tutukluluk incelemesinde yeterli savunma hakkının kullanılabilmesi amacıyla, tutukluluğa dayanak olan bilgi ve belgeler ile tutuklulukla ilgili Cumhuriyet savcısının görüşünün şüpheliye ve avukatına önceden bildirilmesi gerektiği,

İzahtan varestedir.

Hukuki Gerekçeler:

Anayasa m.36/1’e göre; “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir”.

Anayasa m.19/7’nin 1. cümlesine göre; “Tutuklanan kişilerin, makul süreler içinde yargılanmayı, soruşturma ve kovuşturma sırasında serbest bırakılmayı isteme hakları vardır”.

Anayasa m.19/8’e göre; “Her ne sebeple olursa olsun, hürriyeti kısıtlanan kişi, kısa sürede durumu hakkında karar verilmesini ve bu kısıtlamanın kanuna aykırılığı halinde hemen serbest bırakılmasını sağlamak amacıyla yetkili bir yargı merciine başvurma hakkına sahiptir”.

İHAS m.5/4’e göre; “yakalama veya tutulma yoluyla özgürlüğünden yoksun kılınan herkes, tutulma işleminin yasaya uygunluğu hakkında kısa bir süre içinde karar verilmesi ve tutulma yasaya aykırı ise, serbest bırakılması için bir mahkemeye başvurma hakkına sahiptir”.

CMK m.149/3’e göre; “Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında avukatın, şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade alma veya sorgu süresince yanında olma ve hukuki yardımda bulunma hakkı engellenemez, kısıtlanamaz”. Bu hükümde; soruşturma ve kovuşturma aşamalarının her aşamasında ve dolayısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakkını kısıtlanma veya bu kısıtlılığın devam etme ihtimalinin bulunduğu tutukluluğun istenmesi, devamı veya uzatılması safhalarında şüpheli veya sanığın yanında kendisine hukuki yardımda bulunacak bir avukat bulundurulması gerektiği açıkça ifade edilmiştir.

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü’nün konu ile ilgili 18.11.2015 tarihli ve 2013/2653 Başvuru sayılı kararında; CMK m.108/1’de yer alan “şüpheli veya müdafii dinlenmek suretiyle karar verilir” hükmü gereğince, şüphelilerin SEGBİS ile beyanlarının alındığı, ayrıca müdafilerinin de hazır bulundurulmasına ve dinlenilmesine gerek olmadığını gerekçe gösterilerek, bu taleplerin reddine karar verildiği,

AYM kararının 117, 118, 119 ve 120. paragraflarında, tutukluluğun incelenmesine müdafiin katılma hakkının neden ihlal edildiğinin ortaya koyulduğu, buna göre;

“117. Tutukluluk gibi kişi hürriyeti ve güvenliğini kısıtlayan bir tedbir kararının verilmesi ve tedbirin devam edip etmeyeceğine ilişkin tüm duruşmalı incelemelerde, şüphelinin haklarının korunması bakımından bir müdafiin yardımından faydalanması, savunmanın güçlendirilmesi açısından önemli bir unsurdur. Başka bir ifadeyle yasal olarak müdafi yardımının sağlanmasının zorunlu olmadığı durumlarda bu hakkın kullanımının engellenmemesi, kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkının etkili bir şekilde gerçekleştirilmesinin güvencesini teşkil eder. Şüpheli müdafiinin, tutuklunun tahliye talebine dair savunmasını, şüpheliden daha iyi ve etkili bir şekilde yapabilme bilgi ve yeteneğine sahip olduğu açıktır.

118. Bu belirlemeler doğrultusunda, tutukluluk incelemesinin şüpheli veya müdafiin huzurda birlikte dinlenilmek suretiyle yapılması zorunlu olmasa dahi talep halinde müdafiin şüpheliyle birlikte tutukluluk incelemesi sırasında, savunma ve itirazlarını sunmasının engellenmemesi gerekir.

119. Başvuru formu ve ekli belgelerden başvurucuların, 12/7/2013 tarihinde gerçekleşen tutukluluk incelemesinde müdafileri ile birlikte beyanda bulunmaya yönelik taleplerinin reddi kararı, başvurucuların tutukluluklarıyla ilgili etkili bir şekilde savunma yapma haklarının ihlali sonucunu doğurmuştur.

120. Açıklanan nedenlerle başvurucuların, tutukluluk incelemelerinde müdafi yardımından yararlandırılmamış olması nedeniyle Anayasa’nın 19. maddesinin sekizinci fıkrasının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir”.

Sonuç olarak;

Tutuklama tedbiri ile ilgili yasal şartların çok sıkı olduğu, fakat tutukluluğun kolay uygulandığı ve yasa yollarından etkili sonuçların alınamadığı tartışmalarının devam ettiği bir süreçte, bu sorunun bir an evvel çözülmesi, tutukluluğa itirazların ve tutukluluk incelemelerinin etkili yol olarak kullanılması isabetli olacaktır.

Bu hukuki gerekçeler yeterli gelmiyorsa, yapılması gereken derhal yasal değişikliğe gidilmesidir. CMK 108/1’de yer alan; “şüpheli veya müdafii dinlenilmek suretiyle karar verilir” ibaresi, “şüpheli ve müdafii birlikte dinlenilmek suretiyle karar verilir” olarak değiştirilmelidir.