Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından:
ELEKTRİK GİRİŞ GÜCÜ 125 W İLE 500 KW ARASINDA OLAN MOTORLARLA TAHRİK EDİLEN FANLARLA İLGİLİ ÇEVREYE DUYARLI TASARIM GEREKLİLİKLERİNE DAİR TEBLİĞ (2024/1834/AB) (SGM-2026/2)
Amaç
MADDE 1- (1) Bu Tebliğin amacı, 4/2/2022 tarihli ve 5187 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin uygulanmasına yönelik olarak, en iyi verimlilik noktasında elektrik giriş gücü 125 W ile 500 kW arasında olan motorlarla tahrik edilen fanların, diğer ürünlere entegre edildikleri durumlar da dâhil olmak üzere, piyasaya arz edilmesi veya hizmete sunulması açısından çevreye duyarlı tasarım gerekliliklerini belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2- (1) Bu Tebliğ, Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmelikte belirtilen enerji ile ilgili diğer ürünlerle entegre olanlar da dahil olmak üzere elektrik giriş gücü 125 W ile 500 kW arasında olan motorlarla tahrik edilen fanları kapsar.
(2) Bu Tebliğ;
a) Elektrik motorlarının şaftına sadece motoru soğutmak amacıyla monte edilmiş fan pervanelerine,
b) Azami elektrik giriş gücü 3 kW veya daha düşük olan kurutmalı çamaşır makinelerine ve çamaşır kurutucularına entegre fanlara,
c) Fanlara atfedilebilir toplam azami elektrik giriş gücü 280 W’tan düşük olan mutfak davlumbazlarına entegre fanlara,
ç) En iyi enerji verimliliği noktası dakikada 8.000 devir veya daha fazla olan fanlara,
d) Azami elektrik giriş gücü 750 W’tan düşük olan jet fanlara,
uygulanmaz.
(3) Bu Tebliğ, yalnızca aşağıda belirtilen şekilde çalışan ve bu doğrultuda özel olarak tasarlanıp pazarlanan fanlara da uygulanmaz:
a) 30/6/2016 tarihli ve 29758 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik (2014/34/AB)’te tanımlanan muhtemel patlayıcı ortamlar.
b) 10/7/2013 tarihli ve 28703 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (305/2011/AB)’nde belirtildiği üzere yangın emniyet gereklilikleri açısından sadece acil durumlarda ve 300 oC ve üzeri sıcaklıklarda 1 saat veya daha fazla kısa süreli çalışacak şekilde tasarlanan fanlar.
c) 11/6/2024 tarihli ve 32573 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Nükleer Tesislerin ve Nükleer Maddelerin Emniyetine İlişkin Yönetmelikte belirtilen nükleer tesisler.
ç) Askeri tesisler (yeraltı sığınakları) ve sivil savunma tesisleri (bomba sığınakları).
d) Taşınan gazın çalışma sıcaklığının 100 °C'den yüksek veya -40 °C'den düşük ya da her ikisinin de olabileceği yerler.
e) Fanı tahrik eden motorun, gaz akışının dışında bulunması hâlinde, çalışma ortam havası sıcaklıklarının 60 °C’nin üzerinde veya –30 °C’nin altında ya da her ikisinin birden olabileceği yerler.
f) 1000 V AC’den veya 1500 V DC’den yüksek bir besleme gerilimine sahip yerler.
g) 11/12/2013 tarihli ve 28848 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelikte belirtilen zehirli, son derece aşındırıcı veya yanıcı gazların ya da buharların işlendiği yerler.
ğ) Katı partikül konsantrasyonu 10 mg/m3'ten fazla olan maddelerin ve ortalama boyutu en az 0,1 mm ve sertliği Mohs ölçeğinde en az 2 olan partiküllerin işlenmesiyle karakterize edilen malzeme taşınmasında (ortalama kanat açısı 50° ile 90° arasında olanlar).
h) Biyolojik tehlikeli maddeleri içeren gazların işlenmesinde.
ı) 6/8/2013 tarihli ve 28730 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kanserojen veya Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelikte belirtilen kanserojen veya mutajen maddeler içeren gazların işlenmesinde.
i) Kapsamın belirlenmiş basınç ve sıcaklık aralığında olmak üzere, en yakın ikinci ondalığa yuvarlanmış sıkıştırılabilirlik çarpanı 1,00'a eşit olmayan gazların işlenmesinde.
j) Kablosuz veya bataryayla çalışan teçhizatta.
k) Kullanım sırasında ağırlığı elle desteklenen el tipi teçhizatta.
l) Çalışırken hareket eden elle yönlendirilen mobil teçhizatta.
m) Hava sirkülasyon fanları.
