Doğum sırasında kullanılan spanç doğum sonrasında hastanın vajinasında unutulması, hasta güvenliği bakımından ciddi sonuçlar doğurabilen ve hukuki sorumluluğa yol açabilen tıbbi uygulama hatalarından biridir. Doğum sırasında kanamanın kontrol altına alınması, epizyotomi uygulanması veya doğuma bağlı yırtıkların onarılması amacıyla çeşitli tıbbi malzemeler kullanılabilmektedir. Bu malzemelerin uygun şekilde kullanılması kadar, işlem sonrasında takip edilmesi ve gerekli zamanda çıkarılması da sağlık mesleği mensuplarının dikkat ve özen yükümlülükleri kapsamında değerlendirilir. Vajinal bölgede spanç unutulması hâlinde hukuki inceleme yalnızca yabancı cismin varlığıyla sınırlı değildir. Spancın hangi amaçla kullanıldığı, hangi aşamada çıkarılması gerektiği, doğum ekibinin görev dağılımı, hastanın maruz kaldığı sağlık sorunları ve tıbbi kayıtların doğruluğu birlikte değerlendirilmelidir.

Doğumda Spanç Unutulması Malpraktis midir?

Tıbbi malpraktis, sağlık mesleği mensubunun tıbbi standartlara veya mesleki dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması sonucunda hastanın zarar görmesi olarak tanımlanabilir. Komplikasyon ise gerekli tıbbi özen gösterilmesine rağmen ortaya çıkabilen ve tek başına kusurlu uygulamayı göstermeyen istenmeyen sonuçtur. Normal doğum sırasında kanamanın kontrol altına alınması amacıyla vajinal bölgeye spanç yerleştirilmesi, belirli koşullarda tıbben gerekli olabilir. Bu nedenle spancın kullanılması veya geçici olarak yerleştirilmesi tek başına hatalı bir uygulama değildir.

Buna karşılık, çıkarılması gereken spancın vajinada unutulması, kullanılan malzemenin takibinin yapılmaması veya doğum sonrası gerekli kontrollerin ihmal edilmesi, tıbbi standartlara aykırılık yönünden ciddi biçimde incelenmelidir. Özellikle doğum tamamlandıktan sonra vajinal kontrolün yapılıp yapılmadığı, kullanılan malzemelerin takibinden kimin sorumlu olduğu ve varsa malzeme sayımına ilişkin kayıtlar önem taşımaktadır. Spancın hastanın vücudunda unutulması, kural olarak önlenebilir bir hasta güvenliği olayıdır. Bununla birlikte malpraktis nedeniyle hukuki sorumluluğun doğup doğmadığı, somut olayın koşulları, sağlık çalışanlarının yükümlülükleri, meydana gelen zarar ve nedensellik bağı dikkate alınarak belirlenir.

Spanç Unutulmasından Doktor, Ebe ve Hemşireler Sorumlu Tutulabilir mi?

Doğum sırasında kullanılan tıbbi malzemenin hastanın vücudunda unutulması hâlinde sorumluluk yalnızca doğumu gerçekleştiren hekimle sınırlı olmayabilir. Doğum ekibinde yer alan hekim, ebe ve hemşirelerin her birinin görevleri, yetkileri ve fiilen gerçekleştirdikleri işlemler ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Hekimin müdahaleyi tıbbi standartlara uygun gerçekleştirme ve gerekli kontrolleri yapma yükümlülüğü bulunurken, ebe ve hemşirelerin de görevleri kapsamında kullanılan malzemelerin takibi, kontrolü ve olağan dışı durumların bildirilmesi yönünden yükümlülükleri söz konusu olabilir.

Ceza hukuku bakımından şahsi sorumluluk ilkesi geçerlidir. Bu nedenle doğum ekibindeki bütün sağlık çalışanlarının yalnızca doğuma katılmış olmaları nedeniyle cezalandırılması mümkün değildir. Her sağlık çalışanının hangi dikkat ve özen yükümlülüğünü ihlal ettiği ve bu ihlalin meydana gelen zarara etkisi ayrı ayrı araştırılmalıdır.

