I. Giriş

İcra dosyaları bazen yıllarca rafta bekler. Alacaklı vekili arada bir dosyayı açar, bir dilekçeyle "dosyanın yenilenmesini" ister, sonra yeniden kapanır. Bu, uygulamada o kadar sık görülen bir refleks haline gelmiştir ki, çoğu zaman gerçek bir icra işlemi yerine geçtiği düşünülür. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.04.2026 tarihli, E.2025/349, K.2026/253 sayılı kararı, tam da bu refleksin hukuken hiçbir şey ifade etmediğini; bonoya dayalı bir takipte zamanaşımını kesecek olanın dosyanın "yenilenmesi" değil, takibin ilerlemesine hizmet eden somut bir icra işlemi olduğunu ortaya koymaktadır. Kararın arka planında sekiz yılı aşkın süredir devam eden, dört ayrı yargı merciinin birbirinden farklı sonuçlara ulaştığı bir uyuşmazlık yatmaktadır.

II. Sekiz Yıllık Bir Takibin Öyküsü

Uyuşmazlığın kaynağı, alacaklının borçlu aleyhine bonoya dayalı olarak başlattığı kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takiptir. Ödeme emri borçluya 24.04.2017 tarihinde tebliğ edilmiştir. Alacaklı vekili 28.08.2018'de bankalara haciz ihbarnamesi gönderilmesini ve borçlunun malvarlığının sorgulanmasını istemiş, ardından 25.09.2018'de borçlunun adresinde haciz talep etmiştir; ancak evde bulunan eşyalar "lüzumlu eşya" sayıldığından fiilen haciz yapılamamıştır. Ertesi gün, 26.09.2018'de alacaklı vekili icra müdürlüğünden kesin aciz vesikası verilmesini talep etmiş, icra müdürlüğü ise bir gün sonra bu talebi reddetmiştir — çünkü borçlunun üzerine haciz konulmuş ama henüz satılmamış bir aracı ve bir taşınmazı bulunmaktadır; kıymet takdiri ve satış yapılmadan borcun ne kadarının karşılanacağı bilinemeyeceğinden, ortada "kesin" bir aciz söz konusu değildir.

Alacaklı bu ret işlemine karşı şikâyet yoluna başvurmuş, Akçaabat İcra (Hukuk) Mahkemesi 10.05.2019 tarihli kararıyla şikâyeti reddetmiştir — yani icra müdürünün ret kararı onanmış, kesin aciz vesikası verilmemiştir. Ne var ki kararın gerekçe kısmında, işin garibi, "25.09.2018 tarihli haciz tutanağının kesin aciz vesikası niteliğinde olduğu" yazılmıştır. Hüküm ile gerekçe arasındaki bu çelişki, istinaf edilmeden 01.05.2023'te kesinleşen kararın içinde sessizce beklemiştir.

Bu arada alacaklı vekili, 15.12.2020'de icra dosyasının yenilenmesini talep etmiştir — başka hiçbir işlem yapmadan, sadece dosyanın "yenilenmesini" isteyen bir dilekçeyle. Daha sonra borçlu vekili icra mahkemesine başvurarak, bonodan doğan üç yıllık zamanaşımı süresinin dolduğunu ileri sürmüş ve icranın geri bırakılmasını istemiştir. İşte tam bu noktada, o çelişkili gerekçe cümlesi bütün ağırlığıyla ortaya çıkmıştır: eğer 25.09.2018 tarihli haciz tutanağı gerçekten kesin aciz vesikası sayılırsa, zamanaşımı süresi üç yıl değil yirmi yıl olacak ve borçlunun itirazı boşa çıkacaktır.

III. Bonoda Üç Yıl, Aciz Vesikasında Yirmi Yıl: Hukuki Çerçeve

Kambiyo senetlerinde zamanaşımı, alacaklının takip hakkını sonsuza kadar taşıyamayacağı ilkesine dayanır. Somut olayda senedin düzenlendiği ve takibin başladığı tarih itibarıyla yürürlükte bulunan 6762 sayılı (mülga) Türk Ticaret Kanunu uygulanmıştır; ancak aynı ilke, hâlen yürürlükte olan 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 778. maddesiyle bonolara da uygulanan 749 ilâ 751. maddelerinde bugün de aynen korunmaktadır. Buna göre poliçeyi (ve dolayısıyla bonoyu) kabul edene karşı ileri sürülecek istemler, vadenin geldiği tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK m.749/1). Zamanaşımını kesen sebepler ise sınırlı sayıda düzenlenmiştir: "dava açılması, takip talebinde bulunulması, davanın ihbar edilmesi veya alacağın iflas masasına bildirilmesi" (TTK m.750/1). Bu dört sebep dışında hiçbir işlem zamanaşımını kesmez; kesilme hâlinde ise kesen işlem yalnızca kime karşı yapılmışsa onun hakkında hüküm ifade eder ve aynı uzunlukta yeni bir süre işlemeye başlar (TTK m.751).

