I. GİRİŞ

Güvenlik kamerasının saat damgasına göre 14.29'da başlayan görüntü sıradandır: bir kahvehanenin köşesinde, kırmızı bir hafif ticari aracın yanında birkaç kişi ayaküstü sohbet etmektedir. 14.31'de kalabalık on beş kişiye ulaşmış, sesler yükselmiştir. 14.31.15'te görüntüdeki adam kalabalıktan sıyrılıp beline uzanır. Kamera saatiyle tam iki dakika sonra, 14.31.40'ta sokakta üç kişi yerde hareketsiz yatmaktadır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 10 Aralık 2025 tarihli kararına konu olay, günlük hayatın en sıradan gerilimlerinden birinin - ödenmemiş bir çay parasının - nasıl bu noktaya geldiğini değil, o iki dakikanın hangi anından itibaren kimin "meşru savunma" iddiasında haklı olduğunu tartışır. Karar, hem çoğunluk hem karşı oy gerekçesiyle, meşru savunmanın en tartışmalı köşesine ışık tutar: taraflardan biri silahla gelmişse ve çatışma önceden az çok öngörülüyorsa, karşı tarafın ateşle karşılık vermesi hâlâ meşru savunma sayılır mı?

II. OLAY: ÇAY PARASINDAN SİLAHLI ÇATIŞMAYA

Anlaşmazlık, bir mahalle kahvehanesinde başlar. Kahveciyle bir müşterisi arasında, müşterinin içtiği çayların parasını ödememesi yüzünden gerginlik vardır. Müşteri yakın zamanda cezaevinden çıkmıştır; kahveci hesabı birkaç kez sözlü olarak hatırlatmıştır. Olaydan iki gün önce, müşterinin iki erkek kardeşi kahvehaneye gelip kahveciye küfürlü sözlerle çıkışır; tanıklardan birine göre kardeşlerden biri "O artık öldü, helvasını kavurun" diyecek kadar ileri gider.

Olay sabahı gerginlik fiziksel bir hazırlığa dönüşür. Aile üyeleri - müşteri, iki kardeşi ve müşterinin yeğeni - kahvehanenin bulunduğu sokakta silahlı biçimde dolaşmaya başlar. Yakındaki bir marketin sahibine göre içlerinden biri markete girip kameraya bakarak "Birazdan burada kan gövdeyi götürecek" der; bir diğeri ise belindeki tabancaya mermi sürüp yeniden kuşanır. Bu sırada kahvehanedeki bir müşteri de dışarı çağrılıp "Bugün buralara takılma, her an mermi yiyebilirsin" diye uyarılır.

Kahveci bu hazırlıktan, olaydan iki gün önceki tehditler üzerine eşinin de bilgilendirmesiyle haberdardır. Saat 14.30 sıralarında müşteriyle ağabeyinin sokağın köşesinden döndüğünü görünce "Peşimden kimse gelmesin" diyerek kahvehaneden çıkar - kendisi de yanına aldığı tabancayla. Arkasından seslenip müşteriyi durdurur, "konuşalım" der. İki üç dakika içinde etraf on beşe yakın kişiyle dolar; tartışma çay parası üzerinden yeniden alevlenir, kalabalıktan biri kahveciye küfür eder.

Bu noktada kahveci beklenmedik şekilde davranır: elini beline atıp tabancasını çıkarır ve karşısındaki - müşterinin kardeşlerinden birini - bir metreden vurur. Sonraki saniyeler kayıtlara göre şöyle gelişir: kahveci, kendisini tutmaya çalışan ikinci kardeşi kalkan gibi kullanarak müşteriye ateş eder ve ayağından yaralar; yakınlarda duran bir kişi çapraz ateşte kalçasından vurulur; kahveci yerdeki ilk kurbanın başına tabancasını dayayıp bitişik mesafeden ikinci bir el ateş eder. Müşteri ile yeğeni, bir aracın arkasına sığınarak kahveciye karşılık verir. Kahveci vurulmasına rağmen ayakta kalıp birkaç adım daha ateş eder, sonra sırtını tutarak kendi kahvehanesine döner ve orada iç kanamadan hayatını kaybeder.

Bilançoda üç ölü vardır: kahveci ve müşterinin iki kardeşinden biri olay yerinde, diğer kardeş hastanede. Müşteri ayağından, yakınındaki bir kişi kalçasından yaralanır. Yargılama, kahveciyi vuran müşteri ile yeğenine karşı kasten öldürme suçundan açılır.

III. YARGILAMA SÜRECİ: MAHKÛMİYET, BOZMA, DİRENME

Samsun 1. Ağır Ceza Mahkemesi, iki sanığı da 15'er yıl hapisle cezalandırır; olayı meşru savunma değil, karşılıklı bir çatışma olarak değerlendirir. Sanıklar müdafileri ve katılan vekili istinaf eder, Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesi başvuruları esastan reddeder.