Vajinada Spanç Unutulması Hangi Sağlık Sorunlarına Neden Olabilir?

Doğum sonrasında vajinal bölgede unutulan spanç, yabancı cisim niteliği nedeniyle çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. Kötü kokulu vajinal akıntı, ağrı, tahriş, enfeksiyon ve bazı durumlarda doku hasarı bu sorunlar arasında sayılabilir. Bununla birlikte her hastada aynı belirtiler görülmeyebilir. Ortaya çıkan sağlık sorunlarının niteliği ve ağırlığı, spancın vücutta kalma süresi ve hastanın tıbbi durumuna göre değişebilir. Unutulan spancın çıkarılması amacıyla ikinci bir tıbbi müdahale gerekebilir. Bu müdahalenin kapsamı, hastanın maruz kaldığı tedavi süreci ve meydana gelen sağlık zararları hem cezai sorumluluğun hem de tazminat taleplerinin değerlendirilmesinde önem taşır. Özellikle enfeksiyon veya doku hasarı gibi bulguların tıbbi belgelerle ortaya konulması ve bunların unutulan spançla nedensellik bağının belirlenmesi gerekir.

Spanç Unutulması Nedeniyle Taksirle Yaralama Suçu Oluşur mu?

Türk Ceza Kanunu'nun 89. maddesinde taksirle yaralama suçu düzenlenmiştir. Doğum sırasında spanç unutulması nedeniyle hastanın vücuduna acı verilmesi veya sağlığının bozulması hâlinde, olayın özelliklerine göre taksirle yaralama suçu gündeme gelebilir. Ancak spancın unutulmuş olması, tek başına her sağlık çalışanı yönünden suçun bütün unsurlarının oluştuğu anlamına gelmez.

Cezai sorumluluğun belirlenebilmesi için sağlık çalışanının dikkat ve özen yükümlülüğünü ihlal edip etmediği, meydana gelen yaralanma neticesi ve bu neticeyle ihlal arasındaki nedensellik bağı araştırılmalıdır. Bu kapsamda doğum sırasında kullanılan malzemelerin takibi, doğum sonrası kontrolün yeterliliği, sağlık personelinin görev dağılımı ve hastanın şikâyetlerine verilen tıbbi yanıt önem taşır.

Hastada meydana gelen yaralanmanın ağırlığına göre TCK m. 89'da düzenlenen nitelikli hâllerin uygulanması da gündeme gelebilir. Ancak enfeksiyon gelişmesi veya ikinci bir müdahale yapılması tek başına nitelikli hâllerin oluştuğunu göstermez. Yaralanmanın hukuki ve tıbbi niteliği, adli tıp incelemesiyle belirlenmelidir. Ayrıca sağlık mesleği mensupları hakkında yürütülecek soruşturmalarda, görev yapılan sağlık kuruluşunun niteliğine ve ilgili kişinin statüsüne göre özel soruşturma usullerinin uygulanması gerekebilir.

Tıbbi Kayıtlarda Unutulan Spancın Gizlenmesi Ayrı Bir Suç Oluşturabilir mi?

Tıbbi uygulama hatalarında yalnızca müdahalenin kendisi değil, müdahaleye ilişkin kayıtların doğruluğu da hukuki sorumluluk bakımından önemlidir. Tıbbi kayıtlar hastanın sağlık geçmişini, uygulanan işlemleri ve tedavi sürecini belgelemelerinin yanında, olası bir malpraktis iddiasında maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasına da hizmet eder. Bu nedenle hastanın vücudunda unutulan bir spancın sonradan çıkarılması hâlinde, yapılan müdahalenin ve önemli tıbbi bulguların doğru ve eksiksiz şekilde kaydedilmesi gerekir.

Burada dikkat edilmesi gereken husus, tıbbi hatanın meydana gelmesi ile bu hatanın sonradan tıbbi kayıtlarda kasıtlı olarak gizlenmesinin birbirinden farklı hukuki değerlendirmelere konu olabilmesidir.