Borçlunun bu zamanaşımı def'ini nasıl ileri süreceği ise 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nda ayrıca düzenlenmiştir. İİK'nın 71/2. maddesi, "borçlu, takibin kesinleşmesinden sonraki devrede borcun zamanaşımına uğradığını ileri sürecek olursa, 33/a maddesi hükmü kıyasen uygulanır" der; 33/a maddesi ise icra mahkemesinin bu iddiayı "resmî vesikalara müsteniden" inceleyip icranın geri bırakılmasına veya devamına karar vereceğini öngörür. Bu resmî vesikalardan biri de aciz vesikasıdır. İİK m.105/1 uyarınca, haciz sırasında borçlunun haczi kabil hiçbir malı bulunamazsa tutulan haciz tutanağı, İİK m.143'teki kesin aciz vesikası hükmündedir — ama bunun için borçlunun yalnız haciz yapılan yerde değil, başka hiçbir yerde de haczedilecek malının bulunmaması gerekir. İİK m.143/6 ise bu şekilde doğan borcun, aciz vesikasının düzenlenmesinden itibaren tam yirmi yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrayacağını hükme bağlar. Üç yıl ile yirmi yıl arasındaki bu fark, davanın bütün ağırlığını taşıyan noktadır: borçlunun elinde hacizli ama satılmamış bir araç ve taşınmaz varken, salt bir haciz tutanağının "kesin aciz vesikası" sayılıp sayılamayacağı.

IV. Uyuşmazlık

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, Bölge Adliye Mahkemesinin alacaklı lehine verdiği kararı bozarken meseleyi iki başlıkta ele almıştır: birincisi, icra hukuk mahkemesinin 2019 tarihli kararında "hüküm" mü yoksa çelişkili "gerekçe" mi esas alınacaktır; ikincisi, bu sorunun cevabı ne olursa olsun, alacaklının 2020'de yaptığı "dosyanın yenilenmesi" talebinin üç yıllık zamanaşımını kesip kesmediğidir. Bölge Adliye Mahkemesi ise direnirken, kesin hükmün istisnaen gerekçeyi de kapsayabileceği görüşünden hareketle, 2019 kararının gerekçesindeki "kesin aciz vesikası" tespitinin bu dosya için bağlayıcı olduğunu savunmuştur. Uyuşmazlık, Hukuk Genel Kurulu önüne tam da bu direnme üzerinden gelmiştir.

V. Kararın Değerlendirmesi

Hukuk Genel Kurulu, önce hüküm-gerekçe çelişkisini çözmüştür: 2019 tarihli icra mahkemesi kararının sonucu açıkça "şikâyetin reddi", yani kesin aciz vesikası verilmemesi yönündedir; gerekçedeki aksi yöndeki cümle ise kararın kendi içinde çelişkilidir ve asıl olan hüküm fıkrasıdır. Borçlunun üzerine kayıtlı, henüz satılmamış aracı ve taşınmazı bulunduğu sürece, 25.09.2018 tarihli haciz tutanağının kesin aciz vesikası sayılamayacağını Kurul açıkça vurgulamıştır.

Bu tespitten sonra Kurul, asıl belirleyici soruya, yani zamanaşımını kesen işlemlerin sınırlı sayılı olup olmadığına eğilmiştir. Kararın gerekçesinde bu ilke şöyle ifade edilmiştir: "Türk Ticaret Kanunu'nun 662. maddesinde belirtilen dava tabirinden maksat eda davalarıdır. Bu nedenle istihkak, ortaklığın giderilmesi, kıymet takdirine itiraz, senet iptali, tasarrufun iptali gibi davalar zamanaşımını kesmez." Bu cümle, kesme sebeplerinin kanunda tek tek sayıldığını ve kıyas yoluyla genişletilemeyeceğini hatırlatması bakımından önemlidir — aynı mantık, dava dışındaki işlemler için de geçerlidir.

Peki hangi işlemler bu kesme etkisini gerçekten doğurur? Kurul burada kendi yerleşik içtihadına, 24.03.2022 tarihli ve 2018/12-752 Esas, 2022/384 Karar sayılı ile 09.02.2021 tarihli ve 2017/12-351 Esas, 2021/57 Karar sayılı kararlarına atıf yapmıştır: alacaklı tarafından yapılan bir icra işlemi — örneğin borçlunun mallarının haczedilmesi talebi — yapıldığı anda zamanaşımını keser; icra memurunun bu talep üzerine ayrıca bir icra takip işlemi yapmış olmasına gerek yoktur, çünkü kesme etkisi için aranan şey alacaklının kendi üzerine düşeni yapmış olmasıdır. Bu ölçüt, 2018'deki haciz ve aciz vesikası taleplerinin neden zamanaşımını kestiğini, buna karşılık 2020'deki "dosya yenilensin" talebinin neden kesmediğini aynı çizgide açıklar: birincisinde alacaklı somut bir talepte bulunmuş, ikincisinde ise hiçbir yeni istem ileri sürmeden yalnızca dosyanın işlemde kalmasını istemiştir.