Dayanak
MADDE 3- (1) Bu Tebliğ, 5/3/2020 tarihli ve 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanununun 4 üncü maddesine, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 388 inci maddesine ve 4/2/2022 tarihli ve 5187 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğe dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4- (1) Bu Tebliğde geçen;
a) AB: Avrupa Birliğini,
b) Aksiyel fan: Ek III’ün 4 üncü maddesinde belirtildiği gibi akış açısı < 20° olan bir fanı,
c) Aktarma: Kayış tahriki, dişli kutusu veya kayar kaplin kullanımı dâhil olmak üzere, doğrudan tahrikli olmayan bir fan için tahrik düzeneği,
ç) Bakanlık: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığını,
d) Beyan edilen değerler: Onaylanmış kuruluş tarafından uygunluğun doğrulanması amacıyla, 6 ncı madde uyarınca hesaplanan veya ölçülen teknik parametreler için imalatçı, ithalatçı veya yetkili temsilci tarafından sağlanan değerleri,
e) Çapraz akışlı fan: Pervaneden geçen gaz yolunun, pervanenin hem içine girdiği hem de çevresinden çıktığı eksene esas itibarıyla dik bir açıda olduğu fanı,
f) Çıkış kılavuz kanatçıkları: Gaz akımını pervaneden uzağa yönlendirmek için pervaneden sonra yerleştirilen, ayarlanabilir olan veya olmayan kanatçıkları,
g) Çoklu hıza sahip motor: Farklı motor sargılarına enerji verilmesiyle dönüş hızının değiştirilebildiği motoru,
ğ) Değişken hızlı sürücü (VSD): Motora sağlanan güç kaynağını değişken frekans ve gerilimle ayarlamak suretiyle, motorun mekanik güç çıkışını motor tarafından tahrik edilen yükün tork-hız karakteristiğine göre kontrol etmek için tek bir motora veya birden fazla motora verilen elektrik gücünü sürekli olarak uygun hale getiren, tüm entegre koruma cihazları ve yardımcıları ile EC (elektronik olarak yönü değiştirilen) motorların dâhili denetleyicilerinin dahil olduğu, sadece motorun besleme geriliminin değiştirildiği değişken gerilim denetleyicilerinin hariç olduğu, ayrı bir ünite olarak entegre edilmiş veya işlev gören elektronik bir güç dönüştürücüsünü,
h) Difüzör: Statik geri kazanım yoluyla fan performansını etkileyen bir cihazı,
ı) Doğal hız: Fan nominal gerilim ve frekansta çalıştırıldığında fan pervanesinin dönüş hızını, değişken hızlı sürücüye sahip veya değişken hızlı sürücü ile kullanılmak üzere tasarlanmış fanlarda fanın ulaştığı maksimum hız veya imalatçı tarafından beyan edilen verimlilik hızını ve bu hızın fanın güvenli çalışmasına ve fanın kullanım amacına uygun olduğunu, motor çok sayıda hıza sahip bir motor ise müşteriye sunulan en yüksek hızın geçerli olduğunu,
i) Doğrudan tahrik: Pervanenin motor şaftına doğrudan veya eş eksenli bir kaplinle sabitlendiği ve pervane hızının motorun dönüş hızıyla aynı olduğu bir fan tahrik düzeneğini,
j) Elektrik motoru (motor): Elektriksel giriş gücünü, besleme voltajının frekansı ve motorun kutup sayısı gibi faktörlere bağlı olarak belirli bir dönüş hızı ve tork ile mekanik çıkış gücüne dönüştüren bir cihazı,
k) En iyi verimlilik noktası (BEP): Doğal hızda belirlenen, fan çalışması için en iyi enerji verimliliği noktasını,
l) Eşdeğer model: Teknik bilgilerin sağlanması açısından aynı teknik özelliklere sahip olan, ancak aynı imalatçı, ithalatçı veya yetkili temsilci tarafından farklı bir model tanımlayıcısına sahip başka bir model olarak piyasaya arz edilen veya hizmete sunulan bir modeli,
