Öz
Doktor öğretim üyesi kadrolarına atamada, araştırma görevlilerinin kurum içi kariyer beklentisi ile açık ilana başvuran adayların eşit değerlendirilme hakkı arasında gerilim ortaya çıkabilmektedir. Danıştay 8. Dairesinin Osmaniye Korkut Ata Üniversitesindeki bir atama uyuşmazlığına ilişkin verdiği kararda, kurum içinde çalışan ve kadro bekleyen adayın bu sıfatıyla öncelikli görülmesi liyakat esaslarına aykırı değerlendirilmiştir.
Bu çalışmada kararın mevcut hukuk bakımından isabetli olduğu savunulmaktadır. Bununla birlikte araştırma görevlilerinin doktora sonrası kariyer belirsizliğini gidermek amacıyla, açık alımları temel yöntem olarak koruyan; sınırlı, bağımsız değerlendirmeye ve yargısal denetime açık bir kurum içi akademik kariyer yolu önerilmektedir. Öneride, lisansüstü eğitim ve akademik yayın hazırlığı için geçebilecek süreler gözetilerek kurumda en az altı yıl araştırma görevlisi olarak çalışma koşuluna yer verilmektedir.
Giriş
Araştırma görevlilerinin doktora sonrası öğretim üyeliğine geçiş beklentisi ile açık ilanlara başvuran diğer adayların eşit ve bilimsel ölçütlerle değerlendirilme hakkı arasında uygulamada büyük bir gerilim doğabilmektedir.
Bu çalışmanın tezi şudur: Açık ilanda kurum içi adayın kadro beklentisine tek başına üstünlük tanınmaması hukuken doğrudur. Bununla birlikte araştırma görevlilerinin kariyer belirsizliği, mevcut ilan kuralları esnetilerek değil; eşitlik ve bilimsel liyakat güvenceleri içeren açık bir kanuni düzenlemeyle ele alınmalıdır.
1. 26/02/2026 tarihli Danıştay Kararı ve Değerlendirilmesi
Danıştay 8. Dairesinin Osmaniye Korkut Ata Üniversitesindeki doktor öğretim üyesi atamasına ilişkin uyuşmazlıkta verdiği karar, kurum içi kariyer beklentisi ile açık ilanda liyakat değerlendirmesi arasındaki ilişkiyi somutlaştırmaktadır.
Karar konu olayda, ilk derece mahkemesinin esas aldığı bilirkişi raporunda davacının akademik faaliyet puanı 547, atanan adayın puanı ise 190,25 olarak belirtilmiştir. Raporda, atanan adayın akademik ve kurumsal katkıları yanında aynı birimde görev yapan ve akademik yükseltilme bekleyen personel olması da tercih bakımından önemsenmiştir.
Daire, kurum içi adayın kadro bekleyen personel olarak nitelenmesi üzerinden öncelikli görülmesini liyakat esaslarına aykırı değerlendirmiştir. Ayrıca davacının yayınlarının sayısı ve yayımlanma dönemleri hakkında, yayınların içeriği ve dergilerin niteliği somut bilimsel verilerle incelenmeden yapılan değerlendirmeyi yeterli bulmamıştır.
Bu nedenle bölge idare mahkemesi kararı bozulmuş; adayların ilan şartlarını sağlayıp sağlamadıklarının ve bilimsel çalışmalarının yeni bir bilirkişi heyeti tarafından karşılaştırmalı olarak incelenmesi istenmiştir. Karar, yüksek puanlı adayın doğrudan atanması gerektiği sonucuna varmamaktadır.
Karardaki yaklaşım isabetlidir. Açık ilanda bir adayın kurumda çalışması ve kadro beklemesi, diğer adayların bilimsel yeterliliklerinin karşılaştırılmasının yerine geçmemelidir. Ayrıca akademik puan da önemli bir gösterge olmakla birlikte ilgili kurallar onu nihai sıralama ölçütü olarak düzenlemedikçe her durumda tek başına atama hakkı oluşturmaz. Nitekim Danıştay 8. Dairesinin 9 Ekim 2024 tarihli, E. 2023/239, K. 2024/5152 sayılı kararında, somut olayda daha düşük puanlı adayın tercih edilmesine ilişkin yeterli bilimsel gerekçe ortaya konulamadığı sonucuna ulaşılmıştır.