Dosya temyizde Yargıtay 1. Ceza Dairesinin önüne gelir. Daire, görüntü kayıtlarına dayanarak ilk haksız saldırının kahveciden geldiğini, sanıkların ise "başka türlü def etme imkânı bulunmayan" bir saldırıdan orantılı savunmayla kurtulmaya çalıştığını tespit eder ve meşru savunma koşullarının oluştuğu gerekçesiyle mahkûmiyet hükümlerini bozar. Ancak bu karar oy birliğiyle değildir: dairenin bir üyesi, sanıkların da kalabalık ve silahlı biçimde kahvehanenin önüne gelerek "silahlı çatışma iradesi" gösterdiklerini, bu nedenle kendi hazırladıkları zeminden yararlanamayacaklarını yazarak karşı oy kullanır.

Yerel mahkeme bozmaya uymaz, direnir. Gerekçesi dairenin karşı oyuyla neredeyse birebir örtüşür: sanıkların kalabalık ve silahlı hâlde kahvehane önüne gitmiş olması, olası bir çatışmayı öngörüp kabullendiklerini gösterir; bu nedenle meşru savunma hükümlerinden yararlanamazlar. Direnme kararı, Ceza Genel Kurulu önüne bu şekilde gelir.

IV. HUKUKİ ÇERÇEVE: MEŞRU SAVUNMANIN İKİ KANADI

TCK'nın 25/1. maddesi meşru savunmayı şöyle tanımlar:

"Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda hal ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez."

Kurul, yerleşik içtihadıyla bu hükmü iki grup şarta ayırır. Saldırı tarafında: bir saldırının varlığı, bunun haksız olması, korunabilir bir hakka yönelmesi ve savunmayla eş zamanlı olması aranır. Savunma tarafında ise savunmanın zorunlu olması - yani failin başka bir kurtuluş imkânının bulunmaması -, saldırana yönelmesi ve saldırıyla orantılı olması gerekir. Bu şartlardan biri eksikse hukuka uygunluk nedeni oluşmaz; failin hukuka aykırı biçimde hareket ettiği kabul edilir.

Kanun, tam meşru savunmanın yanında bir de ara durumu düzenler. TCK'nın 27. maddesine göre "meşru savunmada sınırın aşılması mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmiş ise faile ceza verilmez" - ama bu, savunmanın orantısını aşan bir tepkinin varlığını, dolayısıyla kural olarak bir sorumluluğun bulunduğunu, sadece failin ruhsal durumu nedeniyle cezalandırılmadığını gösterir. Bu iki hüküm arasındaki fark, somut olayda özellikle önemlidir: mahkeme sanıkların hareketini tam meşru savunma mı, sınırı aşılmış bir savunma mı, yoksa hiç savunma sayılmayan bir çatışma mı olarak nitelendirecektir; sonuç sırasıyla beraat, orantısız da olsa cezasızlık ya da mahkûmiyettir.

V. KARARIN DEĞERLENDİRMESİ: "İLK SİLAHI KİM ÇEKTİ" TESTİ

Ceza Genel Kurulu çoğunluğu, meseleyi tek bir soruya indirger: kalabalığın içinde iki dakika süren sözlü tartışma sırasında, kendisine yönelik somut bir silahlı saldırı ya da tehdit olmaksızın ilk defa silahını çıkarıp ateş eden kişi kimdir? Kayıtlar bu soruyu tereddütsüz yanıtlar - kahveci. Kurul, bu tespitten hareketle, taraf ailelerin önceden silahla dolaşmasının ve olayın belirli ölçüde öngörülebilir olmasının, tek başına "ortak bir suç işleme iradesi" ya da "birbirlerini öldürmeyi kararlaştırma" anlamına gelmediğini vurgular. Kahvehane sahibinin dışarı çıkıp seslenmesi ile kalabalığın içindeki sözlü tartışma, kurula göre önceden planlanmış bir "düello" hazırlığı olarak da nitelendirilemez.

Bu çerçevede kurul, müşteri ile yeğeninin ateş etmesini, "ilk olarak [kardeşin] vurulması üzerine başlayan, aynı zamanda kendilerine ve akrabalarına yönelerek devam eden silahlı saldırıyı o anki hâl ve şartlara göre orantılı biçimde defetme zorunluluğuyla ve saldırıyla eş zamanlı olarak" gerçekleştirilmiş bir savunma olarak görür. Yeğenin, babasının başına tabanca dayanmış hâlde yerde yatarken ateş açması özellikle vurgulanır: kurula göre bu, saldırıyla tam eş zamanlı ve orantılı bir tepkidir.

Karara katılmayan kurul üyesi ise olayı bambaşka bir zaman diliminden okur. Ona göre mesele 14.31'de değil, iki gün önce başlamıştır: aile üyelerinin kahveciye yönelik sözlü tehditleri, olay sabahı silahla dolaşmaları ve markette "kan gövdeyi götürecek" sözleri, bir hazırlığın değil bir kararın işaretidir.

