Giriş: Ceza muhakemesi hukukunda deliller; belge, emare ve beyan delili olmak üzere üç ana başlıkta toplanmaktadır. Ceza yargılamasında delillerin ortaya konulması, hukuk yargılamasının aksine sıkı şekil şartlarına bağlanmamış; delil serbestisi ilkesi uyarınca akla, hayatın olağan akışına ve objektif verilerle doğruluğu teyit edilebilir hukuka uygun her şey delil olarak kabul edilmiştir.

Girişte bahsini ettiğimiz delil türlerinden konumuzun başlığını oluşturan beyan delilini inceleyeceğiz. Öncelikle beyan delilinin konusu ve kaynağı insandır. Konusu ve kaynağı insan olan her şey bazen yanılabilmekte, bazen yanıltılabilir olmakta ve bazen de insanın kendisi sübjektif davranabilmektedir. Bu bakımdan aleyhe ya da lehte başkaca bir delil yoksa, başka bir deyişle dosyadaki deliller salt beyan delillerinden müteşekkilse beyan delillerinin iyi araştırılması ve derinlemesine irdelenmesi gerekmektedir. Zira beyan delillerine dayanılarak mahkûmiyet hükmü inşa edilecekse beyan delillerinin sıhhatinin tartışmaya kapalı, beyanların dosya kapsamına ve hayatın olağan akışına uygun ve varsa dosyadaki diğer beyanlarla örtüşmesi gerekmektedir.

Yukarıda açıkladığımız sebeplerden ötürü 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nda beyanların ne zaman ve hangi şartlarda tanık delili olarak değerlendirileceği, kişinin beyanlarının ne zaman bilgi sahibi sıfatıyla alınacağı konusunda bir ayrıma gidilmiştir. Kanun; savcılık ya da mahkeme huzurunda alınan beyanlara "tanık beyanı" değeri atfetmekte, kolluk tarafından alınan beyanları ise PVSK uyarınca "bilgi sahibi beyanı" olarak değerlendirmektedir. Yüksek Yargıtay kararlarının yeknesak uygulamalarında da tanık beyanlarına, bilgi sahibi sıfatıyla alınan beyanlara nazaran daha fazla kıymet verildiği görülmektedir.

Konuya dair Yargıtay 20. Ceza Dairesi, 2017/3609 Esas ve 2018/588 Karar sayılı ilamında; "5271 sayılı CMK’nın 148/4 maddesinin 'müdafii hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz' hükmünü içerdiği, sanık müdafiisiz kolluk savunmasında ve yakalanmanın akabinde tutulan tutanakta uyuşturucu maddenin kendisine ait olduğunu beyan etmesine karşın mahkeme huzurundaki ifadesinde araçta ele geçen uyuşturucu maddenin kendisine ait olmadığını savunması karşısında, mahkemece sanığın müdafiisiz kolluk savunmasına itibar edilmemesinde bir isabetsizlik görülmemiş..." şeklinde hüküm kurmuştur.

Esasen Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 148/4 maddesinde yer alan düzenleme, beyan delili elde edilirken:

1. Kollukça alınmış olsa bile savcılık ya da mahkeme huzurunda teyide muhtaç hale getirilerek beyanın doğruluğunu teyit etme,

2. Beyan delilinin doğruluğu teyit edilirken sübjektif davranma ya da etki altında bırakılma hususundaki şüpheyi bertaraf etme

amacını taşımaktadır.

Deliller usul ve yasaya uygun yol ve yöntemlerle ortaya konulduktan sonra hâkim, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 217. maddesi uyarınca beyan delillerinden hangisine neden itibar ettiğini ve hangisine neden itibar etmediğini gerekçelendirerek kararını vicdani kanaatine göre verecektir.

Ancak: Yüksek Yargıtayın bazı daireleri ise yıllara sari kararlarında, bilgi sahibi sıfatıyla alınmış beyan olsa dahi mahkeme aşamasında değişen beyanları değil, doğrudan bilgi sahibi sıfatıyla alınan kolluk beyanlarını hükme esas almaktadır. Konunun bağlamından kopmamak adına başka bir yazımızda bu hususlara ayrıntılarıyla değineceğiz.

Av. Fatih AŞKIN