m) Fan: Enerji alan ve bu enerjiyi bir veya daha fazla pervane aracılığıyla kullanarak, içinden geçen hava veya başka bir gazın sürekli akışını sağlayan, özgül oranı 1,1'den düşük ve çıkış hava hızı 65 m/s'den az olan; eksenel, santrifüj, çapraz akışlı, karışık akışlı veya jet kategorilerinden birine giren ve en az bir pervane, bir motor ve bir statordan oluşan ve fanla birlikte verilen diğer önemli unsurları içeren döner kanatlı bir makineyi,
n) Fan akış açısı: Derece cinsinden ifade edilen, Ek III'te belirtildiği gibi fan pervanesinin gelen ve giden gaz akış yönü arasındaki açıyı,
o) Geriye eğimli fan: Ek III’ün 5 inci maddesinde belirtildiği gibi fan kanat açısı β2, 0°< β2 ≤ 50° olan bir santrifüj fanı,
ö) Geriye meyilli fan: Ek III’ün 5 inci maddesinde belirtildiği gibi fan kanat açısı β2, 50° < β2 ≤ 90° olan bir santrifüj fanı,
p) Giriş kılavuz kanatçığı: Gaz akımını pervaneye doğru yönlendirmek için pervanenin önüne yerleştirilen, ayarlanabilir olan veya olmayan kanatçıkları,
r) Giriş konisi (Venturi girişi, giriş çanı, giriş yarıçapı): Havayı pervane içine yönlendiren ve pervanenin girişinde oluşabilecek vena kontraktlarını ve türbülansı azaltan bir cihazı,
s) Hava sirkülasyon fanı: Giriş ve çıkış arasında bölme olmayan ve havanın çıkıştan girişe doğru serbestçe dolaştığı, sıfır dış basınca karşı çalışan, bir jet fan olmayan ve bu şekilde pazarlanmayan, fanın ölçüm düzeni ölçüm kategorisi E’ye uygun olan, imalatçının internet sitesinde, kataloglarında, broşürlerinde, teknik dokümanlarında veya diğer ilgili materyallerde sıfır Pa'dan farklı herhangi bir basınçtaki performans bilgisi verilen fanların hava sirkülasyon fanı olmadığı; herhangi bir kanal sistemine bağlı olmayan, bir statoru olmayan veya kanal sistemine bağlanamayan bir statoru olan, bir oda veya açık hava alanı gibi bir ortam içerisinde havayı hareket ettirmek için kullanılan fanı,
ş) Jet fan: Hava jeti çevresindeki havanın hareketini sağlayarak ortamda genel bir hava akışı yaratan, çıkışa göre ≤ 90° giriş açılı olan radyal ve santrifüj jet fanlar dâhil olmak üzere, basınca karşı çalışmak yerine açık girişler ve çıkışlarla çalışmak üzere tasarlanan; herhangi bir kanal sistemine bağlı olmayan, bir ortamda yüksek hızda hava jeti üreten aksiyel, santrifüj veya radyal bir fanı,
t) Karma akışlı fan: Ek III’ün 4 üncü maddesinde belirtildiği gibi akış açısı ≥ 20° ve < 70° olan bir fanı,
u) Koruyucu parça: Nispeten büyük yabancı cisimlerin veya insan vücudu bölümlerinin hareketli parçalara ulaşmasını önlemek için tasarlanmış, fan giriş veya çıkışına yerleştirilen bir ızgarayı,
ü) Model tanımlayıcısı: Genellikle alfanümerik olan ve belirli bir ürün modelini, aynı ticari marka veya aynı imalatçı, ithalatçı ya da yetkili temsilci adına sahip diğer modellerden ayıran kodu,
v) Öne eğimli fan: Ek III’ün 5 inci maddesinde belirtildiği gibi fan kanat açısı β2 > 90° olan bir santrifüj fanı,
y) Önemli elemanlar: Elektrik gücünün hava hacim akış hızına ve basıncına sürekli dönüştürülmesine katkıda bulunan veya bu dönüşümün verimliliğini etkileyen aşağıda belirtilen fan elemanlarını;
1) Aerodinamik etkiye sahip tüm dönen elemanlar dâhil olmak üzere pervane/pervaneler,
2) Elektrik motoru,
3) Stator,
4) Aşağıdakiler dahil olmak üzere aerodinamik etkiye sahip diğer sabit aerodinamik elemanlar;
i) Giriş konisi,
ii) Giriş veya çıkış kılavuz kanatçıkları,
