Suça azmettirme ve yardım etme suça iştirakın (katılma, ortak olma) türlerindendir. İştirakın bir diğer türü de failliktir. Yani suça bir başka fail olarak katılıp müşterek fail olabiliriz. Böylelikle toplamda 3 tane suça iştirak şekli vardır. Ancak azmettiren ve yardım eden şeriklik statüsündedir. Şerik, bir suçun işlenişine katılan fakat gerçekleştirmiş olduğu katkıyla suçun kanuni tanımında yer alan fiil üzerinde hakimiyet kuramayanlara denir.
Azmettirme, belli bir suçu işleme hususunda henüz bir fikri olmayan bir kişinin başkası tarafından bu suçu işlemeye karar verdirilmesidir (TCK m.38 gerekçesi). Eğer kişi daha önce suç işlemeye karar vermişse azmettirme olmaz. Suçla ilgili kafasında fikir var ama kararsızsa yine azmettirilebilir. Kiralık katil tutmayı azmettirmeye örnek olarak verebiliriz. A' nın, B' nin para vermesi karşılığında C' yi öldürmesi gibi. Bu durumda A, öldürme suçuna azmettiren olarak sorumludur.
Yardım etme ise failin suçu gerçekleştirmesini kolaylaştırmak ve desteklemektir. Yardım etme Türk Ceza Kanununa göre belli hareketlerle olur (TCK m.39/2):
(2) Aşağıdaki hallerde kişi işlenen suçtan dolayı yardım eden sıfatıyla sorumlu olur:
a) Suç işlemeye teşvik etmek veya suç işleme kararını kuvvetlendirmek veya fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunacağını vaat etmek.
b) Suçun nasıl işleneceği hususunda yol göstermek veya fiilin işlenmesinde kullanılan araçları sağlamak.
c) Suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında yardımda bulunarak icrasını kolaylaştırmak.
Yardım etmeye de şu örnekleri verebiliriz: Bir kişi evde hırsızlığı yaparken diğeri arabada bekler ve hırsızlık sona erdiğinde faille birlikte oradan kaçarlar. Arabayı kullanan hırsızlık suçuna yardım eden sıfatıyla sorumludur. Başka bir örnekte A, birini öldürmek istemektedir ve B' den silah ister. B de silahını A' ya verir. B yardım eden olarak sorumludur çünkü suçun işlenmesinde kullanılan aracı temin etmiştir.
Azmettirme ile yardım etme arasındaki bir diğer fark da cezalar yönündendir. TCK m.38/1' e göre “Başkasını suç işlemeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır.”. TCK m.39/1' e göre “Suçun işlenmesine yardım eden kişiye, işlenen suçun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, onbeş yıldan yirmi yıla; müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer hallerde cezanın yarısı indirilir. Ancak, bu durumda verilecek ceza sekiz yılı geçemez.”. Görüldüğü üzere suça azmettiren, yardım edenden daha ağır cezayla cezalandırılmaktadır. Azmettiren faille aynı cezayı alırken yardım eden için cezada belli oranda indirimler öngörülmüştür.
Sonuç
Suça azmettiren ile yardım eden arasındaki fark ceza hukukumuzda önemli bir ayrımdır. Eğer yargılamada bu ayrım doğru yapılamazsa şerik (suç ortağı) hak ettiğinden çok daha fazla veya çok daha az ceza alabilir. Onun için bu ayrımın dikkatli yapılması ve şeriğin fiilinin hukuken doğru nitelendirilmesi gerekir.
Stj. Av. Ahmet Cem KARACAOĞLU
