Yapı kooperatiflerinin varlığını sürdürebilmesi ve inşaat faaliyetlerini tamamlayabilmesi, ortakların genel kurulca belirlenen aidat, avans ve şerefiye bedellerini düzenli olarak ödemesine bağlıdır. Parasal yükümlülüklerin aksaması durumunda kooperatif yönetiminin alacağı tahsil etmek adına başvuracağı hukuki yollar ile borçlu ortakların yasal hak ve itirazları kooperatifler hukukunun en hareketli alanlarından biridir.

1. Aidat ve Avans Yükümlülüğünün Kaynağı

1163 sayılı Kooperatifler Kanunu uyarınca; ortakların ödeyeceği aylık aidat miktarı, ek avanslar, inşaat finansman bedelleri ve ödeme takvimi münhasıran Genel Kurulun devredilemez yetkisi altındadır.

- Eşitlik İlkesi: Kural olarak kooperatif ortakları arasında eşitlik ilkesi geçerlidir. Anasözleşmede veya geçerli bir genel kurul kararında haklı ve nesnel bir gerekçe (örneğin farklı büyüklükte veya farklı şerefiyeli daire tahsisi) bulunmadıkça, tüm ortaklar aynı oranda aidat ödemekle yükümlüdür.

- Yönetim Kurulunun Yetkisi: Yönetim kurulu, genel kurulca kendisine açık ve kesin bir yetki verilmedikçe kendiliğinden yeni bir aidat kalemi oluşturamaz veya genel kurulca belirlenen aidat tutarını artıramaz. Yetkisiz yönetim kurulu kararına dayanılarak talep edilen aidatlar hukuken tahsil edilemez.

2. Temerrüt ve Gecikme Zammı Oranları

Genel kurul, aidatların zamanında ödenmemesi halinde uygulanacak bir gecikme zammı (faiz) oranı belirleyebilir. Bu konuda yargı uygulamasında dikkat edilmesi gereken temel prensipler şunlardır,

- Kararın Bağlayıcılığı: Genel kurulda kabul edilen gecikme zammı oranı, toplantıya katılmamış veya ret oyu vermiş olsa dahi, usulüne uygun kesinleşmiş genel kurul kararı uyarınca tüm ortaklar için bağlayıcıdır.

- Fahiş Faiz Denetimi ve Hakkaniyet İndirimi: Uygulamada bazı kooperatif genel kurullarında aylık %5, %10 gibi piyasa koşullarının ve yasal sınırların çok üzerinde gecikme zamları kararlaştırılabilmektedir. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre; kooperatif ortakları tüketici veya tacir olmasa da, genel kurul kararıyla belirlenen gecikme zamları dürüstlük kuralı, TBK m. 88 ve m. 120'deki genel ahlak ve fahiş faiz yasakları kapsamında mahkemelerce denetime tabidir. Aşırı fahiş oranlar hakkaniyete aykırı bulunarak makul seviyelere indirilebilir.

3. İcra Takibi Yoluyla Tahsilat Prosedürü

Aidat borcunu ödemeyen ortağa karşı kooperatif yönetimi ilamsız icra takibi (Örnek No: 7) başlatabilir:

A. Takip Talebi ve Ödeme Emri

Yönetim kurulu, aidat borcunun dayanağını teşkil eden genel kurul karar tarih ve sayılarını, asıl alacak miktarını ve işletilen gecikme zammını icra takip talebinde açıkça belirtmelidir. Borçlu ortağa tebliğ edilen ödeme emrine karşı yasal itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür.

B. İtirazın Hükümden Düşürülmesi (İtirazın Kaldırılması / İtirazın İptali)

Borçlu ortak 7 gün içinde borca veya ferilerine itiraz ederse takip durur. Kooperatif yönetimi takibi devam ettirebilmek için iki yola başvurabilir:

1. İcra Hukuk Mahkemesinde İtirazın Kesin Kaldırılması (İİK m. 68): Genel kurul tutanakları, hazirun cetveli ve anasözleşme hükümleri İcra ve İflas Kanunu m. 68/1 anlamında borç ikrarını içeren onaylı belge niteliğinde kabul edilir. Karara karşı süresinde iptal davası açmamış olan ortaklar yönünden kooperatif, hızlı bir yol olan itirazın kaldırılması davasını 6 ay içinde açabilir.

2. Asliye Ticaret Mahkemesinde İtirazın İptali Davası (İİK m. 67): Alacağın likit olmaması, şerefiye veya inşaat maliyeti gibi bilirkişi incelemesi gerektiren karmaşık hesaplamalara dayanması halinde kooperatif, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açarak alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatı talep edebilir.

4. Ortakların İtiraz ve Savunma Argümanları

İcra takibine maruz kalan ortağın ileri sürebileceği temel savunmalar şunlardır:

- Ödemelerin Dekontla İspatı: Aidat borcunun daha önce ödendiğinin banka dekontu veya makbuzla ispatı.

- Eşitlik İlkesine Aykırılık: Bazı ortaklardan aidat alınmazken veya düşük alınırken kendisinden haksız biçimde fazla talep edilmesi.

- Yetkisiz Yönetim Kararı: Aidat artışının genel kurul kararına dayanmaması.

- İnşaatın Durması / İfa Edilmeme Def'i Sınırı: Ortaklar kural olarak kooperatife karşı "müteahhit işi bıraktı veya inşaat gecikti, ben de aidat ödemiyorum" savunmasını ileri süremezler; çünkü kooperatif bir ortaklık birliğidir ve inşaatın tamamlanması ortakların aidatları eksiksiz ödemesine bağlıdır.

Sonuç olarak; yapı kooperatiflerinde aidat alacaklarının tahsilinde genel kurul kararlarının geçerliliği, gecikme zammının hukuka uygunluğu ve icra takip süreçlerinin doğru işletilmesi hem kooperatifin mali dengesi hem de ortakların mülkiyet haklarının korunması bakımından belirleyicidir.