3. Kararın Çözmediği Sorun Ve Kanuni Düzenleme İhtiyacı
Açık ilanda liyakatin korunması ile araştırma görevlilerinin kariyer beklentisinin karşılanması ayrı sorunlardır. Yargı kararı ilk sorunda denetim sağlasa da doktora sonrası kadro belirsizliğini tek başına gidermez.
Çözüm, kurum içi beklentiyi açık ilanda örtülü bir önceliğe dönüştürmek değil; sınırlı ve denetlenebilir bir kariyer yöntemi oluşturmaktır. Bu yöntem:
Açık alımı temel yöntem olarak korumalı;
Otomatik öğretim üyeliği hakkı vermemeli;
Önceden ilan edilen akademik koşullara dayanmalı;
Kurum dışından bağımsız değerlendirme içermeli;
Gerekçeli karar ve yargısal denetime açık olmalıdır.
En az altı yıllık hizmet süresi aranmalı
Altı yıllık hizmet süresinin gerekçesi
Önerilen kurum içi kariyer yönteminde, araştırma görevlisinin ilgili üniversitede en az altı yıl görev yapmış olması öngörülmektedir. Bu süre, araştırma görevlisinin lisansüstü eğitim ve akademik atamaya hazırlık süreci için yapılabilecek şu örnek planlamaya dayanmaktadır:
Yüksek lisans eğitimi 2 yıl
Doktora eğitimi 3 yıl
Yayın ve diğer atama koşullarına hazırlık 1 yıl
Toplam 6 yıl
Bu hesap, bütün araştırma görevlilerinin eğitimlerini aynı sürelerde tamamladığı veya yayın koşullarını yalnızca doktora sonrasındaki bir yılda sağladığı anlamına gelmez. Süreler kişiye ve programa göre değişebilir; yayın çalışmaları lisansüstü eğitim sırasında da yürütülebilir. Dolayısıyla altı yıl, herkes için geçerli zorunlu eğitim süresi değil, kurum içi kanaldan yararlanmayı belirli bir kurumsal hizmet birikimine bağlayan önerisel bir eşiktir.
Bu eşik, üniversitenin araştırma görevlisi yetiştirmeye yönelik yatırımını ve kişinin kuruma sunduğu süreklilik gösteren katkıyı dikkate alma amacıyla gerekçelendirilebilir. Ancak altı yıl çalışmış olmak bilimsel yeterliliğin yerine geçmez ve tek başına atanma hakkı doğurmaz.
Diğer yandan belirli kadroların kurum içi adaylara ayrılması ve altı yıldan az hizmeti olan araştırma görevlilerinin bu imkandan yararlanamaması, eşitlik ilkesine aykırı değildir. Zira üniversitesinden altı yıldan daha kısa süre çalışan araştırma görevlileri, dışardan başvurulara da açık olan ilanlara başvuru imkanı bulunmaktadır.
4. 2547 Sayılı Kanun İçin Örnek Kanun Teklifi
Genel Gerekçe:
Araştırma görevlileri, lisansüstü eğitimlerini sürdürürken yükseköğretim kurumlarının araştırma ve eğitim faaliyetlerine katkı sunmaktadır. Doktora sonrasında öğretim üyeliğine geçişe ilişkin belirsizlik, akademik kariyer planlamasını ve üniversitelerin insan kaynağının sürdürülebilirliğini etkileyebilmektedir.
