1. Şirketler İçin Asıl Risk: Bilgi, Rekabet ve İspat
Ticari sırlar, müşteri portföyü, iş modeli, fiyat politikası ve know-how gibi unsurlar şirketlerin en değerli varlıklarıdır. Bu varlıklar çoğu zaman fiziki değil, bilgi temellidir. Ancak birçok şirket sözleşme yaparken bu bilgileri koruyacak hükümleri ya hiç koymaz ya da yanlış kurgular.
Gizlilik, rekabet etmeme ve delil klozları şirketleri bilgi sızıntısına ve haksız rekabete karşı koruyan hayati sözleşme araçlarıdır. Aynı zamanda uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlar.
2. Gizlilik Klozu (Confidentiality Clause)
Gizlilik Klozu Nedir?
Gizlilik klozu; tarafların sözleşme kapsamında öğrendikleri bilgileri
· Üçüncü kişilerle paylaşmamayı
· Sözleşme amacı dışında kullanmamayı
· Belirli süre boyunca saklamayı
taahhüt ettikleri sözleşme hükmüdür.
Şirketler Açısından Gizlilik Klozunun Önemi
Şirketler çoğu zaman, iş görüşmeleri, distribütörlük anlaşmaları, franchise ilişkileri, danışmanlık sözleşmeleri kapsamında ciddi ticari bilgileri paylaşır.
Gizlilik klozu yoksa, paylaşılan bilgiler kötüye kullanılabilir, rakip firmalara aktarılabilir. Bu yüzden sözleşmelerde gizlilik klozunun detaylı ve hukuka uygun şekilde hazırlanması büyük önem taşır.
Gizlilik Klozunda Olması Gereken Temel Unsurlar
Şirketler için etkili bir gizlilik klozu en az şu unsurları içermelidir:
· Gizli bilginin tanımı
· Gizlilik yükümlülüğünün kapsamı
· İstisnalar (kamuya açık bilgiler vb.)
· Süre (sözleşme sonrası da devam etmeli)
· Yaptırımlar (cezai şart, tazminat)
Muğlak yazılan gizlilik klozları, dava aşamasında şirketi korumaz.
Sözleşme Sona Erse Bile Gizlilik Devam Eder Mi?
Doğru düzenlenmiş bir gizlilik klozu, sözleşme sona erdikten sonra bile belirli bir süre veya süresiz olarak geçerliliğini korumalıdır. Bu düzenleme yapılmazsa ticari bilgileri paylaşan taraf kayba uğrayabilir.
3. Rekabet Etmeme Klozu (Non-Compete Clause)
Rekabet Etmeme Klozu Nedir?
Rekabet etmeme klozu; taraflardan birinin, belirli süre, belirli coğrafi alan ve belirli faaliyet konusu bakımından rekabet etmesini yasaklayan sözleşme hükmüdür.
Şirketler Neden Rekabet Etmeme Klozu Koyar?
Şirketler bu klozu özellikle bayilik, distribütörlük, franchise sözleşmeleri ile üst düzey yönetici sözleşmeleri ve know-how paylaşımı içeren sözleşmeler için kullanır.
Amaç; karşı tarafın edindiği bilgi ve tecrübeyi rakip olarak kullanmasını önlemektir.
Rekabet Etmeme Klozunun Geçerlilik Şartları
Rekabet etmeme klozu sınırsız değildir. Geçerli olabilmesi için:
· Süre bakımından makul olmalı,
· Coğrafi alan bakımından sınırlı olmalı,
· Faaliyet alanı açıkça tanımlanmalı,
· Şirketin korunmaya değer menfaati bulunmalıdır.
Aksi halde kloz kısmen veya tamamen geçersiz sayılır.
En Sık Yapılan Rekabet Etmeme Hataları
Şirketlerin en sık yaptığı hatalar:
· “Türkiye genelinde, süresiz” yasak koymak
· Faaliyet alanını belirsiz bırakmak
· Her sözleşmeye otomatik koymak
Bu tür kayıtlar çoğu zaman mahkeme tarafından iptal edilir.
Rekabet Etmeme İhlalinde Yaptırımlar
Sözleşmedeki rekabet etmeme klozunda, rekabet etmeme ihlali halinde cezai şart ve tazminat öngörülebilir. İhlal halinde haksız rekabet davası açılabilir. Ancak öngörülen yaptırımların uygulanabilmesi için klozun geçerli olması şarttır.
4. Delil Klozu (Evidence Clause)
Delil Klozu Nedir?
Delil klozu; tarafların, sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda hangi kayıtların delil sayılacağını, hangi belgelerin kesin delil olacağını önceden kararlaştırdıkları sözleşme hükmüdür.
Şirketler Açısından Delil Klozunun Hayati Önemi
Ticari davalarda en büyük sorun “İddianın ispat edilememesi”dir.
Delil klozu sayesinde şirket kendi kayıtlarını delil haline getirebilir, ispat yükünü hafifletir, çıkabilecek uyuşmazlıklarda avantaj sağlar.
Şirket sözleşmelerinde ticari defterlerin yanı sıra hangi elektronik kayıtların, yazışmaların ve muhasebe kayıtlarının kesin delil sayılacağı açıkça yazılmalıdır.
Delil Klozunun Sınırları
Delil klozları
· Emredici hukuk kurallarına aykırı olamaz,
· Hâkimin takdir yetkisini tamamen ortadan kaldıramaz
· Tüketici sözleşmelerinde sınırlıdır
Ancak şirketler arası sözleşmelerde oldukça etkilidir.
5. Üç Klozun Birlikte Kullanılması
Gizlilik, rekabet etmeme ve delil klozları birlikte kullanıldığında bilgi korunur, haksız rekabet önlenir, uyuşmazlıklarda ispat kolaylaşır. Bu üçlü, şirket sözleşmelerinin koruyucu zırhıdır.
Şirketler için sözleşme sadece borçları düzenleyen değil riskleri yöneten, bilgiyi ve ticari konumu koruyan bir araçtır. Gizlilik, rekabet etmeme ve delil klozları doğru yazılmadıkça bilgi sızar, rekabet kontrolsüzleşir, davalar kaybedilir.
Bu nedenle şirketler internetten bulunan kopyala-yapıştır metinler kullanmamalı, her sözleşmede aynı klozu kullanmamalı, klozlarda süre ve kapsamı kanuna uygun şekilde belirlemelidir.
Gizlilik, rekabet etmeme ve delil klozlarının hiç yazılmaması veya yazılırken yapılan hatalar dava aşamasında klozları işlevsiz hale getirir.