Bununla birlikte her eksik veya hatalı tıbbi kayıt resmî belgede sahtecilik suçunu oluşturmaz. Belgenin niteliği, düzenleyen kişinin sıfatı, gerçeğe aykırılığın kasıtlı olup olmadığı ve ilgili suçun diğer unsurları somut olayda araştırılmalıdır. Özel sağlık kuruluşlarında düzenlenen belgeler bakımından ise TCK m. 210/2 ve ilgili diğer hükümler çerçevesinde ayrıca değerlendirme yapılması gerekebilir.

Normal Doğumda Spanç Unutulması Nedeniyle Maddi ve Manevi Tazminat Davası Açılabilir mi?

Normal doğum sırasında spanç unutulması nedeniyle hastanın zarar görmesi hâlinde, hukuki sorumluluk şartlarının bulunması kaydıyla maddi ve manevi tazminat talep edilmesi mümkündür. Maddi tazminat kapsamında tedavi giderleri, ilaç masrafları, belgelenebilen kazanç kaybı ve olayla bağlantılı diğer maddi zararlar değerlendirilebilir. Manevi tazminat bakımından ise hastanın yaşadığı fiziksel acı, yeniden tıbbi müdahaleye maruz kalması, tedavi sürecinin etkileri ve yaşadığı manevi zarar dikkate alınabilir. Tazminat sorumluluğunun belirlenmesinde sağlık kuruluşunun kamu hastanesi veya özel hastane olması önemli bir ayrımdır.

Spanç Unutulması Olaylarında Hangi Deliller Önemlidir?

Spanç unutulması nedeniyle yürütülecek hukuki süreçlerde tıbbi kayıtlar temel deliller arasında yer alır. Doğum kayıtları, epikrizler, ebe ve hemşire gözlem formları, varsa malzeme sayım belgeleri, ikinci müdahaleye ilişkin tutanaklar, laboratuvar sonuçları ve reçeteler olayın aydınlatılmasına katkı sağlayabilir.

Bunun yanında spancın çıkarılmasına ilişkin fotoğraflar, tıbbi bulgular ve sağlık çalışanlarının açıklamaları da koşullarına göre delil niteliği taşıyabilir. Ses veya görüntü kayıtlarının delil olarak kullanılabilmesi ise elde ediliş biçimlerinin hukuka uygunluğu yönünden ayrıca değerlendirilmelidir.

Bilirkişi incelemesinde yalnızca spancın unutulup unutulmadığı değil; hangi aşamada unutulduğu, gerekli kontrollerin yapılıp yapılmadığı, sağlık çalışanlarının görevleri, tıbbi kayıtların doğruluğu ve meydana gelen zararın nedenleri de araştırılmalıdır.

Normal doğum sırasında spanç veya gazlı bezin vajinada unutulması, tıbbi malpraktis ve hasta güvenliği bakımından ciddi hukuki sonuçlar doğurabilecek bir olaydır. Böyle bir durumda yalnızca spancın unutulması değil, kullanılan malzemenin takibi, doğum sonrası kontrollerin yeterliliği, sağlık personelinin görev dağılımı, hastada meydana gelen zarar ve tıbbi kayıtların doğruluğu birlikte incelenmelidir. Spancın unutulması nedeniyle hastanın sağlığının zarar görmesi hâlinde taksirle yaralama suçu ve tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir. Ayrıca tıbbi hatanın gerçeğe aykırı kayıtlarla kasıtlı olarak gizlenmesi, koşulları oluştuğunda ayrı bir ceza hukuku sorumluluğuna yol açabilir.

Bu nedenle normal doğumda spanç unutulması olayları, yalnızca tıbbi müdahalenin hatalı olup olmadığı yönünden değil; hekim ve diğer sağlık personelinin yükümlülükleri, hastanın uğradığı zarar, ceza hukuku ve tazminat hukuku bakımından bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

Av. Ceren TÜRKİŞ