Kurum içi kariyer kanalına başvuruda önerilen altı yıllık hizmet süresi, yüksek lisans için iki yıl, doktora için üç yıl ve akademik yayın ile diğer atama koşullarına hazırlık için bir yıl ayrılan örnek bir kariyer planlaması esas alınarak belirlenmiştir. Bu süreler her araştırmacı için aynı şekilde işlemediğinden, altı yıllık koşul eğitim sürelerinin kanuni toplamı olarak değil, kurumsal hizmet birikimini arayan bir politika tercihi olarak değerlendirilmelidir.
Bununla birlikte açık ilan yoluyla yürütülen atamalarda kurum içi kariyer beklentisinin diğer adaylara karşı tek başına öncelik gerekçesi yapılması, liyakat ve eşit değerlendirme ilkeleriyle bağdaşmaz.
Teklifin amacı, açık ilanı temel yöntem olarak korurken belirli koşulları sağlayan araştırma görevlileri için sınırlı bir kurum içi başvuru kanalı oluşturmaktır. Bu kanal otomatik atama sağlamamakta; bilimsel yeterlilik, bağımsız değerlendirme, gerekçeli karar ve yargısal denetim güvencelerine dayanmaktadır.
Önerilen Kanun Metni
Madde 1- 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 23. maddesine aşağıdaki bent eklenmiştir:
d) Yükseköğretim kurumları, eğitim ve araştırma ihtiyaçları ile kadro imkanlarını dikkate alarak, beş yıllık dönem içinde ilan ettikleri doktor öğretim üyesi kadrolarının toplam sayısının yüzde yirmisini aşmamak üzere, bu bent kapsamında kurum içi akademik kariyer ilanı verebilir.
Bu ilanlara, ilgili yükseköğretim kurumunda araştırma görevlisi olarak toplam en az altı yıl görev yapmış; doktora veya bu maddenin (b) bendinde belirtilen uzmanlık ya da sanatta yeterlik koşullarından ilgili olanını kazanmış kişiler başvurabilir.
Başvurularda adayların araştırma görevlisi olarak hangi kanuni statüde görev yaptığına bakılmaksızın, ilgili kurumda geçen ve belgelendirilen görev süreleri dikkate alınır.
Kurum içi akademik kariyer ilanında başvuru koşulları, bilim alanı, değerlendirme ölçütleri ve başvuru süresi önceden duyurulur. İlan koşulları belirli bir kişiyi tanımlayacak biçimde düzenlenemez.
Başvurular, ilan edilen bilim alanıyla ilgili en az üç öğretim üyesi tarafından değerlendirilir. Değerlendirme yapacak öğretim üyelerinin en az ikisi başka yükseköğretim kurumlarından belirlenir.
Bu bentteki koşulların sağlanması adaylara atanma hakkı vermez. Atama hakkında bu maddenin diğer hükümleri uygulanır.
Bu bendin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, bilimsel liyakat, eşitlik, şeffaflık, çıkar çatışmasının önlenmesi ve yargısal denetime elverişlilik ilkeleri gözetilerek Yükseköğretim Kurulu tarafından düzenlenir.
5. Sonuç
Danıştay’ın 26/02/2026 tarihli kararı isabetlidir: Açık ilanda kurum içi adayın kadro beklentisi, bilimsel liyakat değerlendirmesinin yerine geçirilemez. Yüksek puan da tek başına otomatik atama hakkı doğurmaz; tercih, adayların bilimsel çalışmaları ve kadronun ihtiyaçları üzerinden gerekçelendirilmelidir.
Araştırma görevlilerinin doktora sonrası kariyer belirsizliği ise ayrı bir kanuni düzenleme konusudur. Önerilen altı yıllık hizmet koşulu, lisansüstü eğitim ve akademik hazırlık için geçebilecek süreler ile kurumsal hizmet birikimi dikkate alınarak gerekçelendirilmiştir.
Kariyer beklentisi, açık ilanda liyakati zayıflatarak değil; şeffaf, bağımsız ve yargısal denetime açık güvencelerle korunmalıdır.

Prof. Dr. Rauf Karasu
Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ticaret Hukuku ABD
Next