iii) Difüzör,
5) Aşağıdakiler dahil olmak üzere aerodinamik etkiye sahip diğer sabit elemanlar;
i) Mekanik aktarma (aerodinamik etki veya verimlilik üzerine etki),
ii) Elektriksel aktarma (aerodinamik etki ve verimlilik üzerine etki), örneğin kablo kanalları, frekans invertörü, değişken hızlı sürücü, terminal kutusu, AC/DC dönüştürücü gibi,
iii) Tertibatı yerinde tutan ve hava akışını engellemesi muhtemel olan yapısal bileşenler (örneğin motoru veya rulmanları destekleyen braketler gibi),
z) Özgül oran: En iyi verimlilik noktasında, fan çıkışında ölçülen durgun basıncın, fan girişindeki durgun basınca bölümünü,
aa) Pervane: Gaz akışına enerji aktaran ve fan kanadı olarak da bilinen fanın dönen kısmını,
bb) Santrifüj fan: Ek III’ün 4 üncü maddesinde belirtildiği gibi akış açısı ≥ 70° olan bir fanı,
cc) Santrifüj kanat açısı: Derece cinsinden ifade edilen, Ek III’ün 5 inci maddesinde belirtildiği gibi bir santrifüj fanın β2 kanat açısını,
çç) Stator: Fan verimliliğini artırabilecek her türlü elemanı içeren ve fan verimliliğini azaltabilecek fan dışı elemanları içermeyen; fanın, pervaneden geçen hava akımıyla ve tanımlanmış fan giriş ve çıkış bölümleri arasındaki geometrik hava akım zarfı içinde etkileşime giren sabit kısmını,
dd) Tahrik sistemi: Elektrik motoru, aktarma veya doğrudan tahrik ve varsa değişken hızlı sürücüyü,
ifade eder.
Çevreye duyarlı tasarım gereklilikleri
MADDE 5- (1) Fanlara ilişkin çevreye duyarlı tasarım gereklilikleri, Ek II'de belirtilmiş olup bunlar Ek II’deki tarihlerden itibaren uygulanır.
Uygunluk değerlendirmesi
MADDE 6- (1) Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde atıf yapılan uygunluk değerlendirme prosedürü, anılan Yönetmeliğin EK-4’ünde belirtilen iç tasarım kontrol sistemini veya EK-5’inde belirtilen uygunluğun değerlendirilmesine ilişkin yönetim sistemini takip eder.
(2) Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin 10 uncu maddesi uyarınca uygunluk değerlendirmesi amacıyla teknik dosya, Ek II’nin 2.2 nci maddesindeki parametrelerin beyan edilen değerlerinin bir kopyasını, Ek II’nin 3 üncü maddesindeki test noktalarına ait parametrelerin beyan edilen değerlerinin bir kopyasını, geçerli durumlarda Ek II’nin 2 nci, 3 üncü ve 4 üncü maddeleri uyarınca sunulan ürün bilgilerinin bir kopyasını, Ek III’te belirtilen hesaplamaların ayrıntılarını ve sonuçlarını içerir.
(3) Belirli bir model için teknik dosyada yer alan bilgilerin aşağıdaki yollardan biriyle elde edildiği durumlarda, teknik dosya; hesaplamanın ayrıntılarını, hesaplamanın doğruluğunu teyit etmek için imalatçı tarafından yapılan değerlendirmeyi ve uygun olduğu durumlarda farklı imalatçıların modelleri arasındaki özdeşlik beyanını içerir:
a) Sağlanacak teknik bilgilerle aynı teknik özelliklere sahip olan ancak farklı bir imalatçı tarafından üretilen bir modelden.
b) Aynı veya farklı bir imalatçının başka bir modelinden tasarım ya da ekstrapolasyon temelinde hesaplama yoluyla veya her ikisi birden.
(4) Teknik dosya, model tanımlayıcıları da dahil olmak üzere tüm eşdeğer modellerin listesini içerir.
(5) İmalatçının Ek III’ün 2 nci maddesinde belirtilen uygunluk değerlendirme seçeneklerini kullanması halinde, çıkarılan önemsiz elemanlar, model ölçeklendirmesi, test koşulları ve hesaplamaları ve testin gerçekleştirildiği yer teknik dosyada usulüne uygun olarak raporlanır.
