Maddi hakikate ve adalete ulaşabilmek için kovuşturma evresinde yapılan muhakemenin bir gereği olarak hakimin ve tarafların tanığa soru sorabilecekleri (İHAS m.6/3-d ve CMK m.201),
Delilin usule uygun şekilde ortaya koyulmasının, tartışılmasının ve değerlendirilmesinin sağlanması gerektiği (CMK m.206/1-2, m.216 ve m.217),
Esas olanın; bir tanığın mutlaka duruşmada dinlenmesi ve delilin ortaya koyulması gerektiği, kovuşturma evresinde muhakeme edilmeyen delilin duruşma salonunda ve mahkeme salonunda ortaya koyulduğundan, tartışıldığından ve değerlendirildiğinden bahsedilemeyeceği, aksi uygulamaların sanığın dürüst yargılanma hakkını ihlaline yol açacağı,
Cumhuriyet savcısı ile sanık veya müdafiinin birlikte rıza göstermeleri halinde, mahkeme tarafından tanığın dinlenmesinden veya başka bir delilin ortaya koyulmasından vazgeçilebileceği (CMK m.206/3),
CMK m.211’in “Duruşmada okunmasıyla yetinilecek belgeler” başlığını taşıdığı, maddenin 1. fıkrasına göre; tanığın ölmesi veya akıl hastalığına tutulması veya bulunduğu yerin öğrenilememesi veya tanığın duruşmada hazır bulunmasının, hastalık, malullük veya giderilmesi imkanı olmayan başka bir nedenle belli bir süre içinde mümkün olmaması veya tanığın ifadesinin önem derecesi itibariyle duruşmada hazır bulunmasını gerekli kılmaması hallerinde, istisnai olarak tanığın dinlenmesi yerine, daha önce yapılan dinleme sırasında düzenlenmiş tutanaklar ile kendisi tarafından yazılmış belgelerin okunabileceği, bu sebeplerden birisi nedeniyle tanığın usule uygun şekilde duruşmada dinlenemediği ve tanığa soru sorulamadığı durumda, bu tanığın beyanının yegane veya belirleyici delil niteliği taşıyamayacağı, hatta yeterli usuli güvence sağlanmadığından bahisle tanık beyanının sanığın aleyhine delil olarak da kullanılamayacağı,
211. maddenin 2. fıkrasında ise; bunun dışında kalan tutanakların okunmasına, Cumhuriyet savcısı, katılan veya vekili ile sanık veya müdafii tarafından rıza gösterebileceğinin belirtildiği,
Bununla birlikte; olayın delilinin bir tanığın açıklamalarından ibaret olduğu durumda, bu tanığın duruşmada mutlaka dinlenmesinin gerektiği, daha önce yapılan dinleme sırasında düzenlenmiş tutanağın veya yazılı bir açıklamanın okunmasının dinleme yerine geçemeyeceği (CMK m.210/1), tanıklıktan çekinme hakkı olan kişinin duruşmada tanıklıktan çekildiğinde de daha önce verdiği ifadeye ilişkin tutanağın duruşmada okunamayacağı (CMK m.210/2),
“Tanığın önceki ifadesinin okunması” başlıklı CMK m.212 ile m.211’in farklı hükümler olduğu, huzurda dinlenen tanığın bir hususu hatırlayamadığı durumda, önceki ifadesini içeren tutanağın ilgili kısmının okunması suretiyle hatırlamasına yardımcı olunması gerektiği, tanığın ifadeleri arasında çelişki oluşursa, duruşmada bu çelişkinin giderilmeye çalışılmasının öngörüldüğü (CMK m.212), tanığın hangi beyanına üstünlük verildiğinin CMK m.230/1-b’ye uygun şekilde gerekçeli kararda gösterilmesinin gerektiği,
CMK m.233’de ve m.235’de; suçun mağduru ile şikayetçinin duruşmaya çağrılmasından ve davete uyulmaması halinde yapılacakları düzenlediği, m.235/2-3’de çağrıya rağmen gelmeyene ve kendisine ulaşılamayan mağdurun veya şikayetçinin dinlenmesinden vazgeçileceği, ancak bu kişilerin olayın tek bir tanığı veya belirleyici veya tamamlayıcı delil niteliğinde tanıklıkları varsa, yani bu kişilerin beyanlarının alınması maddi hakikate ve adalete ulaşılması zorunlu ise, bu kişilere ulaşılmasının ve beyanlarının alınmasının sağlanması gerektiği,
CMK m.58’in 2 ila 6. fıkralarında gizli tanıklığın düzenlendiği, sıkı şartlara tabi olan ve savunma hakkını kısıtlayan gizli tanıklığın ancak bir suç örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda uygulanabileceği, yine 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu’nun 3. maddesinde tanık koruma tedbiri alınması gereken suçların sayıldığı, bu madde tarafından, m.5/1,a-b’de düzenlenn gizli tanıklığın uygulama alanının genişletildiğinin görüldüğü, aynı Kanunun 9. maddesinin 8. fıkrası hükmünde, sadece gizli tanığın beyanlarının hükme esas alınamayacağının ve sanığın mahkumiyeti kararı verilemeyeceğinin belirtildiği, gerek “Tanığa ilk önce sorulacak hususlar ve tanığın korunması” başlıklı CMK m.58/3 ve gerekse Tanık Koruma Kanunu’nun “Haklarında koruma tedbiri kararı alınan tanıkların dinlenmelerinde uygulanacak usuller” başlıklı 9. maddesine uygun şekilde gizli tanığın dinlenmesinin gerektiği, bu konuda sanığa ve müdafiine gerekli usuli güvencelerin sağlanmasının ve eş zamanlı soru sorulma hakkının tanınmasının zorunlu olduğu, aksi halde sanığın dürüst yargılanma hakkının ihlale uğrayacağı,
“Dinleme ve okumadan sonra diyeceğin sorulması” başlıklı CMK m.215 uyarınca, tanığın beyanlarına karşı bir diyecekleri olup olmadıklarının gösterilen sıraya göre taraflara sorulması gerektiği,
“Delillerin tartışılması” başlıklı CMK m.216’ya göre; ortaya koyulan delillerin yine maddede gösterilen sıraya uygun olarak, uygulamada “esas hakkında beyan”, “esas hakkında mütalaa” ve “esas hakkında savunma” adları ile bilinen yöntemle, her ne kadar dosyaya daha önce yazılı sunulsalar bile “kovuşturmanın sözlülüğü” ilkesi gereğince taraflarca en fazla iki defa sözlü olarak tartışılabileceği,
Sonuç olarak; “Hükmün gerekçesinde gösterilmesi gereken hususlar” başlıklı CMK m.230/1-b uyarınca, CMK m.217’ye göre delilleri takdir eden mahkeme tarafından, delillerin tartışılması ve değerlendirilmesi ile hükme esas alınan ve reddedilen delillerin, bunun yanında hukuka aykırı yol ve yöntemle elde edildiği CMK m.206/2-a tespit edilen delillerin gerekçeli kararda gösterilmesinin zorunlu olduğu,
İzahtan varestedir.
Next