"Sanıklar ... ve ... ile maktüller ... ve ...'nın olay günü hepsi birden silahlı şekilde maktül ...'in kahvehanesinin bulunduğu yere gelip volta atmaları ve maktüller ... ve ...'nın tarafsız tanıklara ...'e saldıracaklarını beyan etmeleri, sanıklar ... ve ...'in de saldırı kastıyla olay yerine geldiklerini ortaya koymaktadır."

Karşı oy, meşru savunmanın "olmazsa olmaz unsuru"nun savunma kastıyla hareket etmek olduğunu, oysa önceden silahlanıp hedefin işyerine gidenlerin bu kasıtla değil saldırı kasıtla orada bulunduğunu savunur.

İki görüş de aynı görüntü kaydına, aynı tanık ifadelerine dayanır; ayrıldıkları nokta olgusal değil, hangi anın hukuken belirleyici olduğudur. Çoğunluk "saldırı ile savunma eş zamanlı olmalı" şartını harfiyen uygular ve eş zamanlılığı ateşin açıldığı ana kilitler; azınlık ise iki günlük süreci tek bir olay bütünü sayıp sanıkların o günkü fiili adım adım "hazırlık" olarak okur. Kanunun lafzı çoğunluğu destekler - meşru savunma şartları arasında "önceden bir çatışma ihtimalini öngörmemiş olmak" diye bir koşul yoktur - ama karşı oyun işaret ettiği risk de gerçektir: bu ölçüt, silahlı gruplar arasındaki önceden ilan edilmiş bir hesaplaşmada dahi "ilk ateşi kim açtı" sorusunu tek belirleyici kıstas hâline getirebilir.

VI. UYGULAMAYA DÖNÜK SONUÇLAR

Kararın en somut sonucu, temyiz aşamasında tutuklu bulunan iki sanığın derhâl tahliyesi olmuştur; kurul bozma kararıyla birlikte bu yönde ayrıca hüküm kurmuştur. Bu, meşru savunmanın tam bir hukuka uygunluk nedeni olmasının doğal sonucudur - sınırın aşılması hâlinde olduğu gibi kısmi bir cezasızlık değil, doğrudan beraat ve tutukluluğun sona ermesi söz konusudur.

Karardan çıkan ikinci sonuç, tedbir amaçlı silah taşımanın tek başına meşru savunma iddiasını geçersiz kılmadığıdır. Uygulamada sıkça karşılaşılan bir savunma stratejisi - "karşı taraf zaten silahlıydı, dolayısıyla çatışmayı göze almıştı" - kurul çoğunluğunca yeterli görülmemiştir. Belirleyici olan, silahın ne zaman ve kime karşı kullanılmaya başlandığıdır.

Üçüncü olarak, bu tür davalarda "kim önce ateş etti" sorusunun cevabı çoğu zaman hukuki değil teknik bir tespittir: güvenlik kamerası saniye saniye incelenmiş, atış artığı raporları, mermi çekirdeği-kovan eşleştirmeleri ve atış mesafesi analizleriyle desteklenmiştir. Meşru savunma iddiasının mahkemede kabul görmesi, büyük ölçüde bu delillerin olay anını dakika dakika, hatta saniye saniye yeniden kurabilmesine bağlıdır; salt taraf beyanına dayanan davalarda aynı sonuca ulaşmak çok daha güçtür.

Bu da savunma açısından pratik bir dersi beraberinde getiriyor. Toplu ve karşılıklı silahlı olaylarda müdafinin ilk işi, olay yerindeki kamera kayıtlarının el konulmadan ya da üzerine yeni kayıt yapılmadan muhafaza altına alınmasını sağlamak, atış artığı ve balistik incelemelerin hangi sanıktan hangi mesafeden yapıldığını netleştirecek biçimde yürütülmesini talep etmek olmalıdır. Aksi hâlde mahkeme, kurulun bu kararda yaptığı gibi saniyeler içindeki eş zamanlılığı tespit edemez ve olay bütün olarak "karşılıklı çatışma" başlığı altında değerlendirilebilir - ki bu, sanıklar için mahkûmiyet demektir.

VII. SONUÇ

Ceza Genel Kurulunun bu kararı, meşru savunmanın soyut tanımı ile toplu, karşılıklı silahlı olayların karmaşık gerçekliği arasındaki gerilimi görünür kılıyor. Kurul, iki günlük bir husumet zincirini değil, ateşin açıldığı anı esas alarak "ilk saldırgan kimdi" sorusuna odaklanmayı tercih etmiş; bu tercih, meşru savunmanın kanundaki eş zamanlılık şartına daha sadık olsa da, karşı oyun işaret ettiği gibi önceden silahlanarak bir hesaplaşmaya giden tarafları da koruma altına alma riski taşıyor. Sonucun isabetli olup olmadığı tartışılabilir; ama kararın asıl kıymeti, bu iki okumayı da gerekçeleriyle ortaya koyup okuyucuyu kendi kanaatini kurmaya davet etmesinde.

Yararlanılan Kaynaklar

· Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2024/441, K.2025/575, T.10.12.2025.

· 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.25 (Meşru savunma ve zorunluluk hâli), m.27 (Sınırın aşılması) - mevzuat.gov.tr güncel metni.