İşte tam bu noktada Kurul, alacaklının 15.12.2020 tarihli "dosyanın yenilenmesi" talebini değerlendirmiş ve şu sonuca varmıştır: "Somut olayda alacaklı vekilince 15.12.2020 tarihinde icra dosyasının yenilenmesi talep edilmiş ise de takip dosyasının yenilenmesi talebi takibin devamını sağlamaya yönelik icra işlemi olmadığından zamanaşımı süresini kesmez." Kurulun burada çizdiği ayrım nettir: zamanaşımını kesen bir icra işlemi, alacaklının takibi fiilen ileri götürme iradesini yansıtmalıdır — haciz talebi, malvarlığı sorgusu, satış talebi gibi. Salt "dosya yenilensin" demek, hiçbir yeni talep içermediği için bu iradeyi taşımaz; kâğıt üzerinde dosyayı "canlı" gösterse de hukuken zamanaşımını durdurmaz.

Sonuç olarak Kurul, alacaklının son gerçek icra işleminin 26.09.2018 tarihli (kesin aciz vesikası talebi) olduğunu, bu tarihten sonra üç yıllık süreyi kesen hiçbir işlem yapılmadığını tespit etmiş; Özel Dairenin bozma kararına uyulması gerektiğine, dolayısıyla Bölge Adliye Mahkemesinin direnme kararının bozulmasına oy birliğiyle karar vermiştir. Dosya, Özel Daire bozma gerekçesi doğrultusunda yeniden karar verilmek üzere Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmiştir.

VI. Uygulamaya Dönük Sonuçlar

Kararın alacaklı vekilleri için verdiği ders açıktır: eski bir icra dosyasını "canlı" tutmanın tek yolu, gerçek bir icra işlemi yapmaktır. Yıllardır beklemede kalan bir kambiyo takibinde salt "dosya yenilensin" dilekçesi vermek, üç yıllık zamanaşımı süresini durdurmaz; bunun yerine yeni bir haciz talebi, güncel bir malvarlığı sorgusu veya satış talebi gibi takibin ilerlemesine hizmet eden bir işlem yapılmalıdır. Aksi hâlde, dosya kayıtlarında hareketli görünen bir takip, hukuken zamanaşımına uğramış olabilir.

Borçlu vekilleri açısından ise karar, zamanaşımı def'inin ne zaman ve nasıl ileri sürülebileceğini hatırlatmaktadır: İİK m.71/2 ile m.33/a'nın kıyasen uygulanması sayesinde bu def'i, takibin kesinleşmesinden sonraki dönemde herhangi bir süreye tâbi olmaksızın icra mahkemesi önünde ileri sürülebilir. Dosyada yıllar önce alınmış, gerekçesinde çelişkili ifadeler barındıran bir icra mahkemesi kararı bulunması da tek başına belirleyici değildir; asıl olan hüküm fıkrasıdır ve mahkeme incelemesi bu fıkra üzerinden yapılır.

Kararın bir başka pratik sonucu da kesin ve geçici aciz vesikası arasındaki farkın önemidir. Borçlunun üzerine kayıtlı, henüz paraya çevrilmemiş bir malı bulunduğu sürece — o mal aile mezarlığı gibi satışı fiilen güç bir taşınmaz olsa dahi — icra dairesi ve mahkemeler bunu gözardı edip haciz tutanağını doğrudan kesin aciz vesikası saymamalıdır. Bu ayrımın gözden kaçırılması, otuz yıla varan bir sürede alacaklıya haksız bir avantaj, borçluya ise fiilen sonu gelmeyen bir sorumluluk yükleyebilir.

VII. Sonuç

Hukuk Genel Kurulunun bu kararı, icra dosyalarında yıllarca süregelen bir alışkanlığa net bir sınır çizmektedir: dosyanın kâğıt üzerinde "yenilenmesi", zamanaşımını durdurmak için yeterli değildir. Kambiyo senedine dayalı bir takipte alacaklının hakkını korumasının tek yolu, üç yıllık süre içinde takibin ilerlemesine hizmet eden somut bir işlem yapmaktır. Kararın sekiz yıllık, dört farklı yargı merciinden geçen öyküsü, aynı zamanda icra hukukunda küçük bir usul ayrıntısının — bir gerekçe cümlesinin, bir dilekçenin içeriğinin — sonunda alacağın tamamen tahsil edilememesine yol açabileceğini göstermektedir.

Yararlanılan Kaynaklar

· Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2025/349, K.2026/253, T.15.04.2026.

· Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2018/12-752, K.2022/384, T.24.03.2022 ve E.2017/12-351, K.2021/57, T.09.02.2021 (karar metninde atıfla).

· 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m.33/a, m.71, m.105, m.143 — mevzuat.gov.tr güncel metin.

· 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.749-751 (poliçede zamanaşımı) ve m.778 (bonoya uygulanacak hükümler) — mevzuat.gov.tr güncel metin.

· (Somut olaya uygulanan, karar tarihinde mülga) 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.661-663 — karar metninde aktarıldığı şekliyle.