(6) Ek II’nin 3 üncü maddesi uyarınca, farklı hızlarda performans eğrilerinin sağlanmasını gerektirdiği durumlarda, teknik dosyada kullanılan hız kontrol cihazının özellikleri ile söz konusu eğriler için kullanılan hız (doğal hızın yüzdesi olarak) belirtilir.
(7) VSD’nin eklendiği bir fan, aşağıdaki durumlarda yeni bir uygunluk değerlendirmesi gerektiren yeni bir fan modeli olarak kabul edilmez:
a) VSD, fiziksel olarak hava akımına müdahale etmeyecek şekilde konumlandırılmışsa.
b) VSD, fana ve VSD’ye zarar vermeden doğrulama amacıyla fandan çıkarılabiliyorsa.
Piyasa gözetimi ve denetimi için doğrulama yöntemi
MADDE 7- (1) Bakanlık, bu Tebliğ kapsamındaki ürünler için Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında atıf yapılan piyasa gözetimi ve denetimini gerçekleştirirken bu Tebliğin Ek IV’ünde belirtilen doğrulama yöntemini uygular.
Gösterge niteliğinde ölçütler
MADDE 8- (1) Bu Tebliğin yayımlandığı tarihte piyasada bulunan en iyi performansa sahip fanlara ilişkin gösterge niteliğindeki ölçütler Ek V’te belirtilmiştir.
Danışma kurulu işlemleri
MADDE 9- (1) Bakanlık, bu Tebliğin esas aldığı AB mevzuatının Avrupa Komisyonu tarafından teknolojik gelişmeler ışığında gözden geçirildiği toplantılar dahil olmak üzere, Avrupa Komisyonu tarafından kurulan danışma kurulu toplantılarına katılım sağlar.
AB mevzuatına uyum
MADDE 10- (1) Bu Tebliğ, Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin 2009/125/AT sayılı Direktifini Uygulayan, (AB) 327/2011 sayılı Komisyon Tüzüğünü Yürürlükten Kaldıran, Elektrik Giriş Gücü 125 W ile 500 kW Arasında Olan Motorlarla Tahrik Edilen Fanlarla İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gerekliliklerine Dair 3/7/2024 tarihli ve (AB) 2024/1834 sayılı Komisyon Tüzüğü ile bu Tüzükte değişiklik yapan (AB) 2025/2481 sayılı Komisyon Tüzüğü esas alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlanmıştır.
Yürürlükten kaldırılan tebliğ
MADDE 11- (1) 20/12/2019 tarihli ve 30984 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Giriş Gücü 125 W ile 500 kW Arasında Olan Motorlarla Tahrik Edilen Fanlarla İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gereklerine Dair Tebliğ (SVGM: 2019/15) yürürlükten kaldırılmıştır.
Geçici önlemler
GEÇİCİ MADDE 1- (1) 11 inci madde ile yürürlükten kaldırılan Elektrik Giriş Gücü 125 W ile 500 kW Arasında Olan Motorlarla Tahrik Edilen Fanlarla İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gereklerine Dair Tebliğ (SVGM: 2019/15)’in Ek I, Ek II ve Ek III’ü, bu Tebliğin Ek II’sinin ilk iki paragrafına uygun olarak diğer ürünlere entegre fanlar açısından 24/7/2028 tarihine kadar ve yedek parça fanlar açısından 24/7/2037 tarihine kadar uygulanmaya devam eder.
(2) Bu maddenin yayımı tarihi ile 24/7/2027 tarihi arasında piyasaya arz edilen ve bu Tebliğ hükümlerine uyan modellerin birimlerinin, 20/12/2019 tarihli ve 30984 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Giriş Gücü 125 W ile 500 kW Arasında Olan Motorlarla Tahrik Edilen Fanlarla İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gereklerine Dair Tebliğ (SVGM: 2019/15) gerekliliklerine uygun olduğu kabul edilir.
Yürürlük
MADDE 12- (1) Bu Tebliğin;
a) 1 inci maddesi, geçici 1 inci maddesinin ikinci fıkrası, 12 nci ve 13 üncü maddeleri yayımı tarihinde,
b) Diğer hükümleri 24/7/2027 tarihinde,
yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 13- (1) Bu Tebliğ hükümlerini Sanayi ve Teknoloji Bakanı yürütür.
